Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Βιβλίο: Περί της ελευθερίας των ιστολογίων (blogs)






Τα σύνθετα νομικά ζητήματα που έχουν προκύψει από την ευρύτατη χρήση των blogs στην Ελλάδα έχουν απασχολήσει μέχρι τώρα την αρθρογραφία στα επιστημονικά περιοδικά. Σε επίπεδο γενικής βιβλιογραφίας, υπάρχει το έργο του Μανώλη Ανδριωτάκη "Blogs: ειδήσεις από το δικό σου δωμάτιο", ο οποίος προσεγγίζει το θέμα από κοινωνιολογικής κι επικοινωνιακής πλευράς. Μία νέα μονογραφία ξεδιπλώνει τον καμβά του νομικού τοπίου, από την σκοπιά της ελευθερίας των ιστολογίων και των περιορισμών αυτής της ελευθερίας. Μετά το βιβλίο της για τους ιστότοπους κοινωνικής δικτύωσης, η Φερενίκη Παναγοπούλου - Κουτνατζή παραδίδει στο αναγνωστικό κοινό ένα έργο που αφηγείται από την αρχή την νομική περιπέτεια των blogs στην Ελλάδα.

Πρόκειται για μία νομική παρουσίαση, η οποία βεβαίως λαμβάνει υπόψη τα τεχνικά χαρακτηριστικά του νέου μέσου και τοποθετείται στα κρίσιμα ερωτήματα που έχουμε αντιμετωπίσει όσοι ασχολούμαστε με το δίκαιο της κοινωνίας της πληροφορίας, με απλή και εύληπτη γλώσσα που μπορεί να παρακολουθήσει και ο μη νομικός. Η συγγραφέας αφιερώνει αρκετές σελίδες στην περιγραφή της λειτουργίας και της επιρροής των ιστολογίων στο δημόσιο χώρο, παρουσίαζοντας ενδιαφέροντα παραδείγματα που δεν είναι ιδιαίτερα γνωστά. Όπως η επίδραση των νομικών blogs στις ΗΠΑ - σε μία περίπτωση το Ανώτατο Δικαστήριο αναγκάστηκε να εκδόσει διορθωτική απόφαση, λόγω παράλειψης που είχε τονιστεί από νομικό ιστολόγο!

Η παρουσίαση του βιβλίου γίνεται με μία ροή από το γενικό προς το ειδικό, η οποία αποτελεί παράλληλα και μία χρονική εξελικτική πορεία: από τους συνταγματικούς κανόνες και το διεθνές δίκαιο, περνάει στο σύνθετο θέμα της άρσης του απορρήτου (όπου διαφωνεί με τις γνωμοδοτήσεις της Εισαγγελίας του Αρείου Πάγου, ότι δήθεν τα ψηφιακά ίχνη που αφήνει ο ανώνυμος χρήστης δεν καλύπτονται από το απόρρητο), διέρχεται από τις μυλόπετρες του δυσχερούς ζητήματος περί της εφαρμογής ή μη του νόμου περί Τύπου στα blogs, καθώς και της ευθύνης ή μη του ιστολόγου για τα σχόλια των αναγνωστών και βλέπει προς το μέλλον, στην ανάγκη υιοθέτησης ενός Κώδικα Δεοντολογίας Ιστολογίων. Μέσα στις 120 σελίδες του πονήματος καλύπτεται έτσι οριζόντια κάθε πτυχή της προβληματικής, με το βλέμμα στις αντίστοιχες εξελίξεις στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.

Στην παρούσα φάση όμως, θα χρειάζονταν περισσότερα στοιχεία από την αλλοδαπή νομολογία και νομοθεσία. Η συγγραφέας αναφέρει κάποιες αρχικές αποφάσεις αμερικάνικων δικαστηρίων, αλλά η σχετική νομολογία έχει παρουσίασει κι άλλες εξελίξεις τα τελευταία χρόνια, ιδίως προς την ταυτοποίηση των ιστολόγων με σχετικές διατάξεις δικαστικών αποφάσεων δικαστηρίων των Η.Π.Α. Παραθέτει επίσης την σημαντική πληροφορία ότι ο Γερμανικός Νόμος ορίζει ότι τα ιστολόγια που δεν εξυπηρετούν αποκλειστικώς προσωπικούς ή οικογενειακούς σκοπούς υποχρεούνται σε αναγραφή του ονόματος του συντάκτη τους και της διεύθυνσής του και ορίζει ότι στην περίπτωση πληροφοριακού περιεχομένου πρέπει να αναγράφεται ο υπεύθυνος αυτού.

