Τέσσερα εντελώς σαφή νομικά μέτρα για την καταπολέμηση της διαφθοράς

Εάν μια κυβέρνηση είναι όντως αποφασισμένη να αναζητήσει όλα όσα χάνονται από τον μαύρο κύκλο της διαφθοράς, με οποιοδήποτε κόστος για την σχέση της με συντεχνίες και ολιγάρχες, υπάρχουν πολύ συγκεκριμένες προτάσεις της διεθνούς κοινωνίας των πολιτών για την υλοποίησή τους.

1)  Ο νόμος για την προστασία των καταγγελλόντων σημαντικών φαινομένων διαφθοράς στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα (whistleblowing). Αυτή τη στιγμή, παρά τις τροποποιήσεις του 2014, ο νόμος προσφέρει ελάχιστη και θεωρητική προστασία στους απλούς πολίτες που έχουν μεν στοιχεία για χοντρές υποθέσεις δωροδοκίας, θα ήθελαν να τα θέσουν υπόψη στους αρμόδιους, αλλά γνωρίζουν ότι θα αντιμετωπίσουν αντίποινα. Οι τροποποιήσεις του ποινικού κώδικα για τους "μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος" δεν παρέχουν επαρκή προστασία. Ενώ ο Έλληνας νομοθέτης γνωρίζει πολύ καλά τί πρέπει να κάνει, γιατί τα έχει επισημάνει και η Διεθνής Διαφάνεια στις Αρχές για την Νομοθέτηση Whistleblowing. Οι αρχές αυτές δεν έχουν ακολουθηθεί από τη νομοθεσία, με αποτέλεσμα ελάχιστοι να τολμούν να καταγγέλλουν φαινόμενα διαφθοράς και να χάνονται εκατομμύρια που κανονικά θα έπρεπε να καταλήγουν στο δημόσιο ταμείο. Ένα νέο νομοθέτημα που ακολουθεί το σύνολο των Αρχών αυτών θα θωρακίσει το σύστημα υποβολής καταγγελιών και στον δημόσιο αλλά και στον ιδιωτικό τομέα. Αλλά χρειάζεται τόλμη.

2)  Ο νόμος για το πολιτικό χρήμα και τον έλεγχο του πόθεν έσχες έχει επίσης σημαντικά προβλήματα και κυρίως διότι η Επιτροπή που ελέγχει τους πολιτικούς αποτελείται και από βουλευτές. Και σε αυτό το θέμα έχει επισημανθεί ότι πρέπει να οργανωθεί ένας εντελώς ανεξάρτητος φορέας στον οποίο να μη μετέχουν καθόλου ελεγχόμενοι πολιτικοί. Γενικά, όλες οι "διακομματικές επιτροπές" που προβλέπονται για να ελέγχουν τους ίδιους τους πολιτικούς οργανισμούς πάσχουν από εγγενή σύγκρουση συμφερόντων. Σκεφτείτε μόνο πόσα έσοδα έχασε ο Δήμος Αθηναίων (πιθανώς και άλλοι δήμοι) από τα πρόστιμα που δεν μπήκαν για την παράνομη αφισσοκόληση, μόνο και μόνο επειδή ουδέποτε συνεδρίασε η αρμόδια "διακομματική επιτροπή", η οποία απλά πρέπει να καταργηθεί και τα πρόστιμα να επιβάλλονται όπως για κάθε παραβάτη από τα δημοτικά όργανα και μόνον. 

3)  Η επιτάχυνση της Δικαιοσύνης δεν επιτυγχάνεται με την προσθήκη οικονομικών εμποδίων όπως είναι τα αυξημένα παράβολα για μηνύσεις, εφέσεις και γενικά καθιστώντας ακριβή την προσφυγή του πολίτη στην Δικαιοσύνη. Τα μέτρα αυτά απέτυχαν και τα παράβολα πρέπει να καταργηθούν: η προσφυγή στη Δικαιοσύνη είναι συνταγματικό δικαίωμα, όχι εμπόρευμα. Η αποφόρτιση των δικαστηρίων πετυχαίνει μόνο με την ίδρυση θεσμών διαμεσολάβησης. Η Κυβέρνηση μπορεί να πετύχει αυτή τη στιγμή σε σημαντικό βαθμό την αποφόρτιση των δικαστηρίων από υποθέσεις που αφορούν Δήμους και Περιφέρειες, εάν αλλάξει το νομοθετικό πλαίσιο και διευκολύνει την εκλογή Συμπαραστάτη του Δημότη σε κάθε δήμο και Περιφερειακού Συμπαραστάτη του Πολίτη σε κάθε περιφέρεια. Στο υπουργείο Εσωτερικών ως συντονιστής του Δικτύου Δημοτικών και Περιφερειακών Συμπαραστατών έχω καταθέσει από πέρσι μια πρόταση για την ενίσχυση του θεσμού σύμφωνα με τις συστάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης. Κι επειδή το πρόβλημα είναι ότι οι Συμπαραστάτες εκλέγονται με την αυξημένη πλειοψηφία των 2/3 του συνόλου των μελών των δημοτικών και περιφερειακών συμβουλίων, πρέπει να γίνει μια αλλαγή που θα διευκολύνει την εκλογή: η δεύτερη ψηφοφορία να αφορά μόνο την αυξημένη πλειοψηφία των παρόντων (κι όχι του συνόλου των μελών) των δημοτικών / περιφερειακών συμβουλίων. Ο Συνήγορος του Πολίτη πρέπει να παύσει να λειτουργεί μόνο ως ένας κεντρικός θεσμός της πρωτεύουσας και η λειτουργία του πρέπει να διαχυθεί στο σύνολο των δημοσίων υπηρεσιών, ώστε οι πολίτες να λύνουν τα προβλήματά τους με τον εγγύς δημόσιο διαμεσολαβητή, αποφεύγοντας δικαστικές διαδικασίες και έξοδα. 

4)  Η πρόσβαση στην δημόσια πληροφορία και η χρήση των ανοικτών δεδομένων αφορά μία ολόκληρη νέα αγορά καινοτόμων προϊόντων και εφαρμογών πληροφορικής. Ο τελευταίος νόμος ακολούθησε ανέμπνευστα την οδηγία της Ε.Ε. χωρίς να προσθέτει κάτι ουσιαστικό και πρακτικό στο άνοιγμα των δημόσιων δεδομένων. Γιατί είναι θεωρητικός και δεν προβλέπεται σοβαρό και αξιόπιστο σύστημα επιβολής των διατάξεων. Πρέπει να ιδρυθεί και στην Ελλάδα η ανεξάρτητη αρχή του Επιτρόπου Πρόσβασης στην Πληροφόρηση και Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων, ώστε να υπάρχει επιβολή σε όποιον δεν παρέχει δημόσια δεδομένα στο κοινό, παράλληλα με την προστασία όσων δεδομένων αφορούν ειδικές κατηγορίες που σχετίζονται με τα ανθρώπινα δικαιώματα. Μια πλήρης πρόταση νόμου για το θέμα αυτό - που νοικοκυρεύει και την λειτουργία της Αρχής Δεδομένων - έχει δημοσιευθεί εδώ. 

Τέσσερις εύκολα υλοποιήσιμοι νομικοί στόχοι που μπορούν να εξοικονομήσουν έσοδα για το κράτος, αλλάζοντας εκ βάθρων και την αντίληψη για την σχέση του μαζί μας.

Αρνητής της γενοκτονίας των Αρμενίων στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο

ΑΥΡΙΟ στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου θα δικαστεί μια πολύ ενδιαφέρουσα υπόθεση. Ο κ. Perinçek ήταν ο αρχηγός του τουρκικού εργατικού κόμματος που αρνήθηκε την γενοκτονία των Αρμενίων από την Οθωμανική Αυτοκρατορία (1915) ισχυριζόμενος σε διάφορα συνέδρια στην Ελβετία ότι επρόκειτο για ένα "διεθνές ψεύδος".

 Μια ελβετοαρμενική ένωση του έκανε μήνυση και ελβετικό δικαστήριο τον καταδίκασε κρίνοντας ότι σκοπός του ήταν καλλιέργεια φυλετικού μίσους και όχι η συμβολή σε έναν ιστορικό διάλογο.Έκανε έφεση που απορρίφθηκε, ενώ το Ακυρωτικό Τμήμα έκρινε ότι αρνήθηκε τον χαρακτηρισμό "γενοκτονία" κι όχι τις σφαγές κι εκτοπίσεις.Το Ομοσπονδιακό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή του και τελικά ακολούθησε προσφυγή στο Ευρωπαϊκό, όπου ισχυρίζεται ότι παραβιάστηκε η ελευθερία της έκφρασής του, λόγω της διατύπωσης του ελβετικού δικαίου που δεν ήταν "προβλέψιμων συνεπειών", λόγω του ότι δεν επιδιώχθηκε με την ποινή "νόμιμος στόχος" και ότι η επέμβαση στην ελευθερία του δεν ήταν "αναγκαία σε μια δημοκρατική κοινωνία" (τα εντός εισαγωγικών είναι νομική ορολογία του ευρωπαϊκού δικαίου της ελευθερίας της έκφρασης). 

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο τον δικαίωσε με την πρώτη απόφασή του το 2013 (με ψήφους 5 έναντι 2) κρίνοντας ότι οι ελβετικές διατάξεις που εφαρμόστηκαν ήταν ανεπαρκείς σε σχέση με τα πρότυπα που θέτει το ευρωπαϊκό δίκαιο και η νομολογία του ΕΔΔΑ. Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι όντως παραβιάστηκε η ελευθερία της έκφρασής του γιατί η ποινή δεν ανταποκρινόταν σε "πιεστική κοινωνική ανάγκη" και δεν ήταν αναγκαία σε μια δημοκρατική κοινωνία για την προστασία της τιμής και των συναισθημάτων των απογόνων της γενοκτονίας του 1915.

 Όμως η Ελβετία προσέβαλε την απόφαση του Τμήματος κι έτσι η υπόθεση παραπέμφθηκε για επανεκδίκαση στο Τμήμα Ευρείας Συνθέσεως του ΕΔΔΑ, στο οποίο θα διεξαχθεί αύριο η ακροαματική διαδικασία. Δηλαδή το ΕΔΔΑ θα αποφασίσει σε τελικό βαθμό, όχι βέβαια αν έγινε η γενοκτονία, αλλά αν η διαδικασία με την οποία καταδικάστηκε ο προσφεύγων ήταν σύμφωνη ή όχι με το ευρωπαϊκό δίκαιο.

Πολιτική ορκωμοσία Πρωθυπουργού

Είναι η πρώτη φορά που η ορκωμοσία του Πρωθυπουργού γίνεται με πολιτικό όρκο. Το ίδιο το Σύνταγμα δεν προβλέπει τον τύπου του όρκου του Πρωθυπουργού. Ο τύπος του θρησκευτικού όρκου προβλέπεται μόνο για τους βουλευτές (άρθρο 59) και για τον ΠτΔ (άρθρο 33). Οι σχέσεις του Κράτους με την Εκκλησία περιγράφονται στο άρθρο 3 που αναγνωρίζεται επικρατούσα η ορθόδοξη ανατολική εκκλησία και στο άρθρο 13 που κατοχυρώνονται συνταγματικοί κανόνες για την θρησκευτική ελευθερία. Άλλες σημαντικές πολιτικές ορκωμοσίες στο παρελθόν ήταν η ορκωμοσία του Δημάρχου Αθηναίων το 2011 και της Περιφερειάρχη Αττικής το 2014.

Ο τύπος του όρκου του Πρωθυπουργού προβλέπεται από το άρθρο 9 του Ν.1558/1985, κατά το οποίο ο Πρωθυπουργός πριν αναλάβει καθήκοντα ορκίζεται κατά τον τύπο που προβλέπεται από το άρθρο 14 για τα μέλη της Κυβέρνησης:

"Οι αντιπρόεδροι της Κυβέρνησης, οι υπουργοί και οι υφυπουργοί διορίζονται και παύονται, σύμφωνα με τα άρθρα 37 παρ. 1 και 81 παρ. 1 του Συντάγματος, με προεδρικό διάταγμα ύστερα από πρόταση του Πρωθυπουργού και δίνουν ενώπιον του Προέδρου της Δημοκρατίας τον ακόλουθο όρκο: "Ορκίζομαι στο όνομα της Αγίας Ομοούσιας και Αδιαίρετης Τριάδας να τηρώ το γενικό συμφέρον του ελληνικού λαού". Η παράγραφος 2 του άρθρου 59 του Συντάγματος ισχύει αναλόγως. Μπορεί επίσης να δοθεί όρκος με διαβεβαίωση χωρίς θρησκευτικό περιεχόμενο."

