Τετάρτη, Νοεμβρίου 10, 2010

Καλλικράτης: οι Περιφέρειες ως δεύτερος βαθμός τοπικής αυτοδιοίκησης"

Το σχέδιο "Καλλικράτης" εισάγει ορισμένες σημαντικές καινοτομίες που ενισχύουν τις τοπικές κοινωνίες και την συμμετοχική δημοκρατία. Ενώ διανύουμε τη δεύτερη εβδομάδα των αυτοδιοικητικών εκλογών 2010, αξίζει να γνωρίσουμε τους νέους θεσμούς που με την σωστή χρήση θα αλλάξουν αρκετά από τα χαρακτηριστικά της τοπικής δημοκρατίας.

Μια από τις πιο εμβληματικές παρεμβάσεις του Ν.3852/2012 είναι η μετάλλαξη των Περιφερειών, από μονάδες αποκεντρωμένης αλλά κυβερνητικής διοίκησης, σε μονάδες δεύτερου βαθμού τοπικής αυτοδιοίκησης (όπως ήταν πριν οι Νομαρχίες). Οι παλιές κρατικές Περιφέρειες υποκαθίστανται από τις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις, νέους οργανισμούς που οι αρμοδιότητές τους προβλέπονται από το άρθρο 280. Ας δούμε λοιπόν πως περιγράφονται στον νόμο οι λειτουργίες και οι θεσμοί των Περιφερειών.

Σύμφωνα με το άρθρο 3, οι Περιφέρειες είναι αυτοδιοικούμενα Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου, τα οποία "σχεδιάζουν, προγραμματίζουν και υλοποιούν πολιτικές σε περιφερειακό επίπεδο στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους, σύμφωνα με τις αρχές της αειφόρου ανάπτυξης και της κοινωνικής συνοχής της χώρας, λαμβάνοντας υπόψη και τις εθνικές και ευρωπαϊκές πολιτικές". Η Ελλάδα υποδιαιρείται σε 13 Περιφέρειες, οι οποίες σύμφωνα με το άρθρο 186 είναι αρμόδιες για την Ανάπτυξη, τη Γεωργία-Κτηνοτροφία-Αλιεία, τους Φυσικούς Πόρους-Ενέργεια-Βιομηχανία, την Απασχόληση-Εμπόριο-Τουρισμό, τις Μεταφορές-Επικοινωνίες, τα Έργα-Χωροταξία-Περιβάλλον, την Υγεία, την Παιδεία-Αθλητισμό-Πολιτισμό, την Πολιτική Προστασία και Διοικητική Μέριμνα. Η Μητροπολιτική Περιφέρεια Αττικής και η Μητροπολιτική περιφερειακή ενότητα Θεσσαλονίκης και Κεντρικής Μακεδονίας ασκούν επιπρόσθετες αρμοδιότητες, σύμφωνα με το άρθρο 210.

Ιδιαίτερη σημασία για την σχέση ανάμεσα σε Δήμο και Περιφέρεια έχει το άρθρο 4, το οποίο ξεκαθαρίζει ότι "δεν υφίστανται σχέσεις ελέγχου και ιεραρχίας, αλλά συνεργασίας και συναλληλίας, οι οποίες αναπτύσσονται βάσει του νόμου, κοινών συμφωνιών, καθώς και με το συντονισμό κοινών δράσεων".



Τα όργανα της Περιφέρειας είναι ο Περιφερειάρχης, ο Αντιπεριφερειάρχης, το Περιφερειακό Συμβούλιο, η Οικονομική Επιτροπή και η Εκτελεστική Επιτροπή. Τα τρία πρώτα όργανα εκλέγονται άμεσα από το λαό, για πέντε χρόνια, με εκλογές που γίνονται ταυτόχρονα με τις δημοτικές. Σε αυτές τις θέσεις μπορούν να εκλεγούν μόνο δημότες δήμου που υπάγεται στην Περιφέρεια, αλλά επιτρέπεται να θέσει υποψηφιότητα και κάποιος που μεταδημότευσε, χωρίς να έχει συμπληρωθεί ακόμη διετία.

