Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Οι εικόνες των νεκρών

Ο Αστικός Κώδικας ορίζει ότι το πρόσωπο "αρχίζει να υπάρχει μόλις γεννηθεί ζωντανό και παύει να υπάρχει μετά τον θάνατό του" (άρθρο 34). Πριν την γέννηση και μετά το θάνατο δεν υπάρχουν λοιπόν δικαιώματα, επειδή δεν υπάρχει φυσικό πρόσωπο. Οπότε δεν υπάρχει και προστασία προσωπικών δεδομένων, αφού ως τέτοια ορίζονται οι πληροφορίες που αφορούν φυσικό πρόσωπο (οι πληροφορίες που αφορούν τους νεκρούς δεν προστατεύονται από τον Ν.2472/1997). 

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι λείπουν οι νομικοί κανόνες που διέπουν την τύχη των φυσικών υπολειμμάτων της ύπαρξης: από τους νόμους για την ταφή και την αποτέφρωση μέχρι την προσβολή της μνήμης νεκρού, αλλά και το κληρονομικό δίκαιο που αφορά τους επιζήσαντες συγγενείς, διάσπαρτες διατάξεις συγκροτούν κανόνες για την πολιτειακή προστασία των νεκρών. Διότι μπορεί ο νεκρός να μην είναι πλέον "φυσικό πρόσωπο", αλλά η μεταχείρισή του έχει επιπτώσεις στον σεβασμό μιας ευρύτερης έννοιας -που δεν διαχωρίζει ανάμεσα σε ζωντανούς και νεκρούς- καθώς αφορά την αντίληψή μας για την ίδια την ανθρώπινη ιδιότητα. Το Σύνταγμα στο άρθρο 2 παρ. 1 αναγορεύει σε "πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας", καταστατικού επιπέδου, τον σεβασμό και την προστασία "της αξίας του ανθρώπου". Δηλαδή μιας αξίας που αντικειμενικοποιείται από το δίκαιο και η οποία αποτελεί το ανώτατο μέτρο και τον καταστατικό σκοπό της Πολιτείας. 

Αυτές οι αρχές συνυπάρχουν με το δικαίωμα και την ελευθερία της πληροφόρησης, την ανεμπόδιστη δυνατότητα ενημέρωσης του κοινού, την ανάγκη για συμμετοχή καθενός στην κοινωνία της πληροφορίας. Πρέπει κάθε φορά να βρίσκεται ένας τρόπος να εξασφαλίζεται τόσο ο σεβασμός στους νεκρούς όσο και η διακίνηση της πληροφορίας, ιδίως όταν αφορά μια συζήτηση για ένα ευρύτερο ζήτημα που αφορά την κοινή γνώμη. Η εκτέλεση ενός δικτάτορα π.χ. δεν μπορεί να απαγορευθεί ως προς την κάλυψή της από μέσα ενημέρωσης. Όπως δεν μπορεί να απαγορευθεί και η  κοινοποίηση εικόνων αποκεφαλισμένων πτωμάτων από ολοκληρωτικά καθεστώτα, όσο κι αν είναι σαφείς οι λόγοι τρομοκρατίας και προπαγάνδας για τους οποίους διοχετεύεται αυτό το υλικό. Όταν όμως η δημοσίευση είναι κακόβουλη, δηλαδή έχει σαφή σκοπό να προσβάλλει, να εκθέσει πληροφορία πέρα από αυτή που είναι αναγκαία για την ενημέρωση σε σχέση με την ιδιότητα του νεκρού, τότε ενεργοποιούνται οι νομοθετικές προβλέψεις που αφορούν την προστασία της μνήμης του νεκρού.

Το ζήτημα μπορεί να λυθεί πιο εύκολα με βάση τους κανόνες της δεοντολογίας, αφού καθοριστικό για την διάγνωση της φύσης μιας δημοσίευσης είναι κατά πόσον το κοινό μπορεί να ενημερωθεί επαρκώς με λιγότερη έκθεση ή εάν επιδιώκεται η κερδοσκοπία ή άλλοι στόχοι που δεν είναι συμβατοί με την απόλυτη αξία που αναγνωρίζεται από το δίκαιο στην ανθρώπινη ιδιότητα. Σε μεγάλο βαθμό, η απόφαση σχετίζεται και με το κοινό στο οποίο θέλει να απευθύνεται κάθε μέσο ενημέρωσης χωριστά. Οι ισχυρισμοί περί ευαισθητοποίησης μπορεί να είναι υποκριτικοί, όταν υπάρχουν βάσιμες υπόνοιες ότι η ως τώρα πολιτική του μέσου ενημέρωσης δεν είχε καμία σχέση με την ευαισθητοποίηση. Από την άλλη πλευρά, τέτοια ηθικά διλήμματα είναι οι κλασικές συζητήσεις που χάνονται σε ένα πέλαγος δίκης προθέσεων. Γι' αυτό προσωπικά είμαι κάθετα αντίθετος στην δημοσιοποίηση τέτοιων εικόνων. 




Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Παράνομη η αντιγραφή φωτογραφιών από ελεύθερης πρόσβασης προφίλ στο facebook

Yπάρχει διάχυτη η εντύπωση ότι αν κάποιος έχει λογαριασμό ελεύθερης πρόσβασης ("ανοιχτό προφίλ") σε ιστοσελίδα κοινωνικής δικτύωσης, ό,τι έχει αναρτήσει σε αυτήν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ελεύθερα. Η παρανόηση αυτή επικρατεί κυρίως σε μέσα ενημέρωσης που νομίζουν ότι μπορούν να χρησιμοποιούν ελεύθερα υλικό από προφίλ των χρηστών στο facebook, χωρίς να σέβονται ότι οι χρήστες δεν έχουν συγκατατεθεί στην εμπορική χρήση των δεδομένων τους από εφημερίδες ή την τηλεόραση. Μια πρόσφατη απόφαση του Εφετείου Αθηνών  (2016) στην οποία υπερασπίστηκα μια χρήστη του facebook επιβεβαίωσε ότι και από ελεύθερα προσβάσιμο λογαριασμό δεν επιτρέπεται χωρίς συγκατάθεση η αναπαραγωγή των προσωπικών δεδομένων (φωτογραφιών) και καταδίκασε την εφημερίδα να καταβάλει αποζημίωση στην θιγόμενη. Ανέφερε χαρακτηριστικά το Δικαστήριο:
“ Σε ό,τι αφορά, ειδικότερα τις φωτογραφίες που δημοσιεύθηκαν, είναι απαραίτητο να επισημανθεί ότι αυτές πραγματικά προέρχονταν από ιστοσελίδα στο διαδίκτυο, στην οποία η …

Χρήση φωτογραφιών από το facebook σε ΜΜΕ

Μια σημαντική απόφαση εκδόθηκε πρόσφατα από το Εφετείο Αθηνών και αφορά την χρήση φωτογραφιών που είχε αναρτήσει ένα πρόσωπο στο facebook και στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκαν στον Τύπο και στην τηλεόραση. Με την απόφαση 5336/2015, το Εφετείο έκρινε ότι αυτό δεν επιτρέπεται χωρίς την συγκατάθεση του υποκειμένου και επίσης αποφάνθηκε ότι το facebook αποτελεί "αρχείο προσωπικών δεδομένων" στοιχείο που αποτελεί προϋπόθεση για να εφαρμοστεί επ' αυτού ο Ν.2472/1997 για την προστασία από την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων. 
Οι επί του θέματος των φωτογραφιών αιτιολογικές σκέψεις του δικαστηρίου έχουν ως εξής:
"Με την προβολή των φωτογραφιών της ενάγουσας στην τηλεόραση, χωρίς τη συναίνεση ή την εκ των υστέρων έγκρισή της, προσεβλήθη το δικαίωμά της επί της ιδίας εικόνας. Το γεγονός ότι στις προβληθείσες φωτογραφίες της ήταν καλυμμένα τα χαρακτηριστικά του προσώπου της δεν αναιρεί την προσβολή, δεδομένου ότι, αφ' ενός μεν, εικόνα του ατόμου δεν είναι μόνο το πρόσωπό του, α…

Σκουρλέτης: αντίθετο σε δημόσια τάξη / χρηστά ήθη το επώνυμο τέκνου ζεύγους γυναικών

Κατόπιν κοινοβουλευτικής ερώτησης 12 βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ για την άρνηση του Ειδικού Ληξιαρχείου του Υπουργείου Εσωτερικών να καταχωρήσει ληξιαρχική πράξη γέννησης τέκνου που έλαβε το επώνυμο της συζύγου της μητέρας του (βλ. εδώ), απαντήσεις δόθηκαν από τον υπουργό Δικαιοσύνης και τον υπουργό Εσωτερικών. 
Ο (πρώην) υπουργός Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρώπινων Δικαιωμάτων κ. Παρασκευόπουλος αντί να απαντήσει τί συγκεκριμένο πρόκειται να πράξει σε επίπεδο νομοθεσίας για την ανεπιφύλακτη αναγνώριση των γονέων του παιδιού, όπως επιβάλλει η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού (η επιλογή του ονόματος τέκνου ήδη δίνεται από τον νόμο για το σύμφωνο συμβίωσης), αναφέρει στην απάντησή του -γενικά και αόριστα- ότι το υπουργείο του υλοποιεί δράσεις "Δικαιοσύνης φιλικές για τα παιδιά" και ότι αναμένεται η έναρξη εργασιών μιας νομοπαρασκευαστικής επιτροπής για θέματα οικογενειακού δικαίου. Περαιτέρω, για το γεγονός ότι το Ειδικό Ληξιαρχείο δεν εφαρμόζει το άρθρο 10 του νόμου…