Επομένως η "διαβεβαίωση χωρίς θρησκευτικό περιεχόμενο" (= ο πολιτικός όρκος) προβλέπεται νομοθετικά από τον ανωτέρω νόμο. 

Δεύτερη απόφαση για την Γιούλια Τιμοσένκο από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο

Σήμερα εκδόθηκε η δεύτερη απόφαση για την Γιούλια Τιμοσένκο, π. πρωθυπουργό της Ουκρανίας από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Στην πρώτη απόφαση (2013) το ΕΔΔΑ καταδίκασε την Ουκρανία για την διαδικασία που αφορούσε την προφυλάκιση της Τιμοσένκο, για την υπογραφή σύμβασης εισαγωγής φυσικού αερίου. Η δεύτερη προσφυγή αφορούσε την ίδια την δίκη της πρώην πρωθυπουργού: η Ουκρανία παραδέχθηκε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο ότι η ποινική δίωξή της είχε πολιτικά κίνητρα και ότι όντως παραβιάστηκαν ανθρώπινα δικαιώματά της. Η Τιμοσένκο δήλωσε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο ότι αποδέχεται τις δηλώσεις της Ουκρανίας και τελικά σήμερα το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο με μια απόφασή του έκρινε ότι η υπόθεση διευθετήθηκε φιλικά και διεγράφη από το πινάκιό του.

Τέλος στην 15ήμερη απαγόρευση των δημοσκοπήσεων πριν τις εκλογές

Η νομοθετική απαγόρευση της δημοσίευσης δημοσκοπήσεων 15 ολοκληρες μέρες πριν την ημέρα των εκλογών ήταν ένας σοβαρός περιορισμός της ελεύθερης διακίνησης της πληροφορίας. Από το 2009 το είχαμε υποστηρίξει ορισμένοι (βλ. εδώ) και απ' όσο γνωρίζω υπήρξαν και δύο προσφυγές στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου για παραβίαση του άρθρου 10 της ΕΣΔΑ.

Ο περιορισμός αυτός τελείωσε για τις βουλευτικές εκλογές. Είχε προηγηθεί η κατάργησή του στις τοπικές εκλογές και στις εκλογές του 2014 και με μια τροπολογία σε ένα νομοσχέδιο υποστηρίχθηκε ότι αφού η άρση του περιορισμού δεν δημιούργησε προβλήματα σε αυτές τις εκλογές, καλό είναι να καταργηθεί η απαγόρευση και για τις βουλευτικές εκλογές.

Πράγματι, με το άρθρο 32 του Ν.4315/2014 η 15ήμερη απαγόρευση γίνεται ημερήσια:

«α. Μία (1) ηµέρα πριν από τη διενέργεια των βουλευτικών εκλογών και έως τη 19η ώρα της ηµέρας της ψηφοφορίας, απαγορεύεται η δηµοσιοποίηση δηµοσκοπήσεων για την πρόθεση ψήφου των εκλογέων και η καθ’οιονδήποτε τρόπο µετάδοση αποτελεσµάτων των δηµοσκοπήσεων, καθώς και η καθ’ οιονδήποτε τρόπο µετάδοση και αναµετάδοσή τους από τα µέσα ενηµέρωσης, µε οποιονδήποτε τρόπο και αν διανέµονται ή εκπέµπουν.

«β. Με την επιφύλαξη του προηγούµενου εδαφίου, µία (1) ηµέρα πριν από τη διενέργεια των βουλευτικών εκλογών και µέχρι τη 19η ώρα της ηµέρας της ψηφοφορίας, απαγορεύεται στους δηµόσιους και ιδιωτικούς ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθµούς ελεύθερης λήψης, στους φορείς παροχής συνδροµητικών ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών υπηρεσιών, σε κάθε είδους εφηµερίδα και περιοδικό, καθώς και στα πολιτικά κόµµατα και στους υποψηφίους, η καθ’ οιονδήποτε τρόπο δηµοσιοποίηση ή µετάδοση ή αναµετάδοση οποιασδήποτε έρευνας γνώµης, µε οποιονδήποτε τρόπο και αν διενεργείται, σχετικά µε τις πολιτικές τάσεις, απόψεις και προτιµήσεις της κοινής γνώµης, για πολιτικά κόµµατα, πολιτικές θέσεις και πρόσωπα ή άλλα οικονοµικά και κοινωνικά ζητήµατα.»

Είναι πολύ θετικό βήμα ότι καταργήθηκε η 15ήμερη απαγόρευση. Ωστόσο η θεματική ευρύτητα της απαγόρευσης της "β" παραγράφου εξακολουθεί να είναι υπερβολική: ιδίως αν πρόκειται για "αναμετάδοση", δηλαδή όχι για πρώτη μετάδοση έρευνας γνώμης και στο μέτρο που δεν αφορά πολιτικά πρόσωπα, κόμματα κλπ, αλλά "άλλα οικονομικά και κοινωνικά ζητήματα" θεωρώ εντελώς υπερβολική την απαγόρευση. Δεν μπορείς να απαγορεύεις στους σχολιαστές να μιλούν με αναφορά σε στοιχεία!

Ενεργοί πολίτες στην προεκλογική περίοδο

Είμαστε κι εμείς που δεν αντιμετωπίζουμε τον δημόσιο βίο ως μια πίτα που μοιράζεται σε κομματικούς οργανισμούς και δεν φοράμε τα γυαλιά της εκάστοτε συγκυρίας όταν λέμε μια γνώμη. Μπορεί να πούμε κάτι επικριτικό, χωρίς να βλέπουμε τους πολιτικούς ή τους υποστηρικτές τους με την αντιπαλότητα όσων κάθονται στην απέναντι κερκίδα, αντίθετα μπορεί να ψηφίσουμε αυτό που επικρίνουμε περισσότερο. Ναι, ακόμη και στην κορύφωση της προεκλογικής περιόδου υπάρχει κόσμος που δεν σκέφτεται μόνο τα ποσοστά, τις αυτοδυναμίες, τις καταμετρήσεις και τους συσχετισμούς.

 Είναι κατανοητό το άγχος των υποψηφίων και των υποστηρικτών τους και τους συγχωρούμε όταν, πάνω στον παροξυσμό, μπορεί να μας "χρεώνουν" σε μια πλευρά ή άλλη. 

Μας αρκεί που μετά μπορούμε να αποδεικνύουμε ότι έκαναν λάθος και μας λυπεί που θα κάνουν το ίδιο λάθος σε κάθε προεκλογική περίοδο, χωρίς να μαθαίνουν ποτέ. Επίσης, η μη στράτευση δεν είναι συμπεριφορά αποσυνάγωγου, αλλά για κάποιους είναι πολύ πιο επίπονη και συνεπής επιλογή ενεργού πολίτη. Και δεν την ταυτίζω καθόλου με την αδιαφορία ή την τήρηση ίσων αποστάσεων: όταν διατηρείς την δυνατότητα της θετικής ή αρνητικής κριτικής προς όλες τις κατευθύνσεις δεν τηρείς "ίσες αποστάσεις", αλλά εκτίθεσαι χειρότερα από την στράτευση.

Ο Στάλιν στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο

Ο εγγονός του Ιωσήφ Στάλιν προσέφυγε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου εναντίον της Ρωσίας και έχασε χτες. Η υπόθεση αφορούσε την μήνυση που είχε καταθέσει εναντίον μιας εφημερίδας στην οποία δημοσιεύθηκε ένα άρθρο που ανέφερε τον Στάλιν ως αιμοδιψή καννίβαλο κ.τ.λ.Τα ρωσικά δικαστήρια απέρριψαν την μήνυση και ο απόγονος προσέφυγε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για παραβίαση της δίκαιης δίκης, της ελευθερίας της έκφρασης και της απαγόρευσης διακρίσεων . Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο όμως θεώρησε ότι ορθότερο ήταν να εξετάσει εάν θίγεται η ιδιωτική ζωή του απογόνου του Στάλιν, κρίνοντας ότι από πλευράς ανθρώπινων δικαιωμάτων αυτό θα ήταν το πρόβλημα. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο αναφέρει ότι θα μπορούσε να θιγεί η ιδιωτική - οικογενειακή ζωή ενός απογόνου με όσα λέγονται για τον πρόγονό του, αλλά το θέμα προϋποθέτει στάθμιση με το δικαίωμα της ελευθερίας της έκφρασης και τελικά το θέμα είναι φυσικά αν ο πρόγονος ήταν κάποιο ιστορικό πρόσωπο ή όχι. Έτσι δεν μπήκε καν στην ουσία και απέρριψε την προσφυγή ως απαράδεκτη, κρίνοντας ότι ο εγγονός εξ ορισμού δεν θίγεται νομικά. Η απόφαση δημοσιεύθηκε χτες.

Απόφαση Dzhugashvili κατά Ρωσίας. 

Oι εκλογές για Συμπαραστάτη του Δημότη και της Επιχείρησης στον Δήμο Αθηναίων

ΟΙ ΕΚΛΟΓΕΣ ΓΙΑ “ΣΥΜΠΑΡΑΣΤΑΤΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΗ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ” ΣΤΟΝ ΔΗΜΟ ΑΘΗΝΑΙΩΝ

10.2.2011: ο Δήμαρχος προκηρύσσει για πρώτη φορά την θέση, με διαδικτυακή ανάρτηση στο site του Δήμου, σύμφωνα με την ρύθμιση του “Καλλικράτη”. Είναι η αρχική αυστηρή διάταξη του “Καλλικράτη” - που τροποποιήθηκε με επομενο νόμο- κατά την οποία η διαδικασία πρέπει υποχρεωτικά να ολοκληρωθεί εντός 2 μηνών από την εγκατάσταση των δημοτικών αρχών.

28.2.2011: Δημοτικό Συμβούλιο: πρώτη εκλογική διαδικασία, 12 υποψήφιοι. Η μείζων αντιπολίτευση (Αθήνα, πόλη της ζωής μας) αποχωρεί από την διαδικασία, αναφέροντας ότι δεν έχει προηγηθεί καμία συζήτηση με την πλειοψηφία για να εξεταστεί ποιό πρόσωπο θα συγκέντρωνε την ευρεία πλειοψηφία. Παρατάξεις ΚΚΕ (Λαϊκή συσπείρωση) και Ανταρσία στις γειτονιές της Αθήνας καταγγέλλουν τον θεσμό και απέχουν από την ψηφοφορία.

21.3.2011: Δημοτικό Συμβούλιο: έχει προγραμματιστεί να γίνει η επαναληπτική εκλογική διαδικασία, η οποία αναβάλλεται λόγω κατάληψης της αίθουσας του δημοτικού συμβουλίου από συμβασιούχους.

2.5.2011: Δημοτικό Συμβούλιο: η επαναληπτική εκλογική διαδικασία πραγματοποιείται, με αποχή ΟΛΩΝ των παρατάξεων της αντιπολίτευσης (δηλαδή και “Ανοιχτή Πόλη” και “Επιμένουμε Αθήνα”, λόγω έλλειψης διαπαραταξιακής συνεννόησης). Τις περισσότερες (9) ψήφους έλαβε ένας υποψήφιος που είχε υπάρξει στο παρελθόν και υποψήφιος δημοτικός σύμβουλος με την δημοτική παράταξη Σκανδαλίδη.

24.5.2011: Τροποποίηση “Καλλικράτη”: η προκήρυξη μπορεί να επανεκδοθεί μετά την δεύτερη άκαρπη ψηφοφορία, ακόμα και μετά τους 2 πρώτους μήνες από την εγκατάσταση της δημοτικής αρχής. Αυτή η πρώτη τροποποίηση του άρθρου 77 επέτρεψε την επαναπροκήρυξη της θέσης στον Δήμο Αθηναίων. Το δίμηνο θεωρείται πλέον “ενδεικτική” προθεσμία.

