Oμιλία στο Νέο Μουσείο Ακρόπολης, για την δικαστική διεκδίκηση των γλυπτών του Παρθενώνα

Κυρίες και κύριοι,

Στην δεκαετία του 1990, το Συμβούλιο της Ευρώπης αποφάσισε να ασχοληθεί με μια νέα κατηγορία ανθρώπινων δικαιωμάτων, τα πολιτισμικά δικαιώματα. Τα δικαιώματα των ατόμων να διατηρούν την σχέση που έχουν με την πολιτισμική τους ταυτότητα και την πολιτισμική τους κληρονομιά. Ήδη αναγνωριζόταν ότι αυτή η σχέση πρέπει να προστατεύεται νομικά, να αναγνωρίζεται ως δικαίωμα. Αυτό που δεν είχε ακόμη αναγνωριστεί είναι ότι αυτό το σύνολο δικαιωμάτων πρέπει τεθεί υπό την προστασία του κορυφαίου δικαιοδοτικού οργάνου της μείζονος Ευρώπης. Ότι πρέπει να μπορεί κάθε πρόσωπο, όταν θίγεται παρανόμως η πολιτισμική του ταυτότητα από ένα κράτος, να μπορεί να καταγγέλλει αυτή την παραβίαση στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου είναι επιφορτισμένο με την τήρηση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ). Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου δεν είναι όμως ένας εξαντλητικός κατάλογος ανθρώπινων δικαιωμάτων. Το ίδιο το αρχικό κείμενό της δεν περιλάμβανε, για παράδειγμα, το δικαίωμα στην προστασία της ιδιοκτησίας. Έτσι, πολύ σύντομα, το Συμβούλιο της Ευρώπης άρχισε να ετοιμάζει πρόσθετα πρωτόκολλα, κάθε φορά που διαπιστωνόταν ότι λείπει κάποιο δικαίωμα που θα έπρεπε επίσης να προστατεύεται από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Έτσι, το δικαίωμα στην προστασία της ιδιοκτησίας, το δικαίωμα στην εκπαίδευση, η απαγόρευση της θανατικής ποινής, και άλλα δικαιώματα προστέθηκαν στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση με “πρόσθετα πρωτόκολλα”.

Στην δεκαετία του 1990 έγινε λοιπόν και η συζήτηση μήπως έπρεπε τα πολιτισμικά δικαιώματα να προστεθούν με πρόσθετο πρωτόκολλο στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση. Εξετάστηκε τί θα προσέθετε αυτό το πρόσθετο πρωτόκολλο με τα πολιτισμικά δικαιώματα. Θα προσέθετε τον σεβασμό της πολιτισμικής ταυτότητας, το δικαίωμα του ατόμου να έχει πρόσβαση στην πολιτισμική του κληρονομιά, στην πληροφορία για την πολιτισμική πληροφόρηση, στο δικαίωμα να εκφράζει και να διαδηλώνει τις πολιτισμικές του αναφορές μέσα από εκδηλώσεις, συναθροίσεις κ.τ.λ. Αφού λοιπόν εξέτασαν άρθρο προς άρθρο την Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, οι υπεύθυνοι του Συμβουλίου της Ευρώπης κατέληξαν ότι ένα τέτοιο πρόσθετο πρωτόκολλο θα ήταν περιττό. Σύμφωνα με την ανάλυσή τους, όλα τα ατομικά πολιτισμικά δικαιώματα που ήθελαν να προσθέσουν με ένα πρωτόκολλο, καλύπτονταν ήδη από το αρχικό περιεχόμενο της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Συγκεκριμένα, ο τρόπος ζωής ενός ατόμου σύμφωνα με τις πολιτισμικές παραδόσεις των προγόνων, δηλαδή ο σεβασμός της πολιτισμικής ταυτότητας, κρίθηκε ότι καλύπτεται από το άρθρο 8 της ΕΣΔΑ, ως πτυχή του δικαιώματος σεβασμού της ιδιωτικής ζωής. Το δικαίωμα σεβασμού της πολιτισμικής ταυτότητας ως μέρος της φιλοσοφικής συνείδησης του ατόμου, προστατεύεται ως πτυχή του άρθρου 9 της ΕΣΔΑ. Το δικαίωμα πρόσβασης στην πολιτισμική πληρόφορηση καλύπτεται από το γενικότερο δικαίωμα πρόσβασης στην πληροφορία, του άρθρο 10 της ΕΣΔΑ. Οι συναθροίσεις για τον πανηγυρισμό πολιτισμικών δραστηριοτήτων καλύπτεται από το άρθρο 11 της ΕΣΔΑ. Η απαγόρευση διακρίσεων λόγω της πολιτισμικής ταυτότητας, από το άρθρο 14 της ΕΣΔΑ. Η προσβολή ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων με πολιτισμικές διαστάσεις καλύπτονται από το άρθρο 1 του πρώτου πρόσθετου πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ. Έτσι, κρίθηκε ότι ένα πρόσθετο πρωτόκολλο ειδικά για τα πολιτισμικά δικαιώματα δεν θα προσέθετε τίποτε στην ΕΣΔΑ, αφού αυτά ήδη περιλαμβάνονται ερμηνευτικά στα δικαιώματα που κατοχυρώνει.

Σε όλην την νομική βιβλιογραφία που σχετίζεται με την υπόθεση των Γλυπτών του Παρθενώνα και την διακράτησή τους στο Βρετανικό Μουσείο, μετά τον 20ο αιώνα, εξετάζεται η διάσταση της παραβίασης των ανθρώπινων δικαιωμάτων, όπως αυτά κατοχυρώνονται απο τις διεθνείς συμβάσεις και από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Δεν υπάρχει κανένας νομικός αρθρογράφος που να μην έχει εξετάσει την υπόθεση και από αυτή την πτυχή της. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου φαίνεται το ιδανικό διεθνές δικαιοδοτικό όργανο για να επιλύσει μια τόσο σημαντική, διαχρονική και βαρύνουσα νομική διαφορά μεταξύ δύο Ευρωπαϊκών Κρατών.

Φυσικά υπάρχουν ορισμένες αυστηρότατες προϋποθέσεις προκειμένου το ΕΔΔΑ να εισέλθει στην ουσία μιας τέτοιας διαφοράς και η πρώτη από αυτές αφορά το ποιος είναι ο προσφεύγων. Στο ΕΔΔΑ προσφεύγουν άτομα, νομικά πρόσωπα ή ομάδες ατομων κατά κρατών, αυτή είναι η “ατομική προσφυγή”. Επίσης, στο ΕΔΔΑ προσφεύγουν κράτη εναντίον άλλων κρατών, αυτή είναι η “διακρατική προσφυγή”. Το θέμα των προσφυγών πρέπει να είναι η παραβίαση των ανθρώπινων δικαιωμάτων των ίδιων των προσφευγόντων ή των συγγενών τους που δεν είναι στη ζωή ή των κατοίκων των κρατών στις διακρατικές προσφυγές.

Το ΕΔΔΑ δεν έχει αναγνωρίσει ένα μεμονωμένο, “ονομαστικό”, δικαίωμα στον σεβασμό της πολιτισμικής ταυτότητας. Ακολουθεί την ανάλυση του Συμβουλίου της Ευρώπης ότι προστατεύονται μόνο όσα πολιτισμικά δικαιώματα είναι πτυχές των δικαιωμάτων της ΕΣΔΑ. Αυτό όμως δεν εμπόδισε το ΕΔΔΑ να αναγνωρίσει οτι σύλλογοι απογόνων έχουν δικαίωμα να ασκήσουν ενώπιόν του προσφυγή για να αναγνωριστεί η παραβίαση ανθρώπινων δικαιωμάτων των προγόνων τους, ακόμη κι αν η παραβίαση είχε ξεκινήσει να συντελείται πριν η ΕΣΔΑ τεθεί σε εφαρμογή, δηλαδή ακόμη κι όταν οι προσβολές είχαν ξεκινήσει πριν το 1950. Για παράδειγμα: οι απόγονοι των Γροιλανδών που επί αιώνες κυνηγούσαν σε εκτάσεις της Γροιλανδίας που απαλλοτριώθηκαν το 1946 για να γίνουν στρατιωτικές βάσεις, είχαν δικαίωμα να προσφύγουν παραδεκτώς στο ΕΔΔΑ (Hingitaq 53 κατά Δανίας, 2006).

Ο Σύλλογος των Αθηναίων είναι ένας τέτοιος σύλλογος που έχει εσωτερικές διαδικασίες, επικυρωμένες από το Πρωτοδικείο Αθηνών, ώστε να εγγράφει ως μέλη του απογόνους των οικογενειών που ζούσαν στην Αθηνα τον 19ο αιώνα. Είναι λοιπόν ένας φορέας που πιστοποιημένα αποτελείται από απογόνους των Αθηναίων της εποχής που αφαιρέθηκαν τα Γλυπτά από την Ακρόπολη κι αυτό δεν μπορεί να αμφισβητηθεί και δεν αμφισβητείται.

Το ερώτημα είναι ποιά ανθρώπινα δικαιώματα θίγονται από την αφαίρεση των γλυπτών και κυρίως βέβαια από την διακράτησή τους στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτή η συζήτηση δεν μπορεί παρά να μας πάει πίσω, στα ιστορικά γεγονότα. Δεν γίνεται να μιλήσουμε για τις σημερινές παραβιάσεις, υπό τους όρους της ΕΣΔΑ, αν δεν εξετάσουμε τα γεγονότα αυτά καθαυτά της αφαίρεσης των γλυπτών από εντεταλμένους του τότε βρετανού πρέσβη και την ειδική μεταχείριση που είχαν οι εντεταλμένοι αυτοί λόγω ακριβώς της ιδιότητος του εντολέως τους ως βρετανού αξιωματούχου. Αυτά είναι όλα λεπτομερώς τεκμηριωμένα και δεν αποτελουν αντικείμενο της παρουσίασής μου. Σίγουρα όμως, για ένα δικαστήριο που εξετάζει την ουσία, είναι πραγματικά περιστατικά και νομικά δεδομένα που πρέπει να εξεταστούν και να αποδειχθούν εξ αρχής.

Ως προς τον χρόνο της υποβολής μιας προσφυγής, η ΕΣΔΑ αναφέρει ότι αυτή πρέπει να πραγματοποιηθεί εντός 6 μηνών από την τελική απόφαση του προσβαλλόμενου κράτους. Εδώ είχαμε την απόφαση του Η.Β., τον Μάρτιο του 2015, να μην προσέλθει στην διαμεσολάβηση της UNESCO για την εξωδικαστική επίλυση της υπόθεσης των γλυπτών του Παρθενώνα, όπως είχε ζητήσει το ελληνικό υπουργείο πολιτισμού το καλοκαίρι του 2013. Αυτή η απόφαση του Η.Β. δεν μπορούσε να προσβληθεί ενώπιον των βρετανικών δικαστηρίων, για δικονομικούς λόγους που σχετίζονται με το βρετανικό δίκαιο, επομένως δεν υπήρχε η προϋπόθεση της εξάντλησης των βρετανικών ενδίκων μέσων. Το γεγονός όμως ότι η απόφαση αυτή είναι του βρετανικού δημοσίου και όχι του βρετανικού μουσείου, επιλύει κι ένα άλλο υποτιθέμενο νομικό ζήτημα, περί δήθεν ανεξάρτητης φύσης του βρετανικού μουσείου σε σχέση με την βρετανική κυβέρνηση. Το θέμα είναι λυμένο, δεδομένου ότι το μουσείο έχει ιδρυθεί με νόμο και μέλη του δ.σ. του διορίζονται από την βρετανική κυβέρνηση (βλ. και υπόθεση Copland κατά Ηνωμένου Βασιλείου).

Η προσφυγή του Συλλόγου των Αθηναίων υποβλήθηκε στο ΕΔΔΑ τον Σεπτέμβριο του 2015, εντός της 6μηνης προθεσμίας. Αντικείμενο της προσφυγής ήταν η απόφαση του Μαρτίου του 2015 του Ηνωμένου Βασιλείου να μην προσέλθει στην διαμεσολάβηση της UNESCO, αναφέροντας όμως στο κείμενο της απόφασης – που γνώρισε ευρύτατη διάδοση στο διαδίκτυο- ότι δήθεν η διακράτηση των γλυπτών στο Βρετανικό Μουσείο είναι νόμιμη. Η προσφυγή βασίστηκε στα άρθρα 8,9,10 και 13 της ΕΣΔΑ, δηλαδή παραβίαση των πολιτισμικών πτυχών των ανθρώπινων δικαιωμάτων του σεβασμού ιδιωτικής πολιτισμικής ταυτότητας, συνείδησης, πρόσβασης στην πολιτισμική πληροφόρηση και αποκλεισμός από το μοναδικό κατάλληλο ενδικοφανές μέσο που φαινόταν τότε να είναι η διαμεσολάβηση της UNESCO. Επίσης, προσβολή του δικαιώματος ιδιοκτησίας, υπό την πτυχή της ακέραιης και ανεμπόδισης πρόσβασης σε ένα πολιτισμικό μνημείο όπως είναι ο Παρθενώνας, κάτι που εγγυάται το ιδιοκτησιακό ρωμαϊκό δίκαιο για τα κοινόχρηστα αγαθά και ίσχυε καθ’ όλη την διάρκεια της Τουρκοκρατίας.

Το αποτέλεσμα της συγκεκριμένης προσφυγής στην υπόθεση “Σύλλογος των Αθηναίων εναντίον Ηνωμένου Βασιλείου” είναι μια απόφαση τριμελούς επιτροπής του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, όχι επί της ουσίας, αλλά επί του παραδεκτού της προσφυγής. Η απόφαση ελήφθη από την επιτροπή του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου στις 23 Ιουνίου 2016, την ημέρα διεξαγωγής του βρετανικού δημοψηφίσματος για την έξοδο του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μία ημέρα πριν, στις 22 Ιουνίου 2016 είχε πραγματοποιήσει επίσημη επίσκεψη στο Ευρωπαϊκό Δικαστήγριο ο Έλληνας Πρωθυπουργός. Για την λήψη της απόφασης δεν εκλήθη το Ηνωμένο Βασίλειο να εκθέσει τις απόψεις του, αλλά ούτε και ο Σύλλογος των Αθηναίων, καθώς δεν πραγματοποιήθηκε ακροαματική διαδικασία ούτε κοινοποιήθηκε η προσφυγή στην βρετανική πλευρά. Όμως, ένας από τους τρεις ευρωπαίους δικαστές της επιτροπής του Ευρωπαϊκου Δικαστηρίου ήταν ο βρετανός δικαστής Paul Mahoney. H επεξεργασία της προσφυγής έγινε βεβαίως από το βρετανικό τμήμα του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, καθώς κάθε προσφυγή εναντίον ενός κράτους τυγχάνει προδικαστικής επεξεργασίας από το αντίστοιχο εθνικό τμήμα της Γραμματείας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Παρά το γεγονός ότι αυτό θα πρέπει να προβληματίσει, σε έναν βαθμό, για την δομική επάρκεια και την ακεραιότητα της ίδιας της διαδικασίας, όταν πολίτες του καταγγελλόμενου κράτους καλούνται να χειριστούν προδικαστικά τις προσφυγές άλλων ευρωπαίων εναντίον του κράτους τους, η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου ανοίγει περισσότερες πόρτες από αυτές που φαίνεται εκ πρώτης όψεως να κλείνει.

Η απόφαση θεωρεί ότι η προσφυγή δεν βάλει κατά της απόφασης του Ηνωμένου Βασιλείου του 2015, αλλά ότι στην ουσία στρέφεται κατά της αφαίρεσης των γλυπτών στις αρχές του 19ου αιώνα. Υπογραμμίζει ότι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο δεν μπορεί να ασχοληθεί με περιστατικά που έλαβαν χώρα 150 χρόνια πριν την θέση σε ισχύ της ΕΣΔΑ. Ωστόσο, δεν είναι αυτός ο λόγος για τον οποίο κηρύσσει την προσφυγή απαράδεκτη. Άλλωστε το ίδιο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, σε μια άλλη υπόθεση ελληνικού ενδιαφέροντος, είχε ασχοληθεί με περιστατικά που έλαβαν χώρα 80 χρόνια πριν την θέση σε ισχύ της ΕΣΔΑ: στην απόφαση επί της προσφυγής του πρώην βασιλέως Κωνσταντίνου κ.α. κατά της Ελλάδας (2000), όταν το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο εξέτασε το ιδιοκτησιακό καθεστώς ακινήτων που είχαν αποκτηθεί με τίτλους ιδιοκτησίας της δεκαετίας του 1870. Υπάρχει σειρά αποφάσεων που το ΕΔΔΑ ασχολήθηκε με πραγματικά περιστατικά πριν την θέση σε ισχύ της ΕΣΔΑ και με την νομολογία του έχει διαμορφώσει και την θεωρία της διαρκούς παραβίασης που ξεκινάει πριν την θέση σε ισχυ της ΕΣΔΑ και συνεχίζεται μετά την κύρωσή της. Σε αυτή την προσέγγιση αναφέρεται εμμέσως και η συγκεκριμένη απόφαση.

Ειδικότερα, η απόφαση επί της προσφυγής του Συλλόγου των Αθηναίων αναφέρει ότι τα περιστατικά του 19ου αιώνα “θα εμφανίζονταν ως απαράδεκτα ratione temporis προς τις διατάξεις της Σύμβασης”. Επομένως “θα εμφανίζονταν”, υπό μία εκδοχή, προς την οποία όμως δεν συντάσσεται οριστικά το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Στηλιτεύει μεν την παρέλευση μεγάλου χρονικού διαστήματος, υπονοώντας ότι μέσα σε αυτό το διάστημα η Ελλάδα δεν έκανε τίποτα υπό το πρίσμα της ΕΣΔΑ, αλλά δεν αρκείται σε αυτήν την παρέλευση μεγάλου χρονικού διαστήματος για να κηρύξει την προσφυγή απαράδεκτη. Αυτό είναι το πρώτο θετικό στοιχείο της απόφασης: το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου είναι έτοιμο να συζητήσει χωρίς δογματισμό την παρέλευση μεγάλου χρονικού διαστήματος από τα γεγονότα που οδήγησαν στην αφαίρεση των γλυπτών του Παρθενώνα. Δεν αρκείται μεν στο γεγονός ότι ο Συλλογος των Αθηναίων πρότεινε ως τρόπο για να ξεπεραστεί η χρονική παρέλευση την προσβολή της πρόσφατης άρνησης του 2015, αλλά είναι έτοιμο να αναγνωρίσει ότι η διακράτηση των γλυπτών είναι μια διαρκής κατάσταση, όπως το ίδιο αναφέρει στην απόφαση, μια κατάσταση που διατρέχει όλα τα χρόνια από την της θέση της ΕΣΔΑ σε ισχύ. Η ΕΣΔΑ, ως διεθνής σύμβαση δεν περιλαμβάνει φυσικά καμία ρήτρα περί παραγραφής ανθρώπινων δικαιωμάτων. Επομένως, η απόφαση υποδεικνύει εμμέσως στην Ελλάδα, σε μια πιθανή μελλοντική διακρατική προσφυγή, να μην σταθεί στις σύγχρονες στιγμιαίες αρνήσεις της βρετανικής πλευράς, αλλά να εστιάσει στην διάρκεια της διακράτησης των γλυπτών του Παρθενώνα στο Βρετανικό Μουσείο.

Η απόφαση θέτει το βασικό ζήτημα της μη ρητής αναγνώρισης των πολιτισμικών δικαιωμάτων, ως μια έλλειψη της ΕΣΔΑ που δεν επιτρέπει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο να υπεισέλθει στην εξέταση της ουσίας μιας τέτοιας προσφυγής. Ούτε όμως κι αυτή η διαπίστωση από μόνη της είναι εκείνη που οδηγεί στην κήρυξη της προσφυγής ως απαράδεκτης. Το ΕΔΔΑ αναφέρει ότι εκ πρώτης όψεως η ΕΣΔΑ δεν περιλαμβάνει τα πολιτισμικά δικαιώματα, ούτε η νομολογία του ΕΔΔΑ έχει αναγνωρίσει ένα δικαίωμα σεβασμού πολιτισμικής ταυτότητας από μόνο του, ως τέτοιο. Στη συνέχεια όμως, η απόφαση παραδέχεται ότι

“ το Δικαστήριο, υπό συγκεκριμένες περιστάσεις, είναι έτοιμο να αναγνωρίσει σε ένα βαθμο την εθνική ταυτότητα ως μία πτυχή των δικαιωμάτων του Άρθρου 8”

αναφέροντας μια από τις κεντρικές αποφάσεις που είχε επικαλεστεί ο Σύλλογος των Αθηναίων ως νομολογία (Chapman κατά Ηνωμένου Βασιλείου). Επομένως, το ΕΔΔΑ παραδέχεται ότι ερμηνευτικά μπορεί να επεξεργαστεί ακόμη περισσότερο “υπό συγκεκριμένες” όμως “περιστάσεις”, το δικαίωμα του άρθρου 8, ώστε να “χωρέσει” και το δικαίωμα της προστασίας της πολιτισμικής ταυτότητας ως τέτοιο.

Θα σας φέρω ένα παράδειγμα: το άρθρο 10, με επικεφαλίδα “ελευθερία της έκφρασης”. Στο άρθρο 10 αναφέρεται ότι καθένας έχει δικαιωμα πρόσβασης στις πληροφορίες. Μέχρι την περασμένη δεκαετία, το ΕΔΔΑ έλεγε ότι αυτό το δικαίωμα δεν περιλαμβάνει και την πρόσβαση του κοινού στα κρατικά έγγραφα, μόνο και μόνο επειδή η νομολογία του ίδιου δεν είχε εξελιχθεί μέχρι αυτό το σημείο. Έλεγε δηλαδή ότι η πρόσβαση των πολιτών στα δημόσια έγγραφα είναι ένα αυτόνομο δικαίωμα που κάθε κράτος το ρυθμίζει όπως θέλει και δεν θα ελέγξουμε αν η ρύθμιση αυτή είναι ή όχι σύμφωνη με το άρθρο 10 της ΕΣΔΑ, αφού είναι εθνικό θέμα κι όχι ευρωπαϊκό. Σταδιακά όμως, κατά την τρέχουσα δεκαετία, το ΕΔΔΑ αναγνώρισε ότι το άρθρο 10, στο πλαίσιο του δικαίωματος πρόσβασης στις πληροφορίες, εγγυάται και το γενικό δικαίωμα πρόσβασης του κοινού στα κρατικά έγγραφα. Έτσι, “ανακαλύφθηκε” σταδιακά ότι στο άρθρο 10 περιλαμβανόταν και το δικαίωμα πρόσβασης στα έγγραφα, ενώ ο τίτλος του άρθρου είναι “ελευθερία της έκφρασης”, δηλαδή μια έννοια που πολύ δύσκολα θα έφτανε από μόνη της να περιλαμβάνει και το συγκεκριμένο δικαίωμα πρόσβασης του κοινού στα δημόσια έγγραφα. Το ΕΔΔΑ αναγνωρίζει δηλαδή και το ίδιο ότι έχει μείνει πίσω στην νομική ερμηνεία της ΕΣΔΑ σε ορισμένες περιπτώσεις.

Αυτό ακριβώς αναγνώρισε το ΕΔΔΑ και στην απόφαση “Σύλλογος των Αθηναίων κατά Ηνωμένου Βασιλείου”: αναφέρει ότι στην παρούσα φάση δεν έχει φτάσει την ανάλυσή του σε τόσο βάθος ώστε να αναγνωρίσει ένα γενικό δικαίωμα για την προστασία της πολιτισμικής κληρονομιάς. Αυτό, όμως, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο το αναγνωρίζει ως ένα κενό στην δική του νομολογία. Αυτό είναι το δεύτερη θετικό στοιχείο της απόφασης: το ΕΔΔΑ απολογείται ότι δεν είναι ακόμη έτοιμο να δικάσει αυτή την υπόθεση. Η έμφαση πέφτει στο “ακόμη”. Το θέμα λοιπόν είναι, πώς μπορεί το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο να καλύψει αυτό το κενό. Την απάντηση την δίνει εντελώς υπαινικτικά, το ίδιο το ΕΔΔΑ σε αυτή την απόφαση.

Αν διαβάσουμε προσεκτικά την απόφαση, θα δούμε τί ήταν αυτό που κράτησε δεσμευμένο το ΕΔΔΑ να μην προχωρήσει στην ουσία της συγκεκριμένης προσφυγής. Ούτε η παρέλευση χρόνου, ούτε η έλλειψη ετοιμότητάς του να αναλύσει εις βάθος τα πολιτισμικά δικαιώματα ήταν ο ουσιαστικός λόγος για τον οποίο κήρυξε απαράδεκτη την προσφυγή. Δεν ήταν ούτε η έλλειψη εξάντλησης ένδικων μέσων, προϋπόθεση παραδεκτού με την οποία δεν ασχολήθηκε καν το ΕΔΔΑ σε αυτή την απόφαση, προφανώς θεωρώντας δεδομένη την διεθνή φύση της διαφοράς που ξεπερνά την αποστολή των εθνικών δικαστηρίων. Διαβάζω από την απόφαση αυτή:

“Κανένα από τα άρθρα που επικαλείται το προσφεύγον δεν μπορεί να ειπωθεί, τόσο επί τη βάση της διατύπωσης του κειμένου των επίμαχων άρθρων όσο και από την άποψη της ερμηνευτικής νομολογίας του Δικαστηρίου, ότι δίνει κάποιο δικαίωμα σε ένα σωματείο, με την θέση που έχει ο προσφεύγων σύλλογος, για να ζητήσει την επιστροφή των Μαρμάρων στην Ελλάδα ή να εμπλέξει το καταγγελλόμενο κράτος σε μια διεθνή διαμεσολάβηση για την επιστροφή τους.”

