Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Η διαρροή ως φαινόμενο αδιαφάνειας

Παρακολουθούμε τις τελευταίες ημέρες διαρκείς διαρροές απομαγνητοφωνημένων συνομιλιών που φέρονται ότι καταγράφουν τις παρακολουθήσεις στελεχών της Χρυσής Αυγής από την Ε.Υ.Π. Οι διαρροές αυτές αναπαράγονται εντελώς άκριτα, κυρίως από διαδικτυακά μέσα ενημέρωσης. 

Είμαι υπέρ της όσο το δυνατόν μεγαλύτερης δημοσιότητας της συγκεκριμένης υπόθεσης, ακριβώς λόγω της ιδιότητας ορισμένων από τους κατηγορούμενους, οι οποίοι έχουν ψηφιστεί από χιλιάδες ψηφοφόρους και φέρουν την ιδιότητα του μέλους του Ελληνικού Κοινοβουλίου. Ωστόσο, η δημοσιότητα αυτή, θα πρέπει να αποφασίζεται από τα αρμόδια όργανα, δηλαδή από τον εισαγγελέα που κατέχει το γενικό πρόσταγμα όσον αφορά τις πληροφορίες της δικογραφίας, σύμφωνα με τους προδιατυπωμένους κανόνες της νομοθεσίας για την δημοσιοποίηση πληροφοριών κατηγορουμένων. Και από το δικαστήριο, αν οι κατηγορούμενοι παραπεμφθούν σε δίκη. Θεωρώ ότι ήταν λάθος η απόφαση του δικαστηρίου για αποκλεισμό της τηλεοπτικής μετάδοσης της δίκης της 17Ν. Ένα λάθος που δεν θα πρέπει να επαναληφθεί. 

Οι κανόνες αυτοί, όσον αφορά τα προσωπικά δεδομένα κατοχυρώνονται στο άρθρο 2 του Ν.2472/1997, όπως έχει τροποποιηθεί πρόσφατα, μετά την παγκόσμια κατακραυγή για την δημοσιοποίηση των στοιχείων των οροθετικών γυναικών που συνελήφθησαν το 2012. Όσον αφορά στοιχεία που καλύπτονται από το απόρρητο των τηλεπικοινωνιών, οι κανόνες αυτοί περιλαμβάνονται στον Ν.2225/1994, ο οποίος εξειδικεύει σε επίπεδο κοινής νομοθεσίας το άρθρο 19 του Συντάγματος που κατοχυρώνει το απόρρητο των τηλεπικοινωνιών. Αυτό το τελευταίο κανονιστικό σύνολο περί απορρήτου παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον: αναφέρει ότι η άρση του απορρήτου αφορά τις δικαστικές αρχές. Όχι τα μέσα ενημέρωσης. Όλη η δομή του Ν.2225/1994 φαίνεται ότι αφορά τις περιπτώσεις εκείνες στις οποίες οι δικαστές πρέπει να ενημερωθούν για τις απόρρητες συνομιλίες ατόμων που σχετίζονται με σοβαρά κακουργήματα. Όχι της κοινής γνώμης. 

Το θεσμικό πλαίσιο πρέπει λοιπόν να αλλάξει, γιατί περιορίζει υπέρμετρα το δημόσιο ενδιαφέρον του κοινού για μια ποινική υπόθεση που συγκλονίζει την πολιτική ζωή της Χώρας. Το εύλογο ενδιαφέρον του κοινού αποτελεί συνταγματικό του δικαίωμα για πρόσβαση στην πληροφόρηση (άρθρο 5Α του Συντάγματος, άρθρο 10 της ΕΣΔΑ, άρθρο 19 του ΔΣΑΠΔ) που δεν φαίνεται να κατοχυρώνεται από την απαρχαιωμένη Ελληνική νομοθεσία. 