7.6.2011: νέα Εγκύκλιος Υπουργείου: “Η προκήρυξη μπορεί να εκδίδεται, κάθε φορά, και μετά το πέρας της δεύτερης ανεπιτυχούς εκλογής του Συμπαραστάτη. Εφόσον, δηλαδή, μετά από δύο ψηφοφορίες, οι οποίες μπορεί να διενεργούνται στην ίδια ή σε επομένη συνεδρίαση του δημοτικού ή περιφερειακού συμβουλίου, δεν επιτυγχάνεται η εκλογή του Συμπαραστάτη, τότε πριν τη διενέργεια νέας ψηφοφορίας εκδίδεται προκήρυξη για την πλήρωση της θέσης, στην οποία μπορούν να θέσουν υποψηφιότητα τα ίδια ή άλλα πρόσωπα ή να αποσύρουν το ενδιαφέρον τους πρόσωπα που είχαν θέσει υποψηφιότητα με την προηγούμενη προκήρυξη.”

Για ένα χρόνο, ο Γιώργος Αμυράς με δελτία τύπου, ερωτήσεις στο δημοτικό συμβούλιο και παρεμβάσεις υπενθυμίζει την έλλειψη Συμπαραστάτη στον Δήμο Αθηναίων. Η Ανοιχτή Πόλη επίσης θέτει το ζήτημα και συμφωνεί ότι ο Δήμος πρέπει να ενεργοποιήσει τον θεσμό.

Αρχές Ιουνίου 2012: Συναντιέμαι με τον Δήμαρχο, επισημαίνοντας την αναγκαιότητα εκλογής Συμπαραστάτη του Δημότη και της Επιχείρησης, ιδίως μετά την τροποποίηση του Καλλικράτη που επιτρέπει πλέον την εκ νέου προκήρυξη. Ως μόνη λύση, για μην οδηγηθούμε και πάλι σε αδιέξοδο, αναδεικνύεται η ενδο-παραταξιακή συμφωνία της δημοτικής πλειοψηφίας, αλλά και η δια-παραταξιακή συνεννόηση με την αντιπολίτευση για την συγκρότηση της αυξημένης πλειοψηφίας των 2/3. Γεγονός που προϋποθέτει υποψηφιότητα ουδέτερη κομματικά, παραταξιακά και πολιτικά.

13.6.2012: ο Δήμαρχος προκηρύσσει εκ νέου τη θέση.

26.7.2012: Δημοτικό Συμβούλιο, εκλογική διαδικασία. Είμαστε 3 υποψήφιοι. Εκλέγομαι με 32 ψήφους, οριακά την αυξημένη πλειοψηφία των 2/3 του τότε συνόλου των μελών του Δ.Σ. Οι υπόλοιποι υποψήφιοι (ανάμεσα στους οποίους και εκείνος που είχε πάρει 9 ψήφους στην προηγούμενη ψηφοφορία) έλαβαν από 2 ψήφους.

14.4.2014: Τροποποίηση του “Καλλικράτη”: το ενδεικτικό δίμηνο για την προκήρυξη της θέσης γίνεται εξάμηνο από την εγκατάσταση των δημοτικών αρχών. Μια πολύ κακή ρύθμιση που χαλαρώνει την υποχρέωση των Δημάρχων για προκήρυξη της θέσης.

31.8.2014: Λήγει η θητεία μου.

20.11.2014: ο Δήμαρχος προκηρύσσει την θέση.

4.12.2014: Δημοτικό Συμβούλιο, πρώτο θέμα: επιλογή Συμπαραστάτη. Οι 7 υποψήφιοι παρουσιαζόμαστε με πεντάλεπτες ομιλίες ενώπιον 38 παρόντων δημοτικών συμβούλων. Η εκλογική διαδικασία αναβάλλεται για την επόμενη συνεδρίαση, προκειμένου να πραγματοποιηθεί η διαπαραταξιακή συνεννόηση, σύμφωνα με σχετική δήλωση του προεδρείου.

18.12.2014: Δημοτικό Συμβούλιο, πρώτη ψηφοφορία. Είμαστε 7 υποψήφιοι και η διαδικασία αποβαίνει άγονη. Έλαβον: Αδαμακοπούλου 6, Δημητρόπουλος 0, Κακέπης 0, Καρανασοπούλου 6, Ματθαίου 2, Παπανδρέου 11, Σωτηρόπουλος 6. Η επαναληπτική ψηφοφορία ορίζεται για επόμενη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου.

15.1.2014: Δημοτικό Συμβούλιο, η δεύτερη ψηφοφορία δεν πραγματοποιείται. Αναβάλλεται για επόμενη συνεδρίαση.

Ο Συμπαραστάτης του Δημότη και της Επιχείρησης είναι το μόνο δημοτικό όργανο που δεν έχει ακόμη στελεχωθεί κατά την τρέχουσα δημοτική περίοδο.

Υπερασπίζοντας την οικουμενικότητα των δικαιωμάτων

Είναι συνειδητό, πλέον, ότι ζούμε σε κρίσιμα χρόνια που θα καθορίσουν το μέλλον σε μεγάλο βάθος. Είμαστε σε μια ιστορική περίοδο στην οποία θα κριθεί και θα επαναπροσδιοριστεί η ίδια η ανθρώπινη αξία. Δεν νομίζω ότι περιμέναμε, ως φοιτητές των νομικών σχολών της δεκαετίας του 1990, ότι θα χρειαζόταν να επανέλθουμε σε αρχές και κανόνες που περιλαμβάνονταν σε ιστορικές αναδρομές ή θεωρητικά τμήματα της ύλης, όπως, ξέρετε τώρα, θέματα που ακούγονταν πιο κοντινά τα τέλη του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου και όχι τόσο με όσα θα αντιμετωπίζαμε ως οι νομικοί μιας κοινωνίας ανάπτυξης, ειρήνης και ευημερίας.

Το 2001, βέβαια, με το χτύπημα τους δίδυμους πύργους, πολλά αυτονόητα γκρεμίστηκαν. Τότε ξεκίνησε ένα πρώτο τρομολαγνικό κύμα υπερτονισμού της ανάγκης ασφάλειας που οδηγούσε σε έναν αντίλογο από όσους έβλεπαν περισσότερο την περιστολή των δικαιωμάτων και λιγότερο την ενίσχυσή τους. Κοιτάζοντας πίσω, και οι δύο θεωρήσεις, αποδείχθηκαν τουλάχιστον εκκρεμείς. Γιατί δεν αναζήτησαν τις αιτίες, αλλά έβλεπαν και οι δύο τις λύσεις στην αύξηση τεχνικών μέτρων και των νομοθετικών εγγυήσεων. Αυτές οι προσεγγίσεις ήδη φαίνονται πολύ μακρινές και ξεπερασμένες από την ίδια την καθημερινότητα.

Αλλά, να που και πάλι φτάνουμε να μιλάμε για τα στοιχειώδη. Σαν να έχει ολοκληρωθεί ένας μεγάλος κύκλος από τις πρώτες διακηρύξεις για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και να πρέπει να τις επανεφεύρουμε. Και τώρα, περισσότερο από τότε, φαίνεται ότι δεν αρκεί η δύναμη που δίνει η τεχνολογία και η κατάφαση που προκαλεί μια μεστή νομικοπολιτική διατύπωση ή ένας περιγραφικός φιλοσοφικός και πολιτικός λόγος. Πρέπει να εντοπίσουμε  και να αναλύσουμε δεδομένα. Πού οφείλεται αυτή η κραυγαλέα διχοτόμηση ανάμεσα σε κυρίαρχες πολιτισμικές αναμετρήσεις και τί είναι, τέλος πάντων, αυτό που στερεί από τα ανθρώπινα δικαιώματα την πραγματικά οικουμενική τους αποδοχή; Δεν αρκούν οι τυποποιημένες απαντήσεις όπως το θρήσκευμα, τα γεωπολιτικά συμφραζόμενα και οι οικονομικοινωνικές συνθήκες κι, επίσης, τίποτε δεν προεξοφλεί ότι η θεώρηση αυτή είναι αντικειμενική ή τελική και ολοκληρωμένη. 

Μπορούμε λοιπόν να ξαναδούμε την έκταση εφαρμογής, τους αναγκαίους περιορισμούς, το περιεχόμενο και την ποιότητα των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Να υπενθυμίσουμε που βασίζονται οι γενικεύσεις που περιέχουν αυτοί οι κανόνες. Το αίμα που έχει χυθεί, για να μην χυθεί κι άλλο. Αλλά νομίζω ότι ο βασικός στόχος είναι η εμπέδωση της οικουμενικότητάς τους. Δεν μπορεί στο στάδιο της εξέλιξης που είμαστε, να ισχύουν άλλα ελάχιστα για ανθρώπους που βρίσκονται σε μία χώρα κι άλλα για όσους βρίσκονται σε άλλη. Μόνο ένας λόγος "δικαιολογεί" τις αποκλίσεις: η διαφωνία για την ίδια την ανθρώπινη φύση. Αυτή η διαφωνία λοιπόν είναι που γεφυρώνεται μέσα από σύνθετες και μακροχρόνιες διεργασίες που εμπερικλείουν συνεχείς ανακεφαλαιώσεις και επαναπροσδιορισμούς. Αυτό δεν τελειώνει ποτέ, πρέπει να έχουμε υπόψη. Πρέπει μειώσουμε όμως, όσο περισσότερο μπορούμε τα άτομα που θυσιάζονται ανάμεσα στις μυλόπετρες.

Κάμερες για την ασφάλεια κατοικίας: μια νέα απόφαση του Δικαστηρίου Ε.Ε.

Κατά πόσον είναι επιτρεπτή η χρήση καμερών για την ασφάλεια μιας κατοικίας ήταν το θέμα που απασχόλησε στην υπόθεση C-212/13 το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι ιδιοκτήτες ενός σπιτιού είχαν εγκαταστήσει κάμερα που κατέγραψε άτομα που προχώρησαν σε επίθεση εναντίον της ιδιοκτησίας και στη συνέχεια το υλικό δόθηκε στην αστυνομία που συνέλαβε υπόπτους. Όμως, υποβλήθηκε η ένσταση της μη νόμιμης συλλογής των εικόνων από την κάμερα που ήταν εγκατεστημένη και η υπόθεση έφτασε στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για να κριθεί αν εφαρμόζονται ή όχι οι κανόνες για τα προσωπικά δεδομένα.

Η υπόθεση αφορά στην ουσία το ίδιο το πεδίο εφαρμογής της Οδηγίας 95/46 και μια εξαίρεση που αφορά τις προσωπικές ή οικιακές χρήσεις. Υπάρχει δηλαδή διάταξη (και στο Ελληνικό δίκαιο) ότι οι κανόνες για την προστασία προσωπικών δεδομένων δεν αφορούν τις  χρήσεις προσωπικών δεδομένων που γίνονται για προσωπικούς ή οικιακούς λόγους. Το πιο κλασικό παράδειγμα είναι η χρήση τηλεφωνικού καταλόγου που έχουμε στο σπίτι μας ή στο κινητό μας τηλέφωνο: σε αυτά τα δεδομένα δεν εφαρμόζονται οι σχετικές διατάξεις: κοινώς μπορούμε να έχουμε καταγεγραμμένα τηλέφωνα χωρίς να είμαστε υποχρεωμένοι να ενημερώνουμε την Αρχή για τήρηση αρχείου ή τους κατόχους των τηλεφωνικών αριθμών ότι τηρούμε τα στοιχεία τους κλπ.

Αυτή η διάταξη για την οικιακή - προσωπική χρήση προφανώς μπορεί να αφορά και άλλες εφαρμογές, όπως είναι για παράδειγμα μια κάμερα που χρησιμοποιείται για οικιακή χρήση. Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο για την κάμερα η οποία καλύπτει ένα πεδίο και πέραν από τον ιδιωτικό χώρο. Το Δικαστήριο της Ε.Ε. έκρινε λοιπόν ότι σαφώς και εφαρμόζονται οι κανόνες για την προστασία προσωπικών δεδομένων στις οικιακές κάμερες ασφαλείας, εφόσον αυτές καταγράφουν πρόσωπα που βρίσκονται και εκτός της οικιακής σφαίρας και ότι η εξαίρεση των οικιακών χρήσεων πρέπει να προσεγγίζεται στενά.

