Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Αποκαθιστώντας τον ακρωτηριασμό της Αφροδίτης της Μήλου

Το θέμα με τα ανθελληνικά δημοσιεύματα έχει δύο πτυχές: η μία είναι η επικοινωνιακή και είναι ο λόγος για τον οποίο βλέπουμε τον Πρωθυπουργό να δίνει έναν τεράστιο αγώνα εμφανιζόμενος σε διεθνή μέσα ενημέρωσης και σε διάφορα πολιτικά fora για να πείσει ότι η Ελλάδα προσπαθεί και σοβαρεύεται. Η άλλη πτυχή είναι η νομική και αναλύεται σε περισσότερα σκέλη.

Το ένα σκέλος είναι κατά πόσον τα δημοσιεύματα αυτά έχουν όντως επιπτώσεις στην πιστοληπτική ικανότητα της χώρας. Αυτό είναι ένα μεγάλο ζήτημα αιτιώδους συνάφειας και -φυσικά- απόδειξης. Λαμβάνονται άραγε υπόψη οι θέσεις του κάθε δημοσιογράφου ή άλλου μεμονωμένου οικονομολόγου που τυχαίνει να είναι "διαβαστερές" σε μια συγκυρία κατά την οποία όλοι αντιμετωπίζουν την Ελλάδα ως μίασμα και το σημείο "G" του P.I.G.S.? Kι αν ναι, σε τι ποσοστό συνέβαλαν τα συγκεκριμένα δημοσιεύματα σε μια μετρήσιμη πτώση της πιστοληπτικής ικανότητας στον διεθνή "Τειρεσία"; Εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση, καλύτερα να μην ασχοληθεί κανείς. 

Το άλλο σκέλος είναι αυτό με την Αφροδίτη της Μήλου, για την δημιουργία της οποίας, σύμφωνα με κάποιες πηγές, είχε ποζάρει η γνωστή εταίρα Φρύνη (που είχε ένα πρόβλημα με την Δικαιοσύνη και ο συνήγορός της το έλυσε με εξωνομικό και  επικοινωνιακό τρόπο: αφαιρώντας τα ρούχα της μπροστά στον Άρειο Πάγο). Το γερμανικό περιοδικό Focus προσθέτει λοιπόν στην Αφροδίτη ένα από τα χαμένα της χέρια, για να αποδώσει μια άσεμνη χειρονομία (στην αργκό λέγεται "κωλόχερο"). 

Έτσι το νομικό ερώτημα είναι εάν έχει το δικαίωμα ένα περιοδικό να συμπεριφέρεται με αυτόν τον τρόπο σε ένα ελληνικό άγαλμα, το οποίο ταυτόχρονα αποτελεί κι ένα σύμβολο του Ελληνικού πολιτισμού. Μήπως τελικά αυτή η εικόνα αφορά συνιστά ύβρι για όλους τους Έλληνες και συνεπώς υπάρχει προσβολή μας λόγω εθνικής καταγωγής, άρα τίθεται ζήτημα εφαρμογής του ν.927/1979; Μήπως τελικά αυτή είναι  η περίφημη "κερκόπορτα" όλων όσοι είναι αντίθετοι στην αντιρατσιστική νομοθεσία και τελικά έρθουν οι ίδιοι οι διωχθέντες για ρατσισμό να αξιώσουν δικαστηριακά το σεβασμό τους ως Έλληνες, ζητώντας λ.χ. με ασφαλιστικά μέτρα την απαγόρευση του εν λόγω περιοδικού;

Τα δικαστήριά έχουν αποκλείσει τέτοιου είδους παρερμηνείες, τασσόμενα παραδοσιακά υπέρ της ελευθερίας της έκφρασης και θεωρούν ότι τα έργα της αρχαίας τέχνης ή ακόμα και τα θρησκευτικά σύμβολα μπορούν να "αγγίζονται" από τους σύγχρονους σχολιαστές.

