"Σχολιασμένη παρουσίαση των καταληκτικών παρατηρήσεων
α. Επείγουσες συστάσεις
Η Επιτροπή επέλεξε μια θεματική για την οποία η Ελλάδα οφείλει να υποβάλει πληροφορίες μέσα σε ένα χρόνο (παράγραφος 26). Αφορά την κακομεταχείριση αιτούντων άσυλο και παράνομων μεταναστών συμπεριλαμβανομένων των ασυνόδευτων ανηλίκων, καθώς και ατόμων που ανήκουν σε ευάλωτες ομάδες όπως οι Ρομά (παράγραφοι 12 και 13). Η Ελλάδα πρέπει να λάβει μέτρα για την ανθρώπινη μεταχείριση των αιτούντων άσυλο και τον περιορισμό στο ελάχιστο της περιόδου κράτησής τους ιδιαίτερα για τους ανηλίκους. Πρέπει επίσης να πάρει μέτρα για την καταπολέμηση της κατάχρησης εξουσίας, την αποτροπή της κακομεταχείρισης, την αποτελεσματική ποινική τιμωρία των υπευθύνων και την ένταξη Ρομά στην αστυνομία.
ΕΟΔΜ και ΕΠΣΕ σημειώνουν πως το θέμα της κακομεταχείρισης αιτούντων άσυλο και παράνομων μεταναστών συμπεριλαμβανομένων των ασυνόδευτων ανηλίκων δεν ήταν στη θεματική που είχε αποστείλει η Επιτροπή στην Ελλάδα. Όμως, μετά την έκκληση των δύο ΜΚΟ και την ενημέρωση της Επιτροπής από αυτές και κυρίως από το Παρατηρητήριο Ανθρώπινων Δικαιωμάτων που προσκλήθηκε από ΕΟΔΜ και ΕΠΣΕ να συμμετάσχει στην ενημέρωση, η Επιτροπή ενέταξε το θέμα αυτό στην εξέταση της Ελλάδας και δεν πείστηκε από τις διαβεβαιώσεις της χώρας πως δεν υπάρχει πρόβλημα κακομεταχείρισης. Σε ότι δε αφορά την αστυνομική βία κατά Ρομά, ΕΟΔΜ και ΕΠΣΕ είχαν θέσει υπόψη της Επιτροπής σειρά σχετικών καταδικαστικών αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) και της Επιτροπής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και τη μη ικανοποιητική συμμόρφωση της Ελλάδας με αυτές, όπως προκύπτει από τα κείμενα της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης. Επίσης, η Επιτροπή είχε τεκμηριωμένη έκθεση των ΜΚΟ για τη γενικευμένη αρνησιδικία για τους Ρομά στην Ελλάδα. Οι διαβεβαιώσεις της χώρας πως κάθε καταγγελία ερευνάται αποτελεσματικά και αν επιβεβαιωθεί επιβάλλονται κυρώσεις και πως δεν υπάρχει γενικό πρόβλημα αλλά μεμονωμένα περιστατικά δεν έπεισαν την Επιτροπή.
β. Ιδιαίτερα σημαντικές συστάσεις
Η Επιτροπή επέλεξε μια δεύτερη θεματική την οποία τόνισε πως θεωρεί ιδιαίτερα σημαντική και για την οποία η Ελλάδα οφείλει να υποβάλει αναλυτικές πληροφορίες στην επόμενη περιοδική έκθεση που πρέπει να υποβληθεί σε τέσσερα χρόνια (παράγραφος 27). Αφορά την αναποτελεσματική εφαρμογή των νόμων για την εξάλειψη των φυλετικών διακρίσεων (Ν. 3304/2005) και ιδίως για την ποινική δίωξη και τιμωρία των εγκλημάτων με ρατσιστικό κίνητρο (Ν. 927/79) (παράγραφοι 10, 11 και 18). Η Ελλάδα καλείται να διασφαλίσει την αποτελεσματική εφαρμογή των νόμων, την ποινική τιμωρία των υπευθύνων για εγκλήματα με ρατσιστικό κίνητρο και την αποζημίωση των θυμάτων. Στη δε επόμενη έκθεση η χώρα πρέπει να παρουσιάσει αναλυτικά στατιστικά στοιχεία για το χειρισμό των υποθέσεων του Ν. 927/79. Ειδικότερα δε, η Επιτροπή κάλεσε τη χώρα να διασφαλίσει την τιμωρία οργανώσεων και ΜΜΕ υπεύθυνων για τη διάδοση ρατσιστικών στερεότυπων και μισαλλόδοξων ρατσιστικών σχολίων και την απαγόρευση της λειτουργίας νεοναζιστικών ομάδων. Τέλος, η Επιτροπή πρότεινε να αναλάβει όλες τις υποθέσεις του Ν. 3304/2005 ο Συνήγορος του Πολίτη καθώς είναι η μόνο ανεξάρτητη αρχή.