Βεβαίως, η απόφαση δεν σημαίνει ότι δεν επιτρέπεται η χρήση καμερών για ασφάλεια ή η χρήση των δεδομένων για τον εντοπισμό των δραστών. Το γεγονός ότι τα στοιχεία είναι προσωπικά δεδομένα, απλώς τα εντάσσει σε ένα ειδικό καθεστώς εξισορρόπησης δικαιωμάτων, δεν τα καθιστά "απόρρητα". Έτσι, εφόσον έχουν τηρηθεί οι νόμιμες προϋποθέσεις, σαφώς και μπορεί να χρησιμοποιηθεί το σχετικό υλικό για την αναζήτηση των δραστών που έχουν καταγραφεί από κάμερες.

Πώς εκλέγεται ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας κατά το Σύνταγμα

Προσόντα εκλογιμότητας

Ο ΠτΔ πρέπει να είναι Έλληνας πολίτης πριν από πέντε τουλάχιστον έτη, να έχει από πατέρα ή από μητέρα ελληνική καταγωγή, να έχει συμπληρώσει το 40ο έτος και να έχει το δικαίωμα του εκλέγειν (άρθρο 31 Σ.)

Εκλογή

Γίνεται με ονομαστική ψηφοφορία από την Βουλή, σε συνεδρίαση που συγκαλείται ένα μήνα τουλάχιστον (άρα μπορεί και πιο πριν) λήξει η θητεία του εν ενεργεία ΠτΔ. Εκλέγεται εκείνος που θα συγκεντρώσει την πλειοψηφία των 2/3 του συνολικού αριθμού των βουλευτών. Αν δεν συγκεντρωθεί αυτή η πλειοψηφία, η ψηφοφορία επαναλαμβάνεται ύστερα από πέντε ημέρες. Αν δεν συγκεντρωθεί πάλι αυτή η πλειοψηφία, η ψηφοφορία επαναλαμβάνεται ύστερα από πέντε ημέρες, οπότε εκλέγεται ΠτΔ εκείνος που συγκέντρωσε την πλειοψηφία των 3/5 του όλου αριθμού των βουλευτών. Αν δεν συγκεντρωθεί ούτε αυτή η πλειοψηφία, διαλύεται η Βουλή, προκηρύσσονται εκλογές και η νέα Βουλή συγκαλείται για την εκλογή ΠτΔ με πλειοψηφία 3/5 του όλου αριθμού των βουλευτών. Αν δεν συγκεντρωθεί αυτή η πλειοψηφία, η ψηφοφορία επαναλαμβάνεται μετά από πέντε μέρες και εκλέγεται ΠτΔ εκείνος που συγκέντρωσε την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών. Εάν δεν συγκεντρωθεί η απόλυτη πλειοψηφία, η εκλογή επαναλαμβάνεται μετά από πέντε μέρες μεταξύ των δύο προσώπων που πλειοψήφισαν και ΠτΔ "θεωρείται ότι έχει εκλεγεί" εκείνος που συγκέντρωσε την σχετική πλειοψηφία (άρθρο 32 Σ).

Ο αριθμός των βουλευτών προσδιορίζεται με νόμο, δεν μπορεί όμως να είναι μικρότερος από 200, ούτε μεγαλύτερος από 300 (άρθρο 51 Σ.). Επομένως, ο αριθμός των βουλευτών καθορίζεται με τον εκάστοτε εκλογικό νόμο, ο οποίος ορίζει σε όλες τις εκδοχές του από την μεταπολίτευση μέχρι σήμερα τον συνολικό αριθμό των βουλευτών στους 300.

Όταν το Σύνταγμα επιτρέπει να ληφθούν αποφάσεις με την πλειοψηφία των παρόντων βουλευτών, το αναφέρει ρητά. Η συνήθης πλειοψηφία για την λήψη αποφάσεων είναι αυτή που προβλέπει το Σύνταγμα στο άρθρο 67: απόλυτη πλειοψηφία των παρόντων, οι οποίοι όμως ποτέ δεν μπορούν να είναι λιγότεροι από το 1/4 του όλου αριθμού των Βουλευτών. Επομένως το ίδιο το Σύνταγμα ορίζει την σχέση ανάμεσα σε πλειοψηφία των παρόντων και πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών και όλη η συζήτηση περί δήθεν δυνατότητας εκλογής Προέδρου της Δημοκρατίας από τους παρόντες δεν μπορεί παρά να αφορά μόνο την 6η ψηφοφορία, δηλαδή αυτήν που επιτρέπεται να θεωρείται ότι έχει εκλεγεί ΠτΔ εκείνος που συγκέντρωσε την σχετική πλειοψηφία, μετά από την διάλυση της Βουλής και την προκήρυξη εκλογών. Στην συνταγματική ιστορία, δεν έχει γίνει ποτέ 6η ψηφοφορία, καθώς η απώτατη περίπτωση εκλογής με απόλυτη πλειοψηφία ήταν εκείνη που αφορούσε την εκλογή του Κ.Καραμανλή το 1990 με την 5η ψηφοφορία. 

Άρα, στην 3η ψηφοφορία, με βάση το ισχύον δίκαιο δεν μπορεί να εκλεγεί ΠτΔ με λιγότερες από 180 ψήφους. 

Αφαίρεση βιβλίου από πλατφόρμα συνδρομητικής ανάγνωσης

Χτες βοήθησα μια συγγραφέα να κατέβει το out of print βιβλίο της από πλατφόρμα ανάρτησης και ανάγνωσης βιβλίων με συνδρομή. Η ανταπόκριση από την διαδικτυακή υπηρεσία ήταν άμεση και είδα ότι υπάρχει πλέον και ο τεχνικός τρόπος να διασφαλίσουν ότι δεν θα αναρτηθεί εκ νέου το βιβλίο από άλλον χρήστη, καθώς το καταχωρούν σε μια βάση δεδομένων που ελέγχει αυτόματα αν το "χνάρι" του βιβλίου βρίσκεται σε αυτά που ανεβάζουν οι χρήστες. 

Αυτή είναι η αλλαγή που έφερε το web 2.0 στην νομοθεσία: οι υπηρεσίες έχουν ευθύνη μόνο αν τους καταγγελθεί ότι ο χρήστης ανέβασε κάτι παράνομα και δεν το κατεβάσουν επί τόπου. Αυτό σημαίνει ότι οι υπηρεσίες έχουν την υποχρέωση να αναπτύξουν έξυπνα συστήματα υποδοχής καταγγελιών, γιατί αν η ανταπόκρισή τους δεν είναι άμεση, τότε υπάρχει δική τους ευθύνη για αποζημίωση.

Διαγραφή δυσμενών προσωπικών δεδομένων στην πράξη

Όταν είχα υποστηρίξει και πετύχει πριν μερικά χρόνια την διαγραφή από όλες τις ιστοσελίδες ορισμένων προσωπικών δεδομένων που είχαν ήδη κριθεί συκοφαντικά με δικαστική απόφαση, με βάση το ισχύον τότε και σήμερα δίκαιο, ήμουν σίγουρος ότι αυτή η τακτική που κρίθηκε τότε ακτιβιστική και υπερβολική θα δικαιωνόταν. Γιατί ή θα είχαμε άρση της ανωνυμίας του κάθε εξατομικευμένου ιστολόγου (που δεν το θέλει κανένας) ή κεντράρισμα της ευθύνης - με αυστηρές προϋποθέσεις φυσικά- με μετάθεση του προβλήματος στις υπηρεσίες φιλοξενίας περιεχομένου.

Η απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης που αναγνώρισε ότι η μηχανή αναζήτησης είναι "υπεύθυνος επεξεργασίας δεδομένων" για κάθε αναζήτηση προσωπικών δεδομένων που συντελείται με την διερεύνηση ονοματεπωνύμων, απλά επιβεβαίωσε το ισχύον δίκαιο σε μια εφαρμογή του που ονομάζεται "δικαίωμα στην λήθη". Καθώς δεν είναι δυνατόν να βρεις ή και να πείσεις κάθε ανώνυμο, ψευδώνυμο ή έστω απλά διαφωνούντα χρήστη ότι τα προσωπικά δεδομένα που έχει αναρτήσει παραβιάζουν θεμελιώδη δικαιώματα του θιγόμενου, η ευθύνη μεταβιβάζεται στις υπηρεσίες που φιλοξενούν αυτό το περιεχόμενο που αναρτούν οι χρήστες. Βέβαια, αυτό δεν γίνεται αυτόματα, αλλά πρέπει να έχει προηγηθεί η σχετική υποδομή, τόσο σε τεχνικό όσο και σε διοικητικό επίπεδο. Εάν όμως υπάρχει η υποδομή, τότε ο θιγόμενος πρέπει να την αξιοποιήσει μάταια γιατί αλλιώς δεν υπάρχει ευθύνη της εταιρίας.

Τώρα πια έχουμε περάσει σε μια πιο ισορροπημένη αντιμετώπιση. Ενώ πριν όλα ήταν λίγο πολύ ελεύθερα και θα έπρεπε να προσφύγει κάποιος απευθείας στο δικαστήριο - με αμφίβολη έκβαση - οι ίδιες οι μηχανές αναζήτησης, λειτουργούσες ως κεντρική αρτηρία των πληροφοριών αναπτύσσουν σταδιακά τους μηχανισμούς υποδοχής παραπόνων και καταγγελιών, ώστε κάποιος που όντως αδικείται να μπορεί εξωδικαστικά να πετύχει την διαγραφή των δυσμενών δεδομένων που τον αφορούν.

Το αίτημα για διαγραφή δυσμενών δεδομένων γίνεται ολοένα και πιο εντατικό, οπότε αντίστοιχα και οι εταιρίες - μηχανές αναζήτησης ανταποκρίνονται με μεγαλύτερη προθυμία, αναγνωρίζοντας ότι και οι αιτούντες είναι εν δυνάμει πελάτες. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι το αίτημα θα γίνεται πάντοτε δεκτό. Ενδεχομένως να υπάρχουν αντίρροπα δικαιώματα που υπερβαίνουν την αξίωση του ατόμου για διαγραφή των δεδομένων που το αφορούν. Όταν μια υπόθεση έχει και τέτοια χαρακτηριστικά, είναι αυτονόητο ότι η απάντηση δεν μπορεί να είναι μονοδιάστατη, αλλά προϋποθέτει ευρύτερες σταθμίσεις. Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι η παραβίαση του τεκμηρίου της αθωότητας: κάποιος συλλαμβάνεται ή φέρεται ως δράστης, η είδηση παραμένει, γίνεται η δίκη, αθωώνεται και μετά; Μετά, θα παραμένει πάντοτε αναφερόμενος ως συλληφθείς ή κατηγορούμενος, σε κάθε αναζήτηση του ονόματός του;  Δείτε τι έγινε με τις οροθετικές. Πρέπει να υπάρχει και μια προληπτική λειτουργία, ώστε να μην περιοριζόμαστε μόνο στο στάδιο της αποκατάστασης και της αποζημίωσης.

Σκεφτείτε αν η Google είχε αποφασίσει να απαγορεύσει την είσοδο σε όλες τις ιστοσελίδες που αναπαρήγαγαν τις εικόνες και τα υπόλοιπα δεδομένα των οροθετικών που είχαν συλληφθεί το 2012. Πόσο πιο προωθημένη θα ήταν η αντιμετώπιση ενός ατομικού δικαιώματος από μια ιδιωτική επιχείρηση, σε σχέση με το ίδιο το κράτος! Κι αυτό το δικαίωμα το έχουμε όλοι, όχι μόνο οι ευπαθείς ομάδες του πληθυσμού. Καιρός να γίνει αντιληπτό ότι καθένας έχει δικαίωμα να ζητήσει την διαγραφή των δεδομένων που τον αφορούν, εφόσον το αίτημα βασίζεται σε ένα θεμελιώδες δικαίωμά του που υπερβαίνει κάθε άλλης αξίωσης που υποστηρίζει τυχόν την διατήρηση των δεδομένων.