Υπάρχει μια σειρά κωλυμάτων και ασυμβιβάστων για την εκλογή προσώπων στις τρεις παραπάνω αιρετές θέσεις. Το άρθρο 117 αποκλείει το δικαίωμα υποψηφιότητας σε δικαστικούς, στρατιωτικούς, ιερείς γνωστών θρησκειών, εκτελεστικούς γραμματείς περιφερειών, περιφερειακούς συμπαραστάτες, πρόεδροι δ.σ. και προϊστάμενοι νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου εκτός ιδρυμάτων, πρόεδροι νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου που έχουν συστήσει ή συμμετέχουν οι Περιφέρειες, εκτός των αστικών μη κερδοσκοπικών εταιριών, δημοτικοί, περιφερειακοί κλπ υπάλληλοι, εκτός αν έχουν παραιτηθεί εντός 18μήνου από την διενέργεια των εκλογών, διοικητές και πρόεδροι δ.σ. ν.π.δ.δ., κρατικών ν.π.ι.δ., δημοσίων επιχειρήσεων, εκτός αν έχουν παραιτηθεί κι αυτοί εντός 18μηνου. Επίσης δεν μπορούν να εκλεγούν όσοι έχουν εκπέσει από αιρετά αξιώματα λόγω ποινικής καταδίκης για μια σειρά από προβλεπόμενα αδικήματα.

Ασυμβίβαστη με την ιδιότητα του Περιφερειάρχη, του Αντιπεριφερειάρχης και του Περιφερειακού συμβούλου είναι η ιδιότητα του προμηθευτή της Περιφέρειας με σύμβαση άνω των 5.000 ευρώ και του μετόχου άνω του 5% σε εταιρίες που είναι συμβεβλημένες με την Περιφέρεια, του οφειλέτη της Περιφέρειας, . Δεν είναι ασυμβίβαστη η ιδιότητα του δικηγόρου, του συμβολαιογράφου, του μέλους Δ.Ε.Π. Κατά την άσκηση της θητείας του Περιφερειάρχη αναστέλλεται όμως η άσκηση της επαγγελματικής του δραστηριότητας.

Οι αρμοδιότητες του Περιφερειάρχη προβλέπονται περιγραφικά στο άρθρο 159, όπου αναφέρεται ότι ο Περιφερειάρχης "προασπίζει το δημόσιο συμφέρον, κατευθύνει την υλοποίηση του σχεδίου περιφερειακής ανάπτυξης και ασκεί τα καθήκοντά του με γνώμονα
τις αρχές της διαφάνειας και της αποτελεσματικότητας." Πιο συγκεκριμένες αρμοδιότητές του είναι οι εξής:

"α) εκδίδει όλες τις πράξεις μη κανονιστικού χαρακτήρα, σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία,
β) εκτελεί τις αποφάσεις του περιφερειακού συμβουλίου, της εκτελεστικής επιτροπής και της οικονομικής επιτροπής,
γ) συγκαλεί και προεδρεύει της εκτελεστικής επιτροπής και συντονίζει την υλοποίηση των αποφάσεών της,
δ) εκπροσωπεί την περιφέρεια δικαστικώς και εξωδίκως,
ε) είναι προϊστάμενος των υπηρεσιών της περιφέρειας. Ως προϊστάμενος όλου του προσωπικού της περιφέρειας εκδίδει τις πράξεις που προβλέπουν οι σχετικές διατάξεις για το διορισμό, τις κάθε είδους υπηρεσιακές μεταβολές και την άσκηση του πειθαρχικού ελέγχου,
στ) διατάσσει την είσπραξη των εσόδων της περιφέρειας και αποφασίζει για τη διάθεση των πιστώσεων του προϋπολογισμού,
ι) υπογράφει τις συμβάσεις που συνάπτει η περιφέρεια,
ια) συνιστά ομάδες εργασίας και ομάδες διοίκησης έργου από μέλη του περιφερειακού συμβουλίου, υπαλλήλους της περιφέρειας, υπάλληλους του δημόσιου τομέα ή ιδιώτες για τη μελέτη και επεξεργασία θεμάτων της περιφέρειας, καθορίζοντας τον τρόπο οργάνωσης και
λειτουργίας τους.
ιβ) συγκροτεί συλλογικά όργανα, εφόσον η συγκρότησή τους δεν ανατίθεται από το νόμο σε άλλα όργανα και
ιγ) μπορεί να μεταβιβάζει την άσκηση αρμοδιοτήτων του σε μέλη του περιφερειακού συμβουλίου, καθώς και να παρέχει εξουσιοδότηση υπογραφής με εντολή του σε προϊσταμένους υπηρεσιών της περιφέρειας, με εξαίρεση χρηματικά εντάλματα πληρωμών."

