Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Η ιδιωτικότητα σε ένα ιστορικό στιγμιότυπο

H δημοσίευση ενός φιλμ του 1933 που δείχνει την ανήλικη Ελισάβετ να χαιρετά ναζιστικά, μαζί με άλλους συγγενείς της βασιλικής οικογένειας της Βρετανίας φέρνει πάλι στο προσκήνιο μια συζήτηση πάντοτε επίκαιρη στο Ηνωμένο Βασίλειο. Από την μία το δικαίωμα του κοινού να γνωρίζει τα ιστορικά τεκταινόμενα που αφορούν την βασίλισσα, αφετέρου η ιδιωτική ζωή μιας τότε πριγκήπιςςας που -κατά την συνήθη πορεία- δεν θα ανέβαινε ποτέ στον θρόνο. Στη Βρετανία, το δίπολο ελευθεροτυπία-ιδιωτική ζωή αναπτύσσει τις πιο εκτεταμένες του ρίζες, αφού σε αυτή τη χώρα ιδρύθηκαν οι πρώτες βιομηχανίες της ενημέρωσης και οι πρώτες εφημερίδες, εδώ και αιώνες. Οι Βρετανοί ξέρουν καλά ότι η ενημέρωση του κοινού, εκτός από δικαίωμα, είναι και μια επικερδέστατη επιχειρηματική δραστηριότητα που, όπως κάθε τέτοια, κατατείνει στη μεγιστοποίηση του κέρδους κι όχι βέβαια στην εκλέπτυνση της δεοντολογίας. Παράλληλα όμως, η Βρετανία είναι και η χώρα στην οποία αναγνωρίστηκε το δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής ζωής, περισσότερο ως μια πολιτισμική αντίληψη για την έννοια της αξιοπρέπειας και προφανώς ως μια κατάκτηση με ταξικά χαρακτηριστικά, πριν θεωρηθεί νομικός κανόνας.

Είναι η αρχαιότερη δυτική χώρα στην οποία ο ανώτατος άρχοντας είναι κληρονομικός και επομένως η δημόσια ιδιοτητά του συνδέεται εξ ορισμού άρρηκτα με την οικογενειακή του ζωή. Η Βικτώρια δεν ήταν απλά μια αυτοκράτειρα: ήταν η πρώτη παγκόσμιας εμβέλειας διασημότητα που λόγω της τυπογραφίας και της φωτογραφίας, αλλά και λόγω της πολιτικής που ακολουθούσε τότε η αυτοκρατορία, έγινε αναγνωρίσιμη διεθνώς ήδη κατά τη διάρκεια της ζωής της. 

Παράλληλα, το αγγλικό νομικό σύστημα δεν αναγνωρίζει τον κάθετο διαχωρισμό ανάμεσα σε δημόσιο και ιδιωτικό δίκαιο, όπως συμβαίνει στις χώρες της ηπειρωτικής Ευρώπης. Φέτος συμπληρώνονται 800 χρόνια από την Magna Carta, το πρώτο σύνταγμα για τις ελευθερίες στην Ευρώπη. Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει όμως αρκετές καταδίκες για παραβίαση της ιδιωτικής ζωής από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, γιατί όσο κι αν όρισε τις καταβολές της συζήτησης αυτής, δεν κατάφερε τελικά να ορίσει τους κανόνες που επιλύουν αυτά τα θέματα. Αυτόν τον ρόλο έπαιξε το γερμανικό δίκαιο πολύ πιο καθοριστικά τα τελευταία 40 χρόνια. 

Η Sun δεν είναι η πρώτη φορά που αψηφά το "πρωτόκολλο" σεβασμού του προσώπου της βασίλισσας: πριν κάποια χρόνια είχε δημοσιεύσει την διαρροή μιας ομιλίας της, πριν καν εκφωνηθεί, με αποτέλεσμα η Ελισάβετ να κινηθεί νομικά εναντίον της εφημερίδας. Ενώ κάποτε ο μονάρχης θα ακολουθούσε πολύ πιο δραστικές μεθόδους για να περιφρουρήσει την ιδιωτικότητά του, σήμερα επιδιώκεται η ενίσχυση της νομικής προστασίας. Ήδη στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την πρόσβαση στα δημόσια έγγραφα, την οποία έχει ετοιμάσει το Συμβούλιο της Ευρώπης, υπάρχει μια ενδιαφέρουσα εξαίρεση: ρητώς μένει έξω από το δικαίωμα πρόσβασης η αλληλογραφία των βασιλικών υψηλοτήτων! 

Η Ελισάβετ είναι η πρώτη βασίλισσα που απευθύνθηκε σε απευθείας τηλεοπτική μετάδοση στους πολίτες, ένα έθιμο που τηρεί κάθε χριστούγεννα. Υποχρεώθηκε να το κάνει και μετά το δυστύχημα που κόστισε τη ζωή της Νταϊάνας, ένα περιστατικό που επίσης ο Τύπος είχε πρωταγωνιστικό ρόλο. Είναι η πρώτη βρετανίδα μονάρχης που απέκτησε σελίδα στο διαδίκτυο και στα κοινωνικά μέσα. Είναι ίσως το πιο πολυφωτογραφημένο πρόσωπο του προηγούμενου αιώνα και η ζωή της έχει καταγραφεί καρέ-καρέ από το τελειότερο μέσο κάθε δεκαετίας. Η συμπάθεια του θείου της προς τους ναζί είναι εξίσου γνωστή με τον πανηγυρισμό της ίδιας όταν τέλειωσε ο πόλεμος, η μοναδική ίσως στιγμή της ζωής της που βγήκε χωρίς συνοδεία από το σπίτι της και βρέθηκε να γιορτάζει με τους βρετανούς την απελευθέρωση της Ευρώπης, χωρίς πρωτόκολλο και χωρίς δημοσιότητα. Ουδείς μπορεί να αμφισβητήσει ότι αυτή η άτυχη στιγμή που η ίδια ως νήπιο χαιρετά ναζιστικά, δεν αποτελεί ένα μέρος της βρετανικής ιστορίας. Παράλληλα, όμως, αποτελεί ένα εξαιρετικά ασήμαντο στιγμιότυπο από την ζωή της ίδιας της Ελισάβετ. Ακόμη και πιο ορκισμένοι αντίπαλοι του θεσμού της μοναρχίας, έχουν πολύ σοβαρότερα επιχειρήματα από αυτήν την εικόνα. Την δημοσιοποίηση της οποίας κανένας νομικός κανόνας θα μπορούσε πλέον να απαγορεύσει. 