Παρουσίαση υποψηφιότητας για τον Συμπαραστάτη του Δημότη και της Επιχείρησης

Συμπαραστάτης 2.0 στον Δήμο Αθηναίων

Την περίοδο 2012 – 2014 λειτούργησε για πρώτη φορά στον Δήμο Αθηναίων ο Συμπαραστάτης του Δημότη και της Επιχείρησης.  Σε αυτή την πρώτη περίοδο (εφεξής: “Συμπαραστάτης 1.0”) τέθηκαν τα θεμέλια για την λειτουργία του θεσμού, όπως αποτυπώνονται στον άτυπο Κώδικα Λειτουργίας που δημοσιεύθηκε στην ιστοσελίδα του Συμπαραστάτη το 2012 και αναθεωρήθηκε το 2014, καθώς και στο «Εγχειρίδιο Συμπαραστάτη» που συγκεντρώνει το σύνολο των μεθόδων για τις διάφορες πτυχές της λειτουργίας του θεσμού. Στόχος ήταν η πλήρης εφαρμογή της νομοθεσίας που διέπει την συγκεκριμένη δημοτική δομή, καθώς και η υιοθέτηση των καλών πρακτικών από την λειτουργία ομόλογων θεσμών σε τοπικό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Οι δύο ετήσιες εκθέσεις (2012 και 2013), τα έγγραφα που αφορούν τις 527 υποθέσεις και οι 8 ειδικές εκθέσεις για γενικότερα ζητήματα του Δήμου  που εκπονήθηκαν από τον Συμπαραστάτη είναι αναρτημένα στην ιστοσελιδα www.cityofathens.gr/symparastatis) και αποτελούν υλικό για την συνολική επαναξιολόγηση της λειτουργίας του θεσμού στον Δήμο Αθηναίων. Στο πλαίσιο αυτό,  και ενόψει της προκηρυχθείσας διαδικασίας επιλογής Συμπαραστάτη του Δημότη και της Επιχείρησης από το Δημοτικό Συμβούλιο  για την περίοδο 2014-2019, η παρούσα πρόταση υποψηφιότητας εστιάζει στα πεδία που θα μπορούσαν να επέλθουν  βελτιώσεις για την συνεκτικότερη σύμπραξη του θεσμού με τη διοικητική δομή του Δήμου Αθηναίων. Στις ακόλουθες παραγράφους εκτίθενται τέσσερις νέοι στόχοι για την βελτιστοποίηση της απόδοσης του θεσμού, καθώς και προτεινόμενοι τρόποι για την πραγμάτωσή τους, λαμβάνοντας υπόψη την διάρθρωση και την λειτουργία των υπαρχουσών δημοτικών δομών και των δομών εξυπηρέτησης πολιτών του Δήμου Αθηναίων.                                                                                                           Αθήνα, 1.12.2014                                                                                                     Βασίλης Σωτηρόπουλος

1. Προληπτική προσέγγιση

1.1. Η λειτουργία του Συμπαραστάτη 1.0 βασίστηκε στην υποδοχή καταγγελιών πολιτών και επιχειρήσεων και στην έγγραφη διαδικασία διαμεσολάβησης προς τις υπηρεσίες του Δήμου, οι οποίες είναι αρμόδιες για την επίλυση των προβλημάτων (άρθρο 77 παρ. 3 Ν.3852/2010). 

1.2. Η διαμεσολάβηση λειτούργησε περισσότερο “κατασταλτικά”: αφού, δηλαδή, ο πολίτης είχε ήδη αντιμετωπίσει ένα πρόβλημα με τον Δήμο, απευθυνόταν στον Συμπαραστάτη, προκειμένου αυτός να παρέμβει. Η παρέμβαση στην συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων οδηγούσε σε επίλυση του προβλήματος (Ετήσια Έκθεση 2013: 71,05% θετική έκβαση για τους καταγγέλλοντες ). Ωστόσο, από την συνολική επισκόπηση των υποθέσεων της διετίας προκύπτει ότι  σε πολλές περιπτώσεις, οι υπηρεσίες μπορούσαν να είχαν ανταποκριθεί θετικά και χωρίς την έγγραφη παρέμβαση, αν οι πολίτες είχαν απευθυνθεί εξ αρχής σε αυτές και όχι απευθείας στον Συμπαραστάτη.

1.3. Η ωρίμανση του θεσμού, επιτρέπει στον Συμπαραστάτη 2.0 να ασκήσει τον διαμεσολαβητικό του ρόλο, ακολουθώντας μια προληπτική προσέγγιση, χωρίς όμως να εκφεύγει του πεδίου της νόμιμης αρμοδιότητας του. Η προληπτική λειτουργία προϋποθέτει την διαμόρφωση των συνθηκών εκείνων που θα μετριάσουν την περίπτωση απ’ ευθείας υποβολής των καταγγελιών στον Συμπαραστάτη και την επιδίωξη επίλυσης των προβλημάτων από τις υπηρεσίες ή τα όργανα διοίκησης του Δήμου.

1.4. Τρόποι για την ανάπτυξη κι εφαρμογή προληπτικής λειτουργίας από τον Συμπαραστάτη 2.0:

- προτροπή προς τον καταγγέλλοντα να αποφύγει την απευθείας υποβολή καταγγελίας και να απευθυνθεί πρώτα προς την ίδια την αρμόδια δημοτική υπηρεσία ή προς το Τμήμα Εξυπηρέτησης Πολιτών ή τις άλλες υπηρεσίες υποδοχής αιτημάτων, εφόσον φυσικά η εκάστοτε υπόθεση επιδέχεται τέτοιο χειρισμό. Η λειτουργία αυτή έχει ασκηθεί και από τον Συμπαραστάτη 1.0 σε ένα βαθμό, αλλά θα πρέπει πλέον να ενταχθεί οργανικά στην δομή της λειτουργίας του Συμπαραστάτη 2.0, με σχετικές αναφορές στην ιστοσελίδα, ειδικές οδηγίες προς τους συνεργάτες του Γραφείου Συμπαραστάτη, και την εντατικότερη επιδίωξη συνεννόησης και συνέργειας με τις υπάρχουσες δημοτικές δομές και τα όργανα διοίκησης του Δήμου (τα τελευταία δύο αναλύονται στις παραγράφους 2 και 3).

- υποβολή ενημερωτικών αναφορών σε τακτική βάση προς τους Διευθυντές των υπηρεσιών, τον Γενικό Γραμματέα ή και των Αντιδημάρχων σχετικά με την επαναλαμβανόμενη ή πιθανολογούμενη υποδοχή παραπόνων, προκειμένου να διερευνηθεί ο συνολικός τρόπος αντιμετώπισης.

- εξέταση δυνατοτήτων για διοργάνωση “Εργαστηρίου πολιτών”, σε συνεργασία και με δημοτικές υπηρεσίες,  καθώς και με οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών, προκειμένου οι ενδιαφερόμενοι να ενημερώνονται για τα όρια των αρμοδιοτήτων του Δήμου, ώστε να αποφεύγεται η υποβολή αιτημάτων που θα πρέπει να υποβάλλονται σε άλλες δημόσιες (κρατικές ή μη) υπηρεσίες ή αρχές.

- αντίστοιχα ενημερωτικά σεμινάρια θα μπορούσαν να οργανωθούν και για τους εργαζόμενους σε υπηρεσίες με εξειδικευμένο αντικείμενο, ιδίως όταν αυτό σχετίζεται με τα ατομικά δικαιώματα, όπως λ.χ. το Ληξιαρχείο, καθώς και σε άλλες υπηρεσίες, στις οποίες το θεσμικό πλαίσιο είναι ευμετάβλητο λόγω και των νομολογιακών εξελίξεων που εκ θέσεως ο Συμπαραστάτης παρακολουθεί στενά.

2. Συνέργεια με υπάρχουσες δομές συλλογής παραπόνων και εξυπηρέτησης πολιτών

2.1. Έχει παρατηρηθεί ότι οι πολίτες συχνά υποβάλλουν ένα αίτημα σε περισσότερες από μία δημοτικές υπηρεσίες, ελπίζοντας ότι με αυτόν τον τρόπο το αίτημα είναι πιο πιθανό να προωθηθεί και να ικανοποιηθεί. Το φαινόμενο  πολλαπλασιάζει την υποχρέωση απάντησης και, συχνά, υπάρχουν αλληλεπικαλύψεις που δεν είναι εφικτό να παρακολουθηθούν με αμεσότητα από τον Συμπαραστάτη. Το πρόβλημα αυτό αποτελεί γραφειοκρατικό εμπόδιο που πρέπει να ξεπεραστεί, με την οργάνωση διαλειτουργικότητας των διαδικασιών και την ανάπτυξη εντατικότερης συνέργειας μεταξύ των δημοτικών δομών. Στην εξομάλυνση αυτή θα μπορούσε να συμβάλλει ο Συμπαραστάτης 2.0.

2.2. Παράλληλα, στις υποθέσεις εκείνες, στις οποίες χρειάζεται διαμεσολάβηση, δηλαδή και νομική διερεύνηση του θέματος για την υποβολή προτάσεων επίλυσης διαφοράς, οι άλλες δομές συλλογής παραπόνων και εξυπηρέτησης πολιτών (όπως είναι το Τμήμα Εξυπηρέτησης Πολιτών και τα Σημεία Εξυπηρέτησης Δημότη) πρέπει να διευκολύνουν την πρόσβαση του πολίτη προς τον Συμπαραστάτη. 

2.3. Τρόποι για την καλύτερη συνεργασία του Συμπαραστάτη 2.0  με τις υπάρχουσες δομές εξυπηρέτησης:

- ενημέρωση των εργαζομένων στις υπάρχουσες δομές εξυπηρέτησης για τον αμιγώς διαμεσολαβητικό ρόλο του Συμπαραστάτη, ώστε να κατευθύνουν τους ενδιαφερόμενους σε αυτόν μόνο όταν υπάρχει έδαφος επίλυσης μιας διαφοράς, η οποία αλλιώς θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ένδικη διαφορά του πολίτη με τον Δήμο.

- εισαγωγή των δεδομένων επεξεργασίας υποθέσεων του Συμπαραστάτη σε κεντρική πλατφόρμα παρακολούθησης, ώστε οι άλλες δομές εξυπηρέτησης να είναι σε θέση να γνωρίζουν την πορεία μιας υπόθεσης που εκκρεμεί στον Συμπαραστάτη.

- δυνατότητα πρόσβασης του Συμπαραστάτη στη βάση δεδομένων που καταγράφονται αιτήματα, παράπονα και καταγγελίες προς τον Δήμο, ώστε να είναι σε θέση να τα συσχετίσει με τυχόν καταγγελίες που του έχουν υποβληθεί ή που μπορεί να του υποβληθούν.

3. Συντονισμός με όργανα διοίκησης του Δήμου

3.1. Υπήρξαν περιπτώσεις στις οποίες, ενώ μια υπόθεση έχει τύχει επεξεργασίας από τον Συμπαραστάτη, αυτή δεν περιλαμβανόταν στον υπηρεσιακό στον φάκελο, με αποτέλεσμα το όργανο διοίκησης να χάνει χρήσιμη πληροφορία στο στάδιο της απόφασης.

3.2. Προτεινόμενοι τρόποι για τον καλύτερο συντονισμό του Συμπαραστάτη 2.0  με τα όργανα διοίκησης του δήμου:

- Καθορισμός στελέχους κάθε δημοτικού οργάνου ως προσώπου επικοινωνίας με τον Συμπαραστάτη, ώστε να υπάρχει και απευθείας ανταλλαγή πληροφοριών για κάθε υπόθεση και να αποφεύγεται το «φίλτρο» των υπηρεσιακών διαδρομών. Ο Συμπαραστάτης ενημερώνει το πρόσωπο επικοινωνίας και για τον τρόπο εύκολου εντοπισμού εγγράφων που έχουν αναρτηθεί διαδικτυακά, όταν αυτά είναι ανωνυμοποιημένα και για διάφορους λόγους δεν μπορούν να ταυτοποιηθούν με υπόθεση που χειρίζεται το δημοτικό όργανο.

