Η εφαρμογή του Ν.3471/2006 σε κρατικές ψηφιακές πλατφόρμες Υπουργείων και δημόσιων φορέων

Το πεδίο εφαρμογής του Ν.3471/2006 αφορά την προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και του απορρήτου κατά την επεξεργασία που υποβάλλονται τα δεδομένα αυτά στο πλαίσιο παροχής υπηρεσιών ηλεκτρονικών υπηρεσιών σε δημόσια προσβάσιμα δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών. Η διεύθυνση του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου (e-mail address), κατά το μέτρο που υποβάλλεται σε επεξεργασία για τη δρομολόγηση και διαβίβαση ηλεκτρονικού μηνύματος, εμπίπτει στην έννοια των δεδομένων κίνησης, όταν δηλαδή υποβάλλεται σε επεξεργασία στο πλαίσιο παροχής διαθέσιμων στο κοινό υπηρεσιών αποτελεί «δεδομένα κίνησης» (ο νομοθετικός ορισμός των δεδομένων κίνησης είναι: «τα δεδομένα που υποβάλλονται σε επεξεργασία για τους σκοπούς της διαβίβασης μιας επικοινωνίας σε δίκτυο ηλεκτρονικών επικοινωνιών ή της χρέωσής της»). Η προστασία των δεδομένων κίνησης στο πλαίσιο αυτό διέπεται από τον Ν.3471/2006 κατά το πεδίο εφαρμογής του.

Η έννοια της "παροχής δημόσια διαθέσιμων στο κοινό υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών" είναι ευρεία και αφορά κάθε υπηρεσία που παρέχεται με αμοιβή ή και χωρίς αμοιβή στο κοινό με τη μεταφορά σημάτων μέσω δημόσια προσβάσιμου δικτύου ηλεκτρονικών επικοινωνιών. Το "δημόσια προσβάσιμο δίκτυο ηλεκτρονικών επικοινωνιών" είναι, μεταξύ άλλων, το τηλεφωνικό δίκτυο, καθώς και το διαδίκτυο. Ως έννοια λοιπόν το "δημόσιο δίκτυο ηλεκτρονικών εοικοινωνιών" αντιδιαστέλλεται προς τα εσωτερικά δίκτυα (τα intranets), τα οποία δεν διέπονται από το πεδίο εφαρμογής της Οδηγίας 2002/58 και του Ν.3471/2006 αλλά από τον ΓΚΠΔ. Η παροχή των υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών περιλαμβάνει τόσο την πρόσβαση στο δίκτυο όσο και άλλες υπηρεσίες. Ο φορέας παροχής του δίκτυο δηλαδή δεν ταυτίζεται κατ’ ανάγκη με τον πάροχο υπηρεσίας ηλεκτρονικών επικοινωνιών, αλλά αποτελούν διαφορετικές οντότητες, καθώς η ίδια η πρόσβαση στο δίκτυο διαφοροποιείται από την παροχή των υπηρεσιών που διατίθενται στο κοινό μέσω του δικτύου.

Στο πλαίσιο αυτό, ο Ν.3471/2006 αποτελεί τον ειδικό νόμο που διέπει την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στον τομέα των ηλεκτρικών επικοινωνιών είτε αυτές παρέχονται από τον ιδιωτικό τομέα είτε από τον δημόσιο τομέα. Για τον λόγο αυτόν και στην ιστοσελίδα. «Ηλεκτρονική Συνταγογράφηση» περιλαμβάνεται το έγγραφο «Όροι Χρήσης και Πολιτική Προστασίας Απορρήτου» που ορίζει ρητώς ότι η προστασία των δεδομένων από αυτή την δημόσια υπηρεσία παροχής ηλεκτρονικών επικοινωνιών διέπεται και από τον Ν.3471/2006. Υπάρχει ρητή αναφορά λοιπόν στον Ν.3471/2006 για την υπηρεσία του e-prescription, από την οποία εστάλη και το μήνυμα για την «Ασφαλή Κολύμβηση». Συγκεκριμένα πρόκειται για την αναφορά στον Ν.3471/2006 που βρίσκεται αναρτημένη στην ιστοθέση: https://www.e-prescription.gr/portal/oroi-chrisis-kai-politiki-prostasias-aporritou/#

Σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 14 του Ν.3471/2006 που ορίζει και την ελάχιστη αποζημίωση των 10.000 ευρώ, στην προκειμένη υπό κρίση περίπτωση θα πρέπει να επισημανθεί ότι αυτή η διάταξη, κατά την διατύπωση της αφορά την αστική ευθύνη «φυσικού ή νομικού προσώπου» που παραβιάζει τον συγκεκριμένο νόμο. Άρα, εφόσον διαπιστωθεί παράβαση οποιασδήποτε ουσιαστικής διάταξης του ν. 3471/2006, δεν υπάρχει στο γράμμα του άρθρου 14 περιορισμός στις παραβάσεις του άρθρου 11 που αφορά αποκλειστικά τις εμπορικές επικοινωνίες. Η ευρύτητα της διατύπωσης δεν περιορίζει την αστική ευθύνη μόνο στον ιδιωτικό τομέα, καθώς εάν ήταν αυτή η βούληση του νομοθέτη θα είχε επιλεγει η διατύπωση «φυσικό ή νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου» που ήταν ακριβώς αυτή που είχε επιλέγει στο άρθρο 23 του Ν.2472/1997, χωρίς βέβαια και πάλι τότε να περιορίζεται η αστική ευθύνη του δημοσίου. Το γεγονός λοιπόν ότι στο άρθρο 11 γίνεται ειδικά λόγος για εμπορική προώθηση αγαθών ή υπηρεσιών, δεν επηρεάζει το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 14 για την αστική ευθύνη, η οποία αφορά κάθε παράβαση του Ν.3471/2006 κι όχι μόνο τις εμπορικές επικοινωνίες. Για παράδειγμα, το άρθρο 5 ορίζει ότι η νόμιμη βάση της επεξεργασίας είναι η συγκατάθεση του υποκειμένου των δεδομένων ή η σύμβαση. Εάν η επεξεργασία μιας ηκεκτρονικής διεύθυνσης στο πλαίσιο παροχης υπηρεσίας ηλεκτρονικης επικοινωνίας σε δημόσιο δίκτυο ηλεκτρονικών επικοινωνιών δεν βασίζεται λοιπόν στην συγκατάθεση του άρθρου αυτού ή σε άλλη διάταξη του Ν.3471/2006, η αστική ευθύνη του παραβάτη διέπεται από το άρθρο 14 του Ν.3471/2006 ανεξάρτητα αν αφορά μη ζητηθείσα εμπορική επικοινωνία.

Αυτό επιβεβαιώθηκε πρόσφατα και από το άρθρο άρθρο 60 του Ν. 5294/2026, νόμος με τον οποίο ρυθμίζεται το κρατικό «Ενιαίο Κέντρο Εξυπηρέτησης» που οργανώθηκε από το Υπουργείο Ψηφιακής Πολιτικής,  για το οποίο, στην παράγραφο 3 ορίζει ως εξής:

«Στο πλαίσιο λειτουργίας του Ενιαίου Κέντρου Εξυπηρέτησης, και ιδίως κατά την τηλεφωνική εξυπηρέτηση, η κλήση ηχογραφείται σε συμμόρφωση με τον ν. 3471/2006 (Α’ 133) και την Οδηγία 2002/58/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 12ης Ιουλίου 2002 σχετικά με την επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και την προστασία της ιδιωτικής ζωής στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών (L 201/37).”

Η συγκεκριμένη νομοθετική διάταξη καταστρώθηκε σε αυτή την μορφή, ύστερα από την Γνωμοδότηση 1/2026 της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, η οποία εκλήθη να γνωμοδοτήσει για το σχετικό σχέδιο νόμου, πριν αυτό ψηφιστεί από την Βουλή. Σύμφωνα με την Γνωμοδότηση 1/2026 της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα επί του σχεδίου διάταξης νόμου που αφορά στο έργο “GOV CRM – Ενιαία Ψηφιακή Υποδομή για την Εξυπηρέτηση Πολιτών και Επιχειρήσεων”, η σχετική νομοθετική διάταξη που διέπει την λειτουργία μιαςδημόσιας ψηφιακής υποδομής εξυπηρέτησης πολιτών πρέπει να περιλαμβάνει την εξής διατύπωση:

“στο πλαίσιο λειτουργίας του Ενιαίου Κέντρου, και ιδίως κατά την τηλεφωνική εξυπηρέτηση αυτού, η κλήση ηχογραφείται σε συμμόρφωση με το Ν.3471/2006 (ΦΕΚ Α 133/28.06.2006) και την Οδηγία 2002/58/ΕΚ”.