Η απόπειρα της Ελλάδας να πείσει την Επιτροπή πως στην Ελλάδα υπάρχουν μεμονωμένα φαινόμενα ρατσισμού και δεν υπάρχουν οργανώσεις που προωθούν το ρατσισμό ούτε νεοναζιστικές οργανώσεις έπεσε στο κενό. Η έκθεση ΕΟΔΜ-ΕΠΣΕ περιείχε αναλυτικά τεκμηριωμένα στοιχεία (με φωτογραφίες) για τη δράση του ΛΑΟΣ και της Χρυσής Αυγής, καθώς και δημοσιεύματα ΜΜΕ (κυρίως των «Ελεύθερου Κόσμου» και «Άλφα Ένα») που προφανώς η Επιτροπή έκρινε επαρκή για να εκφράσει τη σχετική ανησυχία της. Επίσης, η έκθεση περιείχε ανάλυση των δικαστικών αποφάσεων στις υποθέσεις του Ν. 927/79 τονίζοντας πως σε μόνο μία από τις περίπου 50 υποθέσεις υπήρξε καταδίκη που επιβεβαιώθηκε και στην κατ’ έφεση δίκη ενώ τα εφετεία απέβαλαν την πολιτική αγωγή (στερώντας από τα θύματα το καθεστώς του διαδίκου και την αποζημίωση). Επιπρόσθετα, υπήρχε ανάλυση της αρχικής καταδίκης και της κατ’ έφεση αθώωσης του Κώστα Πλεύρη, της αρχικής απόρριψης του αιτήματος των μηνυτών για αναίρεση και, μετά την υποβολή σχετικού ερωτήματος από την Επιτροπή του ΟΗΕ στην Ελλάδα, της υποβολής έκθεσης αναίρεσης για τους ίδιους νομικούς λόγους που είχε αρχικά απορριφθεί το αίτημα. Αναφέρονταν δε βασικές σκέψεις της έκθεσης αναίρεσης: «έλλειψη ειδικής αιτιολογίας που απαιτεί το Σύνταγµα» και «ευθεία εσφαλµένη εφαρµογή των διατάξεων του Ν.927/1979» ενώ είναι «άνευ ετέρου αυταπόδεικτο το γεγονός ότι τούτος εκ προθέσεως εξέφρασε δηµόσια απόψεις ικανές να προκαλέσουν διακρίσεις, µίσος και βία εις βάρος των Εβραίων και προσέβαλε πρόσωπα και οµάδα προσώπων λόγω της εθνοτικής τους καταγωγής». Η Ελλάδα χαρακτήρισε «θετική εξέλιξη την έκθεση αναίρεσης που θα επιτρέψει στον Άρειο Πάγο να διασφαλίσει τη σταθερή και ομοιόμορφη ερμηνεία του νόμου». Η χώρα, τέλος, παραδέχθηκε πως είναι ανεπαρκής η εφαρμογή του Ν. 3304/2005 παραθέτοντας στατιστικά στοιχεία για τις ελάχιστες μέχρι τώρα υποθέσεις, σχεδόν όλες μετά από αναφορές στο Συνήγορο του Πολίτη.
γ. Συστάσεις για τις μειονότητες
Η Επιτροπή σημείωσε την ελληνική θέση για την ύπαρξη μιας και μόνης μουσουλμανικής μειονότητας, αλλά, διαφωνώντας και πάλι όπως το 2001, υπενθύμισε δικές της γενικές συστάσεις για το δικαίωμα στον αυτοπροσδιορισμό και την απαγόρευση των διακρίσεων σε βάρος ατόμων με διαφορετική εθνική η εθνοτική καταγωγή (ανεξάρτητα αν ανήκουν σε αναγνωρισμένη ή μη μειονότητα), καλώντας την Ελλάδα να ερευνήσει την εμφάνιση παρόμοιων διακρίσεων και να λάβει στοχευμένα μέτρα για την εξάλειψή τους (παράγραφος 8). Η Επιτροπή γνώριζε ήδη από το 2001 τη θεσμοθετημένη διάκριση σε βάρος «αλλογενών» στο καταργηθέν Άρθρο 19 του Κώδικα Ελληνικής Ιθαγένειας και τη μέχρι σήμερα μη αποκατάσταση των θυμάτων αυτής της διάκρισης (που δεν είναι μόνο δεκάδες χιλιάδες μέλη της μειονότητας της Θράκης αλλά και χιλιάδες Έλληνες Εβραίοι). Ενημερώθηκε δε για ανάλογη διάκριση σε βάρος «μη Ελλήνων το γένος» στις διατάξεις του 1982 και 1985 για την ανάκτηση της ιθαγένειας και της περιουσίας από τους πολιτικούς πρόσφυγες της περιόδου του εμφύλιου πολέμου.
