Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Αντίθετοι στο ευρωπαϊκό δίκαιο οι "όροι χρήσης" των δηλώσεων περιουσιακής κατάστασης

Στην ιστοσελίδα της Βουλής αναρτήθηκαν -σε αμφιλεγόμενης χρηστικότητας μορφότυπο- οι δηλώσεις περιουσιακής κατάστασης των βουλευτών. Η ανάρτηση συνοδεύθηκε και από ένα κείμενο που φέρει τον τίτλο "ειδικότεροι όροι χρήσης". Η νομική δεσμευτικότητα των όρων χρήσης εξαρτάται από την συμβατότητά τους με το ισχύον δίκαιο της κοινωνίας της πληροφορίας.

Σύμφωνα με την Οδηγία 98/2003/ΕΚ για την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα, η οποία αποτελεί ισχύον κοινοτικό ("ενωσιακό") δίκαιο και θεσπίστηκε μάλιστα κατά την περίοδο της ελληνικής προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ισχύουν τα παρακάτω για τα έγγραφα της Βουλής:

Άρθρο 3
Γενική αρχή

Τα κράτη µέλη µεριµνούν ώστε, όταν επιτρέπεται η περαιτέρω χρήση εγγράφων τα οποία ευρίσκονται στην κατοχή φορέων του δηµόσιου τοµέα, τα έγγραφα αυτά να είναι επαναχρησιµοποιήσιµα για εµπορικούς ή µη εµπορικούς σκοπούς σύµφωνα µε τους όρους που καθορίζονται στα κεφάλαια ΙΙΙ και ΙV. Όπου αυτό είναι δυνατόν, τα έγγραφα διατίθενται µε ηλεκτρονικά µέσα.

[...]

Άρθρο 8
Άδειες
1. Οι φορείς του δηµόσιου τοµέα δύνανται να επιτρέπουν την άνευ όρων περαιτέρω χρήση εγγράφων ή να επιβάλλουν όρους, ενδεχοµένως µέσω αδειοδότησης, για σχετικά θέµατα. Οι όροι αυτοί δεν περιορίζουν άνευ λόγου τις δυνατότητες περαιτέρω χρήσης και δεν χρησιµοποιούνται για τον περιορισµό του ανταγωνισµού.
2. Στα κράτη µέλη όπου χρησιµοποιούνται άδειες, τα κράτη µέλη εξασφαλίζουν ότι διατίθενται, σε ψηφιακή µορφή και µε δυνατότητα ηλεκτρονικής επεξεργασίας τους, τυποποιηµένες άδειες για την περαιτέρω χρήση των εγγράφων του δηµόσιου τοµέα, οι οποίες είναι δυνατόν να προσαρµόζονται προκειµένου να αντιµετωπίζονται ειδικότερες αιτήσεις αδειοδότησης. Τα κράτη µέλη ενθαρρύνουν όλους τους φορείς του δηµόσιου τοµέα να χρησιµοποιούν τις τυποποιηµένες άδειες.

Άρθρο 9
Πρακτικά µέτρα

Τα κράτη µέλη µεριµνούν ώστε να λαµβάνονται τα απαραίτητα πρακτικά µέτρα που διευκολύνουν την αναζήτηση διαθέσιµων προς περαιτέρω χρήση εγγράφων, όπως οι κατάλογοι, µε κατά προτίµηση ηλεκτρονικήπρόσβαση, των κυριότερων εγγράφων και οι ιστοσελίδες που συνδέονται µε αποκεντρωµένους καταλόγους.

Τα παραπάνω ενσωματώνονται αυτούσια και στο εσωτερικό δίκαιο, με το Ν.3448/2006 για την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα.

Αυτό σημαίνει ότι οι "ειδικότεροι όροι χρήσης" με τους οποίους διατίθενται τα "πόθεν έσχες" αποτελούν νομικά "άδειες" κατά την έννοια του άρθρου 8 της Οδηγίας και του άρθρου 7 του Ν.3448/2006. Επομένως, θα πρέπει να αναζητηθεί κατά πόσον οι "ειδικότεροι όροι χρήσης" είναι σύμφωνοι με το ευρωπαϊκό κι εθνικό νομικό πλαίσιο. Κατά τον όρο υπ' αρ. 3:

"Σύμφωνα με τις νομοθετικές διατάξεις και τις οδηγίες της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, η πρόσβαση στα στοιχεία των ηλεκτρονικών δηλώσεων περιουσιακής κατάστασης επιτρέπεται μόνο για σκοπούς ενημέρωσης και επιστημονικής έρευνας."