Το στοιχείο λοιπόν που εμποδίζει το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο να προχωρήσει είναι η νομική φύση, η ιδιότητα του προσφεύγοντος. Ο προσφεύγων είναι ένας ιδιωτικός σύλλογος, ένα σωματείο του Αστικου Κώδικα. Το ΕΔΔΑ δεν τολμάει να πει εδώ ότι ο Σύλλογος των Αθηναίων στερείται την “ιδιότητα θύματος” (victim status) παραβίασης που προϋποθέτει η ίδια η ΕΣΔΑ ως στοιχείο του παραδεκτού της προσφυγής. Το ΕΔΔΑ σε αυτό το σημείο, στην πραγματικότητα, αξιολογεί την ίδια την φύση της ένδικης διαφοράς. Πρόκειται για μια διεθνή διαφορά που έχει στο επίκεντρό της το αίτημα “της επιστροφής των Μαρμάρων στην Ελλάδα”, πέρα δηλαδή από την απλή αναγνώριση της παραβίασης των ανθρώπινων δικαιωμάτων που αξίωνε ο ίδιος ο Σύλλογος. Ο Σύλλογος προφανώς και δεν ζήτησε από το ΕΔΔΑ την επιστροφή των γλυπτών στην Ελλάδα, αφού αυτό το αίτημα θα ήταν πέρα από την δικαιοδοσία του Δικαστηρίου, αλλά ζήτησε μόνο, στο πλαίσιο της δικαιοδοσίας του το ΕΔΔΑ να αναγνωρίσει ότι η διακράτηση των γλυπτών συνιστά παραβίαση των δικαιωμάτων της ΕΣΔΑ. Το ίδιο το Δικαστήριο βλέπει ότι πίσω από αυτό το αίτημα βρίσκεται στην ουσία ένα αίτημα επιστροφής των γλυπτών ή ένα αίτημα συμμετοχής σε διεθνή διαμεσολάβηση που μόνο ένας προσφεύγων νομιμοποιείται να προβάλλει. Κι αυτός ο μοναδικός προσφεύγων, κατά την κρίση του Δικαστηρίου, δεν μπορεί να είναι ένα νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου όπως ο Σύλλογος των Αθηναίων, παρόλο που η απόφαση δεν αμφισβητεί την ιστορικότητά του ως συλλόγου απογόνων. Υπονοεί όμως, με τον πιο εύγλωττο τρόπο ότι ο προσφεύγων έπρεπε να είναι άλλος. Κι αυτός ο άλλος είναι η Ελληνική Δημοκρατία.

Αυτό είναι το μοναδικό σημείο της απόφασης που εισάγει, δια της ερμηνείας έναν δικονομικό κανόνα, για πρώτη φορά: τα ιδιωτικά σωματεία δεν νομιμοποιούνται να επικαλεστούν προσβολή πολιτισμικών δικαιωμάτων όσον αφορά τα εθνικα μνημεία. Δεν το είπε όταν ένας σύλλογος ήρθε να καταγγείλει παραβιάσεις από την Ισπανία, όταν το θέμα ήταν οι καταστροφές από την δημιουργία ενός φράγματος (Gorraz Lizarraga και άλλοι κατά Ισπανίας, 2004). Εκεί η προσφυγή του συλλόγου, ως ιδιωτικού φορέα, ήταν παραδεκτή. Εδώ, φαίνεται να κλείνει η πόρτα του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου για την ιδιωτική καταγγελία παραβάσεων σε σχέση με την πολιτισμική κληρονομιά. Κι αυτή είναι η μόνη θεωρητική συμβολή της απόφασης στο σύνολο της νομολογίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, καθώς δεν είναι τυχαίο ότι σε αυτό το σημείο η απόφαση δεν παραπέμπει σε άλλες αποφάσεις, αλλά νομολογεί: θέτει νέο κανόνα αποκλεισμού πιθανών μελλοντικών προσφυγών από συλλόγους για θέματα πολιτισμικής κληρονομιάς.

Αντιθέτως, η πόρτα δεν έχει κλείσει για την περίπτωση των διακρατικών προσφυγών. Με αυτή την απόφαση λοιπόν, το ΕΔΔΑ εμμέσως υπενθυνμίζει στην Ελληνική Δημοκρατία ότι παραμένει η δυνατότητά της για την υποβολή μιας διακρατικής προσφυγής εναντίον της Μεγάλης Βρετανίας, στην οποία μπορεί να ξεπεραστεί το θέμα της παρέλευσης του χρόνου, με την λογική της διαρκούς παραβίασης, ενώ μπορεί να ξεπεραστεί και η έλλειψη ατομικού δικαιώματος στην πολιτισμική κληρονομιά, αφού αυτό δεν αναγνωρίζεται μεν σε ιδιωτικούς συλλόγους απογόνων, “λόγω της φύσης τους”, όπως λέει η απόφαση, αλλά δεν μπορεί να μην αναγνωριστεί πλέον στο ίδιο το κράτος. Άλλη θα είναι η ανάλυση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, όταν θα έχει ενώπιόν του μια διακρατική προσφυγή από την Ελληνική Δημοκρατία για την πιο γνωστή, διαχρονικά, νομική αντιπαράθεση που αφορά την διακράτηση πολιτισμικών αγαθών στην Ευρώπη και διεθνώς.

Συνοψίζοντας λοιπόν, αυτή η απόφαση του ΕΔΔΑ έρχεται να αποτελέσει την ιστορική νομική βάση, πάνω στην οποία μπορεί να οικοδομηθεί ένα επόμενο πιο επιτυχές δικαστικό εγχείρημα. Φυσικά αυτό απαιτεί μεγαλύτερο νομικό θάρρος από την πλευρά της Ελληνικής Δημοκρατίας, χωρίς να αποκλείεται η πολύτιμη συμβολή της διπλωματίας στην διαμόρφωση μιας νέας στρατηγικής. Βρισκόμαστε μέσα στο πιο απτό επιχείρημα της Ελληνικής πλευράς, στο νέο Μουσείο Ακρόπολης. Αυτό το επιχείρημα δεν είναι μόνο ρητορικό, ηθικό, συγκινησιακό, πρακτικό, οικονομικό ή αισθητικό. Είναι επίσης ένα νομικό επιχείρημα που μπορεί να επιστρατευθεί, όταν χρειαστεί, ξανά, ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Ο Σύλλογος των Αθηναίων θεωρεί λοιπόν ότι χρειάζεται πλήρης συστράτευση όλων των αρμόδιων φορέων, αλλά και του συνόλου της Κοινωνίας των Πολιτών, ώστε να συνενωθούν τόσο οι διπλωματικές και διμερείς συζητήσεις, όσο και τα νομικά εργαλεία που εμπλουτίστηκαν αδιαμφισβήτητα από την συγκεκριμένη δικαστική απόφαση προς την κατεύθυνση της αποκατάστασης της δικαιοσύνης.

Εμείς επιτελέσαμε το καθήκον μας, τόσο το επιστημονικό όσο και το πολιτισμικό, για να τεθεί η θεμέλια λίθος σε ένα οικοδόμημα που θα αποκαταστήσει την ακεραιότητα του οικουμενικού μνημείου στην σκιά του οποίου γεννηθήκαμε.

Παραμένουμε δίπλα σε όσες και όσους το συνεχίσουν, μέχρι την πραγμάτωση του αντικειμενικού στόχου.

Oμιλία στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας

Βρίσκομαι εδώ με την ιδιότητα του Περιφερειακού Συμπαραστάτη του Πολίτη και της Επιχείρησης της Περιφέρειας Αττικής. Η Περιφέρεια Αττικής, από το 2011 που ξεκίνησε η εφαρμογή του «Καλλικράτη», είχε εκλέξει με τη διευρυμένη πλειοψηφία του Περιφερειακού Συμβουλίου, την πρώτη της Συμπαραστάτη του Πολίτη και της Επιχείρησης, την κ. Παπασπύρου, η οποία αυτή τη στιγμή έχει διοριστεί στη θέση του Γενικού Επιθεωρητή Δημόσιας Διοίκησης. 

Κατά την πρώτη αυτοδιοικητική περίοδο της εφαρμογής του «Καλλικράτη» (2011-2014), είχα εκλεγεί από το Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου Αθηναίων ως Συμπαραστάτης του Δημότη & της Επιχείρησης της πρωτεύουσας και είχα αναλάβει όλο το βάρος του να οργανώσω από την αρχή τον θεσμό στον Δήμο Αθηναίων. 

Ο «Καλλικράτης» έχει μόνο ένα άρθρο που πολύ αδρά περιγράφει ότι ο Συμπαραστάτης είναι ένα πρόσωπο κύρους και εμπειρίας, που το επιλέγει το δημοτικό συμβούλιο, και το περιφερειακό συμβούλιο αντίστοιχα, με μία αυξημένη πλειοψηφία, για να το νομιμοποιήσει δημοκρατικά, και του δίνει την αρμοδιότητα να δέχεται τις καταγγελίες των άμεσα θιγόμενων πολιτών ή επιχειρήσεων, δηλαδή όχι όλων των νομικών προσώπων, μόνο εκείνων που έχουν εμπορικές δραστηριότητες, όπως είναι οι επιχειρήσεις, και όχι όλων των φυσικών προσώπων αλλά μόνο εκείνων οι οποίοι χαρακτηρίζονται άμεσα θιγόμενοι πολίτες. Και οι καταγγελίες αυτές πρέπει να στρέφονται κατά των υπηρεσιών ή των επιχειρήσεων και νομικών προσώπων του Δήμου ή της Περιφέρειας για προβλήματα κακοδιοίκησης. Η αρμοδιότητα του Συμπαραστάτη είναι να δέχεται τις καταγγελίες και να διαμεσολαβεί, επιδιώκοντας να λύσει το πρόβλημα με τη διαμεσολάβηση και έχει την υποχρέωση να απαντήσει γραπτώς ή ηλεκτρονικά εντός 30 ημερών στον πολίτη. Αυτή είναι η δέσμευσή του: η αρμοδιότητά του είναι διαμεσολαβητική. 

Εκτός, όμως, από τη διαμεσολαβητική αρμοδιότητα, ο Συμπαραστάτης -και γι’ αυτό δεν ονομάζεται “Διαμεσολαβητής” από τον νόμο- έχει και άλλη μια αρμοδιότητα. Έχει μία αυτεπάγγελτη αρμοδιότητα: όταν ο ίδιος διαπιστώνει ένα σοβαρό, σημαντικό πρόβλημα κακοδιοίκησης στον Δήμο ή στην Περιφέρειά του, όχι απλώς να το διαπιστώνει και να βγαίνει να το καταγγέλλει σαν ένας δημοσιογράφος ή σαν να είναι κάποιος ο οποίος απλώς κουνάει το δάχτυλο στις υπηρεσίες και τους λέει «Κάνατε λάθος» κλπ., ή ότι πρέπει ν’ αλλάξουν τα πράγματα γενικά και αόριστα. Είναι υποχρεωμένος να διατυπώνει ειδική πρόταση με συγκεκριμένες λύσεις που θα ήταν καλό -διότι είναι συμβουλευτικό αυτό, βέβαια- να λάβει υπόψη του ο δήμαρχος ή ο περιφερειάρχης αντίστοιχα, προκειμένου να επιλυθεί το συστημικό πρόβλημα κακοδιοίκησης που έχει διαπιστώσει. 

Η λέξη «κακοδιοίκηση» μας δημιούργησε ορισμένα προβλήματα στην αρχή. Οι εργαζόμενοι στους Δήμους και τις Περιφέρειες, όταν βλέπουν αυτή τη βαρύγδουπη έννοια, αρχίζουν και ανησυχούν. Δηλαδή, όταν τους έλεγε ο άλλος ότι «εξετάζουμε μία καταγγελία για κακοδιοίκηση», άρχισαν να φοβούνται ότι «εδώ πέρα είμαστε υπό έρευνα». Δεν είναι στην πραγματικότητα η έρευνα της ανακριτικής διαδικασίας, καμία σχέση μάλιστα μ’ αυτό. Ο Συμπαραστάτης το μόνο πράγμα που κάνει είναι να διαπιστώσει αν αυτά που λέει ο πολίτης ευσταθούν, τουλάχιστον στο νομικό επίπεδο. Δηλαδή, αν ο πολίτης καταγγείλει ότι «είχαν αργήσει δύο χρόνια να μου απαντήσουν», προφανώς θα πάει ο Συμπαραστάτης και θα πει ότι ο Δήμος πρέπει σε 50 μέρες ν’ απαντήσει και θα το επισημάνει μετά αυτό στην υπηρεσία και θα πει «Εδώ δεν έχετε απαντήσει σε 50 μέρες, πρέπει να είστε λίγο πιο σύντομοι, πρέπει να κάνετε κάτι. Σας δίνω τώρα τη δυνατότητα να το κάνετε”. Ο Συμπαραστάτης, όταν διαπιστώσει την παράβαση ή, τέλος πάντων, την κακή συμπεριφορά, την κακοδιοίκηση, δίνει τη μοναδική δυνατότητα που έχει η υπηρεσία του Δήμου ή της Περιφέρειας να λύσει μόνη της το πρόβλημα που έχει δημιουργήσει, χωρίς να ανησυχεί ότι θα έχει τις κυρώσεις που θα είχε εάν ο πολίτης πήγαινε κι έκανε μήνυση για παράβαση καθήκοντος, εάν έκανε καταγγελία στον Γενικό Επιθεωρητή της Δημόσιας Διοίκησης, εάν ο πολίτης επιδίωκε δηλαδή την τιμωρία, την κατασταλτική παρέμβαση. Εδώ ο πολίτης, μέσα από τον Συμπαραστάτη, δίνει αυτή τη μοναδική δυνατότητα στη διοίκηση να επανορθώσει μόνη της το λάθος της, στο πλαίσιο της διαμεσολαβητικής διαδικασίας αλλά σε μια νόμιμη, προβλεπόμενη από τον νόμο θεσμική διαδικασία επανόρθωσης, προκειμένου και ο πολίτης να είναι ικανοποιημένος και να αρθεί το οποιοδήποτε λάθος έχει προκληθεί και, στη συνέχεια, από κει και πέρα, να μην παρουσιάζονται τα ίδια προβλήματα στις σχέσεις των υπηρεσιών με τους πολίτες. 

Η διαφάνεια τώρα, γιατί ακούμε ότι όλα αυτά πρέπει να γίνονται μ’ έναν διαφανή τρόπο, πού έγκειται; Έγκειται στο ότι ο Συμπαραστάτης είναι υποχρεωμένος να τηρήσει ορισμένες προϋποθέσεις, γιατί μπορεί να μην είναι δημόσια υπηρεσία με την έννοια του δημοσίου υπαλλήλου που έχει το ωράριό του, έχει τον προϊστάμενό του, έχει κάποιες πιο τυπικές υποχρεώσεις, πρέπει όμως να τηρεί ορισμένες προϋποθέσεις που καθιστούν διαυγή τον τρόπο της διαμεσολάβησης και τις αρμοδιότητές του. 

Στο “Εγχειρίδιο του Συμπαραστάτη του Δημότη” που έγραψα όταν τελείωσα τη θητεία μου στον Δήμο Αθηναίων και μπορείτε να το βρείτε στο διαδίκτυο, περιέγραψα τη διαδικασία που ακολουθούσα εγώ. Δηλαδή, όταν παίρνω μια καταγγελία (και τώρα στην Περιφέρεια) από έναν πολίτη, στο πρώτο στάδιο εξετάζω αν έχει μια βάση στον νόμο ή μήπως δεν αφορά την Περιφέρεια αλλά αφορά κάποια υπηρεσία του κράτους, άρα πρέπει να το στείλουμε εκεί πέρα για να το λύσουν. Και μετά συντάσσουμε ένα κείμενο. Αυτό το κείμενο είναι η διαμεσολάβηση. Λέει επάνω: «Διαμεσολάβηση για τον πολίτη τάδε προς την υπηρεσία τάδε». Εκεί καταγράφουμε τα βασικά στοιχεία της καταγγελίας, λέμε τι λέει ο νόμος και μετά καλούμε την υπηρεσία και της λέμε «Έλα να μας απαντήσεις σ’ αυτό το κείμενο που έχουμε ετοιμάσει. Εάν ευσταθούν αυτά που λέει ο πολίτης, κατά τη γνώμη σου, εάν ευσταθούν αυτά που επισημαίνουμε εμείς ότι είναι λάθη και τι προτίθεσαι να κάνεις σε σχέση μ’ αυτά που προτείνουμε εμείς». Οπότε, η διαδικασία έτσι ταξινομείται σε στάδια. Δεν είναι ότι ο Συμπαραστάτης ξαφνικά γίνεται αυτός που κάνει τα ρουσφέτια για τους πολίτες οπότε μπορεί να δημιουργήσει κι άλλες σχέσεις πιθανώς, πελατειακές πια, που αυτό είναι που θέλουμε να καταπολεμήσουμε κι όχι να δημιουργήσουμε άλλη μια εστία διαφθοράς στην τοπική αυτοδιοίκηση. Εκεί έγκειται, λοιπόν, η διαφάνεια, ότι όλα αυτά καταγράφονται. Και, μάλιστα, αν μπείτε και στο site του κ. Αγγελόπουλου στον Δήμο Θεσσαλονίκης, θα δείτε ότι κάθε υπόθεση έχει πάρει έναν αριθμό, περιγράφεται κατά το περιεχόμενο, καταλογογραφείται, είναι προσβάσιμο σε κάθε έναν που θέλει να δει ποια είναι η πορεία του Συμπαραστάτη στον Δήμο, τι κάνουν οι υπηρεσίες, πώς αντιδρούν. 

Αυτό προφανώς δεν αρέσει σε κάποιες περιπτώσεις. Σε ποιες περιπτώσεις; Σ’ εκείνες τις οποίες υπάρχει πολύ μεγάλο πρόβλημα και σ’ εκείνες τις οποίες οι ίδιοι οι αιρετοί θεωρούν ότι, σηκώνοντας τηλέφωνα και ασκώντας τη δικιά τους την επιρροή, μπορούν να λύσουν ατομικές υποθέσεις και ατομικές καταγγελίες. Ο αιρετός δεν είναι για να λύνει τις ατομικές καταγγελίες, ο αιρετός είναι για να ασκεί διοίκηση, ο αιρετός πρέπει να αντιμετωπίζει το πρόβλημα με την ισότητα και με τη γενική του διάσταση που το έχει μπροστά του. Οι περιφερειακοί σύμβουλοι, οι δημοτικοί σύμβουλοι δεν είναι αυτοί οι οποίοι θα παίρνουν τις υπηρεσίες του Δήμου ή της Περιφέρειας για να λένε «εξυπηρέτησε τον τάδε», δεν είναι η δουλειά τους αυτή ούτε καν η δουλειά του περιφερειάρχη και του δημάρχου δεν είναι αυτή. Ο περιφερειάρχης και ο δήμαρχος είναι ο προϊστάμενος των υπηρεσιών, χαράσσει γενική πολιτική κατεύθυνση, είναι υπόλογος για τις παρανομίες που θα γίνουν στον Ο.Τ.Α. ενδεχομένως. Δεν είναι, όμως, αυτός ο οποίος αποφαίνεται σε καταγγελίες που έχουν νομικές διαστάσεις. 

Ο Γιάννης Ραγκούσης, που ήταν ο εισηγητής του «Καλλικράτη», είχε πει ότι είχε εμπνευστεί τον θεσμό του Συμπαραστάτη, όταν ήταν Δήμαρχος στην Πάρο και χρειαζόταν κάποιον άνθρωπο για να ξεκαθαρίζει όλους αυτούς τους όγκους καταγγελιών που του έκαναν οι πολίτες, ποια απ’ αυτές είναι βάσιμη και ποια δεν είναι βάσιμη. Και ήθελε κάποιον που να μπορεί, χωρίς να σκέφτεται τη δικιά του καριέρα ενδεχομένως στο Δήμο ή τις δικές του σχέσεις με τους πολίτες ή τέτοιου είδους καταστάσεις. Ήθελε, δηλαδή, κάποιον ανεξάρτητο να την κάνει αυτή τη δουλειά. Γι’ αυτό και ο «Καλλικράτης» επιδιώκει, βάζοντας την ψηφοφορία των 2/3, να εντοπιστεί ένα πρόσωπο το οποίο θα έχει ανεξαρτησία από τους αιρετούς ή θα είναι η συνισταμένη εκείνων που όλοι θα πουν «εντάξει, αυτόν θα τον εμπιστευτούμε ακόμα κι αν δεν είναι δικός μας». 

Στην Περιφέρεια αυτό που κάνουμε μοιάζει πάρα πολύ μ’ αυτό που γίνεται στον Δήμο, απλώς είναι άλλες οι αρμοδιότητες της Περιφέρειας, όπως γνωρίζετε. Εγώ, για παράδειγμα, έχω πολλές καταγγελίες για τη Διεύθυνση Μεταφορών της Περιφέρειας Αττικής. Έχουμε λύσει προβλήματα που πολύ συχνά δεν δημιουργούνται από την ίδια την Περιφέρεια αλλά δημιουργούνται απ’ το κράτος. Είχαμε, ας πούμε, εγκύκλιο παλιού υφυπουργού μεταφορών, που είχε δημιουργήσει μία πολύ μεγάλη στρέβλωση για το τι θα γίνονται οι άδειες των ταξί όταν ο αγοραστής του οχήματος δεν έχει αποπληρώσει το τίμημα. Ο νόμος έλεγε ότι περιμένουν δύο χρόνια μέχρι να φέρει ο αγοραστής πιθανώς άλλο όχημα για να “φορεθεί” πάνω του η άδεια, ενώ εκείνος ο υφυπουργός, με την εγκύκλιό του, είχε πει ότι η άδεια επιστρέφει στον πωλητή του ταξί. Έτσι, τι προσπαθούσε αυτός ο υφυπουργός να κάνει; Να διαφυλάξει ένα κλειστό κύκλωμα αγοραπωλησίας αδειών ταξί αντίθετα απ’ αυτό που έλεγε ο νόμος, που ήθελε να απελευθερώσει την άδεια, ως διοικητικό δικαίωμα κυκλοφορίας των οχημάτων αυτών. Εμείς εντοπίσαμε το πρόβλημα που είχε αυτή η εγκύκλιος του υπουργείου, προτείναμε στην υπηρεσία και αυτή έκανε ανάκληση σε μια περίπτωση που είχε εφαρμόσει την εγκύκλιο και είπαμε και στο υπουργείο ότι «εδώ έχεις κάνει λάθος. Ο νόμος λέει άλλα πράγματα από αυτά που εσύ έχεις δώσει εντολή να κάνουν οι περιφέρειες». Αυτό έχει αναρτηθεί στην ιστοσελίδα της Περιφέρειας Αττικής και αποκαλύπτει μία στρέβλωση που υπήρχε από τη Δημόσια Διοίκηση, η οποία ήθελε να εξυπηρετήσει προφανώς κάποιες κατηγορίες ενδιαφερομένων σε βάρος της ελεύθερης λειτουργίας και κυκλοφορίας αυτών των αδειών. Σας λέω ένα απλό παράδειγμα του πόσο σύνθετη μπορεί να είναι η συμβολή του Συμπαραστάτη σε επίπεδο περιφέρειας.

Κάτι ακόμα, που επίσης θεωρώ ότι είναι δουλειά του Συμπαραστάτη, ως προς την πλευρά που πρέπει να προτείνει αυτεπάγγελτα ιδέες στον περιφερειάρχη του, είναι διάφορα κενά που δεν έχουν υλοποιηθεί. Ας πούμε, ο «Καλλικράτης» λέει μέσα ότι το περιφερειακό συμβούλιο πρέπει να ψηφίζει μια Χάρτα δικαιωμάτων και υποχρεώσεων πολιτών. Αυτό δεν το είχε κάνει καμία περιφέρεια. Από την πρώτη πρόταση που έκανα στην κ. Δούρου, την Περιφερειάρχη Αττικής, ήταν ότι πρέπει να ενεργοποιήσουμε αυτή την διάταξη του «Καλλικράτη». Μου είπε τότε «Ωραία, ετοιμάστε μας ένα σχέδιο να το φέρω να το εξετάσουμε και να το ψηφίσουμε». Αυτή τη στιγμή υπάρχει Χάρτα δικαιωμάτων και υποχρεώσεων πολιτών στην Περιφέρεια Αττικής αναρτημένη, που έχει καταλογογραφήσει όλες τις δυνατότητες και υποχρεώσεις που έχουν οι πολίτες έναντι της Περιφέρειας Αττικής, με βάση το Σύνταγμα, του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας, της νομοθεσίας για την ίση μεταχείριση. Ο Συμπαραστάτης πρέπει να μπει ακόμη και σε θέματα που αφορούν τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η υποχρέωση προηγούμενης ακρόασης για παράδειγμα είναι ένα ανθρώπινο δικαίωμα. Το να σου συμπεριφέρεται με αξιοπρέπεια ο υπάλληλος αλλά κι εσύ σ’ αυτόν, είναι υποχρέωση και δικαίωμα. Αυτά δεν έχουνε συγκεντρωθεί κάπου και κωδικοποιηθεί με τη μορφή που σας λέω, τουλάχιστον πριν θεσπιστεί η Χάρτα. 