Έχω ορισμένες ενστάσεις για τον διαχωρισμό των ιστολογίων ανάλογα με το σκοπό που εξυπηρετούν. Το δίπολο πληροφόρηση - γνώμη δεν νομίζω ότι μπορεί να οδηγήσει σε κάθετες κατηγοριοποιήσεις, ώστε να μιλάμε για "ενημερωτικά" και "μη ενημερωτικά" ιστολόγια. Η εμπειρία έχει δείξει ότι τόσο η πληροφόρηση όσο και η γνώμη συνυπάρχουν σε κάθε ιστολόγιο, οπότε η αξιολόγηση ως προς την ελευθερία της έκφρασης θα πρέπει να εστιάζει σε κάθε επίμαχο χωρίο, κατά την case by case ανάλυση που ακολουθεί για κάθε τέτοια περίπτωση, όπως αναφέρεται και στο βιβλίο. Εκεί εστιάζει και η κριτική μου για τη σχετική ελληνική νομολογία που εξαιρεί συνολικά τα blogs που δεν ανήκουν σε ΜΜΕ από την εφαρμογή του νόμου περί τύπου. Η έλλειψη επιχειρηματικής διάρθρωσης είναι επαρκέστατο επιχείρημα για τη μη εφαρμογή των ουσιαστικών διατάξεων του ν.1180, όχι όμως και για τη μη υπαγωγή των post στα "δημοσιεύματα" του άρθρου 681Δ του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας που δεν αποτελεί αναπόσπαστο παρακολούθημα του ν.1180. Όταν επισήμανα αυτή τη λεπτή διαφορά στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης, δεν εξετάστηκε στο επίπεδο αυτο και στην απόφαση (που υπάρχει στο βιβλίο) πρυτάνευσε η ασπρόμαυρη λογική "νόμος περί τύπου ή όχι", αποκλείοντας την εκδίακαση με βάση την σχετική ειδική διαδικασία που εξυπηρετεί καλύτερα τις αποδεικτικές παραμέτρους που προκύπτουν σε τέτοιες υποθέσεις σε σχέση με την πεπαλαιωμένη λογική της τακτικής διαδικασίας. Η εξέλιξη οδήγησε σε αρνητικά σχόλια από μη γνώστες, οι οποίοι επιβεβαίωσαν έτσι τη γενικότερη άγνοιά τους για τους δικονομικούς κανόνες και την προκατάληψή τους για την ουσία της υπόθεσης.

Θα ήθελα πάντως, από τη θέση αυτή να ευχαριστήσω τη συγγραφέα για τις παραπομπές στο e-lawyer, οι οποίες επιβεβαιώνουν και τον αρχικό στόχο του να αποτελέσει ένα αρχείο σημειώσεων που θα φανούν χρήσιμες και σε βάθος χρόνου σε όποιον αναζητά την ανάλυση σε θέματα όπως αυτό. Και προτείνω σε όλους τους ενδιαφερόμενους να διαβάσουν αυτό το βιβλίο που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Σάκκουλα Αθήνα-Θεσσαλονίκη και προλόγισε ο Νίκος Δήμου με τη γνωστή του ενάργεια ως ένας από τους πρώτους bloggers της ελληνόφωνης μπλογκόσφαιρας.































Σχόλια

Ο χρήστης Νοσφεράτος είπε…
πολύ ενδιαφερον και χρησιμο.
Ο χρήστης το γουόκ του Ken Hom είπε…
Μασώντας τις κόκκινες τις αμερικάνικες μαστίχες με κανέλλα έχω κατανοήσει ότι, επειδή τα ιστολόγια δεν μπορούν να είναι ελεύθερα, επειδή δεν είναι άνθρωποι, η συζήτηση για την απόδοση της ελευθερίας τους ξεφεύγει από τα ανθρώπινα όρια της ελευθερίας της σκέψης και της έκφρασης και της απόφασης, και καταλήγει να ρυθμίζει μιαν ελεγχόμενη κοινωνική αντίληψη του εκμεταλλευτικού θύματος για κατασκευασμένες, κίβντηλες και ψευτοδαιδαλώδικες υπόθεσες της ψευτοστιγμής, που δεν είναι παρά η οικονομική οργάνωση σε τεθλασμένη ουρανομήκη αποκάλυψη και σύλληψη.