Επομένως, το Ελληνικό Δημόσιο έχει αναγνωρίσει πολύ πρόσφατα, με τον Ν.5294/2026, ότι οι κρατικές ψηφιακές υποδομές που παρέχονται στο πλαίσιο της πρόσβασης του κοινού σε δημόσιο δίκτυο ηλεκτρονικών επικοινωνιών οφείλουν να συμμορφώνονται με τις διατάξεις του Ν.3471/2006. Αξίζει να τονιστεί ότι η διάταξη αυτή δεν επεκτείνει νομοθετικά το -ήδη ισχύον- πεδίο εφαρμογής του Ν.3471/2006 όπως θα είχε συμβεί εάν η διατύπωση ήταν «στο πλαίσιο λειτουργίας του Ενιαίου Κέντρου εφαρμόζεται ο Ν.3471/2006», αλλά σκόπιμα η Αρχή και ο Νομοθέτης επέλεξαν την φράση «σε συμμόρφωση», για επιβεβαιωτικούς και όχι για ιδρυτικούς της υποχρέωσης λόγους.

Συνεπώς υπάρχει πρόσφατη νομοθεσία του 2026 που επιβεβαιώνει ότι και οι κρατικές υπηρεσίες παροχής υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών διέπονται από τις διατάξεις του Ν.3471/2006 όσον αφορά την επεξεργασία των δεδομένων κίνησης όπως είναι η διεύθυνση του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου του χρήστη και συνεπώς αυτό σημαίνει ότι η εφαρμογή αφορά και την αστική ευθύνη του κράτους ως προς το ποσό της ελάχιστης αποζημίωσης.

Ανακεφαλαιώνοντας τα ανωτέρω, η υπαγωγή της επεξεργασίας δεδομένων στον ν. 3471/2006 δεν στηρίζεται απλώς στο γεγονός ότι το ένα κρατικό μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου διαβιβάστηκε μέσω του διαδικτύου. Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι για την αποστολή του χρησιμοποιήθηκε η ηλεκτρονική διεύθυνση την οποία ο χρήστης είχε γνωστοποιήσει στο πλαίσιο συγκεκριμένης ηλεκτρονικής υπηρεσίας, και η οποία υποβλήθηκε εκ νέου σε επεξεργασία προκειμένου να πραγματοποιηθεί ηλεκτρονική επικοινωνία προς τον χρήστη μέσω δημόσια προσβάσιμου δικτύου ηλεκτρονικών επικοινωνιών.

Ως εκ τούτου, είναι σαφές πλέον ότι η ηλεκτρονική διεύθυνση δεν εξετάζεται εν προκειμένω απλώς ως στοιχείο ταυτοποίησης αποθηκευμένο σε αρχείο του Δημοσίου, περίπτωση στην οποία η επεξεργασία της θα υπαγόταν καταρχήν στο γενικό καθεστώς του ΓΚΠΔ. Εξετάζεται ως δεδομένο που χρησιμοποιήθηκε λειτουργικά για τη δρομολόγηση και διαβίβαση συγκεκριμένης ηλεκτρονικής επικοινωνίας προς τον συνδρομητή ή χρήστη. Κατά το μέτρο αυτό αποκτά τη λειτουργία δεδομένου κίνησης, δεδομένου ότι ο ίδιος ο νομοθετικός ορισμός καταλαμβάνει τα δεδομένα που υποβάλλονται σε επεξεργασία «για τους σκοπούς της διαβίβασης μιας επικοινωνίας σε δίκτυο ηλεκτρονικών επικοινωνιών ή της χρέωσής της».

