Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

H διαφάνεια στην καθημερινή συναλλαγή με την διοίκηση

Είναι κάποιοι όροι στον σύγχρονο δημόσιο λόγο που ακούγονται βαρύγδουποι και αόριστοι. Η διαφάνεια στην λειτουργία της διοίκησης αναλύεται πια σε μια σειρά από δυνατότητες, πληροφοριακά συστήματα, διαδικτυακές πύλες, διαδικασίες και πλατφόρμες. Πολύ πριν από όλα αυτά ήταν -και εξακολουθεί να είναι- το δικαίωμα κάθε πολίτη για πρόσβαση στα δημόσια έγγραφα. Από το 1986 που θεσπίστηκε για πρώτη φορά ρητά το σχετικό δικαίωμα στην νομοθεσία, μέχρι σήμερα που η "Διαύγεια" έχει μεταφέρει ένα σημαντικό μέρος των διοικητικών αποφάσεων στο Διαδίκτυο, οι δημόσιες υπηρεσίες έχουν κατ' αρχήν υποχρέωση να παρέχουν αντίγραφα των εγγράφων τους στο κοινό, εκτός αν κατ' εξαίρεση αυτό απαγορεύεται. 

Η διοίκηση όμως, η οποία δεν αρέσκεται στους πολλούς ελέγχους και την πολύ κριτική από τους πολίτες, αναζητά τις εξαιρέσεις αυτές και επιχειρεί να τις καταστήσει κανόνα. Κάποτε και με τη συνδρομή της νομολογίας, ο "καθένας" που αναφέρει ο νόμος ότι έχει δικαίωμα πρόσβασης, έγινε ο "έχων εύλογο ενδιαφέρον" από την ερμηνεία. Δηλαδή πρέπει κάπως να εμπλέκεται και ο ίδιος στην υπόθεση για την οποία ζητά έγγραφα. Δηλαδή πρέπει σχεδόν να έχει έννομο συμφέρον. Έτσι ο "καθένας" έγινε ο εμπλεκόμενος στην υπόθεση. 

Έπειτα, οι εξαιρέσεις από το δικαίωμα πρόσβασης άρχισαν σταδιακά να μεγεθύνονται: προσωπικά δεδομένα, υπηρεσιακό απόρρητο, πνευματική ιδιοκτησία, αναρμοδιότητα εισαγγελέα να εκδώσει εισαγγελική παραγγελία χορήγησης εγγράφων, μη ορθή στοιχειοθέτηση του εννόμου συμφέροντος και τελικά για να πάρεις κάτι "δύσκολο" δεν αποφεύγεις τα Δικαστήρια. Ενώ είναι αδιανόητο ο πολίτης να πρέπει να φτάσει στην Δικαιοσύνη για να πάρει το αντίγραφο ενός χαρτιού. Είχα μια υπόθεση μεταφράστριας που ήθελε ένα αντίγραφο από παράσταση που θα ανέβαινε στο Εθνικό Θέατρο γιατί είχε κάποιες υποψίες και το Εθνικό Θέατρο αντί να της δώσει χωρίς δεύτερη κουβέντα το αντίγραφο  επικαλέστηκε το ... απόρρητο της πνευματικής ιδιοκτησίας. Χρειάστηκε η παρέμβαση του Συνηγόρου του Πολίτη για να συνηγορήσει ότι "η πνευματική ιδιοκτησία δεν είναι είδος απορρήτου" (βλ. Πόρισμα Συνηγόρου του Πολίτη). 

Πρόσφατα καταργήθηκαν οι Επιτροπές Ελέγχου Εφαρμογής της Νομοθεσίας στις οποίες προσέφευγαν οι πολίτες για να λάβουν την ειδική αποζημίωση όταν δεν τηρούνταν οι προθεσμίες για χορήγηση εγγράφων. Δυστυχώς ο νομοθέτης αφαίρεσε μια εγγύηση διαφάνειας, χωρίς να την αντικαταστήσει με άλλο ισοδύναμο μέτρο. Προ ημερών η νομική υπηρεσία του Δήμου Αθηναίων αρνήθηκε να χορηγήσει αντίγραφα γνωμοδοτήσεων επικαλούμενη το δικηγορικό απόρρητο (βλ. εδώ). Χρειάζεται να γίνουν βήματα για την ανάκτηση της διαφάνειας στην καθημερινή συναλλαγή με την δημόσια διοίκηση. Ένα από αυτά που έχω προτείνει και παλαιότερα και έχει ακολουθηθεί πλέον και από την Διεθνή Διαφάνεια - Ελλάδας είναι η ίδρυση ενός Information Commissioner, με απορρόφηση της υπάρχουσας Αρχής Προστασίας Δεδομένων αλλά και την αρμοδιότητα να επιβάλλει την χορήγηση αντιγράφων από δημόσια έγγραφα. 