- Ειδική σήμανση των  φακέλων υποθέσεων του Γραφείου Συμπαραστάτη,  ώστε να είναι δυνατή η άμεση διάθεση  περαιτέρω πληροφοριών από αυτόν στα δημοτικά όργανα που τυχαίνει να συζητούν σχετική υπόθεση, εάν τα σχετικά έγγραφά του Συμπαραστάτη δεν υπάρχουν στον φάκελο του δημοτικού οργάνου.

- Συντονισμένη συνεννόηση του Συμπαραστάτη με τα Συμβούλια των Δημοτικών Κοινοτήτων, ώστε όταν επιλύετα ένα πρόβλημα σε μία Κοινότητα, να μπορεί να αξιοποιηθεί η προκριθείσα λύση και σε άλλες υποθέσεις που αφορούν άλλες Κοινότητες.

4. Λογοδοσία του Συμπαραστάτη 

4.1. Ο Συμπαραστάτης λογοδοτεί σε ετήσια βάση στο Δημοτικό Συμβούλιο, με την υποβολή και παρουσίαση της ετήσιας έκθεσής του, η οποία σύμφωνα με το νόμο αναρτάται στην ιστοσελίδα του Δήμου.  Η υποβολή της ετήσιας έκθεσης είναι μια μονομερής ενέργεια που δυσχερώς μπορεί να αντικρουσθεί από τις υπηρεσίες του Δήμου, σε περίπτωση που περιέχει ανακρίβειες ή όταν υπάρχει διαφορετική εκτίμηση σε σχέση με τα συνολικά ευρήματα του Συμπαραστάτη.

4.2. Διαδικασία για ουσιαστικότερη λογοδοσία του Συμπαραστάτη 2.0:

- ένα μήνα πριν την δημοσίευση της Ετήσιας Έκθεσης, ο Συμπαραστάτης διαβιβάζει σε κάθε δημοτική υπηρεσία ένα σχέδιο με τα κεφάλαια που την αφορούν, ώστε να δοθεί η δυνατότητα στην υπηρεσία να σχολιάσει τα στοιχεία και τα συμπεράσματα του Συμπαραστάτη. Τα σχόλια αυτά περιλαμβάνονται στην δημοσιευτέα Ετήσια Έκθεση, σε διακριτό χώρο, με εμφανή σήμανση.

Συνοπτικό ή εκτενές Σύνταγμα;

Στην φιλελεύθερη δημοκρατία, ό,τι δεν απαγορεύεται ρητώς επιτρέπεται. Αυτό είναι και το νόημα του φιλελευθερισμού: δεν χρειάζεται να έρθει να μας ορίσει κάποιος όλα τα επιτρεπόμενα πεδία, αφού ισχύει η ελευθερία by default και μόνο όταν κάτι πρέπει να απαγορευθεί σημειακά παρεμβαίνει ο νόμος και το ορίζει. Και αν δεν το έχει ορίσει με σαφήνεια και πληρότητα, δεν μπορεί μετά ο δικαστής να τιμωρήσει την παράβαση, γιατί δεν υπάρχει παράβαση. Αυτό σημαίνει ότι στο κεφάλαιο των Συνταγμάτων που περιλαμβάνονται τα ατομικά δικαιώματα χρειάζονται σαφείς διατυπώσεις για τους περιορισμούς τους. Πυκνές διατυπώσεις για την έκταση της ελευθερίας και αναλυτικές διατάξεις για το τί συγκεκριμένα απαγορεύει το Σύνταγμα στους ιδιώτες. Αυτά όμως ισχύουν μόνο για τα ατομικά δικαιώματα, άρα μόνο για το συγκεκριμένο κεφάλαιο του Συντάγματος.

Στην φιλελεύθερη δημοκρατία πάλι, από την άλλη πλευρά, ισχύει η αρχή της νομιμότητας: η εξουσία έχει μόνο όσες αρμοδιότητες προβλέπονται ρητά από το δίκαιο. Εδώ ο κανόνας αντιστρέφεται: για την διοίκηση ό,τι δεν προβλέπεται απαγορεύεται. Επομένως, όλο το υπόλοιπο Σύνταγμα, το οποίο αφορά αρμοδιότητες, πρέπει να μας λέει ακριβώς ποιες αρμοδιότητες απονέμει στην νομοθετική, την εκτελεστική και την δικαστική λειτουργία. Εδώ πια είναι καθαρά θέμα συνταγματικής επιλογής: θέλουμε να είμαστε σαφείς με τις αρμοδιότητες της εξουσίας; Αν ναι, θα είμαστε αναλυτικοί και θα έχουμε ένα εκτεταμένο Σύνταγμα. Αν δεν θέλουμε να είμαστε αναλυτικοί, περιφρονώντας και λίγο την πραγματικότητα που μισεί το κενό, θα έχουμε συνοπτικά διατυπωμένες αρμοδιότητες οι οποίες είναι ευεπίφορες στις υπερβάσεις: η εξουσία θα βρει τρόπο ερμηνευτικά να επεκτείνει τις τυχόν στενές διατυπώσεις.

Γι' αυτό, το ερώτημα περί του αν θέλουμε ένα συνοπτικό ή ένα εκτενές Σύνταγμα δεν μπορεί να απαντηθεί με ένα ναι ή με ένα όχι, καθώς δεν διέπονται όλα τα πεδία της συνταγματικής ύλης από την ίδια σχέση κανόνα-εξαίρεσης. Τα επιχειρήματα για την χρηστικότητα του Συντάγματος, καθώς ένα εκτεταμένο κείμενο είναι εξ ορισμού δύσχρηστο, έχουν την αξία τους όταν πρόκειται να αναζητήσουμε τρόπους να εξοικειωθεί ο πολίτης με το Σύνταγμα, αλλά είναι αδιάφορο από την πλευρά της εφαρμογής του, όταν ο τελικός κριτής είναι η δικαστική εξουσία ή η Βουλή. Και σίγουρα το μεγαλύτερο πρόβλημα του Συντάγματος δεν είναι η γραμματοσειρά του ή το διάστιχο. 

Οι 8 άξονες της ΝΔ για την αναθεώρηση του Συντάγματος

Στο vouliwatch.gr και στο ρεπορτάζ της Ειρήνης Κωστάκη απαριθμούνται οι 8 άξονες για το επόμενο αναθεωρητικό διάβημα, σύμφωνα με την ενημέρωση που έδωσε στους κοινοβουλευτικούς συντάκτες σήμερα ο κ. Προκόπης Παυλόπουλος.

1oς άξονας

Η προσθήκη της συνταγματικής προστασίας της εθνικής ταυτότητας και της Ελληνικής γλώσσας προτείνεται ως αναθεώρηση του άρθρου 2, το οποίο ανήκει στο Τμήμα Α' του Συντάγματος περί "Μορφής του πολιτεύματος". Προκαλώντας αυτομάτως το ερώτημα κατά πόσον τα αδιαμφισβήτητα δεδομένα της εθνικής ταυτότητας και γλώσσας αποτελούν "πολιτειακό" ζήτημα, για να τεθούν στο συγκεκριμένο σύνολο διατάξεων. Εκτός αν περιμένουμε από το Σύνταγμα να λύσει το θέμα των ... greeklish.

2oς άξονας

Μετά την απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στην υπόθεση C-213/07, έγινε σαφές ότι το θέμα δεν ήταν η συνταγματική διάταξη του άρθρου 14 παρ. 9 του Συντάγματος, αλλά η νομοθεσία που εξειδίκευε την εφαρμογή του. Ωστόσο, η πρόθεση για την τροποποίηση του άρθρου κινείται στην σωστή κατεύθυνση, προκειμένου να εμπεδοθεί η σχετική νομολογία, αν και δεν φαίνεται ότι μετά το 2008 υπήρξαν προβλήματα νομικής φύσεως σχετικά με το θέμα. Νομίζω ότι, καθώς και το ρεπορτάζ μεταφέρει την αναφορά περί "δικαίωσης των ελληνικών θέσεων", η αναθεώρηση αυτή θα έχει περισσότερο το ρόλο της πολιτικής επιβράβευσης. Θα είχε περισσότερο νόημα η εισαγωγή μιας διάταξης για την διαφάνεια και την δέσμευση του κράτους σχετικά με την καταπολέμηση της διαφθοράς.

Το θέμα των ιδιωτικών πανεπιστημίων και της αναθεώρησης του άρθρου 16 που επιβάλλει αποκλειστικά την λειτουργία της ανώτατης εκπαίδευσης ως ν.π.δ.δ. είναι ένα πολιτικό θέμα, το οποίο είχε προκαλέσει και την αποχώρηση του ΠΑΣΟΚ από την σχετική συζήτηση στο προηγούμενο αναθεωρητικό διάβημα. Θα πρέπει όμως να επανεξεταστεί κατά πόσον η εμμονή στο οργανικό κριτήριο της λειτουργίας των πανεπιστημίων μόνο ως ν.π.δ.δ. είναι συμβατή με το ενωσιακό κεκτημένο.

Η προστασία των μισθών και συντάξεων υπό το πρίσμα του δικαιώματος σεβασμού της ιδιοκτησίας αποτελεί μια νομολογιακή κατάκτηση, υπό το πρίσμα και της εφαρμογής του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, αλλά σαφώς κινείται στην ορθή κατεύθυνση.

Η ιδιαίτερη συνταγματική κατοχύρωση της πνευματικής ιδιοκτησίας όμως, ενδέχεται να δημιουργήσει αγκυλώσεις σε πιθανές μελλοντικές τροποποιήσεις του ν.2121/1993 και του σχετικού θεσμικού πλαισίου, καθώς τυχόν τέτοιες νομοθετικές προσπάθειες στο μέλλον μπορεί να προσκρούουν στο Σύνταγμα. Η τάση για αυτονόμηση της διανοητικής ιδιοκτησίας καταγράφεται ελλειπτικά και στο άρθρο 17 παρ. 2 του Χάρτη των Θεμελιωδών Ελευθεριών της Ευρωπαϊκής Ένωσης ("η διανοητική ιδιοκτησία προστατεύεται") η οποία Ε.Ε. ούτως ή άλλως επίσης ρυθμίζει κυριαρχικά τα περισσότερα από αυτά τα ζητήματα. Δεν νομίζω ότι υπάρχει νόημα να εισαχθεί και στο Σύνταγμα.

Για το άρθρο 24, το ρεπορτάζ αναφέρει ότι δεν περιέχεται ο ορισμός του δάσους με αποτέλεσμα να μπλοκάρονται διαδικασίες. Όμως, με ερμηνευτική δήλωση κάτω από το άρθρο 24, η αναθεώρηση του 2001 προσέθεσε έναν ορισμό του δάσους (είναι ίσως ο μόνος "ορισμός" που περιλαμβάνει το Σύνταγμα). Η λειτουργία του Συντάγματος ως "λεξικού" περισσότερα προβλήματα δημιουργεί παρά επιλύει, (χωρίς να εστιάζω ειδικά στο θέμα του δάσος). Θεωρώ ότι ενδεχομένως η αναθεώρηση στοχεύει στην συγκεκριμένη ερμηνευτική δήλωση, ίσως με σκοπό κατάργησής της κι όχι αναπροσδιορισμού της. Θα είναι μάλλον δύσκολο να επιτευχθεί συναίνεση για το θέμα αυτό στην Αναθεωρητική Βουλή.

3ος άξονας

Η αναθεώρηση του άρθρου 29, με ενίσχυση των εγγυήσεων για την δημοκρατική οργάνωση των κομμάτων ενδέχεται να επιλύσει κυριαρχικά το μεγάλο ζήτημα του κατά πόσον το Σύνταγμα επιτρέπει ή όχι την διάλυση πολιτικού κόμματος. Ένα ζήτημα που είχε εξεταστεί και κατά την θέσπιση του Συντάγματος το 1975, με τον συντακτικό νομοθέτη να αποφεύγει τότε να ρυθμίσει ρητά το θέμα, παρά την σχετική πρόταση που υπήρχε.