Χαρακτηριστική είναι η απόφαση του 1235/2005 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, το οποίο απέρριψε αίτηση ασφαλιστικών μέτρων κατά της ταινίας "Αλέξανδρος" του Όλιβερ Στόουν. Εναντίον της προσέφυγαν ορισμένοι πολίτες με αίτηση ασφαλιστικών μέτρων, ζητώντας την απαγόρευσή της, επειδή κατά τη γνώμη τους η ταινία προσέβαλε τον Μέγα Αλέξανδρο, ένα εθνικό σύμβολο. Η απόφαση αναφέρει:

"Στο σενάριο της ταινίας, σε ορισμένες σκηνές ο Μέγας Αλεξανδρος, που δεν αποτελεί σύμβολο ή έμβλημα κυριαρχίας του ελληνικού κράτους, κατά την έννοια του άρθρου 181 ΠΚ, όπως εσφαλμένα θεωρούν οι αιτούσες, εμφανίζεται να έχει ομοφυλοφιλικές τάσεις. [...] ανεξάρτητα των όποιων αντιφάσεων προς τις γραπτές μαρτυρίες για δραματουργικούς λόγους, στο συνολικό αποτέλεσμα, ως έργο τέχνης,  δεν αποτελεί απειλή για την ελληνική ιστορία και τον πολιτισμό, αλλά και για τη νεότητα, ούτε προσβάλλει την προσωπικότητα των αιτουσών σε οποιαδήποτε εκδήλωση και έκφρανση [...]. Η αναφορά στις ομοφυλοφιλικές σχέσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου, η οποία δεν είναι το καθοριστικό θέμα της ταινίας, επιτρέποντας στο θεατή ακόμη και να την αγνοήσει, δεν αποβλέπει σε φτηνό σκανδαλισμό αυτού (θεατή), ικανό να εξάψει τη φαντασία του και τα ακτώτερα ένστικτα, με κατεύθυνση την προώθησή του στην ακολασία και ενδεχομένως, σε αντίστοιχες αξιόποινες πράξεις."

Τα ίδια και στις υποθέσεις Μ εις τη Νιοστή (βιβλίο Μ.Ανδρουλάκη) και της ταινίας Κώδικας Da Vinci: οι Χριστιανοί δεν προσβάλλονται επειδή κάποια πρόσωπα της θρησκείας τους παρουσιάζονται σε διαφορετικό πλαίσιο. Το ίδιο και στην υπόθεση κατοίκων Λέσβου κατά της ΟΛΚΕ για την λέξη "Λεσβία": η τοπική καταγωγή δεν είναι στοιχείο της προσωπικότητας είπε το Δικαστήριο (βλ. εδώ). 

Για να επιστρέψω όμως στον πολιτικό χειρισμό, πρέπει να παρατηρήσουμε ότι κι αυτός ενδέχεται να έχει ορισμένες νομικές προεκτάσεις. Διαβάσαμε ότι ο Πρόεδρος της Βουλής κάλεσε τον Πρέσβη της Γερμανίας για το θέμα των ανθελληνικών δημοσιευμάτων. Το ερώτημα είναι εάν η παρέμβαση που ζητείται σε ιδιωτικά μέσα μαζικής ενημέρωσης είναι ή όχι μια παρέμβαση στην ελευθερία του λόγου. Υπάρχει φυσικά μια διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στο lobbying και στην παρέμβαση του κράτους στην ελευθερία του λόγου: στην πρώτη περίπτωση διαμορφώνεις ένα κλίμα, ενώ στην δεύτερη επιβάλλεις μια απόφαση που έχεις λάβει ως εξουσία. 

