Έκθεση Mikko: απομακρύνοντας το ενδεχόμενο ευρωπαϊκού blogoνόμου

Η έκθεση της Ευρωβουλευτού Mikko για την πολυφωνία και τη συγκέντρωση ιδιοκτησίας των μ.μ.ε. μας είχε απασχολήσει ιδιαίτερα, καθώς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κάλεσε bloggers να τοποθετηθούν ιδίως στις αναφορές περί "ενθαρρυνσης" των bloggers να αποκαλύπτουν τα στοιχεία τους και προτροπής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να θεσπίσει κοινοτική νομοθεσία για το καθεστώς και την λειτουργία των ιστολογίων.

Έστειλα τότε το σχετικό κείμενο Παρατηρήσεων στο Ευρωκοινοβούλιο και το θέμα ξανασυζητήθηκε τη Δευτέρα 8.9.2008 κατά τη συνάντησή μας με τον Σταύρο Λαμπρινίδη και την Μαίρη Ματσούκα στις Βρυξέλλες. Είχα πει τότε ότι η "ενθάρρυνση" των bloggers να αποκαλύπτουν τα στοιχεία τους μου θύμισε την άποψη της Εκκλησίας για εθελοντική αναγραφή του θρησκεύματος στις ταυτότητες.

Σήμερα έλαβα μια επιστολή από τον Σταύρο Λαμπρινίδη, η οποία μας ενημερώνει σχετικά με την εξέλιξη της Έκθεσης Mikko. Οι ειδήσεις είναι πιο θετικές από όσο μπορούσαμε να ελπίζουμε και το πρώτο συμπέρασμα είναι ότι το ενδεχόμενο του ευρωblogoνόμου απομακρύνεται αισθητά. Το δεύτερο συμπέρασμα είναι ότι αυτή η εξέλιξη μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ένα πολιτικό επιχείρημα κατά της φημολογούμενης εθνικής νομοθετικής ρύθμισης: η Ευρώπη το απέρριψε, ΕΣΥ θα το περάσεις;

Αντιγράφω από την επιστολή Λαμπρινίδη:

Έκθεση πρωτοβουλίας Mikko σχετικά με τη «συγκέντρωση και την πολυφωνία των μέσων επικοινωνίας στην ΕΕ»

 Η Έκθεση Mikko, όπως άλλωστε υποδηλώνει και ο τίτλος της, έχει ελάχιστα να κάνει με τους μπλόγκερς, περιείχε όμως μία σειρά από προβληματικές αναφορές σε αυτούς.

 Από τη στιγμή της υιοθέτησης των προβληματικών προβλέψεων στο επίπεδο της αρμόδιας κοινοβουλευτικής Επιτροπής αλλά και μετά και από τις συζητήσεις που κάναμε μεταξύ μας επί του θέματος στις Βρυξέλλες, συναντήθηκα με την Εισηγήτρια και της ζήτησα να κάνει μία σειρά από αλλαγές στην Έκθεσή της, πριν αυτή φτάσει στην Ολομέλεια. Η Mikko ήταν ιδιαίτερα πρόθυμη για συμβιβασμό, που είναι προς τιμήν της, ιδιαίτερα αν αναλογιστεί κανείς τις αρνητικές ισορροπίες που υπήρχαν επί του θέματος ως τότε. Εν κατακλείδι, να τι πετύχαμε:

 1.      Στην Έκθεση δεν περιλαμβάνεται πλέον η προτροπή για το εθελοντικό “registration” των μπλόγκερς.

2.      Διαγράφεται το προβληματικό προοίμιο AH (“whereas the increased use of user-generated content does not always respect the rules on privacy of citizens and public figures, and whereas, therefore, legal means need to be provided in order to protect those concerns”).

3.      Προστίθεται νέο προοίμιο AI. που ανατρέπει όλη την προηγούμενη φιλοσοφία της Έκθεσης και που δηλώνει ότ, “whereas weblogs represent an important new contribution to freedom of expression and are increasingly used by media professionals as well as by private persons.”

4.      Διαγράφεται η παράγραφος 23, που προέβλεπε ότι “Suggests that for private-user-generated content in commercial publications and channels, ethical codes of conduct and terms of usage should be encouraged and royalties, commensurate with its commercial value, should be introduced.”

5.      Η παράγραφος 25 («suggests clarifying the status of weblogs and sites based on user-generated content, assimilating them for legal purposes with any other form of public expression”), μετατράπηκε σε μία απλή προτροπή για «ανοικτή συζήτηση» στην ΕΕ (“encourages an open discussion on all issues relating to the status of weblogs”).