Κι επειδή ο Συμπαραστάτης μόνο μια φορά τον χρόνο εμφανίζεται στο περιφερειακό συμβούλιο και λογοδοτεί κατά κάποιο τρόπο, παρουσιάζοντας δημόσια την έκθεσή του, αυτό που εφαρμόζουν ορισμένοι συμπαραστάτες είναι ότι κάθε μήνα συγκεντρώνουμε όλες μας τις δραστηριότητες σ’ ένα δελτίο, που το ονομάζουμε «Μηνιαίο Δελτίο Δραστηριοτήτων» (όσοι το κάνουμε) και το αναρτούμε στις ιστοσελίδες μας, έτσι ώστε με μία ματιά οι πολίτες αλλά και οι αιρετοί, και οι υπάλληλοι της Περιφέρειας ή του Δήμου, να βλέπουνε με ποιες υποθέσεις έχουμε ασχοληθεί, ποια προβλήματα έχουμε λύσει, ώστε, αν χρειαστούν κι αυτοί βοήθεια και πληροφορίες για τις καλές πρακτικές που έχουμε εντοπίσει ή για τις κακές πρακτικές, να μας παίρνουν ένα τηλέφωνο για να τους στείλουμε περισσότερη την πληροφορία για να εξυπηρετηθούμε όλοι μαζί, γιατί ο αντικειμενικός σκοπός όλων μας είναι να υπερασπιστούμε όσο καλύτερα γίνεται και τα δικαιώματα των πολιτών (“συμπαράσταση στους πολίτες και τις επιχειρήσεις”) αλλά και το δημόσιο συμφέρον, το οποίο είναι επίσης ένα πολύ μεγάλο κεφάλαιο και για το οποίο οφείλουμε να μεριμνούμε ώστε να αποτρέπονται φαινόμενα όπως κι αυτά που ακούγαμε πριν από τον κ. Παπαπανάγο, που δυστυχώς είναι πάρα πολύ σοβαρά στην τοπική αυτοδιοίκηση και μπορούμε να βρούμε δομικούς τρόπους, όπως αυτοί που ακούσαμε πριν, που και εμείς θα τους υιοθετήσουμε ως συμπαραστάτες για να τους προτείνουμε (και πολύ καλά κάνατε που μας τους είπατε) στις περιφέρειές μας και στους δήμους μας, ώστε να αποτραπεί δομικά η διαφθορά. Όταν το φακελάκι είναι η συνήθεια, είναι κάτι που θα το ακολουθήσουν όλοι. Αν εξηγήσουμε ότι είναι πιο γρήγορος ο τρόπος χωρίς το φακελάκι κι αν φτάσουμε σε τόσο καλό επίπεδο εξυπηρέτησης του πολίτη και επίλυσης, τότε πια όλοι θα καταλάβουν ότι η διαφθορά κοστίζει και τελικά υπάρχει και κάτι άλλο, κάποιοι θεσμοί που δεν κοστίζουν, είναι πιο γρήγοροι και πιο αποτελεσματικοί, κι εύχομαι να φτάσουμε σ’ αυτό το σημείο. 

Ευχαριστώ πολύ. 

[Το κείμενο είναι εισήγηση που έγινε στις 14.9.2016 σε εκδήλωση της "Οικολογίας - Αλληλεγγύης" στην αίθουσα του Περιφερειακού Συμβουλίου)

Καταδίκη Ελλάδας για αντιρρησία συνείδησης

Στη σημερινή απόφαση Παπαβασιλάκης εναντίον Ελλάδας, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου διαπίστωσε την παραβίαση του άρθρο 9 της ΕΣΔΑ για την απόρριψη του αιτήματος ενός αντιρρησία συνείδησης να εκπληρώσει εναλλακτική υπηρεσία.

Ο προσφεύγων έχει γεννηθεί το 1988 και υπέβαλε αίτημα να αναγνωριστεί ως αντιρρησίας συνείδησης λόγω των πεποιθήσεών του έχοντας ανατραφεί ως αντίθετος στην βία, τον πόλεμο κ.τ.λ. από την μητέρα του που ειναι μάρτυρας του Ιεχωβά. Το 2013 υπέβαλε το σχετικό αίτημα για να εξεταστεί από το ειδικό όργανο που αναγνωρίζει ή απορρίπτει το συνειδησιακό στάτους των ατόμων, ώστε να υπηρετήσουν εναλλατική κοινωνική υπηρεσία αντί για ένολη θητεία, όπως αναφέρει και το Σύνταγμα στο άρθρο 4.

Το αίτημα απορρίφθηκε από το σχετικό όργανο και από τον τότε Υπουργό Εθνικής Άμυνας και ο πολίτης προσέφυγε στο Συμβούλιο της Επικρατείας που επίσης απέρριψε το ένδικο βοήθημα. Του επιβλήθηκε επίσης πρόστιμο κι ένα ποσό κατασχέθηκε από τον τραπεζικό του λογαριασμό. 

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έλαβε ιδιαιτέρως υπόψη ότι κατά τη συνεδρίαση του ειδικού οργάνου για να κριθεί αν είναι αντιρρησίας συνείδησης δεν συμμετείχαν οι μη - στρατιωτικοί που είναι μέλη του και έτσι η αίτηση κρίθηκε αποκλειστικά από στρατιωτικούς καριέρας (ενώ ο νόμος προσθέτει και πολίτες, καθηγητές). Επίσης, η απόφαση του ΣτΕ έμεινε μόνο στην εξωτερική νομιμότητα και δεν εξέτασε την ουσία της υπόθεσης. 

Έτσι όμως, παραβιάστηκε το άρθρο 9 της ΕΣΔΑ (σεβασμός της σκέψης, της συνείδησης και της θρησκείας), λόγω της ελλειπούς διαδικασίας που εφαρμόστηκε, χωρίς δηλαδή να υπάρχουν εγγυήσεις αντιπροσωπευτικότητας στο όργανο που θα έκρινε την αίτηση περί αντίρρησης συνείδησης. Συνολικά επιδικάστηκαν 5.000 ευρώ στον αιτούντα.

Στην Δικαιοσύνη για τα τρανς άτομα

Καταθέσαμε σήμερα σχετική αίτηση για διόρθωση ληξιαρχικής πράξης διεμφυλικού ατόμου στο Δικαστήριο. Είναι ευτύχημα ότι το Ειρηνοδικείο δίνει ακόμα ημερομηνίες για τον Ιανουάριο του 2017 κι όχι για αργότερα. Μετά την επιτυχία της απόφασης 418/2016 που αφορούσε ληξιαρχική διόρθωση από θήλυ σε άρρεν, έχουν υποβληθεί και αιτήματα από άρρεν σε θήλυ με βάση την ίδια νομολογία. 

Δεν γνωρίζουμε αν θα έχει ψηφιστεί ως τότε το σχετικό νομοσχέδιο για την ταυτότητα φύλου, αλλά ούτε και αν αυτός ο νόμος θα αφαιρέσει εντελώς την εμπλοκή των δικαστηρίων από το θέμα. Οι πληροφορίες λένε ότι θα μετατεθεί η εξέταση των αιτήσεων από τον ειρηνοδίκη στον εισαγγελέα, οπότε πάλι σχεδόν στα ίδια θα είμαστε. Έχοντας χειριστεί υποθέσεις διεμφυλικών θεωρώ ότι ο νόμος μπορεί να απλοποιήσει εντελώς την διαδικασία όχι μονο στο στάδιο της διαπίστωσης (που θα μπορούσε να αρκεί η απόφαση του Ληξιάρχου, χωρίς εισαγγελείς και ειρηνοδίκες), αλλά και μετά. Μετά την απόφαση της διαπίστωσης μεταβολής αρχίζει μια άγρια γραφειοκρατία που περιλαμβάνει δήμο γέννησης, δήμο εκλογικών δικαιωμάτων, αποκεντρωμένη διοίκηση, μητρώα αρρένων, στρατολογία πιθανώς, αποκεντρωμένη διοίκηση, αστυνομία, πανεπιστήμια, δημόσιες υπηρεσίες, ασφαλιστικά ταμεία, τράπεζες. Εγώ θα έφτιαχνα έναν νόμο που η μεταβολή σε όλα αυτά θα γινόταν με αυτεπάγγελτη συγκέντρωση πιστοποιητικών, χωρίς να χρειάζεται ο πολίτης να περάσει αυτή την κόλαση ή να αναγκαστεί να αναθέσει στον δικηγόρο του δουλειές διεκπεραίωσης που ενώ αφορούν τα ατομικά δικαιώματα, κακά τα ψέματα, είναι γραφειοκρατικές. 

Δεν βλέπω ποτέ ανταγωνιστικά το κράτος, γιατί όσα εμείς κάνουμε με την Δικαιοσύνη αργά, βασανιστικά και δαπανηρά, το κράτος μπορεί να τα λύσει με τον σχεδιασμό του. Βλέπω όμως ότι πολλά διεμφυλικά άτομα δεν έχουν λόγο να περιμένουν πότε θα τελειώσει η νομοπαρασκευαστική επιτροπή για να τους αναγνωριστεί το δικαίωμα του αυτοπροσδιορισμού. Για τα διεμφυλικά άτομα είναι μια επείγουσα ανάγκη να αλλάξουν τα χαρτιά τους. Δεν είναι ούτε μια νομική επιτυχία, όπως ειναι για τον δικηγόρο, ούτε μια πολιτική μεταρρύθμιση όπως είναι για τον υπουργό. Είναι θέμα επιβίωσης κι αυτό πρέπει να το σεβόμαστε και να το τιμάμε όλοι, κάνοντας την δουλειά μας με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

Άρνηση εγγραφής ληξιαρχικής πράξης γέννησης τέκνου επειδή επελέγη το επώνυμο της συζύγου της μητέρας του

Στο Συμβούλιο της Επικρατείας προσέφυγε ένα βρέφος, δια των νομίμων εκπροσώπων του, επειδή το Ελληνικό Δημόσιο αρνείται να εγγράψει στο Ληξιαρχείο του την πράξη της γέννησής του. Η μητέρα του βρέφους έχει τελέσει γάμο (σε άλλη χώρα) και σύναψε σύμφωνο συμβίωσης με πρόσωπο του ίδιου φύλου, όταν ήταν ήδη έγκυος. Στο σύμφωνο συμβίωσης το ζευγάρι επέλεξε, όπως ορίζει το άρθρο 10, ότι το επώνυμο του τέκνου δεν θα είναι αυτό της βιολογικής μητέρας, αλλά της συζύγου της. Ενώ το ληξιαρχείο της χώρας που γεννήθηκε το παιδί καταχώρισε κανονικά το επώνυμο της δεύτερης μητέρας του, η Ελλάδα αρνείται να μεταγράψει την εν λόγω ληξιαρχική πράξη στο Ειδική Ληξιαρχείο. Έτσι, το παιδί ενώ έχει γεννηθεί από Ελληνίδα και έχει την Ελληνική Ιθαγένεια δεν μπορεί να ασκήσει βασικά δικαιώματα, όπως να λάβει διαβατήριο για να έρθει στην Ελλάδα.

Η Ελλάδα αρνείται δηλαδή να υποδεχθεί έναν Έλληνα, επειδή δεν μπορεί να εφαρμόσει σωστά τον νόμο για το σύμφωνο συμβίωσης που η ίδια ψήφισε!

Προσοχή, δεν μιλάμε εδώ για το δικαίωμα τεκνοθεσίας, αλλά για ένα δικαίωμα που ήδη προβλέπεται από τον νόμο του συμφώνου συμβίωσης: ότι οι συμβιούντες επιλέγουν στο ίδιο το σύμφωνο συμβίωσης το επώνυμο του παιδιού που θα γεννηθεί. Η διατύπωση του άρθρου 10 δεν είναι βέβαια ιδιαίτερα επιβοηθητική, αλλά η εμμονή των σχετικών δημοσίων υπηρεσιών να αρνούνται την εγγραφή του παιδιού στο ληξιαρχείο δημιουργεί μια σειρά προβλήματα που συνιστούν παραβίαση και της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού, την οποία έχει κυρώσει η χώρα από το 1989. Ένα άρθρο της Σύμβασης λέει ότι κάθε παιδί που γεννιέται πρέπει να εγγράφεται στο ληξιαρχείο και αυτή τη στιγμή η Ελλάδα παραβιάζει, λόγω της παραπάνω ξεκάθαρα ομοφοβικής εμμονής της, το θεμελιώδες αυτό δικαίωμα του παιδιού.

Την υπόθεση γνωρίζουν υψηλόβαθμα στελέχη της δημόσιας διοίκησης και άνθρωποι σε κυβερνητικές θέσεις, οι οποίοι όμως δεν κάνουν τίποτα. Για άλλη μια φορά, λοιπόν, η απάντηση θα δοθεί από την Δικαιοσύνη. 

Άρνηση εγγραφής ληξιαρχικής πράξης γέννησης λόγω συμφώνου συμβίωσης της μητέρας

Στο Συμβούλιο της Επικρατείας προσέφυγε ένα βρέφος, δια των νομίμων εκπροσώπων του, επειδή το Ελληνικό Δημόσιο αρνείται να εγγράψει στο Ληξιαρχείο του την πράξη της γέννησής του. Η μητέρα του βρέφους έχει τελέσει γάμο (σε άλλη χώρα) και σύναψε σύμφωνο συμβίωσης με πρόσωπο του ίδιου φύλου, όταν ήταν ήδη έγκυος. Στο σύμφωνο συμβίωσης το ζευγάρι επέλεξε, όπως ορίζει το άρθρο 10, ότι το επώνυμο του τέκνου δεν θα είναι αυτό της βιολογικής μητέρας, αλλά της συζύγου της. Ενώ το ληξιαρχείο της χώρας που γεννήθηκε το παιδί καταχώρισε κανονικά το επώνυμο της δεύτερης μητέρας του, η Ελλάδα αρνείται να μεταγράψει την εν λόγω ληξιαρχική πράξη στο Ειδική Ληξιαρχείο. Έτσι, το παιδί ενώ έχει γεννηθεί από Ελληνίδα και έχει την Ελληνική Ιθαγένεια δεν μπορεί να ασκήσει βασικά δικαιώματα, όπως να λάβει διαβατήριο για να έρθει στην Ελλάδα.

Η Ελλάδα αρνείται δηλαδή να υποδεχθεί έναν Έλληνα, επειδή δεν μπορεί να εφαρμόσει σωστά τον νόμο για το σύμφωνο συμβίωσης που η ίδια ψήφισε!

Προσοχή, δεν μιλάμε εδώ για το δικαίωμα τεκνοθεσίας, αλλά για ένα δικαίωμα που ήδη προβλέπεται από τον νόμο του συμφώνου συμβίωσης: ότι οι συμβιούντες επιλέγουν στο ίδιο το σύμφωνο συμβίωσης το επώνυμο του παιδιού που θα γεννηθεί. Η διατύπωση του άρθρου 10 δεν είναι βέβαια ιδιαίτερα επιβοηθητική, αλλά η εμμονή των σχετικών δημοσίων υπηρεσιών να αρνούνται την εγγραφή του παιδιού στο ληξιαρχείο δημιουργεί μια σειρά προβλήματα που συνιστούν παραβίαση και της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού, την οποία έχει κυρώσει η χώρα από το 1989. Ένα άρθρο της Σύμβασης λέει ότι κάθε παιδί που γεννιέται πρέπει να εγγράφεται στο ληξιαρχείο και αυτή τη στιγμή η Ελλάδα παραβιάζει, λόγω της παραπάνω ξεκάθαρα ομοφοβικής εμμονής της, το θεμελιώδες αυτό δικαίωμα του παιδιού.

Την υπόθεση γνωρίζουν υψηλόβαθμα στελέχη της δημόσιας διοίκησης και άνθρωποι σε κυβερνητικές θέσεις, οι οποίοι όμως δεν κάνουν τίποτα. Για άλλη μια φορά, λοιπόν, η απάντηση θα δοθεί από την Δικαιοσύνη. 

Το Μετρό δεν έχει δώσει το βίντεο με το περιστατικό αστυνομικού με ΑΜΕΑ

Αυτό που βλέπετε αριστερά είναι η εισαγγελική παραγγελία προς το μετρό, ώστε να δώσει αντίγραφα του βίντεο από τις κάμερες στο σταθμό του Αγίου Δημητρίου, για την υπόθεση του Μανώλη Τρίκα (βλ. Εφημερίδα των Συντακτών: Χυδαία ρατσιστική συμπεριφορά στο μετρό).

Η εισαγγελική παραγγελία εστάλη την ίδια ημέρα (31.8.2016) με φαξ στην ΣΤΑΣΥ Α.Ε., την υπεύθυνη εταιρία για τις κάμερες του μετρό, η οποία μέχρι σήμερα, μία εβδομάδα μετά, δεν μας έχει ακόμη παραδώσει το βίντεο. Στο τηλέφωνο το μόνο που μας δίνουν είναι ένας αριθμός πρωτοκόλλου που έλαβε το φαξ.

Στην πραγματικότητα δεν χρειάζεται καν εισαγγελική παραγγελία για να λάβει το υποκείμενο των δεδομένων αντίγραφα από τα δεδομένα που τηρεί ο υπεύθυνος επεξεργασίας: ο νόμος λέει ότι αρκεί μια απλή αίτηση. Αυτή την απλή αίτηση υποβάλαμε στην ΣΤΑΣΥ Α.Ε. στις 12 Αυγούστου 2016, στην οποία ακόμη δεν έχουμε λάβει γραπτή απάντηση, μολονότι το άρθρο 12 του Ν.2472/1997 εγγυάται το δικαίωμα πρόσβασης του υποκειμένου στα δεδομένα που το αφορούν, εντός 15 ημερών από την αίτηση. Έπρεπε δηλαδή να μας είχαν δώσει τα αντίγραφα το αργότερο στις 29 Αυγούστου.

Η εισαγγελική παραγγελία ζητήθηκε λοιπόν ως εκ περισσού, είναι όμως άμεσα εκτελεστή. Έπρεπε να είχε εκτελεστεί επί τόπου από την πρώτη μέρα που εκδόθηκε. Δυστυχώς, μέχρι σήμερα δεν υπάρχει καμία απολύτως γραπτή απάντηση από το μετρό. 

3η Σεπτεμβρίου, η βίαιη διακοπή του πολιτεύματος

Υπάρχει ένα πολύ συγκεκριμένο κριτήριο που διαχωρίζει τις νόμιμες πολιτειακές μεταβολές από τα πραξικοπήματα και τις δικτατορίες, παρόλο που και στα δύο υπάρχει βίαιη διακοπή: ο λαός. Μια έννοια που δεν είναι ιδιαίτερα αγαπητή στην εποχή μας, αλλά στις πολιτειακές μεταβολές δεν υπάρχουν ούτε "πολίτες" ούτε "εκλογικό σώμα". Η επανάσταση - αντίθετα από το πραξικόπημα- παράγει δίκαιο και η επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου παρήγαγε πρωτογενές συνταγματικό δίκαιο. Μπορεί η βίαιη διακοπή της απόλυτης μοναρχίας να επήλθε με την ισχυρή στρατιωτική παρουσία που οργάνωσε ο στρατηγός της Αθήνας, αλλά το Σύνταγμα ήταν αίτημα που ειχε ωριμάσει στην λαϊκή βάση. Λέγεται ότι κάποτε ένας χωρικός την ώρα που περιόδευε ο Όθωνας του είπε ότι πρέπει να δώσει σύνταγμα. Ο βασιλιάς τον ρώτησε αν γνωρίζει τί είναι το σύνταγμα. Ο άλλος του είπε ότι είναι μια γραφή που λέει ποια είναι τα δίκαιά σου και ποια τα δίκαιά μου. Η αυλή του Όθωνα ως τότε είχε κι ένα άλλο επιχείρημα: "έχετε συνταγμα, αλλά είναι άγραφο". Οι βαυαροί δεν μπορούσαν βέβαια να πείσουν τον λαό ότι η αιώνια βρετανική παράδοση του άγραφου καταστατικού θα μπορούσε να παράγει εμπιστοσύνη και στην σχέση ενός νέου βασιλια με την πολιτική τάξη και, κυρίως, με την νέα αστική τάξη που διαμορφωνόταν στο νεοσύστατο κράτος.

Η βίαιη διακοπή είναι ένας νομικός όρος - δεν έχει το νόημα που θα του προσέδιδε η χρήση του όρου στην καθομιλουμένη - και σημειώθηκε πολλές φορές στην συνταγματική ιστορία της χώρας, με ποιο πρόσφατη την συντακτική Βουλή του 1975. Μπορεί η πολιτειακή μετάβαση να ήταν αναίμακτη, αυτή καθαυτή, αλλά δεν υπήρξε ούτε "αναθεώρηση" του συντάγματος, ούτε βέβαια υποβολή παραίτησης του προηγούμενου καθεστώτος, νομικά. Η ορκωμοσία Καραμανλή το 1974 ήταν μια βίαιη διακοπή που συνοδεύτηκε από την συνταγματική επικύρωσή της κι όχι από κάποια αναθεωρητική διαδικασία.

Στα διδάγματα της 3ης Σεπτεμβρίου βρίσκονται θεμελιώδη εργαλεία τεχνογνωσίας για την εξέλιξη της Ελληνικής Δημοκρατίας, κυρίως σε επίπεδο όρων και συμβολισμών: ένα νέο Σύνταγμα προϋποθέτει ενάσκηση της πρωτογενούς συνταγματικής εξουσίας, σε συνθήκες που οι τρεις κρατικές λειτουργίες συμπυκνώνονται, με όλους τους κινδύνους που ενέχει αυτό. Γι΄ αυτό κάθε Σύνταγμα που θέλει να αποτρέψει και να απομακρύνει την ανωμαλία της πρωτογενούς εξουσίας, τις συνέπειες μιας επικίνδυνης λαϊκής εξέγερσης με απρόβλεπτες επιπτώσεις, ορίζει κανόνες αναθεώρησης που πρέπει να τηρούνται ευλαβικά. Ο λαός πλέον με τους κανόνες της αναθεώρησης είναι οι πολίτες (άρα μόνο όσες/όσοι έχουν δικαιώμα ψήφου) που εκλέγουν τους βουλευτές τους για την αναθεωρητική βουλή. Η 3η Σεπτέμβρη ανήκει στην ιστορία και επανέρχεται ως δίδαγμα που ορίζει το πρίν και το μετά. Όταν είσαι στο μετά, δεν μπορείς να το ταυτίζεις με το πριν.

Αδειοδότηση τηλεόρασης στο Ευρωπαικό Δικαστήριο

Δεν είναι καθόλου εύκολη, προφανής ή απλή η εκτίμηση για το τί θα συμβεί αν μια επιχείρηση που αποκλείσθηκε από την αδειοδότηση προσφύγει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Το θέμα της ελεύθερης λήψης και μετάδοσης πληροφοριών ρυθμίζεται από το άρθρο 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης που ξεκάθαρα ορίζει ότι δεν εμποδίζονται τα κράτη από το να υπάγουν τις τηλεοπτικές εκπομπές και τον κινηματογράφο (!) στο καθεστώς της προηγούμενης άδειας. Αυτό δεν δίνει φυσικά μια λευκή επιταγή για να κάνουν τα κράτη ό,τι θέλουν με την αδειοδότηση. 

Από τα τέλη της δεκαετίας του 1960 τα δικαιοδοτικά όργανα του Στρασβούργου ασχολούνται με ζητήματα αδειοδότησης τηλεοπτικών σταθμών. Τότε, κεντρικό ζήτημα ήταν αν το κρατικό μονοπώλιο της ραδιοτηλεόρασης ήταν συμβατό με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και η πρώτη απόφαση του 1968 είχε δεχθεί ότι το κρατικό μονοπώλιο της τηλεόρασης (στην Σουηδία) δεν παραβιάζει την ελευθερία της έκφρασης!!! Το 1986 όμως, το Στρασβούργο είπε για πρώτη φορά ότι η ελευθερία του κράτους να ορίζει τους κανόνες του παιχνιδιού δεν είναι απεριόριστη (σε υπόθεση εναντίον της Ελβετίας). 