Το υπογραμμισμένο μέρος έρχεται σε σαφή αντίθεση με το άρθρο 3 της Οδηγίας και το άρθρο 2 του Ν.3448/2006, κατά τα οποία, τα δημόσια έγγραφα πρέπει να είναι επαναχρησιμοποιήσιμα για κάθε σκοπό, ακόμη κι εμπορικό. Εάν δηλαδή κάποιος θέλει να εκδώσει ένα βιβλίο με τις δηλώσεις περιουσιακής κατάστασης των βουλευτών, αρκεί απλώς να τους έχει ενημερώσει εκ των προτέρων (άρθρο 11 Ν.2472/1997) και στη συνέχεια μπορεί, κατ' εφαρμογή του θεσμικού πλαισίου για την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα, να αξιοποιήσει εμπορικά το εν λόγω υλικό.

Στον όρο 4 διαβάζουμε μεταξύ άλλων:

Η δημοσίευση στον τύπο των ηλεκτρονικών δηλώσεων επιτρέπεται σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 2 παρ.3 του ν. 3213/2003, υπό την προϋπόθεση ότι δημοσιεύεται ολόκληρο το κείμενό τους και δεν είναι επιτρεπτή η επιλεκτική δημοσιοποίηση ονομαστικών στοιχείων.

Η προϋπόθεση δεν ανταποκρίνεται στο άρθρο 6 παρ. 2 του Ν.3448/2006 για την περαιτέρω χρήση, ο οποίος θέτει μόνο τις εξής προϋποθέσεις:

"Η περαιτέρω χρήση των εγγράφων υπόκειται στον περιορισμό ότι το περιεχόμενο τους δεν πρέπει να αλλοιωθεί ούτε να διαστρεβλωθεί με οποιονδήποτε τρόπο, καθώς και ότι πρέπει να γίνεται αναφορά στην πηγή προέλευσης τους και στην ημερομηνία τελευταίας επικαιροποίησής τους."

Τέλος, διαβάζουμε στον όρο 4 :

Απαγορεύεται κάθε αντιγραφή ή αναδημοσίευση μέρους ή του συνόλου των ηλεκτρονικών δηλώσεων. Η πρόσβαση στα στοιχεία αυτά επιτρέπεται μόνο μέσω της διαδικτυακής πύλης της Βουλής των Ελλήνων και μόνο με τα τεχνικά μέσα τα οποία έχουν αξιοποιηθεί για το σκοπό αυτό.

Πρόκειται για όρο "read-only", ο οποίος έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με την αρχή της περαιτέρω χρήσης των εγγράφων του δημόσιου τομέα. Κάθε έγγραφο του δημόσιου τομέα που είναι προσβάσιμο, είναι και περαιτέρω αξιοποιήσιμο για εμπορικούς ή μη σκοπούς. Η απαγόρευση "αντιγραφής" δεν έχει λοιπόν καμία νομική ισχύ, αφού αποτελεί όρο που περιορίζει άνευ λόγου τις δυνατότητες περαιτέρω χρήσης, σε ευθεία αντίθεση με το άρθρο 8 της Οδηγίας.

Συνολικά, οι εν λόγω "ειδικότεροι όροι χρήσης" δυσχερώς συμβιβάζονται με το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο για την περαιτέρω χρηση πληροφοριών του δημόσιου τομέα. Δεν γνωρίζουμε εάν υπήρξε κάποιο κείμενο της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα σχετικά με το "πράσινο φώς" που φέρεται από δημοσιεύματα ότι έδωσε για την διαδικτυακή ανάρτηση των δηλώσεων περιουσιακών καταστάσεων, αλλά είναι μάλλον απίθανο η Αρχή να συμβούλευσε τέτοιες σοβαρές αποκλίσεις από το ευρωπαϊκό δίκαιο.