4ος άξονας

Η ενίσχυση του άρθρου 44 με την δυνατότητα των πολιτών να κινούν την διαδικασία δημοψηφίσματος κινείται προς την κατεύθυνση που έχει ακολουθήσει και η Ε.Ε. με την Συνθήκη της Λισαβόνας. Το "κλειδί" εδώ θα είναι κατά πόσον το Σύνταγμα θα ορίζει και αν το δημοψήφισμα θα είναι δεσμευτικό ή συμβουλευτικό, ύστερα από μια τέτοια πρωτοβουλία και το κατά πόσον θα κατοχυρωθεί ότι ένα δημοψήφισμα δεν επιτρέπεται να αφορά ζητήματα που σχετίζονται με τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Για τον Ν.4023/2011 περί δημοψηφίσματος βλ. περισσότερα:
Ε-Lawyer: ο νόμος για το δημοψήφισμα

5ος άξονας

Η "αλλαγή του τρόπου εκλογής του Προέδρου της Δημοκρατίας" και η ενίσχυση της δημοκρατικής νομιμοποίησής του δεν μπορεί να αφορά τίποτε άλλο, παρά την πρόταση για την άμεση εκλογή του ΠτΔ από τον λαό, παρόλο που δεν διευκρινίζεται στο ρεπορτάζ. Το ερώτημα είναι κατά πόσον η ενίσχυση αυτή θα συνοδευτεί και από πρόταση για προσθήκη αρμοδιοτήτων ή εάν ο ΠτΔ θα είναι άμεσα εκλεγμένος, προκειμένου η ενισχυμένη δημοκρατική αναφορά του στο εκλογικό σώμα να του επιτρέπει την ενάσκηση των ήδη υφισταμένων αρμοδιοτήτων του. Ένας άμεσα εκλεγμένος ΠτΔ πιθανώς να πρέπει να έχει αρμοδιότητες πέραν της αναπομπής νομοσχεδίων στην Βουλή, όπως ήταν η αρμοδιότητα της διάλυσης της Βουλής όταν κατά την κρίση του η σύνθεσή της βρίσκεται σε δυσαρμονία με την κοινωνία, μια αρμοδιότητα που είχε ο ΠτΔ πριν την αναθεώρηση του 1986.

Η θέσπιση ασυμβιβάστου υπουργού - βουλευτή βρίσκεται στην κατεύθυνση της ενίσχυσης της διάκρισης των λειτουργιών, αλλά δεν μπορεί να χαιρετιστεί ως μεταρρύθμιση περιορισμού του "πρωθυποκεντρικού" συστήματος.

Για την αναμόρφωση του πλαισίου των Ανεξαρτήτων Αρχών δεν δίνεται κάποιο στίγμα στους "άξονες", σύμφωνα με το ρεπορτάζ. Η κατάργηση των Γενικών Γραμματέων επίσης δεν συνοδεύεται προς το παρόν από κάποια αιτιολόγηση.

6ος άξονας

Η τροποποίηση για την ενίσχυση της σταθερότητας του εκλογικού συστήματος υποβάλλει ενδεχομένως την συνταγματική κατοχύρωση της ενισχυμένης αναλογικής και τον περιορισμό του πεδίου επιλογών του εκλογικού νόμου. Η πρόταση για την ενίσχυση εγγυήσεων για την εξάντληση της κυβερνητικής τετραετίας δεν μπορεί παρά να συνοδευτεί από την αναθεώρηση του άρθρου 41. Ενδεχομένως να αυξηθεί η πλειοψηφία που απαιτείται για την πρόωρη διάλυση της Βουλής, η οποία σήμερα περιορίζεται στην απλή κυβερνητική πλειοψηφία. Παρόλο που το ρεπορτάζ δεν περιλαμβάνει ειδικότερες πληροφορίες, πιθανώς να απαιτείται ευρύτερη πλειοψηφία της πρότασης για την διάλυση της Βουλής για την αντιμετώπιση εθνικού θέματος εξαιρετικής σημασίας. Μια πολύ πιο αυστηρή λύση θα ήταν η κατάργηση της παραγράφου 2.

Το θέμα της μείωσης του αριθμού των βουλευτών (που σήμερα κατά το Σύνταγμα μπορεί να είναι από 200 έως 300) είναι ένα ζήτημα που εντάσσεται στον πυρήνα των συνταγματικών επιλογών. Δύσκολα θα επιτευχθεί όμως συναίνεση σε ένα τέτοιο θέμα σε επίπεδο αναθεώρησης. 

Η ενίσχυση των προτάσεων νόμου ως εργαλείου νομοθέτησης, δεν μπορεί παρά να σημαίνει την υποχρεωτική εισαγωγή τους για συζήτηση στην ημερήσια διάταξη της Ολομέλειας, κάτι που σήμερα δεν συμβαίνει. Έχω την γνώμη όμως, ότι αυτό θα έπρεπε να αποτελεί αντικείμενο ρύθμισης από τον Κανονισμό της Βουλής κι όχι κατ' ανάγκη από το Σύνταγμα. Απομένει να δούμε περισσότερες πληροφορίες για την πρόταση αυτή. 

Ως προς την ενίσχυση του ρόλου των βουλευτών και την βελτίωση της επικοινωνίας με την Κοινωνία των Πολιτών, αναμένεται επίσης να δούμε πώς διαμορφώνεται συγκεκριμένα η αναθεωρητική πρόταση. 

Στον άξονα που αφορά την νομοθετική λειτουργία, θα είχε νόημα και μια διάταξη που να κατοχυρώνει συνταγματικά την κεντρική ιδέα της Δι@ύγειας: καμία έγγραφη πολιτειακή πράξη δεν ισχύει, αν δεν αναρτηθεί διαδικυτακά. Ενδεχομένως, θα πρέπει να εξεταστεί και η εφαρμογή του θέματος αυτού σε ορισμένες κατηγορίες δικαστικών αποφάσεων. 

7ος άξονας

Για το θέμα της παραγραφής των υπουργικών αδικημάτων φαίνεται ότι υπάρχει η απαιτούμενη συναίνεση για την αναθεώρηση του Συντάγματος. 

Η ενίσχυση του αυτοδιοίκητου της Δικαιοσύνης είναι επίσης μια τολμηρή πρόταση που αναμένουμε να δούμε πώς θα διατυπωθεί στην πράξη. 

Ως προς την ίδρυση Συνταγματικού Δικαστηρίου, το ρεπορτάζ αναφέρει μόνο ότι η πρόταση εισηγείται την αμιγώς δικαστική σύνθεσή του, χωρίς δηλαδή την συμμετοχή σε αυτό "προσωπικοτήτων", όπως συμβαίνει σε άλλα Συνταγματικά Δικαστήρια. Για το θέμα αυτό η μόνη περαιτέρω πληροφορία που υπάρχει είναι η αρμοδιότητα ενός Σ.Δ. για τον δικαστικό έλεγχο της λειτουργίας των κομμάτων, θέμα που συνδέεται και με την αναθεώρηση του άρθρου 29.

Για το θέμα του Σ.Δ. βλ.:
Ε-Lawyer: Για ένα συνταγματικό δικαστήριο


8ος άξονας

Η ίδρυση νέου Τμήματος του ΣτΕ, με αρμοδιότητα την επίλυση διαφορών από την εκτέλεση των δημοσίων συμβάσεων έχει προταθεί από πολλές πλευρές, με πιο γνωστή την έκθεση της ΜcKinsey&Company του 2011. Δεν βλέπω για ποιο λόγο το Σύνταγμα είναι αυτό που θα πρέπει να προσδιορίσει ένα ζήτημα που άπτεται του οργανισμου του ΣτΕ.

Η ενίσχυση του άρθρου 106 του Συντάγματος για την υποχρεωτική εκπόνηση μελετών βιωσιμότητας κτλ όσον αφορά τις μεγάλες κρατικές επενδύσεις "ακόμα και με νόμους πλαίσια για τις επενδύσεις", όπως αναφέρει το ρεπορτάζ, αποτελεί μια δυνατότητα που συνδέεται με το γενικότερο θέμα της ορθής νομοθέτησης, για το οποίο ενώ υπάρχει ήδη ο Ν.4048/2012, δεν βλέπουμε κάποια πρόταση για την συνταγματική κατοχύρωσή του. 

Αλλαγές στην αστική δίκη με το νέο νομοσχέδιο

Κατατέθηκε χθες το νομοσχέδιο με τις εκτεταμένες αλλαγές στον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, δηλαδή στους κανόνες που ορίζουν τον τρόπο διεξαγωγής των δικών στα αστικά δικαστήρια. Σκοπός και αυτού του νομοσχεδίου είναι η επιτάχυνση του τρόπου διεξαγωγής των δικών και η καταπολέμηση του προβλήματος της καθυστέρησης στην απονομή της δικαιοσύνης. Ο Κ.Πολ.Δ. αφορά τις ιδιωτικές διαφορές και επομένως όσα ακολουθούν σχετίζονται με τις δίκες μεταξύ ιδιωτών κι όχι με τις ποινικές δίκες ή τις δίκες εναντίον του Δημοσίου.

Η κεντρικότερη αλλαγή που θα επιφέρει το νομοσχέδιο εάν ψηφιστεί, είναι η κατάργηση της εξέτασης μαρτύρων στο ακροατήριο, αλλά και η υποχρέωση υποβολής όλων των επιχειρημάτων και των εγγράφων πριν την διεξαγωγή της δίκης στην γραμματεία του δικαστηρίου. Συγκεκριμένα: ενώ τώρα ο δικηγόρος καταθέτει μία αγωγή στο μονομελές δικαστήριο και του γνωστοποιείται ότι η δίκη θα γίνει λ.χ. μετά από 2 χρόνια, οπότε πρέπει τότε να φέρει στο δικαστήριο τον μάρτυρα της υπόθεσης και να καταθέσει προτάσεις και σχετικά και να αντικρούσει τρεις μέρες μετά την δίκη τις προτάσεις του αντιδίκου, τώρα το σύστημα αυτό αλλάζει τελείως. Ο ενάγων θα οφείλει να επιδώσει την αγωγή στον αντίδικο μέσα σε 30 μέρες από την κατάθεσή της (αρ.215 παρ.2). Μέσα σε 100 μέρες από την κατάθεση της αγωγής, οι διάδικοι πρέπει να φέρουν τα αποδεικτικά τους μέσα στη γραμματεία (αρ.237). Μεταξύ αυτών των αποδεικτικών μέσων θα περιλαμβάνονται και οι ένορκες βεβαιώσεις των μαρτύρων που θα έχουν ληφθεί ενώπιον συμβολαιογράφου ή ειρηνοδίκη. Μετά από την κατάθεση αυτή, εντός 15 ημερών οι διάδικοι πρέπει να προσθέσουν στον φάκελο τις αμοιβαίες αντικρούσεις.Ύστερα από 15 ημέρες, ορίζεται με ειδική πράξη η σύνθεση του δικαστηρίου που θα δικάσει την υπόθεση, καθώς και η δικάσιμος, όχι πέραν των 30 ημερών. Την ημέρα της δικασίμου δεν εξετάζεται μάρτυρας από το δικαστήριο, ενώ η συζήτηση μπορεί να γίνει και χωρίς την παρουσία των πληρεξουσίων (ενώ τώρα είναι υποχρεωτικό έστω και τυπικά να παραστεί ο δικηγόρος), αλλά το δικαστήριο μπορεί να δεχθεί παραίτηση από την αγωγή. Μόνο εάν το δικαστήριο κρίνει ότι χρειάζεται να εξετάσει προφορικά έναν από τους μάρτυρες που έδωσαν ένορκη βεβαίωση ή που γνωστοποιήθηκαν μπορεί να ορίσει κατ' εξαίρεση επανάληψη της διαδικασίας, με σχετική εγγραφή στο πινάκιο που επέχει θέση κλήτευσης! Ο γραμματέας "μπορεί" να ειδοποιήσει τους δικηγόρους με e-mail αν υπάρχει διάταξη επανάληψης της διαδικασίας. Αλλιώς, οι δικηγόροι πρέπει και μετά το κλείσιμο του φακέλου και την συζήτηση να.... επισκέπτονται το πινάκιο, μήπως οι δικαστές θέλουν να εξετάσουν και μάρτυρα! Εννοείται ότι η κλήτευση πρέπει να γίνει υποχρεωτική, τουλάχιστον με e-mail. Eντός 8 ημερών από την εξέταση μάρτυρα, οι διάδικοι έχουν δικαίωμα προσθήκης για την αξιολόγηση της μαρτυρικής κατάθεσης.