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Παράνομη η αντιγραφή φωτογραφιών από ελεύθερης πρόσβασης προφίλ στο facebook

Yπάρχει διάχυτη η εντύπωση ότι αν κάποιος έχει λογαριασμό ελεύθερης πρόσβασης ("ανοιχτό προφίλ") σε ιστοσελίδα κοινωνικής δικτύωσης, ό,τι έχει αναρτήσει σε αυτήν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ελεύθερα. Η παρανόηση αυτή επικρατεί κυρίως σε μέσα ενημέρωσης που νομίζουν ότι μπορούν να χρησιμοποιούν ελεύθερα υλικό από προφίλ των χρηστών στο facebook, χωρίς να σέβονται ότι οι χρήστες δεν έχουν συγκατατεθεί στην εμπορική χρήση των δεδομένων τους από εφημερίδες ή την τηλεόραση. Μια πρόσφατη απόφαση του Εφετείου Αθηνών  (2016) στην οποία υπερασπίστηκα μια χρήστη του facebook επιβεβαίωσε ότι και από ελεύθερα προσβάσιμο λογαριασμό δεν επιτρέπεται χωρίς συγκατάθεση η αναπαραγωγή των προσωπικών δεδομένων (φωτογραφιών) και καταδίκασε την εφημερίδα να καταβάλει αποζημίωση στην θιγόμενη. Ανέφερε χαρακτηριστικά το Δικαστήριο:
“ Σε ό,τι αφορά, ειδικότερα τις φωτογραφίες που δημοσιεύθηκαν, είναι απαραίτητο να επισημανθεί ότι αυτές πραγματικά προέρχονταν από ιστοσελίδα στο διαδίκτυο, στην οποία η …

Χρήση φωτογραφιών από το facebook σε ΜΜΕ

Μια σημαντική απόφαση εκδόθηκε πρόσφατα από το Εφετείο Αθηνών και αφορά την χρήση φωτογραφιών που είχε αναρτήσει ένα πρόσωπο στο facebook και στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκαν στον Τύπο και στην τηλεόραση. Με την απόφαση 5336/2015, το Εφετείο έκρινε ότι αυτό δεν επιτρέπεται χωρίς την συγκατάθεση του υποκειμένου και επίσης αποφάνθηκε ότι το facebook αποτελεί "αρχείο προσωπικών δεδομένων" στοιχείο που αποτελεί προϋπόθεση για να εφαρμοστεί επ' αυτού ο Ν.2472/1997 για την προστασία από την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων. 
Οι επί του θέματος των φωτογραφιών αιτιολογικές σκέψεις του δικαστηρίου έχουν ως εξής:
"Με την προβολή των φωτογραφιών της ενάγουσας στην τηλεόραση, χωρίς τη συναίνεση ή την εκ των υστέρων έγκρισή της, προσεβλήθη το δικαίωμά της επί της ιδίας εικόνας. Το γεγονός ότι στις προβληθείσες φωτογραφίες της ήταν καλυμμένα τα χαρακτηριστικά του προσώπου της δεν αναιρεί την προσβολή, δεδομένου ότι, αφ' ενός μεν, εικόνα του ατόμου δεν είναι μόνο το πρόσωπό του, α…

Σκουρλέτης: αντίθετο σε δημόσια τάξη / χρηστά ήθη το επώνυμο τέκνου ζεύγους γυναικών

Κατόπιν κοινοβουλευτικής ερώτησης 12 βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ για την άρνηση του Ειδικού Ληξιαρχείου του Υπουργείου Εσωτερικών να καταχωρήσει ληξιαρχική πράξη γέννησης τέκνου που έλαβε το επώνυμο της συζύγου της μητέρας του (βλ. εδώ), απαντήσεις δόθηκαν από τον υπουργό Δικαιοσύνης και τον υπουργό Εσωτερικών. 
Ο (πρώην) υπουργός Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρώπινων Δικαιωμάτων κ. Παρασκευόπουλος αντί να απαντήσει τί συγκεκριμένο πρόκειται να πράξει σε επίπεδο νομοθεσίας για την ανεπιφύλακτη αναγνώριση των γονέων του παιδιού, όπως επιβάλλει η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού (η επιλογή του ονόματος τέκνου ήδη δίνεται από τον νόμο για το σύμφωνο συμβίωσης), αναφέρει στην απάντησή του -γενικά και αόριστα- ότι το υπουργείο του υλοποιεί δράσεις "Δικαιοσύνης φιλικές για τα παιδιά" και ότι αναμένεται η έναρξη εργασιών μιας νομοπαρασκευαστικής επιτροπής για θέματα οικογενειακού δικαίου. Περαιτέρω, για το γεγονός ότι το Ειδικό Ληξιαρχείο δεν εφαρμόζει το άρθρο 10 του νόμου…