6.      Διαγράφεται η παράγραφος 32 (“Calls on the Commission to take into consideration the issues arising from the unethical usage and commercial misuse of user-generated content”)

 Αγαπητοί φίλοι, σας βεβαιώνω ότι τα τεκμηριωμένα σας επιχειρήματα, καθώς και η έντονη διαδικτυακή … πίεση που ασκήσατε μαζί με άλλους ευρωπαίους μπλόγκερς επί του θέματος, ανέτρεψαν σημαντικά το πολιτικό κλίμα που επικρατούσε στην αρχή αυτής της διαδικασίας. Σας επισυνάπτω το τελικό κείμενο της Mikko, όπως θα κατατεθεί στην Ολομέλεια."

Μια πολύ θετική εξέλιξη που ελπίζω να υιοθετηθεί και από την Ολομέλεια. Είναι από τις περιπτώσεις που αποδεικνύεται  ότι ο ρόλος των πολιτών δεν πρέπει να είναι παθητικός και ότι μερικές φορές τα πράγματα μπορεί να αλλάξουν, αν επιμένεις - και δεν γκρινιάζεις απλώς. Ένα μπράβο αξίζει επίσης στον Σταύρο Λαμπρινίδη. 

 

Η διάκριση ανάμεσα σε σεβασμό της ιδιωτικότητας και λογοκρισία

Κάποιοι bloggers σήμερα αναδημοσίευσαν στα ιστολόγιά τους φωτογραφίες που διακινήθηκαν μέσω ομαδικών e-mail που εικόνιζαν έναν γνωστό αθλητή σε ιδιωτικές στιγμές σε μια παραλία. Με το πρόσχημα της κριτικής των ρούχων και της εμφάνισής του, οι bloggers διατύπωσαν μάλλον αρνητικά σχόλια για τον σεξουαλικό προσανατολισμό του αθλητή και υπεραμύνθηκαν της γνώμης τους ακόμη κι όταν διάφοροι σχολιαστές αντέδρασαν τόσο στην διάδοση των φωτογραφιών που παραβίαζαν την ιδιωτικότητα του αθλητή, όσο και στα σεξιστικά σχόλια των bloggers.

Μερικές ώρες μετά, οι φωτογραφίες και τα κείμενα έχουν αποσυρθεί και στο χώρο αυτό βρίσκονται τεράστιες επιγραφές και κατηγορίες για λογοκρισία, υποκρισία, ασυλία δημοσίων προσώπων κλπ. Θυμάμαι ότι η εκπομπή του Τριανταφυλλόπουλου που είχε θέμα την γνωστή υπόθεση Κορκολή (που κατέστρεψε χωρίς λόγο τον τραγουδιστή) είχε τίτλο "η ασυλία των επωνύμων"!

Για να είμαστε κυριολεκτικοί, όμως, δεν μπορεί να γίνει λόγος για "λογοκρισία". Η λογοκρισία είναι προληπτικό μέτρο, το οποίο ασκείται πριν δημοσιευθεί το ενοχλητικό περιεχόμενο και προϋποθέτει ενάσκηση αθέμιτης εξουσίας στον λογοκρινόμενο. Η εκ των υστέρων αξίωση για απόσυρση υλικού που θίγει ατομικά δικαιώματα λειτουργεί εξ ορισμού εκ των υστέρων, δηλαδή μετά την δημοσίευση και συνιστά περίπτωση θεμιτού περιορισμού της ελευθερίας του λόγου.

Το ίδιο το Σύνταγμα αναφέρει στο άρθρο 14 παρ. 2 "η λογοκρισία και κάθε άλλο προληπτικό μέτρο απαγορεύονται". 

Λογοκρισία στο διαδίκτυο σημαίνει επέμβαση με τρόπο που προληπτικά απαγορεύει την ενάσκηση της ελευθερίας της έκφρασης, όπως αυτό που κάνει μερικές φορές η ΕΕΤΤ (βλ. στο επόμενο post μου για αυτό το θέμα). Χωρίς να γνωρίζω το background στην υπόθεση με τις φωτογραφίες του αθλητή, το να σε πάρει τηλέφωνο ο θιγόμενος και να σου πει ότι αν δεν κατεβάσεις το υλικό θα κινηθώ δικαστικώς, δεν συνιστά λογοκρισία: αφού θεωρείς ότι έχεις δίκιο, μπορείς να το υπερασπιστείς στο δικαστήριο. Αφού κατά τη γνώμη σου υπερασπίζεσαι μια συνταγματική σου ελευθερία, μιλωντας μάλιστα για βίαιο περιορισμό της με "λογοκρισία", πήγαινε σε έναν ανεξάρτητο θεσμικό θεματοφύλακα του Συντάγματος και πες του ότι σε πιέζουν!