Ωστόσο, η νομολογία του ΕΔΔΑ είναι γεμάτη με απορρίψεις προσφυγών επιχειρήσεων τηλεόρασης. Πολύ λίγες είναι οι ιστορίες επιτυχίας για το θέμα της αδειοδότησης. Το 1997 απορρίφθηκε η προσφυγή ενός καναλιού εναντίον της Πολωνίας που δεν του έδωσε άδεια και η αιτιολογία του Στρασβούργου ήταν ότι ο αριθμός των συχνοτήτων είναι περιορισμένος, η απόρριψη ήταν προσεκτική και τεκμηριωμένη, αλλά και ότι η απόφαση του κράτους δεν ήταν αμετάκλητη. Το 1999 το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο απέρριψε επίσης τις προσφυγές γαλλικών τοπικών καναλιών που τους είχε κόψει η αδειοδοτούσα αρχή μεν, αλλά κρίθηκε ότι η ευχέρεια του κράτους για τους όρους της αδειοδότησης δεν είναι ανεξέλεγκτη: οι όροι δεν πρέπει να είναι "προδήλως αυθαίρετοι" ή να εισάγουν αθέμιτες διακρίσεις. Πάντως, το 2000 το ΕΔΔΑ έκρινε ότι η απαγόρευση χορήγησης τηλεοπτικής άδειας σε θρησκευτικό οργανισμό δεν εισήγαγε αθέμιτες διακρίσεις, αθωώνοντας το Ηνωμένο Βασίλειο που είχε θέσει αυτό τον αποκλεισμό στους όρους. Το 2001, στην υπόθεση Αντωνόπουλος κατά Ελλάδας, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έκρινε ότι η παραχώρηση περιορισμένου τηλεοπτικού χρόνου σε ένα μικρό κόμμα δεν παραβίαζε το δικαίωμα του άρθρου 10.

Άρα: το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο αναγνωρίζει ότι το κράτος δεν είναι ανεξέλεγκτο κατά τον προσδιορισμό των όρων της αδειοδότησης των επιχειρήσεων τηλεόρασης, αλλά είναι εξαιρετικά απρόθυμο να καταδικάσει ένα κράτος οταν οι όροι της αδειοδότησης προβληματίζουν απλώς. Το Δικαστήριο αναζητά απροκάλυπτες αυθαιρεσίες και αθέμιτες διακρίσεις για να καταδικάσει κράτη σε τέτοιες υποθέσεις και δεν το κάνει σχεδόν ποτέ.

Σχόλια στο νομοσχέδιο για την Τοπική Αυτοδιοίκηση

Το νομοσχέδιο που δόθηκε σήμερα προς διαβούλευση από τον Υπουργό Εσωτερικών παρεμβαίνει οριζόντια στο σύνολο των οργάνων και λειτουργιών της τοπικής αυτοδιοίκησης, χωρίς να ακολουθεί έστω και σε ένα (1) θέμα την Έκθεση του Συμβουλίου της Ευρώπης του 2015 με συστάσεις για την τοπική αυτοδιοίκηση της Ελλάδας. Η υποτιθέμενη μετάθεση του βάρους της αναδιοργάνωσης της τοπικής αυτοδιοίκησης σε μια επιτροπή που εργάζεται στο ίδιο Υπουργείο ακυρώνεται με το παρόν νομοσχέδιο, το οποίο τροποποιεί σε όλα τα κομβικά του σημεία το Πρόγραμμα "Καλλικράτης", εκτός από το θέμα της εδαφικής δομής των δήμων και των περιφερειών. Σταχυολογώ τα πιο χτυπητά.

Σύσταση "Αυτοτελούς Υπηρεσίας Εποπτείας Ο.Τ.Α."

Ενώ το Υπουργείο εδώ και έξι χρόνια, με όλες τις κυβερνήσεις που πέρασαν, δεν έχει προχωρήσει στην οργάνωση αυτής της υπηρεσίας που εντάσσεται στην σφαίρα λειτουργίας των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων, αίφνης με το νομοσχέδιο έρχεται η ανεξαρτητοποίηση των Α.Υ.Ε. από τις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις, οι οποίες πλέον δεν θα έχουν καμία αρμοδιότητα για τον έλεγχο νομιμότητας του κράτους επί των πράξεων των Ο.Τ.Α. Έτσι, αυτονομώντας τις Α.Υ.Ε. από τις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις, αλλά και παράλληλα διατηρώντας τις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις με όλες τις υπόλοιπες αρμοδιότητές τους, στην πραγματικότητα το κράτος πολλαπλασιάζει υπηρεσίες, δημιουργώντας νέες θέσεις για δημοσίους υπαλλήλους, χωρίς να δικαιολογεί επαρκώς την ύπαρξή τους. Ταυτόχρονα, οργανώνει άλλες ... δύο Αποκεντρωμένες Διοικήσεις ("Δυτικής Μακεδονίας" και "Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης"), αποψιλωμένες πλέον από τον έλεγχο νομιμότητας. Οι διατάξεις αυτές καταντούν να είναι αντίθετες στο άρθρο 102 του Συντάγματος που ορίζει ξεκάθαρα τρία πράγματα: 2 βαθμοί Ο.Τ.Α. και άμεσος έλεγχος του κράτους. Εδώ το νομοθέτημα πάει να ιδρύσει και ... τέταρτο πυλώνα, αφού αφήνει τις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις χωρίς την βασική τους αρμοδιότητα.

"Συμβούλιο ένταξης μεταναστών και προσφύγων"

Εδώ το υπουργείο παρεμβαίνει στον τίτλο ενός οργάνου των Δήμων, προσθέτοντας τον όρο "και προσφύγων", χωρίς να τους αναθέτει κανέναν άλλο διοικητικό πόρο. Στην αιτιολογική έκθεση γίνεται λόγος για ανάγκη ... ένταξης των προσφύγων. Είναι σαφές ότι το Υπουργείο δεν έχει αντιληφθεί ότι οι πρόσφυγες δεν έχουν έρθει για να ενταχθούν στην Ελληνική κοινωνία (και σίγουρα όχι στους δήμους που βρίσκονται τώρα, ώστε να είναι αρμοδιότητα του ΣΕΜ) και ότι βρίσκονται σε διαρκή κίνηση. Η επιθυμία τους είναι να ΜΗΝ ενταχθούν! Επιπλέον, είναι αντίθετο στο Σύνταγμα και συγκεκριμένα στο άρθρο 26 να παρεμβαίνει ο νομοθέτης σε δημοτικό όργανο που στελεχώνεται από αιρετούς και ήδη λειτουργεί και, μεσούσης της θητείας του και της δημοτικής περιόδου, να του αλλάζει τίτλο και αρμοδιότητες. Πρόκειται για παραβίαση του άρθρου 26 σε συνδυασμό με το άρθρο 102 του Συντάγματος που ορίζει ότι τα όργανα της αυτοδιοίκησης είναι αιρετά, καθώς μεταβάλλει τις αρμοδιότητες ήδη υπηρετούντων αιρετών οργάνων χωρίς όμως αυτά να έχουν εκλεγεί για να ασκήσουν τις "νέες" αρμοδιότητες. 

"Τουριστικοί δήμοι"

Εδώ το Υπουργείο μεγαλουργεί! Επειδή, λέει η Αιτιολογική έκθεση, δεν έχουν χαρακτηριστεί όλα τα νησιά μας "τουριστικοί τόποι", σε περίπτωση που κάποιος δήμος έχει ένα κομματάκι που έχει χαρακτηριστεί τουριστικό, αυτομάτως γίνεται τουριστικός όλος ο δήμος! Ούτε καν όλο το νησί, μπορεί να μην είναι καν νησιωτικός δήμος! Αυτό βέβαια έχει τεράστιες επιπτώσεις ως προς μια σειρά από προβλήματα που συνοδεύεουν τους τουριστικούς τόπους, από το ωράριο των καταστημάτων, μέχρι τις πολεοδομικές και υγειονομικές διατάξεις, ο νομοθέτης παρεμβαίνει στο έργο της Διοίκησης και πάλι, πράττοντάς το ρητά κατά την Αιτιολογική Έκθεση: επειδή π.χ. η Σαλαμίνα δεν έχει χαρακτηριστεί με π.δ. (διοικητική πράξη) ως τουριστικός τόπος (αλλά τόπος παραθεριστικής κατοικίας), έρχεται ο νομοθέτης, παρεμβαίνοντας αντισυνταγματικά στις αρμοδιότητες της Διοίκησης, αφού ρητά υποκαθιστά έτσι τα προεδρικά διατάγματα που δεν έχουν εκδοθεί (το ομολογεί στην αιτιολογική σκέψη!!!) και ως δια μαγειάς λύνει το θέμα κατά παράβαση του άρθρου 26 του Συντάγματος. Για όλα τα δύσκολα ερωτήματα υπάρχει μια απλή λύση που είναι ΠΑΝΤΑ η λάθος.

Παράλειψη κρίσης σε θέση προϊσταμένου

Κατά παράβαση του τεκμηρίου αθωότητας, αλλά πιθανώς και κατά παράβαση του νόμου περί προστασίας προσωπικών δεδομένων, τα αρμόδια συμβούλια δύνανται να μην προάγουν στην θέση προϊσταμένων άτομα εναντίον των οποίων εκκρεμεί ποινική δίωξη για κακούργημα. Λες και η ποινική δίωξη σημαίνει κατ΄ανάγκη και ενοχή. Λες και η ποινική δίωξη ειναι δημόσια πληροφορία και όχι "ευαίσθητο δεδομένο" κατά το άρθρο 2 (β) του Ν.2472/1997 που νοηματοδοτεί κατά περιεχόμενο το άρθρο 9Α του Συντάγματος. 

Προσλήψεις - προσλήψεις - προσλήψεις!

Όλο το νομοσχέδιο διέπεται από μία γενική αρχή: να προσλάβουμε κι άλλους δημοσίους υπαλλήλους! Συγκεκριμένα: 

- στα αρχικά άρθρα: θα προσλάβουμε νέους υπαλλήλους για τις Αυτοτελείς Υπηρεσίες Εποπτείας ΟΤΑ

- στο άρθρο 24: θα προσλάβουμε Γενικούς Γραμματείς ακόμα και σε δήμους κάτω των 20.000 κατοίκων, "εφόσον έχουν ανάλογη οικονομική δυνατότητα". 

- στο άρθρο 27: νέες θέσεις ειδικών συνεργατών'

- στο άρθρο 28: σύσταση Ειδικού Γραμματέα στην "Ένωση Περιφερειών Ελλάδος"!!! Δηλαδή οι 13 περιφερειάρχες που συγκροτούν ένα συμβούλιο, την Ένωση Περιφερειών Ελλάδος, χρειάζονται όχι απλώς μια γραμματειακή υποστήριξη να τους κρατάει κανένα πρακτικό, αλλά ολόκληρο Ειδικό Γραμματέα (λες και είναι π.χ. το Εθνικό Τυπογραφείο!), με κάτι απίθανες αρμοδιότητες συντονισμού των περιφερειών (λες και η ΕΝΠΕ δεν έχει πρόεδρο για αυτή τη δουλειά) και με αποδοχές ίσες με αυτές του Εκτελεστικού Γραμματέα των περιφερειών!!!

- στο άρθρο 41: διευκολύνεται η πρόσληψη έκτακτου προσωπικού σε δήμους, χωρίς ΑΣΕΠ, κατά παράβαση του άρθρου 103 του Συντάγματος. 

- στο άρθρο 43: δυνατότητα πρόσληψης τεχνικού και επιστημονικού προσωπικού σε Δίκτυα Δήμων, χωρίς διαδικασίες του νόμου ΑΣΕΠ

Αποκλίσεις από την "Διαύγεια" και το ΦΕΚ!

Οι πληρωμές των γενικών γραμματέων των δήμων και των ειδικών συμβούλων και συνεργατών των δημάρχων θα αρχίζουν από την υπογραφή του δημάρχου κι όχι από την δημοσίευση των πράξεων στο ΦΕΚ! Η δε Διαύγεια αποσιωπάται εντελώς στο άρθρο 29, αφού είναι αυτονόητο ότι εφόσον οι πληρωμές αρχίζουν με την υπογραφή, δεν νοείται καν Διαύγεια. Ως εγγύηση, υποτίθεται, ότι είναι πάντως να γίνει η δημοσιευση στο ΦΕΚ εντός δύο μηνών. Πρόκειται για ανιση μεταχείριση, κατά παράβαση του άρθρου 4 παρ. 1 του Συντάγματος, αφου για όλο τον υπόλοιπο δημόσιο τομέα οι πληρωμές αρχίζουν απο την ανάρτηση στην Διαύγεια και στο ΦΕΚ όπου αυτό απαιτείτια. 

Επίσης, κατά το άρθρο 108 ορίζεται ότι οι προθεσμίες της έκδοσης των πράξεων ανατροπής ανάληψης υποχρέωσης (ανακλητικές πράξεις), για τις αναλήψεις που έλαβαν χώρα στο οικονομικό έτος 2015 καθώς και της ανάρτησής τους, στο Πρόγραμμα «Διαύγεια», των Ο.Τ.Α. πρώτου και δεύτερου βαθμού και των νομικών προσώπων που υπάγονται σε αυτούς, παρατείνονται από τη λήξη τους και έως τριάντα (30) ημέρες από τη δημοσίευση του "παρόντος νόμου", αν ψηφιστεί. 

Διαγραφή προστίμων εκλογικών παραβάσεων!

Με το άρθρο 66, ο νόμος διαγράφει τα πρόστιμα που έχουν επιβληθεί από την Επιτροπή Ελέγχου Δαπανών και Εκλογικών Παραβάσεων, "τηρουμένων των άνω νόμιμων προϋποθέσεων, προκειμένου να εξαλειφθούν αδικίες, που προέκυψαν από περιπτώσεις ακραίας εφαρμογής του νόμου". Μπορείτε να δείτε εδώ τις αποφάσεις των προστίμων που έχουν επιβληθεί στον νομό Αττικής. 

Υπαίθρια διαφήμιση

Σκανδαλωδώς το Υπουργείο προτείνει να παραταθούν για τριετία οι υποχρεώσεις των υπευθύνων για διαφημιστικές πινακίδες καθώς και να αποφασίσουν τα δημοτικά συμβούλια για διαγραφή προστίμων που έχουν επιβληθεί σχετικά με παρανομες διαφημιστικές πινακίδες!!!

 

Σκοποβολή και οπλοφορία

Η τεράστια επιτυχία της κ. Κορακάκη στους Ολυμπιακούς Αγώνες και τα μετάλλιά της στην σκοποβολή άνοιξαν μια εντελώς άσχετη συζήτηση για την οπλοφορία, το δικαίωμα κατοχής των όπλων και την φύση του ανθρώπου ως πολεμιστή. Για μένα - που έκανα μια κανονική ένοπλη θητεία, με καθημερινή σκοπιά, με "βολές" κάθε τρεις και δύο - τα όπλα, την ελεύθερη κατοχή τους και την κανονικοποιημένη χρήση τους τα ονειρεύονται μόνο άνθρωποι που έχουν ζήσει όλη τους τη ζωή μέσα σε μια απολαυστική περίοδο ειρήνης.

Μια παχιά - παχιά περίοδο ειρήνης, όταν δηλαδή η οπλοφορία είναι χόμπι, σπορ, επιλογή, ιδεολογική επιτέλεση κι όχι βέβαια ανάγκη επιβίωσης. (Εκτος αν έχεις τόσο πολλούς πιθανούς θανάσιμους εχθρούς ανάμεσα στους συμπολίτες σου). Τα περί πολεμικής φύσης του ανθρώπου τα έχουμε λύσει με τις αναπαραστάσεις: τί άλλο είναι άλλωστε ο οργανωμένος αθλητισμός αν όχι μια αναπαράσταση μάχης; Τί άλλο είναι οι προεκλογικές εκστρατείες, τα ντιμπέιτ στην Βουλή ή σε παράθυρα, τα βιντεοπαιχνίδια, τα πέιντ μπολ, οι κατασκηνώσεις, ο εθελοντισμός, οι δικαστικές διαμάχες, ένα σωρό τρόποι εκτόνωσης για να διοχετευθεί κάπου όλη αυτή η ενέργεια που αλλιώς θα γίνει αχρείαστη βία; Βία που δεν στρέφεται στον εχθρό του έθνους, στον ένοπλο εισβολέα που έρχεται να σε υποδουλώσει, αλλά στον διπλανό σου. Στον εαυτό σου.

Ο άνθρωπος που αγαπά τα όπλα και έχει ανάγκη την οπλοφορία είναι ο άνθρωπος που φοβάται. Που νιώθει την διαρκή απειλή και που είναι τόσο ανήμπορος, ώστε θέλει ανά πάσα στιγμή πάνω του κάτι που να προεκτείνει την ύπαρξή του. Για αυτούς τους ανθρώπους, υπάρχει ειδική φροντίδα από την επιστήμη, στην οποία είναι καλό να απευθυνθούν ή να τους οδηγήσουν οι οικείοι τους. Δεν είναι σωστό να ταλαιπωρούνται συνάνθρωποί μας από σύνδρομα καταδίωξης, ψυχώσεις, νευρώσεις, διαταραχές που τους καθιστούν εν δυνάμει επικίνδυνους, ενώ η ιατρική και η φαρμακολογία έχουν προχωρήσει τόσο πολύ. Ο άνθρωπος που αγαπά τα όπλα δεν είναι ένας ελεύθερος άνθρωπος. Και, κατά κανόνα, δεν θέλει να είναι ελεύθερος και κανένας άλλος άνθρωπος.

Από την άλλη πλευρά, ο άνθρωπος που έχει μεγαλώσει μέσα στον πόλεμο και ξέρει τί σημαίνει το όπλο, όταν αυτό πια δεν είναι επιλογή, ξέρει πολύ καλύτερα από όλους εμάς τί σημαίνει αυτό το βάρος. Αυτός ο άνθρωπος δεν θα έχει ποτέ την πολυτέλεια να ασχοληθεί με ένα σπορ και να διακριθεί, αφού η Ιστορία τον έχει δεσμεύσει σε άλλες αποστολές. Είναι καθαρή παραφροσύνη οι άνθρωποι της ειρήνης να ζηλεύουν τους ανθρώπους του πολέμου.

Αθώωση ιστολόγου για δήθεν hacking σε e-mail

Eίναι συνηθισμένο το φαινόμενο, άνθρωποι που δεν είναι εξοικειωμένοι με την τεχνολογία να υποψιάζονται ότι μπορεί κάποιος να εισήλθε στο ηλεκτρονικό τους ταχυδρομείο για να τους υποκλέψει στοιχεία.  Μια τέτοια υπόθεση χειρίστηκα, υπερασπιζόμενος έναν ιστολόγο που  αναμετάδωσε μια δημοσιογραφική πληροφορία την οποία ο μηνυτής θεώρησε ότι ήταν τόσο απόρρητη, ώστε να πιθανολογήσει ότι ο ιστολόγος είχε κάποια εμπλοκή σε παράνομη είσοδο στο ηλεκτρονικό του ταχυδρομείο, αλλά και  να συνδέσει την υπόθεση με ένα ολόκληρο διαδικτυακό «κυνηγητό» που υπέστη ο μηνυτής από αγνώστους που ακολούθησε εις βάρος του και που δεν είχε καμία σχέση με το συγκεκριμένο μπλογκ.

 Στην απόφαση που εκδόθηκε, το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι  η επίμαχη πληροφορία είχε δημοσιογραφική προέλευση (άρα δεν υπήρξε hacking) και ως προς τα άλλα δεδομένα που διακινήθηκαν από  λογαριασμούς αγνώστων προσώπων, με χρήση τεχνολογιών απόκρυψης στοιχείων κ.τ.λ. δεν είχαν καμία σχέση με τον ιστολόγο. Μια εξαιρετικά πολύπλοκη υπόθεση, η οποία ταλαιπώρησε για χρόνια έναν ιστολόγο, ενώ έπρεπε να οδηγηθεί  στο αρχείο χωρίς δίκη, αφού ήταν γνωστό από την τεχνική έρευνα των αρμόδιων αστυνομικών υπηρεσιών ηλεκτρονικού εγκλήματος ότι δεν υπήρχε καμία σχέση του με τους άγνωστους λογαριασμούς που μετέδιδαν προσωπικά δεδομένα σε συνεργάτες του μηνυτή. 

Αυτή η απόφαση θα πρέπει να αποτελέσει πυξίδα για εισαγγελείς και δικαστικά συμβούλια, ώστε να μην παραπέμπουν ανθρώπους στα ακροατήρια όταν από την ίδια την τεχνική έρευνα οι αρμόδιες υπηρεσίες δεν μπορούν να τεκμηριώσουν ποιος είναι ο δράστης. Γιατί, αν δεν μπορούν οι αρμόδιες υπηρεσίες, πολύ περισσότερο δεν θα μπορέσουν να εντοπίσουν τους δράστες οι δικαστές της έδρας. Επίσης είναι σαφές από το κατηγορητήριο ότι υπήρξε σύγχυση της έννοιας του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου με την έννοια του ιστολογίου (blog), κάτι το οποίο θα πρέπει να προβληματίσει ιδιαίτερα, δεδομένου ότι ο κατηγορούμενος είχε προανακριτικά επισημάνει το πρόβλημα, αλλά έπρεπε να φτάσει στο ακροατήριο για να γίνει αντιληπτό.