Οι ουσιαστικές αρμοδιότητες της Περιφέρειας ασκούνται όμως από το Περιφερειακό Συμβούλιο. Σύμφωνα με το άρθρο 163, το οποίο θεσπίζει τεκμήριο αρμοδιότητας υπέρ του Συμβουλίου, αυτό είναι αρμόδιο ιδίως για:

"α) την έγκριση και παρακολούθηση του επιχειρησιακού προγράμματος της περιφέρειας,
β) την έγκριση και παρακολούθηση αναπτυξιακών προγραμμάτων κατά την κείμενη νομοθεσία,
γ) την έγκριση του προϋπολογισμού και του απολογισμού της περιφέρειας,
δ) την επιβολή τελών, εισφορών και δικαιωμάτων,
ε) την απαλλοτρίωση ακινήτων,
στ) την εκποίηση, ανταλλαγή και δωρεά ακινήτων, καθώς και τη σύσταση εμπράγματων δικαιωμάτων,
ζ) την αγορά, παραχώρηση χρήσης, μίσθωση και εκμίσθωση κινητών και ακινήτων,
η) τη σύναψη δανείων,
θ) την έγκριση του κανονισμού των εργασιών του, του κανονισμού των εργασιών της οικονομικής επιτροπής και των επιτροπών του άρθρου 164, καθώς και του οργανισμού των υπηρεσιών της περιφέρειας,
ι) την πλήρωση των κενών οργανικών θέσεων προσωπικού της περιφέρειας,
ια) το πρόγραμμα των εκτελεστέων έργων και προμηθειών,
ιβ) τη σύσταση επιτροπών στις οποίες μεταβιβάζει αρμοδιότητές του."

Η Εκτελεστική Επιτροπή αποτελείται από τον Περιφερειάρχη και τους Αντιπεριφερειάρχες και είναι συντονιστικό όργανο. Η πιο ενδιαφέρουσα αρμοδιότητά της είναι ότι "εισηγείται στο περιφερειακό συμβούλιο σχέδιο χάρτας δικαιωμάτων και υποχρεώσεων των πολιτών καιμεριμνά για την έκδοση, ενημέρωση και διακίνηση οδηγού του πολίτη για τις παρεχόμενες υπηρεσίες της περιφέρειας σε έντυπη και ηλεκτρονική μορφή." (Άρθρο 174).

Η Οικονομική Επιτροπή αποτελείται από τον Περιφερειάρχη και έξι Περιφερειακούς Συμβούλους και έχει αρμοδιότητα για τα δημοσιονομικά θέματα.

Σε κάθε Περιφέρεια συνιστάται, με απόφαση του περιφερειάρχη, η οποία εκδίδεται εντός δύο (2) μηνών από την εγκατάσταση των περιφερειακών αρχών, περιφερειακή επιτροπή διαβούλευσης ως γνωμοδοτικό όργανο. Η θητεία της επιτροπής διαβούλευσης ακολουθεί τη θητεία των περιφερειακών αρχών. Η περιφερειακή επιτροπή διαβούλευσης αποτελείται από τους δημάρχους της περιφέρειας, καθώς και από εκπροσώπους:

α) των οργανώσεων εργοδοτών και εργαζομένων,

β) των επιμελητηρίων και των επιστημονικών οργανώσεων, συλλόγων και φορέων,

γ) των συνεταιριστικών οργανώσεων,

δ) της αποκεντρωμένης διοίκησης στην οποία υπάγεται η περιφέρεια,

ε) των κρατικών υπηρεσιών που έχουν την έδρα τους στην περιφέρεια,

στ) οργανώσεων και φορέων της κοινωνίας των πολιΣτών στην περιφέρεια και

ζ) πολίτες.