Η Βουλή θα πρέπει να αποκαταστήσει λοιπόν την εκ μέρους της τήρηση της Ευρωπαϊκής νομοθεσίας και να μεταβάλει εγκαίρως κι από μόνη της τους όρους χρήσης, εάν δεν θέλει να της το υποδείξει κάποια "Τρόικα" ή κάποιο "μνημόνιο".



Σχόλια

Ο χρήστης Ανώνυμος είπε…
elawyer ψάξτο λίγο. Άτομο που γνωρίζει μου είπε ότι υπάρχει γνωμοδότηση της ΑΠΔΠΧ.
Ο χρήστης e-Lawyer είπε…
Το έψαξα στο www.dpa.gr και μέχρι χθες δεν υπήρχε κάτι.
Ο χρήστης Ανώνυμος είπε…
Και εγώ είδα ότι δεν δημοσιεύτηκε. Όμως το άτομο που μου το είπε χθές είναι εμπιστοσύνης. Δεν έχω καταφέρει διασταύρωση από 2η πηγή. Προς το παρόν προσπαθώ να θυμηθώ αν αναφέρθηκε σε γνωμοδότηση ή σύσταση. Επίσης σημείωσε ότι το ερώτημα είχε τεθεί με τέτοιο τρόπο προς την ΑΠΔΠΧ που ας πουμε ότι "κατεύθυνε" την απάντηση. (Συγνώμη για την ανωνυμία αλλά δεν γίνεται αλλιώς)
Ο χρήστης Ανώνυμος είπε…
* "Η δημοσίευση στον τύπο των ηλεκτρονικών δηλώσεων επιτρέπεται ... υπό την προϋπόθεση ότι δημοσιεύεται ολόκληρο το κείμενό τους"

* "Απαγορεύεται κάθε αντιγραφή ή αναδημοσίευση μέρους ή του συνόλου των ηλεκτρονικών δηλώσεων."

Αν μια εφημερίδα δημοσιεύσει μέρος του κειμένου μιας εκ των δηλώσεων, παραβιάζει τους όρους. Αν δημοσιεύσει ολόκληρο το κείμενο αυτής της δήλωσης, αναδημοσιεύει μέρος των δηλώσεων, αρα πάλι παραβιάζει τους όρους.

Από την άλλη, ποτέ και πουθενά δεν έχει δημοσιευτεί, σε κανένα ΜΜΕ, ολόκληρο κείμενο δήλωσης. Θα έπρεπε να τύπωναν ξεχωριστό βιβλίο για όλες. Αλλά τότε πάλι θα είχαμε παραβίαση, αφού τα στοιχεία μπορούν να διαβαστούν μόνο στο δικτυακό τόπο της Βουλής.

Τι γίνεται, οέο;

Ερώτημα. Αν κάποιος έχει εξαιρετική μνήμη και αποστηθίσει τα στοιχεία των δηλώσεων (οι Ινδοί του Γκίνες καλύτεροι είναι;), μετά μπορεί να τα γράψει από μνήμης κάπου για να τα συζητήσει ζητήματα δημοσίου συμφέροντος με τους φίλους του; Αν υπάρξουν προβλήματα, θα βρεθεί κανείς να τον υποστηρίξει;
Ο χρήστης Takis είπε…
Η γνωμοδότηση της ΑΠΔΠΧ υπάρχει πράγματι και βρίσκεται εδώ http://www.dpa.gr/APDPXPortlets/htdocs/documentDisplay.jsp?docid=49,88,220,63,2,252,144,78 και είναι εύκολα κατανοητό ότι η Αρχή δίνει συγκατάθεση σε ερωτήματα που η Βουλή έχει η ίδια θέσει. Όχι ότι κατευθύνεται άμεσα από τη Βουλή αλλά δεν πήρε κάποια απόφαση με δική της πρωτοβουλία.

Το δε κείμενο της γνωμοδότησης είναι τρύπιο από παντού.