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Παράνομη η αντιγραφή φωτογραφιών από ελεύθερης πρόσβασης προφίλ στο facebook

Yπάρχει διάχυτη η εντύπωση ότι αν κάποιος έχει λογαριασμό ελεύθερης πρόσβασης ("ανοιχτό προφίλ") σε ιστοσελίδα κοινωνικής δικτύωσης, ό,τι έχει αναρτήσει σε αυτήν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ελεύθερα. Η παρανόηση αυτή επικρατεί κυρίως σε μέσα ενημέρωσης που νομίζουν ότι μπορούν να χρησιμοποιούν ελεύθερα υλικό από προφίλ των χρηστών στο facebook, χωρίς να σέβονται ότι οι χρήστες δεν έχουν συγκατατεθεί στην εμπορική χρήση των δεδομένων τους από εφημερίδες ή την τηλεόραση. Μια πρόσφατη απόφαση του Εφετείου Αθηνών  (2016) στην οποία υπερασπίστηκα μια χρήστη του facebook επιβεβαίωσε ότι και από ελεύθερα προσβάσιμο λογαριασμό δεν επιτρέπεται χωρίς συγκατάθεση η αναπαραγωγή των προσωπικών δεδομένων (φωτογραφιών) και καταδίκασε την εφημερίδα να καταβάλει αποζημίωση στην θιγόμενη. Ανέφερε χαρακτηριστικά το Δικαστήριο:
“ Σε ό,τι αφορά, ειδικότερα τις φωτογραφίες που δημοσιεύθηκαν, είναι απαραίτητο να επισημανθεί ότι αυτές πραγματικά προέρχονταν από ιστοσελίδα στο διαδίκτυο, στην οποία η …

Χρήση φωτογραφιών από το facebook σε ΜΜΕ

Μια σημαντική απόφαση εκδόθηκε πρόσφατα από το Εφετείο Αθηνών και αφορά την χρήση φωτογραφιών που είχε αναρτήσει ένα πρόσωπο στο facebook και στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκαν στον Τύπο και στην τηλεόραση. Με την απόφαση 5336/2015, το Εφετείο έκρινε ότι αυτό δεν επιτρέπεται χωρίς την συγκατάθεση του υποκειμένου και επίσης αποφάνθηκε ότι το facebook αποτελεί "αρχείο προσωπικών δεδομένων" στοιχείο που αποτελεί προϋπόθεση για να εφαρμοστεί επ' αυτού ο Ν.2472/1997 για την προστασία από την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων. 
Οι επί του θέματος των φωτογραφιών αιτιολογικές σκέψεις του δικαστηρίου έχουν ως εξής:
"Με την προβολή των φωτογραφιών της ενάγουσας στην τηλεόραση, χωρίς τη συναίνεση ή την εκ των υστέρων έγκρισή της, προσεβλήθη το δικαίωμά της επί της ιδίας εικόνας. Το γεγονός ότι στις προβληθείσες φωτογραφίες της ήταν καλυμμένα τα χαρακτηριστικά του προσώπου της δεν αναιρεί την προσβολή, δεδομένου ότι, αφ' ενός μεν, εικόνα του ατόμου δεν είναι μόνο το πρόσωπό του, α…

Σκουρλέτης: αντίθετο σε δημόσια τάξη / χρηστά ήθη το επώνυμο τέκνου ζεύγους γυναικών

Κατόπιν κοινοβουλευτικής ερώτησης 12 βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ για την άρνηση του Ειδικού Ληξιαρχείου του Υπουργείου Εσωτερικών να καταχωρήσει ληξιαρχική πράξη γέννησης τέκνου που έλαβε το επώνυμο της συζύγου της μητέρας του (βλ. εδώ), απαντήσεις δόθηκαν από τον υπουργό Δικαιοσύνης και τον υπουργό Εσωτερικών. 
Ο (πρώην) υπουργός Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρώπινων Δικαιωμάτων κ. Παρασκευόπουλος αντί να απαντήσει τί συγκεκριμένο πρόκειται να πράξει σε επίπεδο νομοθεσίας για την ανεπιφύλακτη αναγνώριση των γονέων του παιδιού, όπως επιβάλλει η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού (η επιλογή του ονόματος τέκνου ήδη δίνεται από τον νόμο για το σύμφωνο συμβίωσης), αναφέρει στην απάντησή του -γενικά και αόριστα- ότι το υπουργείο του υλοποιεί δράσεις "Δικαιοσύνης φιλικές για τα παιδιά" και ότι αναμένεται η έναρξη εργασιών μιας νομοπαρασκευαστικής επιτροπής για θέματα οικογενειακού δικαίου. Περαιτέρω, για το γεγονός ότι το Ειδικό Ληξιαρχείο δεν εφαρμόζει το άρθρο 10 του νόμου…