Η λύση για αυτά δεν είναι οι διαρροές. Οι διαρροές έχουν τεκμήριο ανακρίβειας: ουδείς αναλαμβάνει την ευθύνη για την εγκυρότητα του περιεχομένου των εν λόγω συνδιαλέξεων. Ουδείς πιστοποιεί ότι αυτές είναι όλο το υλικό - δηλαδή όχι πετσοκομμένο και μονταρισμένο.  Το δημοσιογραφικό απόρρητο - δεοντολογικός κανόνας που κάποτε γνωρίζει όμως και τις εξαιρέσεις του, σύμφωνα με την νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (βλ. εδώ) - δεν μπορεί να λειτουργεί ως τρόπος να ξεπλυθούν οι τυχόν παρανομίες όσων, για άγνωστους λόγους, παραβιάζουν το καθήκον τους για τήρηση της υπηρεσιακής εχεμύθειας και του απορρήτου των επικοινωνιών. Το συνταγματικό δικαίωμα των κατηγορούμενων περιορίστηκε μια φορά, για να εντοπιστούν και να συλληφθούν. Το να καταστρατηγείται τόσο βάναυσα με την δημοσίευσή απόρρητων συνομιλιών στον Τύπο, χωρίς την τήρηση καμίας εγγύησης δεν αποτελεί διαφάνεια. Αποτελεί συντήρηση υπόγειων σχέσεων άγνωστων διαδρομών και φυσικά παραβατικών συμπεριφορών. 

Δεν είναι η πρώτη φορά που παρουσιάζεται το φαινόμενο να γίνεται σουρωτήρι μια δικογραφία. Με κίνδυνο φυσικά και για την ίδια την ακεραιότητα της ποινικής προδικασίας, καθώς και σοβαρή διακινδύνευση της ποιότητας της όποιας δίκης μπορεί να ακολουθήσει, ιδίως σχετικά με το κριτήριό της ως "δίκαιης". Η πραγματική διαφάνεια και ανοικτότητα της κρατικής δράσης προβλέπει εξίσου διαφανείς κανόνες, διαδικασίες και θεσμούς που θα κληθούν να εφαρμόσουν αυτούς τους κανόνες.

Ένα πάγιο αίτημα για την ακέραιη ρύθμιση της διαφανούς κυκλοφορίας των πληροφοριών είναι η ίδρυση ενός Information Commissioner στην Ελλάδα, μιας ανεξάρτητης αρχής που θα απορροφήσει την Αρχή Προστασίας Δεδομένων και θα ασκεί την αρμοδιότητα της έκδοσης εκτελεστών αποφάσεων για την υποχρεωτική διάθεση δεδομένων του δημόσιου τομέα σε κάθε ενδιαφερόμενο. Την πρόταση είχα παρουσιάσει και παλαιότερα (βλ. εδώ), στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας των "4Δ" (Δημόσια Δεδομένα, Δικά μας Δεδομένα). Την πρόταση αυτή έχει υποβάλλει επίσης η Διεθνής Διαφάνεια (βλ. εδώ), στο πλαίσιο της σχετικής διαβούλευσης που οργάνωσε το Υπουργείο Διοικητικής Μεταρρύθμισης. Είναι ευκαιρία με βάση αυτή τη σοβαρότατη υπόθεση διαρροών, να τεθεί το θέμα σε επίσημη βάση, να καταστρωθεί ένας Κώδικας Πρόσβασης στην Δημόσια Πληροφορία που θα ορίζει με σαφείς κανόνες το παιχνίδι της σχέσης των κρατικών αρχών με τα μ.μ.ε. και κάθε τρίτον και θα ορίζει τον Information Commissioner ως κεντρική ανεξάρτητη αρχή, αρμόδια για την εφαρμογή των διατάξεων αυτών. 




Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Παράνομη η αντιγραφή φωτογραφιών από ελεύθερης πρόσβασης προφίλ στο facebook