Αυτή η σοβαρή μεταβολή στον τρόπο διεξαγωγής των δικών έχει το χαρακτηριστικό ότι αυξάνει την ευθύνη των δικηγόρων, οι οποίοι πλέον οφείλουν ουσιαστικά να ετοιμάσουν ένα πλήρη φάκελο για τους δικαστές, χωρίς να πρέπει να εξετάζουν και μάρτυρες στο ακροατήριο. Η εξέταση μαρτύρων στο ακροατήριο θεωρείται βασικός λόγος καθυστέρησης της δίκης, καθώς είναι απρόβλεπτο πόσο θα διαρκέσει, ενώ στη συνέχεια το δικαστήριο επιβαρύνεται με την απομαγνητοφώνηση πρακτικών κτλ. Από την άλλη πλευρά, η ζωντανή παρουσία του μάρτυρα στο δικαστήριο προσφέρει στον δικαστή την δυνατότητα να διαπιστώσει μόνος του, υποβάλλοντας και ο ίδιος ερωτήσεις, κατά πόσον ο μάρτυρας λέει την αλήθεια. Σε κάθε περίπτωση, το σύστημα αυτό επιταχύνει μεν την δίκη, αλλά όχι και  την έκδοση της δικαστικής απόφασης. Αντιθέτως, αν οι δίκες διεξάγονται με μεγαλύτερη ταχύτητα, καταλήγοντας σε περισσότερους τελικούς φακέλους για τους δικαστές, θα αυξηθούν τελικά οι υποχρεώσεις των δικαστών, στον αντίστοιχο χρόνο, με κίνδυνο να καθυστερούν περισσότερο στην έκδοση των αποφάσεων.

Άλλες αλλαγές του νομοσχεδίου:

- καθίσταται υποχρεωτική η παράσταση δικηγόρου και στα ασφαλιστικά μέτρα (άρθρο 94)

- στα δικόγραφα πρέπει να αναγράφεται και το ΑΦΜ του διαδίκου (άρθρο 118) και το e-mail του δικηγόρου (άρθρο 119)

- το δικαστήριο προτείνει προσφυγή σε διαμεσολάβηση κι αν η πρόταση γίνει δεκτή δίνεται υποχρεωτικά 3μηνη αναβολή (άρθρο 214Γ)

- παρεμβάσεις, προσεπικλήσεις, ανακοινώσεις και ανταγωγές κατατίθενται και επιδίδονται εντός 60 ημερών από την κατάθεση της αγωγής (άρθρο 238).

- η ανταγωγή ασκείται με χωριστό δικόγραφο (όχι πια και με τις προτάσεις) και η δωσιδικία της διατηρείται ακόμη κι αν η αγωγή απορριφθεί ή αν παραιτηθεί από αυτήν ο ενάγων (άρθρο 268 παρ. 4). 

- λαμβάνονται υπόψη και αποδεικτικά μέσα που δεν πληρούν τους όρους του νόμου, στην τακτική διαδικασία, με την επιφύλαξη των διατάξεων για το εμμάρτυρο της απόδειξης (άρθρο 340)

- το εμμάρτυρο της απόδειξης ανεβαίνει στις 30.000 ευρώ, ενώ η εξέταση των μαρτύρων μπορεί να γίνει με τηλεδιάσκεψη (άρθρο 393)

- καταργείται η εξαίρεση προσώπων που μπορεί να έχουν συμφέρον από τη δίκη ως προς την εξέτασή τους ως μάρτυρες (άρθρο 400 παρ. 3). 

- επιτρέπονται έως πέντε (5) ένορκες βεβαιώσεις για κάθε αντίδικο και τρεις (3) για την αντίκρουση (άρθρο 422) ενώ ενστάσεις και αιτήσεις εξαίρεσης για τον μάρτυρα εκείνου που δίδει την ένορκη βεβαίωση καταχωρίζονται στο προοίμιο της ένορκης βεβαίωσης, κρίνονται όμως από το Δικαστήριο (άρθρο 423), το οποίο δεν λαμβάνει υπόψη ούτε για την εξαγωγή δικαστικών τεκμηρίων την ένορκη βεβαίωση που δίδεται κατά παράβαση των παραπάνω διατάξεων (άρθρο 424). Αυτοί οι νέοι κανόνες που αναβαθμίζουν το εν λόγω αποδεικτικό μέσο, ενδεχομένως να επιβάλλουν την παράσταση του δικηγόρου των αντιδίκων κατά την δόση της ένορκης βεβαίωσης. 

- η καταχρηστική προθεσμία της έφεσης γίνεται δύο έτη, από τρία που είναι σήμερα (άρθρο 518 παρ. 2). 

- δύο νέοι αναιρετικοί λόγοι προστίθενται κατά αποφάσεων ειρηνοδικείων και πρωτοδικείων που δίκασαν έφεση (άρθρο 590, αρ. 5-6).  

- περιορίζεται η προθεσμία επίδοσης αναίρεσης σε κάτοικο αλλοδαπής σε 60 ημέρες από 90 και η καταχρηστική προθεσμία αναίρεσης σε 2 χρόνια από 3, όπως και της έφεσης (άρθρο 564)

- αν ο εισηγητής κρίνει ότι η αίτηση αναίρεσης είναι απαράδεκτη δεν συντάσσει πλέον συνοπτική έκθεση, αλλά αναπτύσσει προφορικά τους λόγους για τους οποίους πρέπει να ματαιωθεί η συζήτηση της αναίρεσης, σε τριμελές συμβούλιο απαρτιζόμενο από τον Πρόεδρο του Α.Π. και δύο αρεοπαγίτες. Με ομόφωνη απόφασή του το συμβούλιο εκδίδει διάταξη με την οποία ματαιώνεται η συζήτηση. Ο αναιρεσείων μπορεί με αίτησή του, εντός 60 ημερών από την επίδοση της διάταξης να ζητήσει την συζήτηση της υπόθεσης, καταθέτοντας και παράβολο. Στη σύνθεση του δικαστηρίου δεν μετέχουν τα μέλη του συμβουλίου (άρθρο 571). 

- η αγόρευση συνηγόρων στον Άρειο Πάγο γίνεται προαιρετική (άρθρο 574)

- στις ειδικές διαδικασίες, τα περιεχόμενα στις προτάσεις μέσα άμυνας και επίθεσης αναπτύσσονται προφορικά και καταχωρούνται στα πρακτικά διαφορετικά δεν λαμβάνονται υπόψη (άρθρο 591)

- στις οικογενειακές διαφορές (ειδική διαδικασία)  εντάσσονται και αυτές από την ελεύθερη συμβίωση (άρθρο 592)

- στις περιουσιακές διαφορές (ειδική διαδικασία) εντάσσονται οι μισθωτικές, οι διαφορές από την οριζόντια και κάθετη ιδιοκτησία, οι εργατικές, οι διαφορές επαγγελματιών και οργανισμών κοινωνικής ασφάλισης, αμοιβές, αυτοκίνητα, δημοσιεύματα, ραδιοτηλεοπτικές εκπομπές (άρθρο 614). Σε αυτή την διαδικασία ρητώς εντάσσονται και οι διαφορές που αφορούν αποζημιώσεις για ζημιά οποιασδήποτε μορφής που προκλήθηκε, εκτός των άλλων, μέσω διαδικτύου και συναφών μέσων. 

- oι υποθέσεις της εκούσιας δικαιοδοσίας επανέρχονται στο μονομελές πρωτοδικείο, από το ειρηνοδικείο (άρθρο 740)

- αλλαγές στην αναγκαστική εκτέλεση 

Tο Δικαστήριο Ε.Ε. επιτρέπει το embedding σε video χωρίς άδεια του δικαιούχου

Η εταιρία BestWater International κατασκευάζει και εμπορεύεται συστήματα φίλτρων νερού και έχει τα δικαιώματα εκμετάλλευσης ενός video διάρκειας δύο λεπτών, το οποίο αφορούσε το θέμα της ρύπανσης των υδάτων  και το οποίο παρήγαγε για διαφημιστικούς σκοπούς. Το video αυτό αναρτήθηκε στο YouTube χωρίς την συγκατάθεση της BestWater, όπως η ίδια ισχυρίστηκε. 

Kάποιοι ανταγωνιστές της BestWater ενέθεσαν το video από το YouTube σε δική τους ιστοσελίδα (embedding). Tότε, η BestWater θεωρώντας ότι οι ανταγωνιστές παρουσίασαν το video στο κοινό, χωρίς την άδεια που προβλέπεται από το δίκαιο της πνευματικής ιδιοκτησίας, στράφηκε δικαστικά εναντίον τους, για να σταματήσουν την χρήση του video και ζήτησε και αποζημίωση. Η υπόθεση έφτασε στο ανώτατο δικαστήριο, το Ομοσπονδιακό Δικαστήριο της Γερμανίας, το οποίο  υπέβαλε ένα προδικαστικό ερώτημα για την ορθή ερμηνεία του ενωσιακού δικαίου σχετικά με την ένθεση (embedding) οπτικοακουαστικού υλικού (video) που βρίσκεται αναρτημένο σε τρίτη ιστοσελίδα. To ερώτημα υποβλήθηκε στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο εξέδωσε την απόφασή του για το θέμα αυτό την 21.10.2014. Το ερώτημα ήταν ουσιαστικά: αποτελεί "παρουσίαση στο κοινό" (για την οποία απαιτείται άδεια) το embedding του video ή όχι; Δηλαδή, παραβιάστηκε η πνευματική ιδιοκτησία με το embedding χωρίς άδεια ή όχι;

Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης με διάταξη της 21ης Οκτβωρίου 2014 έκρινε ότι το θέμα ταυτίζεται με την απόφαση που είχε λάβει στην υπόθεση Svesnsson, η οποία αφορούσε link σε νόμιμα δημοσιευμένα άρθρα και όχι embedding προς video που δεν είχε αναρτηθεί με την συγκατάθεση του δικαιούχου των δικαιωμάτων. Γι' αυτό το ΔΕΕ δεν εξέδωσε εκ νέου "απόφαση", αλλά "διάταξη", καθώς η νομοθεσία προβλέπει την δυνατότητα αυτή, όταν το νομικό θέμα έχει ήδη κριθεί σε προηγούμενη απόφαση.  To Δικαστήριο έκρινε ότι αφού το κοινό μπορούσε ήδη να δει ελεύθερα το video στο YouTube, η ένθεσή του με την μέθοδο του embedding σε μια άλλη ιστοσελίδα δεν συνιστά προβολή σε άλλο κοινό. 

Επομένως, το embedding ενός video που ήδη κυκλοφορεί ελεύθερο στο Διαδίκτυο δεν αποτελεί "παρουσίασή του σε νέο κοινό", ώστε να χρειάζεται την άδεια από τον κάτοχο των πνευματικών δικαιωμάτων. 

Κατά τη γνώμη μου, με την διάταξή του αυτή, το Δικαστήριο κατέστησε σαφές ότι ισχύουν οι ίδιες νομικές σκέψεις τόσο για την περίπτωση που κάποιος τοποθετεί links προς έργα τα οποία έχουν νόμιμα αναρτηθεί σε τρίτη ιστοσελίδα, όσο και για την περίπτωση κατά την οποία με άλλο αντίστοιχο τεχνικό μέσο, ο επισκέπτης παραπέμπεται σε έργο το οποίο ήταν ελεύθερα προσβάσιμο, ανεξάρτητα από το αν αυτή η ελεύθερη πρόσβαση ήταν με την συγκατάθεση του δημιουργού ή όχι. Το Δικαστήριο της ΕΕ καταλήγει στο ίδιο συμπέρασμα στις δύο αποφάσεις (Svensson και BestWater), ότι δηλαδή δεν είναι "νέα παρουσίαση στο κοινό" κάτι που βρίσκεται ήδη ελεύθερα διαθέσιμο στο Διαδίκτυο, καθιστώντας νομικά αδιάφορο για την ευθύνη του παραπέμποντος την νομιμότητα ή μη της αρχικής ανάρτησης.