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Παράνομη η αντιγραφή φωτογραφιών από ελεύθερης πρόσβασης προφίλ στο facebook

Yπάρχει διάχυτη η εντύπωση ότι αν κάποιος έχει λογαριασμό ελεύθερης πρόσβασης ("ανοιχτό προφίλ") σε ιστοσελίδα κοινωνικής δικτύωσης, ό,τι έχει αναρτήσει σε αυτήν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ελεύθερα. Η παρανόηση αυτή επικρατεί κυρίως σε μέσα ενημέρωσης που νομίζουν ότι μπορούν να χρησιμοποιούν ελεύθερα υλικό από προφίλ των χρηστών στο facebook, χωρίς να σέβονται ότι οι χρήστες δεν έχουν συγκατατεθεί στην εμπορική χρήση των δεδομένων τους από εφημερίδες ή την τηλεόραση. Μια πρόσφατη απόφαση του Εφετείου Αθηνών  (2016) στην οποία υπερασπίστηκα μια χρήστη του facebook επιβεβαίωσε ότι και από ελεύθερα προσβάσιμο λογαριασμό δεν επιτρέπεται χωρίς συγκατάθεση η αναπαραγωγή των προσωπικών δεδομένων (φωτογραφιών) και καταδίκασε την εφημερίδα να καταβάλει αποζημίωση στην θιγόμενη. Ανέφερε χαρακτηριστικά το Δικαστήριο:
“ Σε ό,τι αφορά, ειδικότερα τις φωτογραφίες που δημοσιεύθηκαν, είναι απαραίτητο να επισημανθεί ότι αυτές πραγματικά προέρχονταν από ιστοσελίδα στο διαδίκτυο, στην οποία η …

Χρήση φωτογραφιών από το facebook σε ΜΜΕ

Μια σημαντική απόφαση εκδόθηκε πρόσφατα από το Εφετείο Αθηνών και αφορά την χρήση φωτογραφιών που είχε αναρτήσει ένα πρόσωπο στο facebook και στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκαν στον Τύπο και στην τηλεόραση. Με την απόφαση 5336/2015, το Εφετείο έκρινε ότι αυτό δεν επιτρέπεται χωρίς την συγκατάθεση του υποκειμένου και επίσης αποφάνθηκε ότι το facebook αποτελεί "αρχείο προσωπικών δεδομένων" στοιχείο που αποτελεί προϋπόθεση για να εφαρμοστεί επ' αυτού ο Ν.2472/1997 για την προστασία από την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων. 
Οι επί του θέματος των φωτογραφιών αιτιολογικές σκέψεις του δικαστηρίου έχουν ως εξής:
"Με την προβολή των φωτογραφιών της ενάγουσας στην τηλεόραση, χωρίς τη συναίνεση ή την εκ των υστέρων έγκρισή της, προσεβλήθη το δικαίωμά της επί της ιδίας εικόνας. Το γεγονός ότι στις προβληθείσες φωτογραφίες της ήταν καλυμμένα τα χαρακτηριστικά του προσώπου της δεν αναιρεί την προσβολή, δεδομένου ότι, αφ' ενός μεν, εικόνα του ατόμου δεν είναι μόνο το πρόσωπό του, α…

Σκουρλέτης: αντίθετο σε δημόσια τάξη / χρηστά ήθη το επώνυμο τέκνου ζεύγους γυναικών

Κατόπιν κοινοβουλευτικής ερώτησης 12 βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ για την άρνηση του Ειδικού Ληξιαρχείου του Υπουργείου Εσωτερικών να καταχωρήσει ληξιαρχική πράξη γέννησης τέκνου που έλαβε το επώνυμο της συζύγου της μητέρας του (βλ. εδώ), απαντήσεις δόθηκαν από τον υπουργό Δικαιοσύνης και τον υπουργό Εσωτερικών. 
Ο (πρώην) υπουργός Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρώπινων Δικαιωμάτων κ. Παρασκευόπουλος αντί να απαντήσει τί συγκεκριμένο πρόκειται να πράξει σε επίπεδο νομοθεσίας για την ανεπιφύλακτη αναγνώριση των γονέων του παιδιού, όπως επιβάλλει η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού (η επιλογή του ονόματος τέκνου ήδη δίνεται από τον νόμο για το σύμφωνο συμβίωσης), αναφέρει στην απάντησή του -γενικά και αόριστα- ότι το υπουργείο του υλοποιεί δράσεις "Δικαιοσύνης φιλικές για τα παιδιά" και ότι αναμένεται η έναρξη εργασιών μιας νομοπαρασκευαστικής επιτροπής για θέματα οικογενειακού δικαίου. Περαιτέρω, για το γεγονός ότι το Ειδικό Ληξιαρχείο δεν εφαρμόζει το άρθρο 10 του νόμου…