Σύμφωνα με το άρθρο 178, η Επιτροπή Διαβούλευσης:

"α) Εισηγείται στο περιφερειακό συμβούλιο σχετικά με τις βασικές αναπτυξιακές προτεραιότητες της περιφέρειας.

β) Γνωμοδοτεί ως προς θέματα γενικότερου περιφερειακού ενδιαφέροντος, που παραπέμπονται σε αυτή από το περιφερειακό συμβούλιο ή τον περιφερειάρχη.

γ) Εξετάζει τα προβλήματα και τις αναπτυξιακές δυνατότητες της περιφέρειας και διατυπώνει γνώμη για την επίλυση των προβλημάτων και την αξιοποίηση των δυνατοτήτων αυτών".

Αυτές οι διατάξεις όμως δεν αποκλείουν γενικώς τις δυνατότητες δημόσιας διαβούλευσης με τους υπόλοιπους πολίτες, όπως ρητά αναφέρεται στο νόμο: "Η διατύπωση γνώμης από την περιφερειακή επιτροπήδιαβούλευσης δεν αποκλείει την παράλληλη ηλεκτρονική διαβούλευση με τους πολίτες, μέσω διαδικτύου. Οι προτάσεις της ηλεκτρονικής διαβούλευσης συγκεντρώνονται και συστηματοποιούνται από τις αρμόδιες υπηρεσίες της περιφέρειας και παρουσιάζονται από τον πρόεδρο της περιφερειακής επιτροπής διαβούλευσης κατά την αντίστοιχη συνεδρίασή της."

Η Επιτροπή Διαβούλευσης συνεδριάζει δημόσια τουλάχιστον μια φορά το τρίμηνο.

Μια νέα δημοτική ανεξάρτητη αρχή είναι ο Περιφερειακός Συμπαραστάτης του Πολίτη και της Επιχείρησης, δηλαδή η εισαγωγή ενός τοπικού Συνηγόρου του Πολίτη (βλ. περισσότερα εδώ).

Το κράτος ασκεί βεβαίως εποπτεία στις Περιφέρειες, αρμοδιότητα που ασκείται από την Αυτοτελή Υπηρεσία Εποπτείας Ο.Τ.Α. Προϊστάμενος αυτής της υπηρεσίας είναι ο Ελεγκτής Νομιμότητας, ένας ανώτατος υπάλληλος με προσόντα νομικής εξειδίκευσης. Ο Ελεγκτής Νομιμότητας είναι αρμόδιος να εγκρίνει, ως προς την νομιμότητά της και εντός 40 ημερών, κάθε πράξη των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης που αφορά:

α) ρυθμίσεις κανονιστικού περιεχομένου,
β) την ανάθεση έργων, υπηρεσιών, μελετών και προμηθειών,
γ) την αγορά και εκποίηση ακινήτων,
δ) την κήρυξη αναγκαστικών απαλλοτριώσεων,
ε) την επιβολή φόρων, τελών, δικαιωμάτων,
στ) τη σύναψη κάθε μορφής συμβάσεων, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται και εκείνες που προβλέπονται από ειδικές διατάξεις της κείμενης νομοθεσίας,
ζ) τη σύναψη δανείων,
η) τη διενέργεια τοπικού δημοψηφίσματος όταν τούτο προβλέπεται από την κείμενη νομοθεσία και
θ) τις διαδικασίες κατάρτισης των επιχειρησιακών προγραμμάτων.

Επίσης αποστέλλονται προς έλεγχο νομιμότητας οι αποφάσεις ων επιχειρήσεων των δήμων και των περιφερειών, εκτός από τις αποφάσεις των ανωνύμων εταιρειών στις οποίες οι φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης δεν έχουν την πλειοψηφία, που αφορούν: α) αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου, β) εκποίηση παγίων περιουσιακών στοιχείων και γ) λήψη δανείων (άρθρο 225).