Πρέπει, επομένως, να διακρίνονται δύο αυτοτελή στάδια επεξεργασίας. Η αρχική συλλογή και τήρηση της ηλεκτρονικής διεύθυνσης στο πληροφοριακό σύστημα της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης αποτελεί επεξεργασία προσωπικών δεδομένων που διέπεται καταρχήν από τον ΓΚΠΔ. Όταν όμως η ίδια ηλεκτρονική διεύθυνη χρησιμοποιείται από ένα Υπουργείο για τη διαβίβαση ηλεκτρονικού μηνύματος μέσω δημόσιου δικτύου ηλεκτρονικών επικοινωνιών, ενεργοποιείται επιπροσθέτως το ειδικό κανονιστικό πλαίσιο των ηλεκτρονικών επικοινωνιών, δηλαδή η Οδηγία 2002/58/ΕΚ και ο ν. 3471/2006, κατά το μέρος που ρυθμίζουν ειδικά τη συγκεκριμένη επεξεργασία. Η εφαρμογή του ειδικού αυτού καθεστώτος δεν εξαρτάται, λοιπόν, από το εάν ο σκοπός του μηνύματος ήταν εμπορικός. Η εμπορική προώθηση αποτελεί το ειδικό καθ’ ύλη μεν αντικείμενο του άρθρου 11 ν. 3471/2006, όχι όμως προϋπόθεση εφαρμογής ολόκληρου του νόμου. Ο ν. 3471/2006 περιέχει και αυτοτελείς κανόνες για την επεξεργασία δεδομένων στο πλαίσιο των ηλεκτρονικών επικοινωνιών, μεταξύ των οποίων το άρθρο 5.

Προς την ίδια κατεύθυνση κινείται πλέον και ο ίδιος ο νομοθέτης με το άρθρο 60 ν. 5294/2026, το οποίο, κατόπιν της Γνωμοδότησης 1/2026 της ΑΠΔΠΧ, προβλέπει για κρατική ψηφιακή υποδομή εξυπηρέτησης πολιτών συμμόρφωση με τον ν. 3471/2006 και την Οδηγία 2002/58/ΕΚ. Η διάταξη αυτή έχει ιδιαίτερη ερμηνευτική σημασία, διότι καταδεικνύει ότι η δημόσια φύση του φορέα που οργανώνει μια ψηφιακή υπηρεσία προς τους πολίτες δεν αποτελεί αφ’ εαυτής λόγο αποκλεισμού της εφαρμογής του ειδικού δικαίου των ηλεκτρονικών επικοινωνιών. Υπό τα δεδομένα αυτά, δεν πρόκειται για αναλογική επέκταση του ν. 3471/2006 σε περίπτωση που βρίσκεται εκτός του πεδίου εφαρμογής του, αλλά για εφαρμογή των ειδικών κανόνων του νόμου σε πράξη επεξεργασίας η οποία πραγματοποιήθηκε ακριβώς κατά τη χρήση δεδομένου για την πραγματοποίηση ηλεκτρονικής επικοινωνίας μέσω δημόσια προσβάσιμου δικτύου. Εφόσον δε η συγκεκριμένη επεξεργασία δεν στηριζόταν στη συγκατάθεση του χρήστη ή σε άλλη νόμιμη βάση που προβλέπει ο ν. 3471/2006 για την επίδικη πράξη επεξεργασίας, τίθεται ζήτημα παράβασης του άρθρου 5 αυτού.

Από τη στιγμή που διαπιστώνεται παράβαση ουσιαστικής διάταξης του ν. 3471/2006, το ζήτημα της αστικής ευθύνης μεταφέρεται στο άρθρο 14 του ίδιου νόμου. Η διάταξη αυτή δεν αναφέρεται σε «παράβαση του άρθρου 11», αλλά, με συνειδητά γενική διατύπωση, σε ζημία που προκαλείται «κατά παράβαση του νόμου αυτού». Επομένως, εφόσον αποδειχθεί ότι η συγκεκριμένη επεξεργασία εμπίπτει στο άρθρο 5 και πραγματοποιήθηκε κατά παράβασή του, δεν προκύπτει από το γράμμα του άρθρου 14 βάση για να αποκλειστεί η εφαρμογή του μόνο και μόνο επειδή το επίμαχο μήνυμα είχε χαρακτήρα ενημέρωσης για ζήτημα δημοσίου ενδιαφέροντος και όχι εμπορικής επικοινωνίας.