Γ΄ Τριμελές Εφετείο Πλημμελημάτων Αθηνών

Απόφαση 3537/2015 

[…]

Από την αποδεικτική διαδικασία και συγκεκριμένα από τις καταθέσεις των μαρτύρων κατηγορίας και υπεράσπισης που εξετάστηκαν ενόρκως στο Δικαστήριο τούτο, τα έγγραφα που αναγνώσθηκαν και αναφέρονται στα πρακτικά καθώς και από την απολογία του κατηγορουμένου αποδείχθηκαν τα εξής: Ο εγκαλών, […] διετέλεσε από το ***-*** υπεύθυνος […]. Ο κατηγορούμενος […] είναι λάτρης […] έχοντας ιδιαίτερες και εξειδικευμένες γνώσεις σχετικά με τη συγκεκριμένη καλλιτεχνική δραστηριότητα. Λόγω ακριβώς της ως άνω ενασχόλησής του, είναι ιδιοκτήτης και διαχειριστής του ιστοτόπου […] με τον οποίο επικοινωνούν άτομα που έχουν τα ίδια με τον κατηγορούμενο καλλιτεχνικά ενδιαφέροντα και, μέσω του οποίου, ασκούσε έντονη κριτική και σχολίαζε αρνητικά τις επιλογές του εγκαλούντος. Επισημαίνεται ότι ο εγκαλών γνώρισε τον κατηγορούμενο […], ενώ, στη συνέχεια, τον έβλεπε ως τακτικό θεατή […] χωρίς να διατηρεί οποιαδήποτε επαφή μαζί του. Περί τα τέλη […], αναρτήθηκε στον ως άνω ιστότοπο άρθρο, που ανακοίνωνε την επικείμενη ανάληψη των καθηκόντων του εγκαλούντος […] και, ενώ, οι σχετικές συζητήσεις και διαπραγματεύσεις ελάμβαναν χώρα με άκρα μυστικότητα και μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Το γεγονός αυτό προξένησε ιδιαίτερη ανησυχία στον εγκαλούντα, καθόσον ανέκυψε σοβαρός κίνδυνος να μην υλοποιηθεί η συνεργασία του με […] λόγω της ως άνω διαρροής, για την οποία θα θεωρείτο υπεύθυνος. Συνεπεία του γεγονότος τούτου, ο εγκαλών υποψιάστηκε ότι κάποιος άγνωστος παρενέβη στο προσωπικό ηλεκτρονικό του ταχυδρομείο, με στοιχεία *** και υπέκλεψε τις ως άνω πληροφορίες. Πλην όμως, προέκυψε ότι η σχετική πληροφορία, που αναρτήθηκε στον ιστότοπο του κατηγορούμενου, προήλθε από τους ενασχολούμενους […] κύκλους και επιβεβαιώθηκε δημοσιογραφικά από υπεύθυνο […], σύμφωνα και με την μαρτυρία της εξετασθείσας ως μάρτυρα υπεράσπισης ***. Στις *** ο εγκαλών ενημερώθηκε ότι ο κατηγορούμενος είχε αναρτήσει στον ως άνω ιστότοπο  μία φωτογραφία του (εγκαλούντος) μπροστά στη […], με το κουίζ «ποιος είναι αυτός ο νέος κομψά ντυμένος […];», οι χρήστες δε εξέθεταν τις απόψεις τους. Η ως άνω φωτογραφία ήταν ίδια με αυτή που ο ίδιος ο εγκαλών είχε στείλει, στις ***, μέσω του ως άνω ηλεκτρονικού του ταχυδρομείου σε περιορισμένο κύκλο προσώπων και συγκεκριμένα στενούς συγγενείς και φίλους με χριστουγεννιάτικες ευχές. Μόλις διαπίστωσε το γεγονός αυτό, αρχικά, ο εγκαλών ερεύνησε την πιθανότητα κάποιος από τους αποδέκτες του mail να δημοσιοποίησε τη φωτογραφία, αλλά έλαβε αρνητική απάντηση από όλους. Ο εγκαλών υπέβαλε σχετική μήνυση στην Υπηρεσία Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος κατ’ αγνώστων δραστών. Στη συνέχεια, μάλιστα, ενημέρωσε συμπληρωματικά την ως άνω υπηρεσία ότι στην ηλεκτρονική του θυρίδα έλαβε μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου με αποστολέα ***@gmail.com και υπογράφοντα κάποιον *** αγνώστων λοιπών στοιχείων, ότι δράστης ήταν ο κατηγορούμενος. Στις ***, αστυνομικοί της Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος, εκτελώντας διατεταγμένη υπηρεσία, ενήργησαν έρευνα στην οικία του κατηγορουμένου και κατέσχεσαν τον ηλεκτρονικό του υπολογιστή. Από την έρευνα τούτου διαπιστώθηκε ότι ο κατηγορούμενος διατηρούσε δύο ιστολόγια, ήτοι ***@gmail.com [ΣΗΜΕΙΩΣΗ: προφανώς εδώ το Δικαστήριο αναφέρεται στην διεύθυνση e-mail του κατηγορουμένου] και ***.blogspot.com, ενώ παρουσιάστηκε πλήρης σελίδα με τα εισερχόμενα μηνύματά του. Μεταξύ των εισερχόμενων μηνυμάτων στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο του κατηγορουμένου (***@gmail.com) ανευρέθηκαν δύο μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου με αποστολέα την διεύθυνση ***@yahoo.com, με εικονίσεις του εγκαλούντα σε προσωπικές στιγμές [...]. Από τις σχετικές αναλύσεις των πλήρων κεφαλίδων των μηνυμάτων αυτών διαπιστώθηκε ότι εστάλησαν από υπολογιστή με ηλεκτρονική διεύθυνση **.***.**.**. Με τη χρήση ελεύθερων εργαλείων του διαδικτύου προέκυψε ότι η συγκεκριμένη ηλεκτρονική διεύθυνση προερχόταν από εταιρεία παροχής υπηρεσιών διαδικτύου που εδρεύει στο Λίβανο. Η ως άνω υπηρεσία επικοινώνησε με τις αρμόδιες αρχές της χώρας αυτής, προκειμένου να γνωστοποιήσουν τα στοιχεία του κατόχου της διεύθυνσης αυτής, πλην όμως αυτές απάντησαν ότι η συγκεκριμένη ηλεκτρονική διεύθυνση διετίθετο από την εταιρεία *** του Λιβάνου, ανήκει σε cache engine υπολογιστή, στον οποίο δεν καταχωρούνται ηλεκτρονικές θυρίδες (e-mail) παρά μόνο διευθύνσεις ιστοσελίδων. Η έννοια του cache engine υπολογιστή αναφέρεται σε λειτουργία διακομιστή – εξυπηρετητή (proxy server), με ρόλο προσωρινής αποθήκευσης ιστοσελίδων ή άλλου περιεχομένου διαδικτύου και όχι διευθύνσεων ηλεκτρονικής αλληλογραφίας, μέσω του οποίου ο χρήστης που συνδέεται σε αυτόν να επιτυγχάνει γρηγορότερη πλοήγηση στο διαδίκτυο, αλλά και απόκρυψη του πραγματικού του ηλεκτρονικού ίχνους. Όπως προέκυψε από την σχετική έρευνα ο αποστολέας των επίμαχων ηλεκτρονικών μηνυμάτων έκανε χρήση του ανωτέρω εξυπηρετητή, ενώ δεν κατέστη δυνατή η διαπίστωση εάν έκανε χρήση tor browsers για το σκοπό αυτό, με αποτέλεσμα να καθίσταται αδύνατος ο εντοπισμός του. Περαιτέρω, δεν κατέστη δυνατή η διαπίστωση αν υπήρχε ηλεκτρονική επικοινωνία μεταξύ του κατηγορουμένου και του αγνώστου αποστολέα μηνυμάτων με την διεύθυνση ***@yahoo.com καθώς και αν στον υπολογιστή του κατηγορουμένου υπήρχε υπηρεσία ανακατεύθυνσης, μέσω cache engine. Τα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου με αποστολέα τη διεύθυνση *** (που ομοιάζει με την αληθινή ηλεκτρονική διεύθυνση του εγκαλούντος) και ***@yahoo.com προέρχονται από την ίδια ηλεκτρονική διεύθυνση, ήτοι **.***.**.**. Όσον αφορά στα στοιχεία ταυτότητας του αποστολέα με το όνομα *** και ηλεκτρονική θυρίδα ***@gmail.com, αυτή εξυπηρετείται από διακομιστές ηλεκτρονικού ταχυδρομείου με όνομα χώρου gmail.com της εταιρείας GOOGLE, με έδρα στις Η.Π.Α., η οποία χρησιμοποιεί τεχνικές απόκρυψης της πραγματικής ηλεκτρονικής ταυτότητας του αποστολέα μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, με αποτέλεσμα να είναι δυνατή η άμεση ανεύρεση ηλεκτρονικών ιχνών, μόνο μετά από αίτημα δικαστικής συνδρομής προς τις αρμόδιες αμερικανικές αρχές. Ενόψει του ότι η Διεύθυνση Εγκληματολογικών Ερευνών δεν προέβη σε ενδελεχέστερη έρευνα σχετικά με το αν ο κατηγορούμενος είχε εγκαταστήσει στον ηλεκτρονικό του υπολογιστή εφαρμογή, ώστε να δείχνει άλλο IP, συντρέχουν αμφιβολίες σχετικά με το αν αυτός είχε στείλει τα επίμαχα μηνύματα. Πρέπει, συνεπώς, αυτός, να κηρυχθεί αθώος του εγκλήματος της παράνομης επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, τελούμενης με επέμβαση, λήψη γνώσης, αλλοίωση και ανακοίνωση αυτών κατ’ εξακολούθηση, κατά τα στο διατακτικό οριζόμενα. 

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

ΔΙΚΑΖΕΙ με παρόντα τον κατηγορούμενο ***.

ΚΗΡΥΣΣΕΙ τον κατηγορούμενο αθώο του ότι:

Στην Αθήνα, κατά το χρονικό διάστημα […] με περισσότερες από μία πράξεις που συνιστούν εξακολούθηση του ίδιου εγκλήματος επενέβη και επεξεργάστηκε ευαίσθητα δεδομένα προσώπου ενώ αυτό απαγορευόταν, καθώς δεν είχε την ρητή και γραπτή συναίνεση του εγκαλούντα, τέλεσε δε την ανωτέρω πράξη με επέμβαση, λήψη γνώσης, αλλοίωση και ανακοίνωση των ευαίσθητων αυτών δεδομένων και συγκεκριμένα α) την *** και την *** αφού έλαβε από άγνωστο δράστη έξι φωτογραφίες του εγκαλούντα *** στην ηλεκτρονική διεύθυνση του ***.blogspot.com τις υπέβαλε σε φωτομοντάζ έτσι ώστε να φαίνεται ότι ο εγκαλών [...] βρίσκονταν σε ιδιαίτερες προσωπικές στιγμές και κοινοποίησε αυτές σε άγνωστο αριθμό προσώπων που εισέρχονταν στον ηλεκτρονικό φάκελο επικοινωνίας (blog) και β)  την *** επενέβη χωρίς δικαίωμα στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο του εγκαλούντα με στοιχεία *** με άγνωστο τρόπο και αφού έλαβε γνώση του περιεχομένου του, η οποία αφορούσε τις ενέργειές του ως  […] δημιούργησε την ηλεκτρονική διεύθυνση με στοιχεία *** και συνέταξε ηλεκτρονικό μήνυμα το οποίο ανέγραφε τα εξής (σε μετάφραση από την Αγγλική γλώσσα): «Θα ήθελα να σας πω πόσο περήφανος και χαρούμενος είμαι που εργάζομαι μαζί σας […]» και το απέστειλε σε 35 παραλήπτες εργαζόμενους στην Διοίκηση της *** χωρίς να έχει δικαίωμα προς τούτου και χωρίς την συναίνεση του εγκαλούντος.  […] Με την ίδια απόφαση το δικαστήριο διατάσσει να αποδοθούν στον ιδιιοκτήτη τα πράγματα που αφαιρέθηκαν […]. 

ΔΙΑΤΑΣΣΕΙ την οριστική απόδοση των κατασχεθέντων στον ιδιοκτήμονα (κατηγορούμενο), όπως στις παραπάνω εκθέσεις με λεπτομέρεια αναφέρονται και περιγράφονται. 

Κρίθηκε, αποφασίστηκε και δημοσιεύθηκε αμέσως δημόσια στο ακροατήριό του. 

Αποποινικοποίηση της βλασφημίας;

20000 ευρώ αποζημίωση για προσβολή (και) μέσω twitter

Αριθμός Αποφάσεως
                                                        1767/2015

                                   ΤΟ ΠΟΛΥΜΕΛΕΣ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

   ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές, Ευθυμία Νικολάου, Πρόεδρο Πρωτοδικών, Χρυσούλα 

Γκοτόβου, Πρωτοδίκη, Σπυρίδωνα Καποδίστρια, Πρωτοδίκη - Εισηγητή, και από τη Γραμματέα, 
Αικατερίνη Αλεξοπούλου.

   ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, την 26η Φεβρουαρίου 2015, για να δικάσει την 
υπόθεση μεταξύ :

   ΤΟΥ ΕΝΑΓΟΝΤΟΣ : ............., κατοίκου Αθηνών, επί της οδού ........., ο οποίος παραστάθηκε στο 
Δικαστήριο δια του πληρεξουσίου δικηγόρου του, Αθανασίου Πλεύρη (Α.Μ. Δ.Σ.Α. 24957), που 
κατέθεσε έγγραφες προτάσεις. 

   ΤΟΥ ΕΝΑΓΟΜΕΝΟΥ : ..........., κατοίκου Καλλιθέας Αττικής, επί της συμβολής της ........................, 
ο οποίος παραστάθηκε στο Δικαστήριο δια του πληρεξουσίου δικηγόρου του, Ηλία Γιολδασέα (Α.Μ. 
Δ.Σ.Α. 13125), που κατέθεσε έγγραφες προτάσεις, συμπαρισταμένης και της παρ’ αυτώ 
ασκουμένης δικηγόρου, Παρασκευής-Φλώρας Καραμολέγκου. 

   Ο ΕΝΑΓΩΝ ζητεί να γίνει δεκτή, για όσους λόγους εκθέτει σε αυτήν, η από 10-12-2013 και με 
αριθμό εκθέσεως καταθέσεως δικογράφου 171050/4884/17-12-2013 αγωγή του, η οποία 
προσδιορίσθηκε προς συζήτηση κατά την στην αρχή της παρούσας αναφερόμενη δικάσιμο, εξ 
αναβολής από την αρχικώς ορισθείσα τοιαύτη της 18ης-09-2014, και ενεγράφη στο οικείο πινάκιο, 
με αριθμό Η/4.

   ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΦΩΝΗΣΗ της υποθέσεως από τη σειρά του σχετικού πινακίου και κατά τη συζήτησή 
της, οι πληρεξούσιοι δικηγόροι των διαδίκων ανέπτυξαν τους ισχυρισμούς τους, αναφέρθηκαν στις 
έγγραφες προτάσεις, που κατέθεσαν, και ζήτησαν να γίνουν δεκτά όσα αναφέρονται σε αυτές και 
στα πρακτικά της δίκης.

                                                ΑΦΟΥ ΜΕΛΕΤΗΣΕ ΤΗ ΔΙΚΟΓΡΑΦΙΑ
                                              ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

   Ι. Κατά τη διάταξη του άρθρου 57 ΑΚ, όποιος προσβάλλεται παράνομα στην προσωπικότητά 
του, νοούμενη ως το προστατευόμενο από το Σύνταγμα (άρθρα 2 παρ. 1 και 5 παρ. 1, 2) σύνολο 
των αξιών που απαρτίζουν την ουσία του ανθρώπου,  έχει δικαίωμα να απαιτήσει να αρθεί η 
προσβολή και να μην επαναληφθεί στο μέλλον, ενώ κατά τη διάταξη του άρθρου 59 ΑΚ, σε 
περίπτωση που η παράνομη προσβολή της προσωπικότητας υπήρξε και υπαίτια, το Δικαστήριο 
μπορεί επιπλέον να καταδικάσει τον προσβολέα να ικανοποιήσει την ηθική βλάβη του 
προσβληθέντος, ιδίως με την πληρωμή χρηματικού ποσού, ή με δημοσίευμα ή με ο,τιδήποτε 
επιβάλλεται από τις περιστάσεις. Από τις ανωτέρω, δε, διατάξεις προκύπτει ότι καθιερώνεται 
αντικειμενική ευθύνη του προσβάλλοντος, μόνον ως προς την αξίωση άρσης της προσβολής και 
παράλειψής της στο μέλλον, ενώ για την αποκατάσταση της ηθικής βλάβης, με την επιδίκαση 
ορισμένου χρηματικού ποσού, με δημοσίευμα ή με οποιοδήποτε άλλο μέσο κρίνεται αναγκαίο και 
πρόσφορο κατά τις περιστάσεις, απαιτείται και το στοιχείο της υπαιτιότητας. Προσβολή, δε, της 
προσωπικότητας δημιουργείται με οποιαδήποτε πράξη ή παράλειψη τρίτου, με την οποία 
διαταράσσεται η κατάσταση που υπάρχει σε μία ή περισσότερες εκδηλώσεις της σωματικής, 
ψυχικής, πνευματικής και κοινωνικής ατομικότητας του βλαπτομένου κατά τη στιγμή της 
προσβολής. Έτσι, προσβολή προσωπικότητας συνιστούν, πλην άλλων, και πράξεις, που περιέχουν 
ονειδισμό ή αμφισβήτηση της προσωπικής και επαγγελματικής προσωπικότητας ορισμένου 
προσώπου, ακόμη και αν αυτές το καθιστούν απλώς ύποπτο, ότι μετέρχεται ανέντιμες μεθόδους 
κατά την ενάσκηση των καθηκόντων του, ή άλλων εκφάνσεων της ζωής του. Η προσβολή είναι 
παράνομη όταν η επέμβαση στην προσωπικότητα του άλλου δεν είναι επιτρεπτή από το δίκαιο ή 
γίνεται σε ενάσκηση δικαιώματος, το οποίο, όμως, είναι από απόψεως έννομης τάξης μικρότερης 
σπουδαιότητας, είτε ασκείται καταχρηστικά. Ενόψει, δε, της σύγκρουσης των προστατευόμενων 
αγαθών προς τα προστατευόμενα αγαθά της προσωπικότητας των άλλων ή προς το συμφέρον 
της ολότητας, θα πρέπει να αξιολογούνται και να σταθμίζονται στη συγκεκριμένη περίπτωση τα 
συγκρινόμενα έννομα αγαθά και συμφέροντα για τη διακρίβωση της ύπαρξης προσβολής του 
δικαιώματος επί της προσωπικότητας και του παρανόμου χαρακτήρα της. Εξάλλου, η προσβολή 
της προσωπικότητας μπορεί να προέλθει και από ποινικά κολάσιμη πράξη, όπως εξύβριση, απλή 
δυσφήμηση ή συκοφαντική δυσφήμηση, που προβλέπονται και τιμωρούνται από τις διατάξεις των 
άρθρων 361, 362 και 363 ΠΚ. Ειδικότερα, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 362 και 363 ΠΚ, 
όποιος με οποιονδήποτε τρόπο ενώπιον τρίτου ισχυρίζεται ή διαδίδει για κάποιον άλλον γεγονός 
που μπορεί να βλάψει την τιμή ή την υπόληψη του, διαπράττει το έγκλημα της δυσφήμισης, και αν 
το γεγονός αυτό είναι ψευδές και ο υπαίτιος γνώριζε ότι τούτο είναι ψευδές, τότε διαπράττει το 
έγκλημα της συκοφαντικής δυσφήμισης. Έτσι, για τη στοιχειοθέτηση της αντικειμενικής υπόστασης 
αμφοτέρων των ως άνω εγκλημάτων απαιτείται ισχυρισμός ή διάδοση από τον υπαίτιο, με 
οποιονδήποτε τρόπο και μέσο ενώπιον τρίτου, για κάποιον άλλο γεγονότος που θα μπορούσε να 
βλάψει την τιμή ή την υπόληψή του, ενώ στην περίπτωση της συκοφαντικής δυσφήμισης το 
γεγονός απαιτείται να είναι ψευδές και ο υπαίτιος να γνώριζε την αναλήθειά του. Ως ισχυρισμός 
θεωρείται η ανακοίνωση προερχόμενη ή εξ ιδίας πεποιθήσεως ή γνώμης ή εκ μεταδόσεως από 
τρίτο πρόσωπο. Αντίθετα, διάδοση υφίσταται, όταν λαμβάνει χώρα μετάδοση της από άλλον 
γενομένης ανακοίνωσης. Ο ισχυρισμός ή η διάδοση επιβάλλεται να γίνεται ενώπιον τρίτου. Αυτό το 
οποίο αξιολογείται είναι το γεγονός, δηλαδή οποιοδήποτε συμβάν του εξωτερικού κόσμου, 
αναγόμενο στο παρόν ή παρελθόν, υποπίπτον στις αισθήσεις και δυνάμενο να αποδειχθεί. 
Αντικείμενο προσβολής είναι η τιμή και η υπόληψη του φυσικού προσώπου. Ο Νόμος θεωρεί ως 
προστατευόμενο αγαθό την τιμή ή την υπόληψη του προσώπου, το οποίο είναι μέλος μιας 
οργανωμένης κοινωνίας και κινείται στο πλαίσιο της συναλλακτικής ευθύτητας. Η τιμή του 
προσώπου θεμελιώνεται επί της ηθικής αξίας, η οποία πηγή έχει την ατομικότητα και εκδηλώνεται 
με πράξεις ή παραλείψεις. Δεν αποκλείεται στην έννοια του γεγονότος να υπαχθούν η έκφραση 
γνώμης ή αξιολογικής κρίσης, ακόμη δε και χαρακτηρισμός, οσάκις αμέσως ή εμμέσως 
υποκρύπτονται συμβάντα και αντικειμενικά εκδηλωτικά στοιχεία, τα οποία στη συγκεκριμένη 
περίπτωση συνιστούν προσβολή της προσωπικότητας, δηλαδή μόνον όταν συνδέονται και 
σχετίζονται με το γεγονός κατά τέτοιο τρόπο, ώστε ουσιαστικώς να προσδιορίζουν την ποσοτική 
και ποιοτική του βαρύτητα, άλλως μπορεί να αποτελούν εξύβριση κατά τη διάταξη του άρθρου 
361 ΠΚ (περί όλων των ανωτέρω, βλ. ενδεικτικά ΑΠ 456/2014, ΑΠ 531/2014, ΑΠ 931/2014, ΑΠ 
1230/2014, ΑΠ 471/2013, ΑΠ 882/2013, ΑΠ 109/2012,ΑΠ 500/2012, ΑΠ 285/2012, ΑΠ 967/2011, 
ΑΠ 179/2011, ΑΠ 387/2005 δημ. ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ).ΙΙ. Περαιτέρω, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 
681 Δ παρ. 1 ΚΠολΔ, κατά την ειδική διαδικασία των άρθρων 666 παρ. 1, 667, 671 παρ. 1-3, 672 
και 673-676 του ιδίου ως άνω Κώδικα, δικάζονται από το καθ’ ύλην αρμόδιο Δικαστήριο οι πάσης 
φύσεως διαφορές, που αφορούν σε αποζημιώσεις οποιασδήποτε μορφής περιουσιακής ζημίας ή 
ηθικής βλάβης, που προκλήθηκε δια του τύπου ή με ραδιοφωνικές ή τηλεοπτικές εκπομπές, ως και 
οι συναφείς προς αυτές αξιώσεις προστασίας της προσωπικότητας των προσβληθέντων. Στην 
έννοια, δε, του τύπου, κατά την προρρηθείσα διάταξη, υπάγεται και η δημοσίευση, μέσω 
ηλεκτρονικού εγγράφου, στο διαδίκτυο, με αποτέλεσμα οποιαδήποτε προσβολή της 
προσωπικότητας πραγματοποιείται μέσω διαδικτύου («internet»), να συνιστά δια του τύπου 
προσβολή και να εκδικάζεται κατά την ανωτέρω ειδική διαδικασία (ΑΠ 1652/2013 ΝοΒ 2014.616, 
ΕφΑθ 3071/2014, ΕφΔωδ 220/2013ΔιΜΕΕ 2014.198,ΕφΔωδ 36/2011, δημ. ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΕφΠειρ 
680/2009, δημ. ΤΝΠ ΔΣΑ, ΕφΑθ 8962/2006ΕλλΔνη 2007.1518,ΠΠρΑθ 1465/2014, δημ., ΠΠρΑθ 
6411/2013 ΕλλΔνη 2014.821, ΠΠρΑθ 6148/2013, δημ. ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, βλ. και Α. Βαθρακοκοίλη, 
Διαδικασία διαφορών από προσβολές με δημοσιεύματα ή ραδιοτηλεοπτικές εκπομπές, Σάκκουλας 
Αθήνα-Θεσ/νίκη, έκδοση 2008, σ. 17). Επομένως, τέτοιου είδους προσβολή μπορεί να προκληθεί, 
πλην άλλων, και μέσω ιστολογίων («blogs»), ήτοι διαδικτυακών ημερολογίων, που περιλαμβάνουν 
υπερζεύξεις («hyperlinks») και καταχωρίσεις απόψεων, έχουν, δε, ως «βασική μονάδα» τους, τις 
καταχωρίσεις και όχι τις εκάστοτε «σελίδες» (pages), όπως συμβαίνει με τους ιστότοπους 
(websites). Ο κάτοχος-διαχειριστής του διαδικτυακού ημερολογίου (blogger), ο οποίος μπορεί να 
είναι επώνυμος, ανώνυμος ή με ψευδώνυμο,  καταγράφει, ανακοινώνει και καταθέτει τις απόψεις 
του σε αυτό, για διάφορα ζητήματα, ενώ τα ιστολόγια είναι δυνατό να συνδέονται με άλλους 
ιστοτόπους, ιστοσελίδες και blogs και να επιτρέπουν στους χρήστες-αναγνώστες τους να 
απαντήσουν στις απόψεις του γράφοντος, ανακοινώνοντας στο ίδιο ιστολόγιο τα δικά τους σχόλια, 
που είναι, επίσης, αναγνώσιμα από όλους τους τρίτους χρήστες του διαδικτύου. Τα ιστολόγια 
συντηρούν οι χρήστες τους (bloggers), που ανταλλάσσουν απόψεις μέσω αυτών, ενώ αποτελούν 
διαδραστικά μέσα, τα οποία διαφέρουν από τις ιστοσελίδες, που διατηρούν στο διαδίκτυο τα μέσα 
ενημέρωσης, διότι η διαμόρφωση του περιεχομένου τους δεν αποφασίζεται μόνον από τους 
κατόχους-διαχειριστές τους, αλλά και από όλους τους χρήστες-αναγνώστες των ιστολογίων (πρβλ. 
Σ. Τάσση, Διαδίκτυο και ελευθερία έκφρασης - Το πρόβλημα των Blogs, ΔιΜΕΕ, 2006.518 επ.). 