Η Επιτροπή κατέγραψε την ανησυχία της για την αναγκαστική διάλυση και άρνηση εγγραφής μερικών συλλόγων που περιλαμβάνουν στον τίτλο τους λέξεις όπως «μειονότητα», «τουρκικός/ή» ή «μακεδονικός/ή» και κάλεσε την Ελλάδα να διασφαλίσει σε πρόσωπα που ανήκουν σε κάθε κοινότητα ή ομάδα, το δικαίωμα στην ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι καθώς και τα πολιτισμικά τους δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος χρήσης των μητρικών γλωσσών, τονίζοντας επιπλέον πως για καθεμία από τις τρεις εθνοτικές ομάδες της μουσουλμανικής μειονότητας πρέπει να γίνει σεβαστό το δικαίωμα στην ταυτότητάς τους (παράγραφοι 9 και 15). Η επίσημη ελληνική θέση ότι η τύχη των σωματείων που κέρδισαν σχετικές δίκες στο ΕΔΔΑ είναι στα χέρια της δικαιοσύνης δεν έπεισε καθώς οι ΜΚΟ παρουσίασαν στοιχεία σειράς πρόσφατων αποφάσεων των ελληνικών δικαστηρίων που αρνούνται να συμμορφωθούν με τις αποφάσεις του ΕΔΔΑ.
Αξιοσημείωτο είναι πως η χώρα επιχειρηματολόγησε πως βασικός λόγος απόρριψης της εγγραφής της «Στέγης Μακεδονικού Πολιτισμού» είναι η άρνηση της σλαβικής ταυτότητας από τα μέλη της και η επιμονή στη μακεδονική ταυτότητα που δημιουργεί σύγχυση με τα εκατομμύρια των Ελλήνων Μακεδόνων. Όταν όμως ερωτήθηκε αν η χρήση ενός τίτλου «Στέγη Σλαβομακεδονικού Πολιτισμού» θα έλυνε το πρόβλημα, η Ελλάδα αρνήθηκε να δεσμευθεί επικαλούμενη τότε και λόγους δημόσιας τάξης για τη μη εγγραφή της. Στη δε σχετική συζήτηση για τη μακεδονική μειονότητα η Ελλάδα είπε πως μέχρι πρόσφατα δεν ήταν γνωστή η ύπαρξη μακεδονικού έθνους στα Βαλκάνια ενώ σήμερα δεν υπάρχουν μακεδονικές μειονότητες στην ευρύτερη περιοχή. Για το λόγο αυτό, ζητήθηκε από τη ΠΓΔΜ να αλλάξει το όνομά της.
Η Επιτροπή έκανε και μια γενική σύσταση για το σεβασμό της θρησκευτικής ελευθερίας των μουσουλμάνων ανεξάρτητα από την εθνική ή εθνοτική ταυτότητά τους (παράγραφος 14) καθώς είχε πληροφόρηση για την απουσία τζαμιού στην Αθήνα (παρά τη διαβεβαίωση της Ελλάδας πως η ανέγερσή του έχει ξεκινήσει) και νεκροταφείου για μουσουλμάνους και την αδυναμία των μουσουλμάνων της Θράκης να επιλέξουν τους μουφτήδες και τις βακουφικές επιτροπές τους.
δ. Συστάσεις για την εκπαίδευση μειονοτήτων
Η Επιτροπή κάλεσε την Ελλάδα να βελτιώσει την ποιότητα της εκπαίδευσης για τις ευάλωτες εθνοτικές ομάδες και για τη μουσουλμανική μειονότητα, μεταξύ άλλων και με την επιμόρφωση δασκάλων που ανήκουν σε αυτές τις ομάδες, να διασφαλίσει την ύπαρξη επαρκούς αριθμού σχολείων μέσης εκπαίδευσης και την ίδρυση νηπιαγωγείων που θα διδάσκουν στη μητρική γλώσσα των μαθητών τους (παράγραφος 17). Ήδη από το 2001 η Επιτροπή είχε συστήσει την ένταξη της μητρικής γλώσσας στην εκπαίδευση για τους Ρομά, τους Πομάκους και τους μετανάστες και το επανέλαβε ρητά για τους Ρομά («ευάλωτες ομάδες») και τις τρεις συνιστώσες της μουσουλμανικής μειονότητας. ΕΟΔΜ και ΕΠΣΕ σημειώνουν με ικανοποίηση πως η Ελλάδα δήλωσε πως μελετά (επιτέλους) την ένταξη της πομακικής στην εκπαίδευση (αλλά όχι της μακεδονικής με όποια ονομασία, της βλαχικής ή της αρβανίτικης ή της ρομανί): όταν δε επικαλέστηκε το άγραφο χαρακτήρα της, εμπειρογνώμονας της θύμισε πως η Κύπρος έλυσε ανάλογο πρόβλημα καταγράφοντας αντίστοιχες προφορικές γλώσσες για τη διδασκαλία τους. Τέλος, σε ό,τι αφορά την ύπαρξη επαρκούς αριθμού σχολείων μέσης εκπαίδευσης και την ίδρυση νηπιαγωγείων που θα διδάσκουν στη μητρική γλώσσα των μαθητών τους, η Επιτροπή ανταποκρίθηκε σε σχετικό αίτημα των ΜΚΟ της τουρκικής μειονότητας.