Yπάρχει διάχυτη η εντύπωση ότι αν κάποιος έχει λογαριασμό ελεύθερης πρόσβασης ("ανοιχτό προφίλ") σε ιστοσελίδα κοινωνικής δικτύωσης, ό,τι έχει αναρτήσει σε αυτήν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ελεύθερα. Η παρανόηση αυτή επικρατεί κυρίως σε μέσα ενημέρωσης που νομίζουν ότι μπορούν να χρησιμοποιούν ελεύθερα υλικό από προφίλ των χρηστών στο facebook, χωρίς να σέβονται ότι οι χρήστες δεν έχουν συγκατατεθεί στην εμπορική χρήση των δεδομένων τους από εφημερίδες ή την τηλεόραση. Μια πρόσφατη απόφαση του Εφετείου Αθηνών  (2016) στην οποία υπερασπίστηκα μια χρήστη του facebook επιβεβαίωσε ότι και από ελεύθερα προσβάσιμο λογαριασμό δεν επιτρέπεται χωρίς συγκατάθεση η αναπαραγωγή των προσωπικών δεδομένων (φωτογραφιών) και καταδίκασε την εφημερίδα να καταβάλει αποζημίωση στην θιγόμενη. Ανέφερε χαρακτηριστικά το Δικαστήριο:
“ Σε ό,τι αφορά, ειδικότερα τις φωτογραφίες που δημοσιεύθηκαν, είναι απαραίτητο να επισημανθεί ότι αυτές πραγματικά προέρχονταν από ιστοσελίδα στο διαδίκτυο, στην οποία η …

Χρήση φωτογραφιών από το facebook σε ΜΜΕ

Μια σημαντική απόφαση εκδόθηκε πρόσφατα από το Εφετείο Αθηνών και αφορά την χρήση φωτογραφιών που είχε αναρτήσει ένα πρόσωπο στο facebook και στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκαν στον Τύπο και στην τηλεόραση. Με την απόφαση 5336/2015, το Εφετείο έκρινε ότι αυτό δεν επιτρέπεται χωρίς την συγκατάθεση του υποκειμένου και επίσης αποφάνθηκε ότι το facebook αποτελεί "αρχείο προσωπικών δεδομένων" στοιχείο που αποτελεί προϋπόθεση για να εφαρμοστεί επ' αυτού ο Ν.2472/1997 για την προστασία από την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων. 
Οι επί του θέματος των φωτογραφιών αιτιολογικές σκέψεις του δικαστηρίου έχουν ως εξής:
"Με την προβολή των φωτογραφιών της ενάγουσας στην τηλεόραση, χωρίς τη συναίνεση ή την εκ των υστέρων έγκρισή της, προσεβλήθη το δικαίωμά της επί της ιδίας εικόνας. Το γεγονός ότι στις προβληθείσες φωτογραφίες της ήταν καλυμμένα τα χαρακτηριστικά του προσώπου της δεν αναιρεί την προσβολή, δεδομένου ότι, αφ' ενός μεν, εικόνα του ατόμου δεν είναι μόνο το πρόσωπό του, α…

Σκουρλέτης: αντίθετο σε δημόσια τάξη / χρηστά ήθη το επώνυμο τέκνου ζεύγους γυναικών

Κατόπιν κοινοβουλευτικής ερώτησης 12 βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ για την άρνηση του Ειδικού Ληξιαρχείου του Υπουργείου Εσωτερικών να καταχωρήσει ληξιαρχική πράξη γέννησης τέκνου που έλαβε το επώνυμο της συζύγου της μητέρας του (βλ. εδώ), απαντήσεις δόθηκαν από τον υπουργό Δικαιοσύνης και τον υπουργό Εσωτερικών. 
Ο (πρώην) υπουργός Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρώπινων Δικαιωμάτων κ. Παρασκευόπουλος αντί να απαντήσει τί συγκεκριμένο πρόκειται να πράξει σε επίπεδο νομοθεσίας για την ανεπιφύλακτη αναγνώριση των γονέων του παιδιού, όπως επιβάλλει η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού (η επιλογή του ονόματος τέκνου ήδη δίνεται από τον νόμο για το σύμφωνο συμβίωσης), αναφέρει στην απάντησή του -γενικά και αόριστα- ότι το υπουργείο του υλοποιεί δράσεις "Δικαιοσύνης φιλικές για τα παιδιά" και ότι αναμένεται η έναρξη εργασιών μιας νομοπαρασκευαστικής επιτροπής για θέματα οικογενειακού δικαίου. Περαιτέρω, για το γεγονός ότι το Ειδικό Ληξιαρχείο δεν εφαρμόζει το άρθρο 10 του νόμου…