   Είναι, μάλιστα, χαρακτηριστικό, ότι ακόμη και στην περίπτωση που ο κάτοχος-διαχειριστής 
μπορεί, με τη χρήση στοιχείων προσβάσεως, να επιλέξει ποιοι από τους χρήστες-αναγνώστες 
επιτρέπεται να αναρτήσουν δικά τους σχόλια στο ιστολόγιό του, εν τούτοις δεν είναι σε θέση να 
ελέγξει το αληθές ή όχι των χορηγούμενων από τον εκάστοτε αναγνώστη προσωπικών του 
δεδομένων, διότι είναι πολύ πιθανόν ο αναγνώστης να χρησιμοποιεί ψευδώνυμο, οπότε είναι 
δυσχερέστατη η αποκάλυψη της πραγματικής του ταυτότητας (ΕφΘρακ 91/2012 ΔιΜΕΕ 
2012.230). Εξάλλου, το «Twitter», το οποίο έχει τεθεί σε δημόσια διαδικτυακή χρήση ήδη από τον 
Ιούλιο του έτους 2006, αποτελεί μία διαδικτυακή πλατφόρμα κοινωνικής δικτυώσεως, που 
αποσκοπεί στην προώθηση του δημοσίου διαλόγου και στην ενημέρωση τόσο των 
ενεργοποιημένων χρηστών του, οι οποίοι διαθέτουν προσωπικό λογαριασμό σε αυτό, όσο και των 
εν γένει χρηστών του διαδικτύου. Ειδικότερα, στο πλαίσιο αυτού του ιστοχώρου, κάθε χρήστης 
του διαδικτύου δύναται να δημιουργήσει δωρεάν το δικό του προσωπικό λογαριασμό (προφίλ), 
χρησιμοποιώντας διακριτό όνομα χρήστη («username»), τον οποίο (λογαριασμό) μπορεί να 
διαμορφώσει με το περιεχόμενο που επιθυμεί, εκθέτοντας σε αυτόν διάφορες προσωπικές του 
πληροφορίες, όπως σύντομο βιογραφικό του, οπτικοακουστικό υλικό (εικόνες, φωτογραφίες και 
βίντεο) κ.λπ. Η εν λόγω, δε, διαδικτυακή πλατφόρμα λειτουργεί διαδραστικά μεταξύ των 
συνδεδεμένων μελών του, καθώς κάθε χρήστης μπορεί, ως ακόλουθος («follower») άλλου 
χρήστη, να παρακολουθήσει τη δραστηριότητα του τελευταίου, δια της διαδικτυακής αυτής 
υπηρεσίας. Δεν είναι απαραίτητο, όμως, για δύο χρήστες να ακολουθεί ο ένας τον άλλον. Έτσι, 
κάθε χρήστης ακολουθεί όποιους επιθυμεί και ακολουθείται από οποιονδήποτε. Περαιτέρω, οι 
συνδεδεμένοι χρήστες, μετά τη δημιουργία του προσωπικού τους λογαριασμού, δύνανται να 
προβαίνουν σε αναρτήσεις (δημοσιεύσεις) σύντομων κειμένων, που αποκαλούνται τουΐτς 
(«tweets»), με μέγιστο όριο χαρακτήρων τους εκατόν σαράντα (140). Τα μηνύματα, ωστόσο, 
αυτά μπορούν να προβληθούν και να αναγνωσθούν και από μη συνδεδεμένους χρήστες του 
διαδικτύου, εφόσον ο κάτοχος του λογαριασμού έχει προεπιλέξει τη δημόσια προβολή τους. 
Επομένως, το Twitter, ως διαδικτυακό μέσο κοινωνικής δικτυώσεως («socialnetwork»), αλλά και 
ως υπηρεσία ιστολογίων σε μικρότερη κλίμακα, ένεκα της περιορισμένης εκτάσεως των 
αναρτήσεων σε αυτά («micro-blogging»), δίδει τη δυνατότητα σε κάθε συνδεδεμένο χρήστη του 
να δημιουργήσει το προσωπικό του ιστολόγιο, ενώ επιτρέπει σε αυτούς (χρήστες) να προβαίνουν 
σε σύντομες δημοσιεύσεις και να επικοινωνούν μεταξύ τους, ανταλλάσσοντας απόψεις, σχόλια και 
πληροφορίες (περί των ανωτέρω, βλ. σχετικά τους ιστοτόπους: α) http://........................,β) 
http://www........................... γ) http://.................................................). Επομένως, προσβολή 
προσωπικότητας, τελεσθείσα μέσω της εν λόγω πλατφόρμας κοινωνικής δικτυώσεως από 
ορισμένο χρήστη, συνιστά δια του τύπου προσβολή, σύμφωνα με τα ανωτέρω καταφασκόμενα, 
ενώ η αναφυόμενη εξ αυτής διαφορά υπάγεται προς εκδίκαση από το καθ’ ύλην και κατά τόπον 
αρμόδιο Δικαστήριο, κατά την ειδική διαδικασία του άρθρου 681 Δ ΚΠολΔ. Στην προκείμενη 
περίπτωση, ο ενάγων, με την υπό κρίση αγωγή του, ιστορεί ότι ο εναγόμενος, ως 
συνεντευξιαζόμενος σε τηλεοπτική εκπομπή, που προεβλήθη από τον τηλεοπτικό σταθμό «....», με 
συντονιστή-παρουσιαστή, το δημοσιογράφο ............, κατά την ημερομηνία της 29ης-04-2012, 
ισχυρίσθηκε τα ειδικότερα εκτιθέμενα στο αγωγικό δικόγραφο ψευδή γεγονότα, εν γνώσει της 
αναλήθειάς τους, και, πιο συγκεκριμένα τον αποκάλεσε απατεώνα και πλαστογράφο, ενώ τον 
συνέδεσε με διατελέσαντα υπουργό της χούντας, με τον οποίο ευρισκόταν τότε σε αντιδικία, με 
αποτέλεσμα να προσβάλει τοιουτο τρόπως παρανόμως και υπαιτίως το δικαίωμα στην 
προσωπικότητά του, πλήττοντας την τιμή και την υπόληψή του. Ότι, περαιτέρω, τη 15η-12-2012, 
ο εναγόμενος σε ανάρτησή του στον ιστότοπο κοινωνικής δικτυώσεως «Twitter», τέλεσε σε βάρος 
του την αξιόποινη πράξη της εξυβρίσεως, καθώς αναφερόμενος στο πρόσωπό του, τον αποκάλεσε 
«προστατευόμενο» και «εθνικό μας μαλάκα». Με βάση, δε, αυτό το ιστορικό, και μετά το 
νομοτύπως γενόμενο, καθ’ ύψος περιορισμό του αποτιμητού σε χρήμα αιτήματος της αγωγής του, 
που έλαβε χώρα τόσο με προφορική δήλωση του πληρεξουσίου δικηγόρου του, καταχωρισθείσα 
στα ταυτάριθμα με την παρούσα πρακτικά δημοσίας συνεδριάσεως του Δικαστηρίου τούτου, όσο 
και με τις νομίμως και εμπροθέσμως, κατά τη συζήτηση της υποθέσεως στο ακροατήριο, 
προτάσεις του (άρθρα 591 παρ. 1 εδ. α΄, 223, 295 παρ. 1 εδ. β΄ και 297ΚΠολΔ), ο ενάγων ζητεί : 
1) να υποχρεωθεί ο εναγόμενος να του καταβάλει : α) το χρηματικό ποσό των 30.000,00 ευρώ, ως 
χρηματική ικανοποίηση, λόγω της ηθικής βλάβης, την οποία υπέστη, ένεκα της παράνομης και 
υπαίτιας προσβολής της προσωπικότητάς του, που τελέσθηκε, μέσω της επίμαχης ως άνω 
τηλεοπτικής εκπομπής, β) το χρηματικό ποσό των 30.000,00 ευρώ, ωσαύτως ως χρηματική 
ικανοποίηση, λόγω της ηθικής του βλάβης, για την προσβολή της προσωπικότητάς του, τελεσθείσα 
μέσω του ανωτέρω ιστοτόπου κοινωνικής δικτυώσεως «Twitter», και δη αμφότερα τα ανωτέρω 
επιμέρους χρηματικά ποσά νομιμοτόκως από της επιδόσεως της ένδικης αγωγής, 2) να υποχρεωθεί 
ο εναγόμενος σε άρση της γενόμενης προσβολής, δια της δημοσιεύσεως του διατακτικού της 
εκδοθησομένης αποφάσεως σε τρεις εφημερίδες, πανελλήνιας κυκλοφορίας, με δαπάνες του, και 3) 
να υποχρεωθεί ο εναγόμενος να παραλείπει στο μέλλον την καθ’οιονδήποτε τρόπο προσβολή της 
προσωπικότητάς του, επ’ απειλή χρηματικής ποινής, ποσού 10.000,00 ευρώ, για κάθε παραβίαση 
του διατακτικού της παρούσας. Τέλος, ζητεί να κηρυχθεί η εκδοθησομένη απόφαση προσωρινώς 
εκτελεστή και να καταδικασθεί ο εναγόμενος στα δικαστικά του έξοδα. Με αυτό το περιεχόμενο 
και αιτήματα, η κρινόμενη αγωγή αρμοδίως καθ’ ύλην (άρθρο 18 ΚΠολΔ) και κατά τόπον (άρθρα 
22 και 35 ΚΠολΔ) εισάγεται προς συζήτηση ενώπιον του Δικαστηρίου τούτου, κατά την 
προκείμενη ειδική διαδικασία των διαφορών που αφορούν σε προσβολές από δημοσιεύματα ή 
ραδιοτηλεοπτικές εκπομπές (άρθρο 681 Δ ΚΠολΔ, σε συνδυασμό με τα άρθρα 666 παρ. 1, 667, 
670, 671 παρ. 1-3, 672 και 673-676 του ιδίου Κώδικα), κατά την οποία εκδικάζονται οι διαφορές 
που αφορούν σε αποζημιώσεις οποιασδήποτε μορφής περιουσιακής ζημίας ή ηθικής βλάβης, που 
προκλήθηκε δια του τύπου, όπως είναι, σύμφωνα και με τα διαλαμβανόμενα στην υπό στοιχείο ΙΙ 
ως άνω νομική σκέψη, και η διαφορά που εισάγεται με αγωγή κάποιου για χρηματική ικανοποίηση 
λόγω ηθικής βλάβης, από την προσβολή της προσωπικότητάς του με συκοφαντία, δυσφήμιση ή 
εξύβριση, τελεσθείσα τόσο μέσω τηλεοπτικής εκπομπής, όσο και μέσω του διαδικτύου. Ως εκ 
τούτου, απορριπτέα ως νόμωαβάσιμη τυγχάνει η περί του αντιθέτου αιτίαση του εναγομένου, 
σύμφωνα με την οποία η κρινόμενη αγωγή απαραδέκτως εισάγεται προς εκδίκαση κατά την 
προκείμενη ειδική διαδικασία, καθ’ ο μέρος κατάγεται δι’ αυτής, υπό δικαστική διάγνωση, η ένδικη 
αξίωση χρηματικής ικανοποιήσεως, λόγω της ηθικής βλάβης, που φέρεται ότι έχει υποστεί ο 
ενάγων, ένεκα της προσβολής της προσωπικότητάς του, μέσω της διαδικτυακής πλατφόρμας 
«Twitter», ενώ έπρεπε να εκδικασθεί κατά την προσήκουσα τακτική διαδικασία. Ωσαύτως, δε, 
απορριπτέος, ως νόμω αβάσιμος, κρίνεται και ο ισχυρισμός του εναγομένου, περί απαραδέκτου της 
κρινόμενης αγωγής, άλλως περί ελλείψεως της παθητικής του νομιμοποιήσεως και έτι 
επικουρικότερον, περί αναρμοδιότητος του παρόντος Δικαστηρίου, προς εκδίκαση της αγωγής, 
ένεκα της ιδιότητός του, ως βουλευτή, καθόσον η αρχή του ανευθύνου, που προβλέπεται από τη 
διάταξη του άρθρου 61 παρ.1 του Συντάγματος για τους βουλευτές και ηειδική διαδικασία που 
ορίζεται από τη δεύτερη παράγραφο του ιδίου άρθρου, για την περίπτωση ποινικής ή και αστικής 
ευθύνης τους, αφορούν σε υποθέσεις, σχετιζόμενες με γνώμη ή ψήφο που έδωσαν κατά την 
άσκηση των βουλευτικών καθηκόντων τους, δηλαδή κατ’ αρχήν στην Βουλή και τις Επιτροπές 
της, όχι, δε, και σε εκδηλώσεις που είναι άσχετες με την άσκηση των βουλευτικών τους 
καθηκόντων, όπως επί παραδείγματι η έκφραση γνώμης στον τύπο, που εκφεύγει του 
κοινοβουλευτικού τους έργου (ΠΠρΑθ 2644/2013 ΔιΜΕΕ 2013.366, ΠΠρΑθ 4061/2014, αδημ., βλ. 
και Αθ. Ράικο, Συνταγματικό Δίκαιο, τεύχος Β΄, έκδοση 1990, σ. 41, Π. Παραρά, Σύνταγμα και 
Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, 2η έκδοση, 2001, άρθρο 61, σ. 248-249, Κ. 
Μαυριά, Συνταγματικό Δίκαιο, τ. Ι, έκδοση 2000, σ. 597-598, Δ. Τσάτσο, Συνταγματικό Δίκαιο, τ. 
Β΄, έκδοση 1993, σ. 256). Περαιτέρω, η αγωγή, τυγχάνει αρκούντως ορισμένη, διότι περιέχει όλα 
τα απαιτούμενα, κατά τις διατάξεις των άρθρων 118 αρ. 4 και 216 παρ. 1 ΚΠολΔ, στοιχεία για τη 
νομική θεμελίωση και τη δικαστική εκτίμησή της, απορριπτομένης της σχετικώς προβληθείσης περί 
αοριστίας ενστάσεως του εναγομένου, δοθέντος ότι στο αγωγικό δικόγραφο εκτίθενται με 
πληρότητα και σαφήνεια η υπαίτια και παράνομη σε βάρος του ενάγοντος συμπεριφορά του 
εναγομένου και δη η εκ μέρους του τελευταίου, υπό την ιδιότητά του ως συνεντευξιαζόμενου 
στην επίμαχη τηλεοπτική εκπομπή, υποστήριξη συγκεκριμένων απαξιωτικών και δυσφημιστικών 
γεγονότων σε βάρος του θιγόμενου ενάγοντος, εν γνώσει της αναληθείας τους, που ηδύναντο να 
βλάψουν την τιμή και την υπόληψη του τελευταίου, ενώπιον απροσδιορίστου αριθμού προσώπων, 
που παρακολούθησαν την εν λόγω τηλεοπτική εκπομπή, ως τηλεθεατές, καθώς και η εκ μέρους 
του εναγομένου προσβολή της τιμής του ενάγοντος, με τις απαξιωτικές εκφράσεις, που 
χρησιμοποιήσε μέσω του προσωπικού του λογαριασμού στη διαδικτυακή πλατφόρμα «Twitter»
(ΑΠ 882/2013, ΑΠ 284/2012,δημ. ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ,  βλ. και Α. Βαθρακοκοίλη, ό.π., σ. 38 επ.). 
Αντιθέτως, για το ορισμένο της ένδικης αγωγής δεν απαιτείτο να εκτίθεται η έκταση της βλάβης 
που υπέστη ο παθών, η βαρύτητα του πταίσματος  του υπαιτίου, καθώς και οι συμπαρομαρτούσες 
συνθήκες, δηλαδή η περιουσιακή κατάσταση των διαδίκων, η κοινωνική τους θέση, οι προσωπικές 
τους σχέσεις κ.λπ., διότι τα εν λόγω στοιχεία δεν συνιστούν ίδια και αυτοτελή στοιχεία της αγωγής, 
με την οποία επιδιώκεται η επιδίκαση χρηματικής ικανοποιήσεως, λόγω ηθικής βλάβης, ώστε η 
παράθεσή τους να καθίσταται αναγκαία για την πληρότητά της, αλλά αποτελούν είτε ιδιότητες των 
στοιχείων που συνθέτουν την ιστορική βάση της αγωγής (έκταση βλάβης, βαρύτητα πταίσματος), 
είτε περιστατικά (συμπαρομαρτούσες συνθήκες), τα οποία δύνανται να προκύψουν από τις 
αποδείξεις και λαμβάνονται υπ’ όψιν από το Δικαστήριο για να καθορισθεί το ύψοςτης τυχόν 
επιδικασθησόμενης, εύλογης χρηματικής ικανοποιήσεως του παθόντος (ΑΠ 1445/2003 ΕλλΔνη 
2005.822). Απαράδεκτο, ωστόσο, λόγω αοριστίας και εντεύθεν απορριπτέο τυγχάνει το 
σωρευόμενο αίτημα περί παραλείψεως κάθε μελλοντικής προσβολής της προσωπικότητας του 
ενάγοντος, διότι απαραίτητη προϋπόθεση για την αξίωση παραλείψεως προσβολής της 
προσωπικότητας στο μέλλον είναι η επίκληση στην αγωγή περιστατικών, από τα οποία να 
προκύπτει η ύπαρξη βάσιμης απειλής και πραγματικού κινδύνου επικείμενης προσβολής της 
προσωπικότητας του προσβληθέντος, περιστατικά τα οποία δεν επικαλείται ο ενάγων στη 
συγκεκριμένη περίπτωση [ΕφΘεσ 77/2007, ΕπισκΕΔ 2007.504, ΕφΘεσ2645/2002, Αρμ 2004.860, 
ΕφΛαρ 431/2000, ΕλλΔνη 2001.502, ΕφΑθ 3346/1996, ΕλλΔνη 1998.667, ΕφΑθ 6805/1987, 
ΕλλΔνη, 1990.1458,ΠΠρΑθ 3284/2013, ΔιΜΕΕ 2013.358, ΠΠρΑθ 1127/2010, δημ. ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, 
ΠΠρΘεσ40878/2009, δημ. ΤΝΠ ΔΣΑ, βλ. και Γεωργιάδη/Σταθόπουλου (-Καρακατσάνη), Αστικός 
Κώδιξ, τ. Ι, Γενικές Αρχές, άρθρο 57, αριθ. 17, σ. 104, Α. Βαθρακοκοίλη, ό.π, σ. 124 επ.]. 

   Συνακόλουθα, δε, θα πρέπει να απορριφθεί και το παρεπόμενο αίτημα περί απειλής σε βάρος του 
εναγομένου χρηματικής ποινής, ποσού ύψους 10.000,00 ευρώ, ως μέσον έμμεσης, 
Αναπληρωματικής εκτελέσεως της εκδοθησομένης αποφάσεως, δεδομένης και της κατά τα ως άνω 
απορρίψεως του κυρίου αγωγικού αιτήματος, στο οποίο προσήκει, ήτοι εκείνου με το οποίο 
εδιώκετο η παράλειψη της προσβολής της προσωπικότητας του ενάγοντος στο μέλλον. 
Περαιτέρω, η αγωγή καταφάσκεται νόμιμη, σύμφωνα και με τα διαλαμβανόμενα στην υπό στοιχείο 
Ι ως άνω νομική σκέψη της παρούσας, ως ερειδόμενη στις διατάξεις των άρθρων 57, 59, 299, 330, 
340, 346, 914, 932 ΑΚ,363-362, 361ΠΚ, 907, 908 παρ. 1 περ. δ΄, 176 και 191 παρ. 2 ΚΠολΔ, 
εκτός από το αίτημα άρσεως της προσβολής της προσωπικότητας του ενάγοντος, το οποίο πρέπει 
να απορριφθεί ως μη νόμιμο, καθώς δεν συντρέχουν εν προκειμένω οι προϋποθέσεις εφαρμογής 
του εδαφίου α΄ του άρθρου 57 ΑΚ, δοθέντος ότι η προσβολή της οποίας την άρση ζητεί ο ενάγων, 
όπως αυτή περιγράφεται στην κρινόμενη αγωγή, δεν ευρίσκεται σε ενέργεια, αλλά έχει ήδη λήξει 
[ΕφΛαρ 431/2000, ό.π, ΠΠρΑθ 3284/2013, ό.π., ΠΠρΑθ 2644/2013, ΔιΜΕΕ 2013.366, ΠΠρΑθ 
1127/2010, ό.π, ΠΠρΘεσ 40878/2009, ό.π., ΠΠρΑθ 7036/2002, δημ. ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, βλ. και 
Γεωργιάδη/Σταθόπουλου (-Καρακατσάνη), Αστικός Κώδιξ, τ. Ι, Γενικές Αρχές, άρθρο 57, αριθ. 16, 
σ. 103 επ., Α. Βαθρακοκοίλη, ό.π, σ. 127]. Το αυτό, όμως, εξεταζόμενο αίτημα, εκτιμώμενο από το 
παρόν Δικαστήριο, ως αίτημα κατατείνον στην ικανοποίηση της ηθικής βλάβης, την οποία φέρεται 
ότι έχει υποστεί ο ενάγων, ένεκα της παράνομης και υπαίτιας συμπεριφοράς του εναγομένου, δια 
της δημοσιεύσεως εκ μέρους του τελευταίου, με δαπάνες του, του διατακτικού της 
εκδοθησομένης αποφάσεως σε τρεις εφημερίδες, πανελλήνιας κυκλοφορίας, τυγχάνει νόμιμο, 
στηριζόμενο στη διάταξη του άρθρου 59 ΑΚ, στο πλαίσιο της οποίας το Δικαστήριο, σταθμίζοντας 
τις συντρέχουσες περιστάσεις της προκείμενης υποθέσεως, όπως το είδος και τον τρόπο της 
γενόμενης προσβολής, θα κρίνει εάν το εν λόγω μέσον είναι πρόσφορο και αναγκαίο για την 
αναίρεσή της, χωρίς να δεσμεύεται από το περιεχόμενο του σχετικώς υποβληθέντος αιτήματος, 
έτσι ώστε να δύναται να διατάξει αυτό που κρίνει προσφορότερο, προκειμένου η αποκατάσταση, 
κατ’ έκταση, είδος και περιεχόμενο, να ικανοποιήσει το θιγόμενο ενάγοντα, ακόμη και εάν ο 
τελευταίος αιτείται κάτι έλασσον ή μείζον (ΕφΘρακ 78/2003, ΕλλΔνη 2006.296, βλ. και Α. 
Βαθρακοκοίλη, Διαδικασία διαφορών από προσβολές με δημοσιεύματα ή ραδιοτηλεοπτικές 
Εκπομπές, Σάκκουλας Αθήνα-Θεσ/νίκη, έκδοση 2008, σ. 143 επ.).Πρέπει, επομένως, η αγωγή, καθ’ 
ο μέρος κρίθηκε ορισμένη και νόμιμη, να εξετασθεί περαιτέρω και ως προς την ουσιαστική της 
βασιμότητα, δεδομένου ότι για το παραδεκτό της ασκήσεώς της και της παραστάσεως των 
πληρεξουσίων δικηγόρων αμφοτέρων των διαδίκων μερών, κατά τη συζήτηση της υποθέσεως στο 
ακροατήριο του Δικαστηρίου τούτου, έχουν προκαταβληθεί, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 
61 παρ. 4 του Ν. 4194/2013, ως αντικαταστάθηκε από εκείνη του άρθρου 7 παρ. 8 περ. γ΄ του Ν. 
4205/2013, οι προβλεπόμενες από τις διατάξεις των παραγράφων 1 και 2 του ιδίου ως άνω 
άρθρου εισφορές (βλ. τα υπ’ αριθμ. 32885249, Π0106897/26-02-2015 γραμμάτια προκαταβολής 
εισφορών και ενσήμων του Δ.Σ.Α. του πληρεξουσίου δικηγόρου του ενάγοντος, καθώς και το υπ’ 
αριθμ. Π0118138/03-03-2015 γραμμάτιο προκαταβολής εισφορών και ενσήμων του Δ.Σ.Α. του 
πληρεξουσίου δικηγόρου του εναγομένου), ενώ για το καταψηφιστικό και αποτιμητό σε χρήμα 
αντικείμενό της, έχει καταβληθεί το προσήκον τέλος δικαστικού ενσήμου, με τις νόμιμες υπέρ 
τρίτων προσαυξήσεις (βλ. το υπ’ αριθμ. 14221292/03-03-2015, σειράς VI, τύπου Β΄, διπλότυπο 
εισπράξεως της ΙΓ΄ Δ.Ο.Υ. Αθηνών, το υπ’ αριθμ. 164263/2823/02-03-2015 γραμμάτιο εισπράξεως 
του Ε.Τ.Α.Α.-Τ.Α.Ν., καθώς και το υπ’ αριθμ. 56175/02-03-2015, σειράς Γ΄, γραμμάτιο εισπράξεως 
του Ε.Τ.Α.Α.-Τ.Π.Δ.Α., που προσκομίζει ο ενάγων).