ε. Συστάσεις για τους Ρομά
Η Επιτροπή εξέφρασε ανησυχίες για τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι Ρομά όσον αφορά την πρόσβαση στην εργασία, στη στέγαση, στην ιατρική περίθαλψη και στην εκπαίδευση, συνέστησε στην Ελλάδα να προχωρήσει σε αξιολόγηση των αποτελεσμάτων του «Ολοκληρωμένου Προγράμματος Δράσης για την κοινωνική ένταξη των Ελλήνων Ρομά» (ΟΠΔ) σε διαβούλευση με τις εμπλεκόμενες κοινότητες και να πάρει επαρκή μέτρα για την αποτελεσματική βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των Ρομά (παράγραφος 16). Ήταν μια καταλυτική συνοπτική απάντηση στην αναλυτική εκθείαση των υποτιθέμενων αποτελεσμάτων του ΟΠΔ που έκανε η Ελλάδα στην Επιτροπή όπως και σε κάθε άλλο διεθνή φορέα. ΕΟΔΜ και ΕΠΣΕ αποδόμησαν κυρίως με στοιχεία από δημόσιους φορείς το ΟΠΔ και τόνισαν πως το πρόγραμμα αυτό δεν έχει ποτέ αξιολογηθεί αντικειμενικά, εκτός από την εντελώς αρνητική ανεξάρτητη αξιολόγηση του πρώτου προγράμματος εκπαίδευσης τσιγγανόπαιδων του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (την οποία η πολιτεία και άλλοι φορείς που ασχολούνται με τους Ρομά αποσιωπούν).
στ. Συστάσεις για ΜΚΟ, ατομικές προσφυγές και διάδοση εκθέσεων και παρατηρήσεων
Η Επιτροπή συνέστησε στην Ελλάδα να διευρύνει το διάλογό της με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που εργάζονται στο πεδίο των ανθρώπινων δικαιωμάτων, και ιδιαίτερα στην αντιμετώπιση των φυλετικών διακρίσεων (παράγραφος 21). Η σύσταση αυτή πιθανότατα προκλήθηκε από την πληροφόρηση της Επιτροπής πως οι ΜΚΟ που ασχολούνται ουσιαστικά με το αντικείμενο αυτό (περιλαμβανόμενων των τριών ΜΚΟ από την Ελλάδα που ενημέρωσαν την Επιτροπή) είναι αποκλεισμένες από κάθε διαβούλευση της πολιτείας αλλά και φορέων όπως η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου.
Η Επιτροπή συνέστησε για άλλη μια φορά να κάνει η Ελλάδα την προαιρετική δήλωση του Άρθρου 14 της Σύμβασης που θα επέτρεπε τις ατομικές προσφυγές (παράγραφος 22). ΕΟΔΜ και ΕΠΣΕ θεωρούν απίθανη παρόμοια εξέλιξη καθώς είναι προφανές από όλα τα άλλα πως θα ακολουθούσε μεγάλος αριθμός προσφυγών για παραβιάσεις της Σύμβασης.
Η Επιτροπή συνέστησε τέλος να κάνει η Ελλάδα άμεσα προσβάσιμες και διαθέσιμες στο κοινό τις εκθέσεις της κατά το χρόνο υποβολής τους, και να δημοσιοποιεί ανάλογα τις παρατηρήσεις της Επιτροπής για τις εκθέσεις αυτές στην επίσημη και σε άλλες κοινής χρήσης (άρα μειονοτικές) γλώσσες (παράγραφος 24). ΕΟΔΜ και ΕΠΣΕ είχαν επισημάνει πως εκθέσεις και παρατηρήσεις σχεδόν όλων των οργάνων του ΟΗΕ (και του Συμβουλίου της Ευρώπης) είναι άγνωστα κείμενα στην Ελλάδα. Η αντιπροσωπεία διαβεβαίωσε την Επιτροπή πολλές φορές πως η κυβέρνηση θα μεταφράσει, θα διανείμει και θα αναρτήσει σε ιστοσελίδες υπουργείων τις παρατηρήσεις της Επιτροπής κατά προτεραιότητα.