Για παράδειγμα, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έχει νομολογήσει ορισμένες φορές ότι οι κρατικοί αξιωματούχοι πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί στο δημόσιο λόγο τους, όταν τοποθετούνται σε ζητήματα που μπορεί να έχουν επιπτώσεις σε ανθρώπινα δικαιώματα, ακριβώς επειδή οι κατώτεροί τους υπάλληλοι ενδέχεται να εκλάβουν τις απόψεις τους ως εντολές ή κατευθυντήριες γραμμές, στο πλαίσιο της διοικητικής ιεραρχίας. Έτσι, σε ένα ζήτημα ελευθερίας έκφρασης, οι γερμανικές αρχές θα πρέπει, εάν αποφασίσουν να χειριστούν το ζήτημα, να αποφύγουν τις δημόσιες τοποθετήσεις ή παρεμβάσεις και να θέσουν απλώς το θέμα της κάλυψης - ενδεχομένως- της άλλης πλευράς (δηλ. των επιχειρημάτων της Ελληνικής Κυβέρνησης). Αλλά αυτό είναι ένας χειρισμός που φυσικά δεν αρκεί για να αφαιρέσει την Αφροδίτη της Μήλου με άσεμνη χειρονομία από το εξώφυλλο ενός περιοδικού. Οπότε το θέμα επανέρχεται στην πραγματική του διάσταση που ανήκει στην αρμοδιότητα των ειδικών της επικοινωνίας. Μπορούν άραγε αυτοί να "αποκαταστήσουν" τον ακρωτηριασμό της Αφροδίτης της Μήλου; 




Σχόλια

Ο χρήστης Mary Ka είπε…
Μα και για λόγους σκοπιμότητας δεν υπάρχει λόγος να καταγεύγουμε στα δικαστήρια για προσβολή των συμβόλων μας καθ'όσον τα σύμβολα αυτά ανήκουν σε όλην την ανθρωπότητα και δικαίως επισείουμε την αγανάκτηση όταν συνεχώς επικαλο΄πυμαστε ένα παρελθόν του οποίου δεν έχουμε κριθέι άξιοι συνεχιστές. Αλλ' αυτό είναι μεγάλο θέμα.
Το συγκεκριμένο δημοσίευμα τώρα, χρησιμοποιησε ένα σύμβολο της αρχαίας Ελλάδας για να εκφέρει γνώμη για τη σύγχρονη Ελλάδα. Ετσι προσέβαλλε το ελληνικό κράτος και τον ελληνικό λαό καθώς χρησιμοποίησε μία χειρονομία η οποία συνιστά προσβολή της προσωπικότητας και έργω εξύβριση. Κοινώς, ξεπέρασε τα όρια του αρνητικού σχολιασμού που συνιστά έκφραση άποψης και εισήλθε στα χωράφια της απρέπειας και της προσβλητικής συμπεριφοράς. Είναι λοιπόν και δικό μας επικοινωνιακό θέμα να διαμαρτυρηθούμε, ψύχραιμα πάντα και όχι "ελληναρίστικα", και νομίζω ότι το διάβημα του προέδρου της βουλής ήταν τον ενδεδειγμένο και γιατί δεν ενέπλεξε την εκτελεστική εξουσία σε αυτό μέσω διπλωματικών οδών του ΥπΕξ και σημειολογικά είχε το χαρακτήρα της διαμαρτυρίας του ελληνικού λαού, καθώς ο κ. Πετσάλνικος είναι πρόεδρος του σώματος των εκλεγμένων λαϊκών αντιπροσώπων.

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Παράνομη η αντιγραφή φωτογραφιών από ελεύθερης πρόσβασης προφίλ στο facebook