   Ο εναγόμενος, αμυνόμενος τόσο με προφορική δήλωση του πληρεξουσίου δικηγόρου του, 
καταχωρισθείσα στα ταυτάριθμα με την παρούσα πρακτικά δημοσίας συνεδριάσεως του 
Δικαστηρίου τούτου, όσο και με τις νομίμως και εμπροθέσμως κατατεθείσες, κατά τη συζήτηση 
της υποθέσεως στο ακροατήριο του παρόντος Δικαστηρίου, προτάσεις του,αρνείται αιτιολογημένα 
την αγωγή, ισχυριζόμενος ότι ουδέποτε αναφέρθηκε στον ενάγοντα με δυσφημιστικούς ή 
εξυβριστικούς για το πρόσωπό του χαρακτηρισμούς, τόσο κατά την επίμαχη ως άνω τηλεοπτική 
εκπομπή, όσο και μέσω του προσωπικού λογαριασμού, που αυτός διατηρεί, στον ιστοχώρο 
«Twitter». Επικουρικώς, δε, ισχυρίζεται ότι εάν ήθελε κριθεί πως ο χαρακτηρισμός  «εθνικός μας 
μαλάκας» και «προστατευόμενος», αφορούσε στο πρόσωπο του ενάγοντος, τότε θα πρέπει να 
εκληφθεί ως μία προσωπική αξιολογική κρίση και συνάμα πολιτικός χαρακτηρισμός, που στόχευε 
στη στηλίτευση των πολιτικών θέσεων και αντιλήψεων του τελευταίου και δε δύναται να 
προσάψει όνειδος ή καταφρόνηση στο πρόσωπο του ενάγοντος. Περαιτέρω, ο εναγόμενος, 
ισχυρίζεται ότι ο ενάγων καταχρηστικώς ασκεί την ένδικη αγωγή του, μετά από χρονικό διάστημα 
δεκαοχτώ (18) μηνών από της προβολής της επίμαχης τηλεοπτικής εκπομπής και δώδεκα (12) 
μηνών από την επίδικη ανάρτηση, στην οποία ο ίδιος φέρεται ότι προέβη στο «Twitter», ως κίνηση 
αντιπερισπασμού και όχι προς ενάσκηση των νομίμων δικαιωμάτων του, ωθούμενος από τη 
μεταξύ τους μακρά αντιδικία, εν όψει και της ήττας του, ως διαδίκου, σε δύο αγωγές που έχουν 
ήδη εκδικασθεί προγενεστέρως και  έχουν εν μέρει δικαιώσει τον ίδιο (εναγόμενο). Επιπλέον, δε, 
ισχυρίζεται ότι οι φερόμενοι ως συκοφαντικοί και εξυβριστικοί ισχυρισμοί, που του αποδίδονται, 
δεν αφορούσαν στο πρόσωπο του ενάγοντος. Ο εν λόγω, όμως, ισχυρισμός, καθόσον κατάγεται 
στην προκείμενη δίκη ως ένσταση καταχρηστικής ασκήσεως δικαιώματος, τυγχάνει νόμω 
αβάσιμος και ως τέτοιος απορριπτέος, διότι τα ιστορούμενα συναφώς περιστατικά και αληθή 
υποτιθέμενα, δεν καθιστούν καταχρηστική την άσκηση του αγωγικού δικαιώματος και δε 
δύνανται να θεμελιώσουν την εκ του άρθρου 281 ΑΚ ένσταση, αλλά αποτελούν άρνηση του 
εναγομένου, ως προς την ύπαρξη των ασκηθεισών και νυν καταγομένων υπό δικαστική διάγνωση 
αγωγικών αξιώσεων του ενάγοντος. Τέλος, ο εναγόμενος ισχυρίζεται ότι προέβη καλοπίστως στην 
επίμαχη συμπεριφορά του, που αφορούσε σε εξόχως πολιτικό θέμα,με την πεποίθηση ότι όσα 
δήλωσε απηχούσαν την αλήθεια και κατ’ ενάσκηση του δικαιολογημένου ενδιαφέροντός του, για 
την ενημέρωση των Ελλήνων πολιτών, στο πλαίσιο του δικαιώματος της ελευθερίας της 
εκφράσεώς του, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 2, 14 παρ. 1 του Συντάγματος και 10 παρ. 
1 της Ε.Σ.Δ.Α. Ο προκείμενος, ωστόσο, ισχυρισμός, δε δύναται να εκτιμηθεί ως καταλυτικήτης 
ένδικης αγωγής ένσταση,κατατείνουσα στην άρση του παρανόμου της προσβολής της 
προσωπικότητας του ενάγοντος,κατά τη διάταξη του άρθρου 367 παρ. 1 περ. γ΄ ΠΚ, που 
εφαρμόζεται αναλογικά και στο χώρο του ιδιωτικού δικαίου, όπως αυτός οριοθετείται από τις 
διατάξεις των άρθρων 57-59 και 914 επ. ΑΚ, δεδομένου ότι ο εναγόμενος αρνείται, σύμφωνα και 
με τα ανωτέρω καταφασκόμενα, την επίδικη προσβολή της προσωπικότητας του ενάγοντος, όπως 
αυτή περιγράφεται, κατά τα ουσιώδη στοιχεία της, στο αγωγικό δικόγραφο. Εξάλλου, ως προς την 
προσβολή της προσωπικότητας του ενάγοντος, που φέρεται τελεσθείσα μέσω του προσωπικού 
λογαριασμού, που ο εναγόμενος τηρεί στο «Twitter», επισημαίνεται πωςη ελευθερία της 
εκφράσεως, που επικαλείται ο εναγόμενος και καθιερώνεταισυνταγματικά από την διάταξη του 
άρθρου 14 του Συντάγματος, έχει ως όριο το Νόμο, υπό τηνέννοια ότι, σε κάθε περίπτωση, δεν 
είναι επιτρεπτή η έκφραση τωνπροσβλητικών για την τιμή του ενάγοντος φράσεων 
«προστατευόμενος» και «ο εθνικός μας μαλάκας», καθόσον προσκρούει στη διάταξη του άρθρου 
361 παρ. 1 ΠΚ, που έχει τεθεί χάριντης προστασίας της αξίας του ανθρώπου, κατά την 
συνταγματική επιταγή του άρθρου 2 παρ. 1 του Συντάγματος.

   Από τις ένορκες καταθέσεις των μαρτύρων τωνδιαδίκων (ενός από κάθε διάδικη πλευρά), 
..............., που εξετάσθηκαν νομίμως στο ακροατήριο του Δικαστηρίου τούτου και περιέχονται 
στα ταυτάριθμα με την παρούσα απόφαση πρακτικά δημοσίας συνεδριάσεώς του, από όλα 
ανεξαιρέτως τα έγγραφα, που οιδιάδικοι νομίμως επικαλούνται και προσκομίζουν,τα οποία 
λαμβάνονται υπ’ όψιν είτε προς άμεση απόδειξη, είτε για τη συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων 
(άρθρα 591 παρ. 1 εδ. α΄ και 336 παρ. 3 ΚΠολΔ), μεταξύ των οποίων και ο προσκομισθείς μετ’ 
επικλήσεως από τον ενάγοντα υλικός φορέας εγγραφής εικόνας και ήχου (DVD) του 
αποσπάσματοςτης επίμαχης τηλεοπτικής εκπομπής, ο οποίος συνοδεύεται μεν από έγγραφο 
κείμενο, το οποίο περιέχει το αποτυπωθένστο εν λόγω DVD κρίσιμοαπόσπασμα της τηλεοπτικής 
εκπομπής, πλην, όμως, δεν βεβαιώνεται σε αυτό (έγγραφο) αρμοδίως από τον πληρεξούσιο 
δικηγόρο του ενάγοντος η ακρίβεια της μεταφοράς του (πρβλ. άρθρο 444 παρ. 1 περ. γ΄ και 2 
ΚΠολΔ, σε συνδυασμό με άρθρα 454 του ίδιου Κώδικα και 36 παρ. 2 του Ν. 4194/2013), με 
αποτέλεσμα να συνεκτιμάται εν προκειμένω ως μη πληρούν τους όρους του Νόμου αποδεικτικό 
μέσο (βλ. άρθρο 681 Δ ΚΠολΔ, σε συνδυασμό με το άρθρο 671 παρ. 1 εδ. α΄ του ιδίου Κώδικα? ΑΠ 
886/2000 ΕλλΔνη 2001.390, βλ. και Α. Βαθρακοκοίλη, ό.π., σ. 116 επ.),χωρίς, όμως, η ρητή 
αναφορά των εν λόγω εγγράφων και των κάτωθι μνημονευόμενων τοιούτων να προσδίδει σε αυτά 
αυξημένη αποδεικτική δύναμη, εν σχέσει με τα λοιπά επικαλούμενα και προσκομιζόμενα από τους 
διαδίκους έγγραφα, για τα οποία δεν γίνεται ειδική μνεία, καθώς και από τα διδάγματα της κοινής 
πείρας και της λογικής (άρθρα 591 παρ. 1 εδ. α΄ και 336 παρ. 4 ΚΠολΔ), που λαμβάνονται υπ’ όψιν 
αυτεπαγγέλτως από το παρόν Δικαστήριο, αποδεικνύονται τα ακόλουθα πραγματικά 
περιστατικά:Ο ενάγων τυγχάνει βουλευτής στη Βουλή των Ελλήνων, εκλεγείς αρχικώς, το 
Σεπτέμβριο του έτους 2007, στη Β΄ Περιφέρεια Αθηναίων, με το πολιτικό κόμμα του «.............» 
(.........), ενώ, ακολούθως, επανεξελέγη στις εθνικές εκλογές, που διενεργήθηκαν κατά το έτος 
2009, με τον ίδιο ως άνω πολιτικό συνδυασμό, καθώς και κατά τις διενεργηθείσες εκλογές κατά τα 
έτη 2012 και 2015, ως υποψήφιος με το πολιτικό κόμμα της ............ στην αυτή ως άνω εκλογική 
περιφέρεια. Έχει, επίσης, διατελέσει Υφυπουργός Ανάπτυξης, με αρμοδιότητα τη ναυτιλία και την 
αλιεία, καθώς και Υπουργός Υγείας. Επιπλέον, από το έτος 1993 έχει αναλάβει τη διεύθυνση του 
εκδοτικού οίκου, με το διακριτικό τίτλο «..........», από τον οποίο έχουν εκδοθεί πλείστα βιβλία και 
κυρίως μεταφράσεις κειμένων της αρχαίας ελληνικής και της βυζαντινής γραμματείας, καθώς και 
μελέτες, αφορώσες στο διαχρονικό ελληνικό πολιτισμό. Ο δε εναγόμενος τυγχάνει και αυτός 
βουλευτής στη Βουλή των Ελλήνων, έχοντας εκλεγεί το πρώτον κατά τις εθνικές εκλογές, που 
διενεργήθηκαν το έτος 1993, με το πολιτικό κόμμα της Νέας Δημοκρατίας, στη Β΄ Περιφέρεια 
Αθηναίων, ενώ έκτοτε εξελέγη σε άπασες τις διαδοχικώς διενεργηθείσες εθνικές εκλογές με το ίδιο 
ως άνω πολιτικό κόμμα, έως της διαγραφής του από αυτό και από την κοινοβουλευτική του 
ομάδα, κατά το έτος 2012. Ακολούθως, κατά το ίδιο έτος, ίδρυσε το πολιτικό κόμμα με το 
διακριτικό τίτλο «............» (.........), του οποίου ηγείται, ως πρόεδρος. Κατά το παρελθόν έχει 
διατελέσει Υφυπουργός Εμπορικής Ναυτιλίας, Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, ενώ, σήμερα, 
εκτός από πρόεδρος του ανωτέρω πολιτικού κόμματος, συμμετέχει και στη Συγκυβέρνηση των 
εκλεγέντων, κατά τις διενεργηθείσες εθνικές εκλογές της 25ης-01-2015, πολιτικών κομμάτων 
.........., ως Υπουργός Εθνικής Αμύνης. Περαιτέρω, αποδεικνύεται ότι, κατά την ημεροχρονολογία 
της 29ης-04-2012, προεβλήθη σε «ζωντανή»-απ’ ευθείας μετάδοση από τον τηλεοπτικό σταθμό 
«......», η πρωϊνή τηλεοπτική εκπομπή με το διακριτικό τίτλο «....» και με συντονιστή-παρουσιαστή 
της, το δημοσιογράφο ................., στην οποία παρευρέθηκε, ως συντευξιαζόμενος, ο εναγόμενος, 
προκειμένου να εκθέσει τις απόψεις του κόμματός του και να σχολιάσει διάφορα ζητήματα της 
τότε πολιτικής επικαιρότητας. Επισημαίνεται, δε, ότι ο εναγόμενος δεν παρίστατο, δια ζώσης, στο 
τηλεοπτικό στούντιο της εν λόγω εκπομπής, αλλά παρευρίσκετο σε έτερο χώρο, απ’ όπου και είχε 
συνδεθεί με το τηλεοπτικό στούντιο της εκπομπής, με τη χρήση σύγχρονων ραδιοτηλεοπτικών 
μέσων (μέσω «link», όπως έχει επικρατήσει να αποκαλείται στην καθομιλουμένη τηλεοπτική 
ορολογία). Στο στούντιο, δε, της ίδιας τηλεοπτικής εκπομπής, παρευρίσκονταν, δια ζώσης, εκτός 
από τον ανωτέρω συντονιστή-παρουσιαστή, και η συνεργάτιδα αυτού, δημοσιογράφος, ............, 
καθώς και άλλοι πολιτικοί, μεταξύ των οποίων και ο ενάγων. Περαιτέρω, σε κάποιο σημείο της 
συνεντεύξεως του εναγομένου, η δημοσιογράφος ..........., του μετέφερε απορίες τηλεθεατών της 
εκπομπής και του ζήτησε να αποσαφηνίσει κάποιες λεπτομέρειες, σχετικά με το γεγονός της επ’ 
αυτοφώρω συλλήψεως του δημοσιογράφου, ....., κατόπιν υποβολής σχετικής μηνύσεως του ιδίου 
κατ’ αυτού, για το αδίκημα της συκοφαντικής δυσφημίσεως, τελεσθείσης δια του τύπου. Εξ 
αφορμής, λοιπόν, αυτής της ερωτήσεως, ο εναγόμενος αναφέρθηκε σε ανήθικες, κατ’ αυτόν, 
πολιτικές και προσωπικές επιθέσεις που δεχόταν, κατ’ εκείνο το χρονικό διάστημα, από κύκλους, 
προσκείμενους στην τότε κυβερνώσα συμπαράταξη, στην οποία συμμετείχε και το πολιτικό κόμμα 
της ................., με το οποίο ο εναγόμενος είχε αναπτύξει έντονη πολιτική αντιπαράθεση. 

   Ειδικότερα, αναφέρθηκε σε μία πλαστογραφημένη απόδειξη της Εθνικής Υπηρεσίας 
Πληροφοριών, που εφέρετο ότι αφορούσε στην καταβολή αμοιβής από την Εθνική Υπηρεσία 
Πληροφοριών προς το δημοσιογράφο και τότε υποψήφιο βουλευτή με το πολιτικό κόμμα, του 
οποίου ηγείτο, ...., θέμα το οποίο είχε, μάλιστα, αναρτηθεί και στο πρωτοσέλιδο της εφημερίδας με 
το διακριτικό τίτλο «.................», καταλίπονταςαιχμές για δήθεν χρηματισμό του, γεγονός 
που σπίλωνε την πολιτική του αξιοπιστία και την προσωπική του ακεραιότητα. Ακολούθως, ο 
εναγόμενος αναφέρθηκε σε ένα εξώδικο, που του είχε απευθύνει, την περίοδο εκείνη, ο 
..................., ο οποίος είχε διατελέσει Υπουργός, κατά τη διάρκεια της δικτατορίας, ενώ 
τύγχανε και συγγραφέας, έχοντας εκδώσει ορισμένα βιβλία του από τον εκδοτικό οίκο, που 
διηύθυνεο ενάγων. Πιο συγκεκριμένα, ο εναγόμενος, αναφέρθηκε στις ψευδείς, κατ’ αυτόν, 
αιτιάσεις του ........................, που στρέφονταν σε βάρος του, σύμφωνα με τις οποίες αυτός 
(.......................) ισχυρίζετοότι πριν από είκοσι με είκοσι δύο περίπου έτη, είχε συγγράψει ένα 
βιβλίο, με φερόμενο ως συγγραφέα τον εναγόμενο, ενώ αιτείτο από τον τελευταίο να του 
καταβάλει τα κέρδη του από την εκμετάλλευση του περιουσιακού δικαιώματος της πνευματικής 
του ιδιοκτησίας, ποσού ύψους 10.000,00 ευρώ. Τότε, ο εναγόμενος έκανε λόγο για «σκελετούς 
από ντουλάπια», «υπουργούς της χούντας», «χαλκεία» και «πλαστογραφίες». Ακολούθως, ο 
ενάγων, με δεδομένο ότι ο εναγόμενος είχε αναφερθεί στο πρόσωπό του, ως εκδότη των 
συγγραμμάτων του ......................, επεχείρησε να παρέμβει στη συζήτηση, απευθυνόμενος 
στον εναγόμενο. Ωστόσο, ο εναγόμενος, αρνήθηκε να προβεί σε οιαδήποτε διαλογική συζήτηση με 
τον ενάγοντα και με τη φράση «Εγώ με πλαστογράφους και απατεώνες δεν μιλάω», την οποία 
επανέλαβε δύο φορές, διέκοψε τη συνέντευξή του και απεχώρησε από την ως άνω τηλεοπτική 
εκπομπή. Πλέον συγκεκριμένα, στο πλαίσιο της διαλογικής συζητήσεως που διεξήχθη, αλλά και 
των σχετικών ερωτήσεων που του ετέθησαν, ο εναγόμενος ανέφερε επί λέξει τα ακόλουθα : 
.........: «..................., καλή σας ημέρα και από μένα. Παρατηρώ εδώ στα μηνύματα των 
τηλεθεατών, ζητούν από εσάς ένα σχόλιο για την υπόθεση που είδαμε όλοι στα δελτία ειδήσεων, 
και όχι μόνο σε εκτενέστατα ρεπορτάζ, για τον κύριο ........ αναφέρομαι. Θα θέλαμε να μας πείτε 
τι ακριβώς συνέβη, γιατί είδαμε αυτόν τον συνάδελφο με τις χειροπέδες στα χέρια, τι έγινε; 
Αποσαφηνίστε λίγο κάποιες λεπτομέρειες...» ..........: «Ακούστε λίγο. Επί δεκαπέντε μέρες 
δέχομαι λάσπη και προσωπικές επιθέσεις. Εγώ αντέχω, με ψέματα, με πλαστογραφίες. Φτάσανε να 
πλαστογραφήσουν απόδειξη της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών και τους ξεφτίλισε ο διοικητής 
της Υπηρεσίας. Τους ξεφτίλισε το σωματείο. Πρωτοσέλιδο στον ............... με πλαστή 
υπογραφή για τον κύριο ...., τον υποψήφιο των ............................, για να μας θίξουν. Και 
έγραφε από κάτω “βαλιτσάκια και φακέλους δεν παίρνει ο ...........”. Δηλαδή, τι υπονοούσε, ότι 
τα παίρνω; Ακούστε κάτι, βγήκαν μετά, βρήκαν έναν υπουργό της χούντας, ο οποίος βγήκε και 
δουλεύει για τον κύριο ...................... Τα βιβλία του είναι εκδόσεις του εκδοτικού οίκου του 
κυρίου ............». .......: «Να απαντήσει ο κύριος ...............». ......................: «Ακούστε, 
ακούστε. Βγήκε ο Υπουργός της χούντας, ο οποίος λέει ότι εγώ -ο υπουργός της χούντας- πριν από 
είκοσι με είκοσι δύο χρόνια έγραψα βιβλίο για τον .......... και του ζητάω να μου δώσει τα 
πνευματικά δικαιώματα, δέκα χιλιάδες ευρώ. Μα πλάκα μας κάνουνε;» ...........: «Λοιπόν...». .. 
........: «Βγάζοντας σκελετούς από τα ντουλάπια, τους υπουργούς της χούντας, να κάνουν 
εξώδικο μετά από είκοσι χρόνια, για να το πάρουν να το βάλουν ορισμένες φυλλάδες μπροστά... 
Ακούστε κάτι. Εγώ με αυτά τα χαλκεία, με τις πλαστογραφίες, με τις προσωπικές επιθέσεις, δεν 
είμαι διατεθειμένος να εξευτελιστώ απέναντι στα παιδιά μου.». ..........: «Μάλιστα, αυτή είναι η 
δικιά σας...». .............: «Μπαίνουν τα παιδιά μου στο διαδίκτυο. Εγώ έκανα υπομονή, δεν 
έχω κάνει αγωγές, γιατί δεν πιστεύω ότι πρέπει να δολοφονείται η ελευθεροτυπία, όμως από τη 
στιγμή που έβαλαν χέρι στην οικογένειά μου και επειδή...». ................: «Κύριε .............., 
συγγνώμη. Επειδή αναφέρατε το όνομά μου...». ........... : «Δεν μιλάω, δεν μιλάω. Καλημέρα 
σας, κύριε .......». ............. : «Επειδή αναφέρατε το όνομά μου...». .............: «Εγώ με 
πλαστογράφους και απατεώνες δεν μιλάω. Γεια σας, να είστε καλά.». ........: «Μισό λεπτό να 
απαντήσει...». ............ : «Λέτε πλαστογράφο εμένα, κύριε; Συγγνώμη, .............Λέτε 
πλαστογράφο εμένα;». .............: «Να πάμε στο αφεντικό σας, τον κ. ............. και να ...». .... 
........: «Λέτε πλαστογράφο εμένα;». ............: «Κύριε ........, καλημέρα. Σε απατεώνες δεν 
απαντάω και πλαστογράφους. Γεια σας, γεια σας.». .........: «Καλημέρα. καλημέρα. Γεια σας. …». 
Μετά, δε, την αποχώρηση του εναγομένου από την εν λόγω τηλεοπτική εκπομπή, ακολούθησε 
διαλογική συζήτηση μεταξύ του δημοσιογράφου-συντονιστή της και των παρευρισκομένων σε 
αυτήν, κατά την οποία ο ενάγων τοποθετήθηκε επί των ισχυρισμών του εναγομένου. Ειδικότερα, 
η επακολουθήσασα αυτή διαλογική συζήτηση, έχει επί λέξει, ως ακολούθως : ........ : «… Ελάτε, 
κύριε .........., μπορείτε να απαντήσετε.».......................: «Αυτό το οποίο παρακολουθήσαμε, 
είναι ένα όργιο χυδαιότητας. Ο κύριος .........., ο οποίος δεν είναι φυσικά εργαζόμενος δικός 
μου, ούτε μια στο δισεκατομμύριο, έχει βγάλει βιβλία σε δεκάδες εκδοτικούς οίκους στη χώρα, 
μεταξύ των οποίων ένα-δύο ανατυπώσεις έχουμε κάνει και εμείς κατά το παρελθόν. Είναι γνωστό 
σε όλο τον πολιτικό κόσμο ότι ήταν σύμβουλος του κυρίου ............ από το 1991. Εμένα με έχει 
στείλει στο γραφείο του κυρίου ......, ο κύριος ................. το ’96. Λοιπόν, το να βγαίνει ένας 
άνθρωπος στην τηλεόραση και να λέει υπουργό της χούντας κάποιον τον οποίο τον είχε στο 
γραφείο του επί είκοσι χρόνια και του έγραφε τους λόγους και να βγαίνει και να λέει με τέτοιο 
ανερυθρίαστο τρόπο ψέματα στην τηλεόραση, δείχνει το μέγεθος της χυδαιότητας αυτού του 
τόπου. Και θέλω να πω κάτι, ..... μου. Ένα μόνο πράγμα : Εάν οι Έλληνες πολίτες και είδαν το 
πρόγραμμα του κυρίου ....... και στην αρχή, όπου εγώ δε μιλάω με κανέναν από αυτούς και 
στο τέλος. Εάν οι Έλληνες πολίτες πραγματικά πάνε και παρασυρθούν από έναν τέτοιο δημαγωγό, 
ο οποίος βγαίνει στην τηλεόραση και λέει “Το ελληνικό δημόσιο έχει έσοδα ογδόντα οχτώ δισ.”. Και 
ρωτάω τον κύριο .............. που είναι εδώ, που ξέρει τα νούμερα, έχει αυτά τα νούμερα;» ..... 
..............: «πενήντα έξι το μάξιμουμ». .................: «πενήντα έξι, το μάξιμουμ. Βγαίνει, 
λοιπόν, μέλλων πολιτικός αρχηγός, λέει στην τηλεόραση ψέματα, ογδόντα οχτώ δισ., το ξέρεις και 
εσύ φυσικά ότι είναι ογδόντα οχτώ, γιατί ξέρεις από μαθηματικά...»..........: «Συνεχίστε, κύριε 
...............». ................: «Λέει αυτά τα ασύστολα ψέματα και ένα τελευταίο. Και το λέω ως 
πρώην Υφυπουργός της Ναυτιλίας, όπως ήταν και εκείνος δυστυχώς. Βγαίνει και τρομοκρατεί τους 
Έλληνες εφοπλιστές με τα πλοία υπό την ελληνική σημαία. Ξέρεις, ..... μου, ότι η ........... των 
..........................., μόλις το είπε στον ........ προχθές για πρώτη φορά, βγήκε το απόγευμα 
και έβγαλε ανακοίνωση -η .......................- και ζήτησε από τον κύριο .................... να 
σταματήσει να λέει αυτές τις χυδαιολογίες. Και βγαίνει και τα λέει.». .........: «Απαντήσατε.». ... 
............: «Να πω ένα τελευταίο. Ένα τελευταίο. Και έκλεισε τον ....... στη φυλακή. Προσέξτε. 
Δεν έκαναν μήνυση στο ....... ότι είπε ψέματα για τον .................... Προσέξτε τη λεπτομέρεια. 
Έκανε μήνυση η γυναίκα του κ. ..........., γιατί αναφέρθηκε το όνομά της. Για τον ..............., 
αυτόν καθ’ αυτόν, δε μπορεί να κάνει μήνυση ο .........., γιατί ο ................ έχει εκατοντάδες … 
από το γραφείο του ............». Από το προεκτεθέν, δε, απόσπασμα της επίμαχης τηλεοπτικής 
εκπομπής, προκύπτει σαφώς ότι ο εναγόμενος επεχείρισε να αποδώσει και στον ενάγοντα την 
ενορχήστρωση των ανήθικων και ανέντιμων, κατά τις παραστάσεις του, επιθέσεων, που αυτός 
δεχόταν, κατ’ εκείνο το χρονικό διάστημα, και που έβαλλαν τόσο κατά της προσωπικότητάς του, 
όσο και κατά της πολιτικής του υποστάσεως. Ειδικότερα, συνέδεσε τη συγγραφική δραστηριότητα 
του ........................., τον οποίο απαξιωτικά αποκάλεσε ως «υπουργό της χούντας» και ως 
«σκελετό», τον οποίο είχαν επιχειρήσει κάποιοι να βγάλουν «από τα ντουλάπια», με την 
επιχειρηματική δράση του ενάγοντος, ως διευθύνοντος την επιχείρηση του οικογενειακού 
εκδοτικού οίκου, που διατηρούσε. Και ναι μεν, ο ενάγων ουδόλως αρνείται το γεγονός ότι από τον 
εκδοτικό οίκο, του οποίου προΐστατο, είχαν εκδοθεί στο παρελθόν περιορισμένου αριθμού 
ανατυπώσεις των συγγραμμάτων του ...................., πλην, όμως, η επιχειρούμενη από τον 
εναγόμενο σύνδεσή του με τον τελευταίο, αποσκοπούσε στο να δημιουργήσει αρνητικούς 
συνειρμούς στο τηλεοπτικό κοινό της επίμαχης εκπομπής, περί των δήθεν ακραίων πολιτικών 
πεποιθήσεων του ενάγοντος, που ταυτίζονταν ιδεολογικώς με εκείνες του αποκαλούμενου, ως 
υπουργού της χούντας, ............................. Ο εναγόμενος, όμως, δεν περιορίσθηκε στην 
επισήμανση αυτής της επιχειρηματικής συνεργασίας του ενάγοντος και του ανωτέρω ............ 
..........., αλλά, ακολούθως, όταν στη διεξαγόμενη τότε συζήτηση, προσπάθησε να παρέμβει ο 
ενάγων, αρνήθηκε οιαδήποτε διαλογική συζήτηση μαζί του και, απευθυνόμενος στο 
δημοσιογράφο-συντονιστή της εκπομπής, ...................,ανέφερε ότι με πλαστογράφους και 
απατεώνες δεν προτίθεται να μιλήσει. Οι εν λόγω, όμως, χαρακτηρισμοί, που ο εναγόμενος σαφώς 
απέδωσε δύο φορές στον ενάγοντα ενείχαν καιγεγονοτικό πυρήνα, διότι με τη χρήση τους από 
αυτόν, σε βάρος του ενάγοντος, σε σχέση και με τα λοιπά ισχυριζόμενα προηγουμένως από τον 
ίδιο γεγονότα, σαφώς υπαινισσόταν ότι ο ενάγων σχετιζόταν άμεσα α) με τη φερόμενη ως 
πλαστογραφημένη απόδειξη της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών, που αφορούσε στον υποψήφιο 
βουλευτή του κόμματος των ..................................................., β) με τη δημοσίευση του εν 
λόγω θέματος στο πρωτοσέλιδο της εφημερίδας με το διακριτικό τίτλο «......................», με 
την οποία καταλίπονταν υπόνοιες ότι ο εναγόμενος χρηματιζόταν, και γ) με την «απάτη», που 
κατά τις παραστάσεις του εναγομένου, είχε τελέσει σε βάρος του, ο ............................, 
γνωστοποιώντας ότι δήθεν είχε συγγράψει γι’ αυτόν κάποιο βιβλίο, πριν από είκοσι τουλάχιστον 
έτη, και διεκδικώντας τα κέρδη του από την εκμετάλλευση του περιουσιακού δικαιώματος της 
πνευματικής του ιδιοκτησίας. Μάλιστα, ο εναγόμενος, απευθυνόμενος στον ενάγοντα, του 
«πρότεινε» να πάνε στο «αφεντικό» του τελευταίου, τον ................., Πρωθυπουργό τότε της 
Χώρας και πρόεδρο του πολιτικού κόμματος της .................... Επομένως, δεν καταλείπεται 
οιαδήποτε αμφιβολία, περί του ότι ο εναγόμενος σαφώς απευθύνθηκε, με τους ανωτέρω 
χαρακτηρισμούς του, που αποτελούν συνάμα και ισχυρισμούς, στο πρόσωπο του ενάγοντος, ο 
οποίος ήταν και ο μόνος τότε εκπρόσωπος στην επίμαχη τηλεοπτική εκπομπή του πολιτικού 
κόμματος της ....................... επιχειρώντας να αποδώσει και σε αυτόν την ενορχήστρωση της 
«λάσπης» και των «προσωπικών επιθέσεων», τις οποίες δεχόταν, κατ’ εκείνο το χρονικό διάστημα, 
και που, όπως συνομολογεί και με το δικόγραφο των προτάσεών του ο εναγόμενος, προέρχονταν 
από την τότε κυβερνώσα παράταξη της .................... Ως εκ τούτων, ο αρνητικός ισχυρισμός 
του εναγομένου, με τον οποίο αυτός διατείνεται ότι οι εν λόγω χαρακτηρισμοί δεν αφορούσαν στο 
πρόσωπο του ενάγοντος, τυγχάνει απορριπτέος ως ουσιαστικά αβάσιμος. Αντιθέτως, από την 
προδιαληφθείσα στιχομυθία μεταξύ των διαδίκων και του συντονιστή-δημοσιογράφου της 
επίμαχης τηλεοπτικής εκπομπής, ........................, αποδεικνύεται ότι σε πλήρη γνώση του 
εναγομένου τελούσε το γεγονόςπως αυτός απευθυνόταν, με τις ανωτέρω εκφράσεις του, στο 
πρόσωπο του ενάγοντος. Εξάλλου, επισημαίνεται ότι ο εναγόμενος ουδέν ισχυρίζεται, αναφορικά 
με το αληθές των επίμαχων ισχυρισμών του, ενώ αποδεικνύεται ότι αυτός, δραστηριοποιούμενος 
επί μακρόν στην πολιτική ζωή της Χώρας, γνώριζε την πολιτική πορεία του ενάγοντος και, 
συνεπώς, είχε επίγνωση της αναλήθειας των ισχυρισμών του, με τους οποίους επεδίωξε να τρώσει 
την τιμή και την υπόληψη του ενάγοντος, καθότι τυγχάνει πολιτικός του αντίπαλος, με τον οποίο 
ευρίσκεται και σε προσωπική αντιπαράθεση, όπως τούτο προκύπτει από τις έως τώρα αγωγές, που 
έχουν ασκηθεί εκατέρωθεν. Χαρακτηριστικό, δε, είναι το γεγονός πως ο εναγόμενος, παρά τις 
πολυετείς δικαστικές διαμάχες του με τον ενάγοντα, δεν ήγειρε εναντίον του οιαδήποτε αγωγή, 
ενώπιον των αρμοδίων πολιτικών Δικαστηρίων, ούτε υπέβαλε έγκληση, ενώπιον του αρμοδίου 
Εισαγγελέως Πρωτοδικών, για τις αξιόποινες πράξεις, τις οποίες απέδωσε στον ενάγοντα, ή έστω 
για τη συμμετοχική του δράση σε αυτές, την οποία υπαινίχθηκε.  Επομένως, τα ως άνω 
διϊσχυριζόμενα από τον εναγόμενο γεγονότα, περί του ότι ο ενάγων τυγχάνει «πλαστογράφος και 
απατεώνας», ως συμμετέχων στις προεκτεθείσες πράξεις τρίτων προσώπων, με σκοπό την 
προσωπική και πολιτική του απαξίωση, ήσαν ψευδή, ενώ ο εναγόμενος προέβη στην υποστήριξή 
τους, ενώπιον των τηλεθεατών της επίμαχης τηλεοπτικής εκπομπής, μολονότι γνώριζε την 
αναλήθειά τους. Επιπλέον, οι αναληθείς αυτοί ισχυρισμοί του εναγομένουηδύναντονα βλάψουν την 
τιμή και την υπόληψη του ενάγοντος, ενώ τελικώςπροσέβαλαν παρανόμως την προσωπικότητά 
του, θίγοντας την τιμή και την υπόληψή του,καθώς και την υπόστασή του, ως πολιτικού ανδρός, 
καθώς ο μέσος τηλεθεατής αυτής της εκπομπής απεκόμιζε την εντύπωση ότι ο αυτός (ενάγων) 
σχετιζόταν άμεσα με την ενορχηστρωμένη προσπάθεια τρίτων προσώπων -μεταξύ των οποίων και 
του ........................., που φέρεται ως υποστηρικτής ακραίων πολιτικών πεποιθήσεων- να 
πλήξουν τον εναγόμενο προσωπικά και πολιτικά, μετερχόμενοι ανήθικων και ανέντιμων μέσων και 
δη της τελέσεως κατ’ αυτού των αξιοποίνων πράξεων της πλαστογραφίας και της απάτης. 