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Παράνομη η αντιγραφή φωτογραφιών από ελεύθερης πρόσβασης προφίλ στο facebook

Yπάρχει διάχυτη η εντύπωση ότι αν κάποιος έχει λογαριασμό ελεύθερης πρόσβασης ("ανοιχτό προφίλ") σε ιστοσελίδα κοινωνικής δικτύωσης, ό,τι έχει αναρτήσει σε αυτήν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ελεύθερα. Η παρανόηση αυτή επικρατεί κυρίως σε μέσα ενημέρωσης που νομίζουν ότι μπορούν να χρησιμοποιούν ελεύθερα υλικό από προφίλ των χρηστών στο facebook, χωρίς να σέβονται ότι οι χρήστες δεν έχουν συγκατατεθεί στην εμπορική χρήση των δεδομένων τους από εφημερίδες ή την τηλεόραση. Μια πρόσφατη απόφαση του Εφετείου Αθηνών  (2016) στην οποία υπερασπίστηκα μια χρήστη του facebook επιβεβαίωσε ότι και από ελεύθερα προσβάσιμο λογαριασμό δεν επιτρέπεται χωρίς συγκατάθεση η αναπαραγωγή των προσωπικών δεδομένων (φωτογραφιών) και καταδίκασε την εφημερίδα να καταβάλει αποζημίωση στην θιγόμενη. Ανέφερε χαρακτηριστικά το Δικαστήριο:
“ Σε ό,τι αφορά, ειδικότερα τις φωτογραφίες που δημοσιεύθηκαν, είναι απαραίτητο να επισημανθεί ότι αυτές πραγματικά προέρχονταν από ιστοσελίδα στο διαδίκτυο, στην οποία η …

Χρήση φωτογραφιών από το facebook σε ΜΜΕ

Μια σημαντική απόφαση εκδόθηκε πρόσφατα από το Εφετείο Αθηνών και αφορά την χρήση φωτογραφιών που είχε αναρτήσει ένα πρόσωπο στο facebook και στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκαν στον Τύπο και στην τηλεόραση. Με την απόφαση 5336/2015, το Εφετείο έκρινε ότι αυτό δεν επιτρέπεται χωρίς την συγκατάθεση του υποκειμένου και επίσης αποφάνθηκε ότι το facebook αποτελεί "αρχείο προσωπικών δεδομένων" στοιχείο που αποτελεί προϋπόθεση για να εφαρμοστεί επ' αυτού ο Ν.2472/1997 για την προστασία από την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων. 
Οι επί του θέματος των φωτογραφιών αιτιολογικές σκέψεις του δικαστηρίου έχουν ως εξής:
"Με την προβολή των φωτογραφιών της ενάγουσας στην τηλεόραση, χωρίς τη συναίνεση ή την εκ των υστέρων έγκρισή της, προσεβλήθη το δικαίωμά της επί της ιδίας εικόνας. Το γεγονός ότι στις προβληθείσες φωτογραφίες της ήταν καλυμμένα τα χαρακτηριστικά του προσώπου της δεν αναιρεί την προσβολή, δεδομένου ότι, αφ' ενός μεν, εικόνα του ατόμου δεν είναι μόνο το πρόσωπό του, α…

Σκουρλέτης: αντίθετο σε δημόσια τάξη / χρηστά ήθη το επώνυμο τέκνου ζεύγους γυναικών

Κατόπιν κοινοβουλευτικής ερώτησης 12 βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ για την άρνηση του Ειδικού Ληξιαρχείου του Υπουργείου Εσωτερικών να καταχωρήσει ληξιαρχική πράξη γέννησης τέκνου που έλαβε το επώνυμο της συζύγου της μητέρας του (βλ. εδώ), απαντήσεις δόθηκαν από τον υπουργό Δικαιοσύνης και τον υπουργό Εσωτερικών. 
Ο (πρώην) υπουργός Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρώπινων Δικαιωμάτων κ. Παρασκευόπουλος αντί να απαντήσει τί συγκεκριμένο πρόκειται να πράξει σε επίπεδο νομοθεσίας για την ανεπιφύλακτη αναγνώριση των γονέων του παιδιού, όπως επιβάλλει η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού (η επιλογή του ονόματος τέκνου ήδη δίνεται από τον νόμο για το σύμφωνο συμβίωσης), αναφέρει στην απάντησή του -γενικά και αόριστα- ότι το υπουργείο του υλοποιεί δράσεις "Δικαιοσύνης φιλικές για τα παιδιά" και ότι αναμένεται η έναρξη εργασιών μιας νομοπαρασκευαστικής επιτροπής για θέματα οικογενειακού δικαίου. Περαιτέρω, για το γεγονός ότι το Ειδικό Ληξιαρχείο δεν εφαρμόζει το άρθρο 10 του νόμου…