Yπάρχει διάχυτη η εντύπωση ότι αν κάποιος έχει λογαριασμό ελεύθερης πρόσβασης ("ανοιχτό προφίλ") σε ιστοσελίδα κοινωνικής δικτύωσης, ό,τι έχει αναρτήσει σε αυτήν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ελεύθερα. Η παρανόηση αυτή επικρατεί κυρίως σε μέσα ενημέρωσης που νομίζουν ότι μπορούν να χρησιμοποιούν ελεύθερα υλικό από προφίλ των χρηστών στο facebook, χωρίς να σέβονται ότι οι χρήστες δεν έχουν συγκατατεθεί στην εμπορική χρήση των δεδομένων τους από εφημερίδες ή την τηλεόραση. Μια πρόσφατη απόφαση του Εφετείου Αθηνών  (2016) στην οποία υπερασπίστηκα μια χρήστη του facebook επιβεβαίωσε ότι και από ελεύθερα προσβάσιμο λογαριασμό δεν επιτρέπεται χωρίς συγκατάθεση η αναπαραγωγή των προσωπικών δεδομένων (φωτογραφιών) και καταδίκασε την εφημερίδα να καταβάλει αποζημίωση στην θιγόμενη. Ανέφερε χαρακτηριστικά το Δικαστήριο:
“ Σε ό,τι αφορά, ειδικότερα τις φωτογραφίες που δημοσιεύθηκαν, είναι απαραίτητο να επισημανθεί ότι αυτές πραγματικά προέρχονταν από ιστοσελίδα στο διαδίκτυο, στην οποία η …

Χρήση φωτογραφιών από το facebook σε ΜΜΕ

Μια σημαντική απόφαση εκδόθηκε πρόσφατα από το Εφετείο Αθηνών και αφορά την χρήση φωτογραφιών που είχε αναρτήσει ένα πρόσωπο στο facebook και στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκαν στον Τύπο και στην τηλεόραση. Με την απόφαση 5336/2015, το Εφετείο έκρινε ότι αυτό δεν επιτρέπεται χωρίς την συγκατάθεση του υποκειμένου και επίσης αποφάνθηκε ότι το facebook αποτελεί "αρχείο προσωπικών δεδομένων" στοιχείο που αποτελεί προϋπόθεση για να εφαρμοστεί επ' αυτού ο Ν.2472/1997 για την προστασία από την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων. 
Οι επί του θέματος των φωτογραφιών αιτιολογικές σκέψεις του δικαστηρίου έχουν ως εξής:
"Με την προβολή των φωτογραφιών της ενάγουσας στην τηλεόραση, χωρίς τη συναίνεση ή την εκ των υστέρων έγκρισή της, προσεβλήθη το δικαίωμά της επί της ιδίας εικόνας. Το γεγονός ότι στις προβληθείσες φωτογραφίες της ήταν καλυμμένα τα χαρακτηριστικά του προσώπου της δεν αναιρεί την προσβολή, δεδομένου ότι, αφ' ενός μεν, εικόνα του ατόμου δεν είναι μόνο το πρόσωπό του, α…

Σκουρλέτης: αντίθετο σε δημόσια τάξη / χρηστά ήθη το επώνυμο τέκνου ζεύγους γυναικών

Κατόπιν κοινοβουλευτικής ερώτησης 12 βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ για την άρνηση του Ειδικού Ληξιαρχείου του Υπουργείου Εσωτερικών να καταχωρήσει ληξιαρχική πράξη γέννησης τέκνου που έλαβε το επώνυμο της συζύγου της μητέρας του (βλ. εδώ), απαντήσεις δόθηκαν από τον υπουργό Δικαιοσύνης και τον υπουργό Εσωτερικών. 
Ο (πρώην) υπουργός Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρώπινων Δικαιωμάτων κ. Παρασκευόπουλος αντί να απαντήσει τί συγκεκριμένο πρόκειται να πράξει σε επίπεδο νομοθεσίας για την ανεπιφύλακτη αναγνώριση των γονέων του παιδιού, όπως επιβάλλει η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού (η επιλογή του ονόματος τέκνου ήδη δίνεται από τον νόμο για το σύμφωνο συμβίωσης), αναφέρει στην απάντησή του -γενικά και αόριστα- ότι το υπουργείο του υλοποιεί δράσεις "Δικαιοσύνης φιλικές για τα παιδιά" και ότι αναμένεται η έναρξη εργασιών μιας νομοπαρασκευαστικής επιτροπής για θέματα οικογενειακού δικαίου. Περαιτέρω, για το γεγονός ότι το Ειδικό Ληξιαρχείο δεν εφαρμόζει το άρθρο 10 του νόμου…