   Συνεπώς, κατά τους ισχυρισμούς αυτούς,τελέσθηκε από τον εναγόμενο το αδίκημα της 
συκοφαντικής δυσφημίσεως εις βάρος του ενάγοντος (άρθρα 363-362 ΠΚ). Μάλιστα, θα πρέπει να 
επισημανθεί ότιτο εν λόγω συμβάν έλαβε μεγάλες διαστάσεις, καθόσον οι ως άνω ενέχοντες 
γεγονοτικό πυρήνα χαρακτηρισμοί, που απέδωσε ο εναγόμενος στον ενάγοντα, αλλά και η 
αναφερόμενη σχέση συνεργασίας του τελευταίου με τον αποκαλούμενο ως «υπουργό της 
χούντας», ..................., αναπαρήχθησαν, ως είδηση, τόσο από τον έντυπο, όσο και από τον 
ηλεκτρονικό τύπο (βλ. σχετικώς τις εκτυπώσεις των ηλεκτρονικών εφημερίδων «.............. και 
«............», που νομίμως επικαλείται και προσκομίζει ο ενάγων, καθώς τη σαφή περί τούτου 
ένορκη κατάθεση του μάρτυρος αποδείξεως, ........................, κατά τη συζήτηση της 
υποθέσεως στο ακροατήριο του Δικαστηρίου τούτου). Περαιτέρω, αποδεικνύεται ότι ο 
εναγόμενος, τη 15η-12-2012, προέβη σε ανάρτηση δημοσιεύσεως στον προσωπικό λογαριασμό-
ιστολόγιο, που αυτός διατηρεί στη διαδικτυακή πλατφόρμα «Τwitter», με την οποία (ανάρτηση) 
χαρακτήρισε τον ενάγοντα ως «προστατευόμενο» και ως τον «εθνικό μας μαλάκα». Ειδικότερα, 
προκύπτει ότι ο εναγόμενος, απαντώντας σε σχετική ανάρτηση προς το χρήστη του ίδιου 
διαδικτυακού χώρου και ακόλουθού του (follower), με το ψευδώνυμο (username) «.......», με την 
οποία ο τελευταίος του απευθύνθηκε, λέγοντάς του : «Καλησπερα.με αυτο το καθηκι τον ...... τι 
θα κάνεις?», ανέφερε για το πρόσωπο του ενάγοντος τα ακόλουθα και δη : «μην ασχολείστε είναι 
προστατευόμενος είναι ο ΕΘΝΙΚΟΣ ΜΑΣ ΜΑΛΑΚΑΣ». Με αυτή, δε, την έκφραση, η χρήση της 
οποίας, σε κάθε περίπτωση, απάδει προς την ευπρέπεια και το προσήκον μέτρο, το οποίο οφείλει 
να τηρεί ο καθένας, πολλώ, δε, μάλλον, ένας πολιτικός άνδρας και δη εκλεγμένος βουλευτής της 
Βουλής των Ελλήνων και αρχηγός πολιτικού κόμματος, παρουσιάζεται ο ενάγων, ως άνθρωπος με 
εγνωσμένο πανελληνίως μειωμένο καταλογισμό, ένεκα της  δημόσιας δραστηριότητάς του και των 
ιδεολογικοπολιτικών θέσεων που έχει εκφράσει, ως άλογο ον, που στερείται λογικής και νοήσεως, 
και ως προστατευόμενο είδος, χαρακτηρισμός που προσιδιάζει μάλλον σε «υπό εξαφάνιση» ζώο 
και όχι σε άνθρωπο. Επομένως, η χρησιμοποίηση από τον εναγόμενο της προεκτεθείσης 
εκφράσεως, κατά το δημόσιο διάλογο, τον οποίο είχε με έτερο χρήστη του ίδιου μέσου κοινωνικής 
δικτυώσεως, υπερβαίνει καταφανώς την προσήκουσα ευπρέπεια και μετριότητα, που όφειλε να 
τηρήσει αυτός, δοθέντος ότι το περιεχόμενό της ουδόλως ήταν αναγκαίο για την αντικειμενική 
απόδοση της σκέψεώς του, αλλά αντιθέτως τούτο (περιεχόμενο) καταδεικνύει, εκ μέρους του, 
σκοπό εξυβρίσεως του ενάγοντος, καθώς κατευθυνόταν ειδικώς στην αμφισβήτηση της 
κοινωνικής και πολιτικής του αξίας. Μολονότι, όμως, ο εναγόμενος ηδύνατο να εκφράσει, με ήπιο 
και κόσμιο τρόπο, στο πλαίσιο της ανεκτής και ευλόγως αναμενόμενης πολιτικής κριτικής,  την 
αντίθεσή του προς τις διατυπωθείσες από τον ενάγοντα πολιτικές του πεποιθήσεις, ιδεολογικές του 
τοποθετήσεις και την εν γένει δημόσια δράση του, ωστόσο, επέλεξε να χρησιμοποιήσει το 
συγκεκριμένο, μη αναγκαίο τρόπο εκδηλώσεως της μειωτικής συμπεριφοράς του, με τον ειδικό 
σκοπό να προσβάλει την τιμή και την υπόληψη του ενάγοντος, εκδηλώνοντας, έτσι, καταφρόνηση 
προς το πρόσωπό του και αμφισβητώντας την κοινωνική του υπόληψη, καθώς και την πολιτική 
και προσωπική του υπόσταση. Ως εκ τούτων, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι οι εν λόγω απρεπείς 
χαρακτηρισμοί εντάσσονται στο πλαίσιο ασκήσεως ανεκτής πολιτικής κριτικής, εκ μέρους του 
εναγομένου, όπως αβασίμως ο τελευταίος ισχυρίζεται συναφώς. Τοιουτο τρόπως, ο 
εναγόμενος προσέβαλε παράνομα το δικαίωμα στην προσωπικότητα του ενάγοντος, τελώντας σε 
βάρος του την αξιόποινη πράξη της εξυβρίσεως (άρθρο 361 παρ. 1 ΠΚ). Εξάλλου, οι μειωτικοί 
αυτοί χαρακτηρισμοί, για το πρόσωπο του ενάγοντος, έλαβαν ιδιαίτερα μεγάλες διαστάσεις, καθώς, 
τη δημόσια αυτή ανάρτησή τους στον προσωπικό λογαριασμό, που ο εναγόμενος τηρεί στον 
ιστοχώρο «Twitter», μπορούσαν να προβάλουν, όχι μόνον οι ακόλουθοι («followers») του 
τελευταίου, που ανέρχονταν τότε στους 44.494 περίπου, αλλά και όσοι χρήστες του διαδικτύου 
επιθυμούσαν να περιηγηθούν στο εν λόγω προσωπικό του ιστολόγιο. Επιπλέον, αποδεικνύεται ότι 
η ως άνω εξυβριστική δήλωση του εναγομένου, αναδημοσιεύθηκε σχεδόν από το σύνολο του 
εντύπου και ηλεκτρονικού τύπου, προκαλώντας τα σχόλια του αναγνωστικού και του 
τηλεοπτικού κοινού. Στο σημείο, εξάλλου, αυτό, θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο αρνητικός 
ισχυρισμός, που προέβαλε ο εναγόμενος, με τον οποίο διατείνεται ότι η εν λόγω καταχώριση δεν 
χώρησεως απάντηση στην αμέσωςπροηγούμενη τοιαύτη του χρήστη με το ψευδώνυμο 
(«username»)«..............», αλλά σεέτερη,προγενεστέρως γενόμενη καταχώριση άλλου χρήστη 
με το όνομα («username») «................», που είχε διαφορετικό περιεχόμενο και δεν αφορούσε 
στο πρόσωπο του ενάγοντος, τυγχάνει προδήλως αβάσιμος και ως τέτοιος απορριπτέος. Τούτο, δε, 
διότι από την εκτύπωση αποσπάσματος του εν λόγω διαδικτυακού λογαριασμού του εναγομένου, 
που νομίμως επικαλείται και προσκομίζει ο τελευταίος, προκύπτει ότι δεν υφίστανται δύο διακριτοί 
χρήστες, με διαφορετικά ονόματα χρήστη («usernames»), ήτοι ένας χρήστης με το ψευδώνυμο 
«...........» και έτερος τοιούτος με το ψευδώνυμο «...................», αλλά ένας και μοναδικός 
χρήστης, με το όνομα χρήστη «...................................». Άλλωστε, ο εναγόμενος ουδόλως 
επικαλέσθηκε, με τις προτάσεις του, ούτε, δε, προσκόμισε ανταποδεικτικώς, προς επιστήριξη του 
ανωτέρω αρνητικού ισχυρισμού του, έγγραφη αποτύπωση των αναρτήσεων του προσωπικού του 
λογαριασμού, από την οποία να προκύπτει ότι η προρρηθείσα επίμαχη δήλωσή του συνιστούσε 
απάντηση σε προγενέστερη ανάρτηση ετέρου χρήστη, που δεν σχετιζόταν με το πρόσωπο του 
ενάγοντος. Αντιθέτως, ο εναγόμενος διατείνεται μεν ότι η προγενέστερη αυτή ανάρτηση, στην 
οποία απήντησε, κατά τα ως άνω, απαλείφθηκε ακολούθως, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να 
προσδιορίσει πλέον το περιεχόμενό της, πλην, όμως, ουδόλως ηδυνήθη αυτός να προσδιορίσει το 
χρόνο και τον τρόπο, με τον οποίο απαλείφθηκε η εν λόγω καταχώριση. Τέλος, επισημαίνεται ότι ο 
ίδιος ισχυρισμός του εναγομένου αναιρείται προεχόντωςκαι από τη σχετική παραδοχή του, η οποία 
διαλαμβάνεται στην από 21-01-2014 προσθήκη επί των προτάσεών του, που υπογράφονται από 
τον αναφερόμενο στην αρχή της παρούσας παριστάμενο πληρεξούσιο δικηγόρο του, αλλά και από 
τη σύζυγό του και τότε πληρεξουσία δικηγόρο του, ................., και κατατέθηκαν ενώπιον του 
αρμοδίου πολιτικού Δικαστηρίου, εν όψει της συζητήσεως έτερης αγωγής μεταξύ των αυτών 
διαδίκων. Το περιεχόμενο, δε, της εν λόγω κρίσιμης περικοπής της προσθήκης επί των τότε 
κατατεθεισών προτάσεων του εναγομένου, που εκτιμάται, εν προκειμένω, ως εξώδικη ομολογία 
του τελευταίου (άρθρα 591 παρ. 1 εδ. α΄ και 352 παρ. 2 ΚΠολΔ), έχει ως ακολούθως : (σελ. 25 
προσθήκης-αντικρούσεως) «… Για τον χαρακτηρισμό “μαλάκας”, ο οποίος πράγματι αποτελεί μια 
λεκτική υπερβολή, για την οποία εκφράζω την λύπη μου, πρέπει να επισημανθεί ότι αυτός 
διατυπώθηκε μια και μόνη φορά και μάλιστα σε απάντηση σχολίου ενός αγανακτισμένου από την 
συμπεριφορά του εναγομένου, χρήστη του διαδικτύου και ότι αυτό, έγινε την επόμενη μόλις 
ημέρα, μετά τον οχετό των επανειλλημένων ύβρεων και συκοφαντιών του εναγομένου προς το 
πρόσωπό μου με τους χαρακτηρισμούς …». Κατόπιν, επομένως, των προεκτεθέντων, ένεκα της 
συμπεριφοράς του εναγομένου, που εξέφρασε σε βάρος του ενάγοντος τουςκριθέντες ως άνω 
συκοφαντικούς ισχυρισμούς και το προρρηθέν εξυβριστικό σχόλιο,προσεβλήθη παρανόμως το 
δικαίωμα στην προσωπικότητά του, ενώ ο τελευταίος υπέστη ηθική βλάβη, για την αποκατάσταση 
της οποίας δικαιούται εύλογη χρηματική ικανοποίηση. Ενόψει, δε, του είδους, της βαρύτητας, της 
επαναλήψεως και των συνθηκών τελέσεως της προσβολής, του τόπου και του χρόνου, αλλά και 
των μέσων με το οποίο τελέσθηκε, της υπαιτιότητας τουεναγομένου, της ευρύτατης δημοσιότητας 
την οποία έλαβε η προσβολή, λόγω της μεταδόσεως των επίμαχων συμβάντων από το σύνολο 
σχεδόν του εντύπου και ηλεκτρονικού τύπου, της επαγγελματικής, κοινωνικής και οικονομικής 
καταστάσεως των διαδίκων μερών, το Δικαστήριο κρίνει ότι η εύλογη χρηματική ικανοποίηση για 
την ηθική βλάβη που υπέστη ο ενάγων ανέρχεται στο ποσό των είκοσι χιλιάδων (20.000,00) ευρώ. 
Περαιτέρω, το αίτημα περί δημοσιεύσεως του διατακτικού της παρούσας αποφάσεως, με δαπάνες 
του εναγομένου, σε τρεις εφημερίδες, πανελλήνιας κυκλοφορίας, πρέπει να απορριφθεί ως 
ουσιαστικά αβάσιμο, διότι, κατά την κρίση του Δικαστηρίου, δεν παρίσταται αναγκαίο και 
πρόσφορο από τις περιστάσεις μέτρο, για την αναίρεση της γενόμενης προσβολής της 
προσωπικότητας του ενάγοντος, δεδομένης και της νυν επιδικαζομένης χρηματικής 
αποκαταστάσεως της ηθικής του βλάβης, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 59, 299 και 932 
ΑΚ, με την οποία σκοπείται αποκλειστικώς, κατ’ έκταση, είδος και περιεχόμενο, η ικανοποίησή του, 
ως θιγέντος από την παράνομη και υπαίτια συμπεριφορά του εναγομένου. Κατ’ ακολουθίαν των 
ανωτέρω, πρέπει η ένδικη αγωγή, καθ’ ο μέρος κρίθηκε παραδεκτώςασκηθείσα και νόμιμη, να γίνει 
εν μέρει δεκτή, ως και κατ’ ουσίαν βάσιμη, και να υποχρεωθεί ο εναγόμενος να καταβάλει στον 
ενάγοντα το χρηματικό ποσό των είκοσι χιλιάδων (20.000,00) ευρώ, νομιμοτόκως από της 
επιδόσεως της αγωγής και μέχρις εξοφλήσεως. Όσον αφορά, δε, στο αίτημα για την κήρυξη της 
παρούσας αποφάσεως προσωρινώς εκτελεστής, το Δικαστήριο κρίνει πως δεν συντρέχουν 
εξαιρετικοί λόγοι που να επιβάλουν την προσωρινή εκτελεστότητα, ή ότι η επιβράδυνση της 
εκτελέσεως είναι δυνατόν να επιφέρει σημαντική οικονομική ζημία στον ενάγοντα. Γι’ αυτό, το περί 
τούτου υποβληθέν παρεπόμενο αίτημα πρέπει να απορριφθεί ως κατ’ ουσίαν αβάσιμο. Τέλος, τα 
δικαστικά έξοδα πρέπεινα κατανεμηθούν μεταξύ των διαδίκων, ανάλογα με την έκταση της νίκης 
και της ήττας εκάστου εξ αυτών, και να καταδικασθεί ο εναγόμενος στην καταβολή μέρους των 
δικαστικών εξόδων του ενάγοντος (άρθρα 178 παρ. 1 και 191 παρ. 2 ΚΠολΔ), κατά τα ειδικότερα 
οριζόμενα στο διατακτικό της παρούσας.

                                                   ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

   ΔΙΚΑΖΟΝΤΑΣκατ’ αντιμωλίαν των διαδίκων.

   ΔΕΧΕΤΑΙ εν μέρει την αγωγή.

   ΥΠΟΧΡΕΩΝΕΙ τον εναγόμενο να καταβάλει στον ενάγοντα το χρηματικό ποσό τωνείκοσι χιλιάδων 
(20.000,00) ευρώ, νομιμοτόκως από της επιδόσεως της αγωγής και μέχρις εξοφλήσεως. 

   ΚΑΤΑΔΙΚΑΖΕΙ τον εναγόμενο στην καταβολή μέρους των δικαστικών εξόδων του ενάγοντος, το 
οποίο ορίζει στο ποσό των εννιακοσίων πενήντα (950,00) ευρώ. 

   ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίστηκε στην Αθήνα, την …η-…-2015.

   Η   ΠΡΟΕΔΡΟΣ                                                                     Η  ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

   ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε έκτακτη δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, τη …η-…-
2015, χωρίς την παρουσία των διαδίκων, ή των πληρεξουσίων δικηγόρων τους.

   Η  ΠΡΟΕΔΡΟΣ                                                                      Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