Ο Ελεγκτής Νομιμότητας έχει την εξουσία να ακυρώνει πράξεις των Ο.Τ.Α. που του υποβάλλονται για έγκριση. Αλλά μπορεί και αυτεπαγγέλτως να ακυρώσει οποιαδήποτε απόφαση των συλλογικών ή μονομελών οργάνων των δήμων και των περιφερειών, των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου αυτών και των επιχειρήσεών τους, εκτός από τις αποφάσεις των ανωνύμων εταιρειών στις οποίες οι φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης δεν έχουν την πλειοψηφία, καθώς και των συνδέσμων για λόγους νομιμότητας, μέσα σε προθεσμία δύο μηνών αφότου η απόφαση έχει δημοσιευθεί ή εκδοθεί.

Σε κάθε Περιφέρεια διορίζεται και ένας Εκτελεστικός Γραμματέας, με απόφαση του Περιφερειάρχή. Ο Εκτελεστικός έχει τις εξής αρμοδιότητες:

α. Υπογράφει τις αποφάσεις χορήγησης αδειών με ή χωρίς αποδοχές και μετακίνησης εκτός έδρας στο εσωτερικό και εξωτερικό των υπαλλήλων της περιφέρειας.
β. Παρέχει οδηγίες, δίνει κατευθύνσεις και, γενικότερα, συντονίζει τις υπηρεσίες της περιφέρειας κατά την άσκηση του έργου τους.
γ. Προβαίνει στη μελέτη και εισήγηση μέτρων για τη βελτίωση και προαγωγή των λειτουργιών της περιφέρειας.
δ. Μεριμνά για την επεξεργασία από τις αρμόδιες υπηρεσίες των θεμάτων που είναι προς συζήτηση ενώπιον του περιφερειακού συμβουλίου ή των οικείων Επιτροπών σύμφωνα με την ημερήσια διάταξη.ε. Παρακολουθεί τη διαδικασία εφαρμογής των αποφάσεων του περιφερειακού συμβουλίου και των οικείων επιτροπών από τις αρμόδιες υπηρεσίες της περιφέρειας.
στ. Μεριμνά για την έγκαιρη ετοιμασία των περιοδικών απολογισμών δράσης της περιφέρειας, σύμφωνα προς τα αντίστοιχα προγράμματα ή τις συγκεκριμένες αποφάσεις και ενημερώνει σχετικά το περιφερειακό συμβούλιο και τις οικείες επιτροπές.
ζ. Μεριμνά για τη συνεχή βελτίωση της αποτελεσματικής δράσης των υπηρεσιών της περιφέρειας, την προσαρμογή της λειτουργίας τους στις ανάγκες της τοπικής κοινωνίας και τη βελτίωση της απόδοσης του στελεχικού δυναμικού και των τεχνικών μέσων της περιφέρειας.
η. Οργανώνει κάθε νέα υπηρεσία που δημιουργείται στην περιφέρεια.

Επίσης για κάθε Περιφερειάρχη προβλέπονται 4 θέσεις ειδικών συμβούλων και 1 θέση ειδικού συμβούλου για κάθε αντιπεριφερειάρχη.

Και η κιτς πινελιά του Καλλικράτη: σύμφωνα με το άρθρο 281, καταρτίζεται ένα πρόγραμμα Ελληνικής Αρχιτεκτονικής Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης, με τη συντομογραφία "ΕΛΛ.Α.Δ.Α."!

Σε επόμενο post θα δούμε και τις νέες δομές των δημοτικών αρχών σύμφωνα με τον Καλλικράτη.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Υπεύθυνος Προστασίας Δεδομένων: το βιβλίο

Ένα νέο πρόσωπο αναλαμβάνει καθήκοντα στις δημόσιες υπηρεσίες και σε ορισμένους οργανισμούς του ιδιωτικού τομέα από τον Μάιο του 2018: ο ...