Σε μια περίοδο στην οποία τα νέα μέσα προσπαθούν να πείσουν ότι δεν χρειάζονται ειδικές νομοθετικές ρυθμίσεις, καλό είναι να τηρούμε τουλάχιστον στοιχειωδώς τις υπάρχουσες. Το επιχείρημά μου είναι ωφελιμιστικό, αλλά κατ΄αποτέλεσμα, αν μπορούσε να γίνει κοινή πεποίθηση ότι οι bloggers σέβονται στοιχειωδώς την δεοντολογία - ή έστω τα πιο βασικά στοιχεία της που βασίζονται στα ανθρώπινα δικαιώματα- τότε αφαιρείται ένα επιχείρημα για την νομοθετική ρύθμιση.

Η δίκαιη ενάσκηση της ελευθερίας της έκφρασης δεν είναι εύκολη υπόθεση, καθόσον οι διατάξεις είναι συνήθως αρκετά γενικόλογες και χρειάζεται καλή γνώση της νομολογίας των δικαστηρίων για να αποφασίσει κάποιος αν θα δημοσιεύσει κάτι ή όχι. Εδώ έρχεται και ο δικός μας συμβουλευτικός ρόλος ως media lawyers να προβλέψουμε τυχόν αντιδράσεις ή και να επιμείνουμε στο δικαίωμα δημοσίευσης. Ένας βασικός κανόνας που διαμορφώθηκε σταδιακά μετά το 2004 είναι ότι οι παρεμβάσεις στην ιδιωτικότητα των δημοσίων προσώπων και η δημοσιοποίηση τέτοιων πληροφοριών επιτρέπεται όταν υπάρχει κραυγαλέα αντίθεση ανάμεσα στο δημόσιο λόγο τους και τον ιδιωτικό τους βίο. Αν δηλαδή το δημόσιο πρόσωπο άλλα λέει κι άλλα κάνει στην ιδιωτική του ζωή, τότε ναι, υπάρχει εύλογο ενδιαφέρον της κοινής γνώμης να μάθει ότι εξαπατάται. Εκεί, λοιπόν, αίρεται αυτό που λένε "η ασυλία των επωνύμων" και υπάρχει δικαίωμα ενημέρωσης της κοινής γνώμης.

Στην ιστορία με τις σημερινές φωτογραφίες όμως, δεν υπήρξε κάποιου τέτοιου είδους δικαιολογία, κατά τη γνώμη μου. Συνεπώς, δεν καταλαβαίνω τις κατηγορίες για "υποκρισία" και "πολιτική ορθότητα", όταν το παιχνίδι της επικοινωνίας έχει ορισμένες θεμελιώδεις αρχές, οι οποίες φυσικά και δεν είναι συντηρητικές, αφού διαμορφώθηκαν ακριβώς ως αντίβαρα σε μορφές εξουσίασης και επιβολής ισχύος. Κοινωνικός καθωσπρεπισμός και βαθύτατη συντήρηση είναι ακριβώς το να κράζεις ένα δημόσιο πρόσωπο επειδή δεν συμβαδίζει με τα στερεότυπα που έχεις στο κεφάλι σου και δεν είσαι σε θέση να καταλάβεις ότι κι αυτός είναι άνθρωπος και ότι ο τίτλος "ολυμπιονίκης" ή οτιδήποτε άλλο δεν πρέπει να σημαίνει τίποτε άλλο, σε κανένα επίπεδο εκτός από "νικητής σε ένα άθλημα σε μία παγκόσμια συνάντηση επαγγελματιών" και τίποτα άλλο, απολύτως. 

Όσο για το πρόσχημα της κριτικής περί "κακογουστιάς", θα έλεγα ότι αυτό κατά βάθος είναι η αποηθικοποιημένη δικαιολογία κάθε ομοφοβικού ή/και ρατσιστή: απεχθάνεται και μισεί την πολυμορφία και την ποικιλότητα, όχι πια επειδή είναι κάτι "ανήθικο", αλλά επειδή απλώς "δεν του αρέσει"  ο διαφορετικός και φοβάται ότι μπορεί τελικά να τον αφομοιώσει. Διαφεύγει φαίνεται ότι πάντοτε ο διαφορετικός είναι η εκ φύσεως μειοψηφία.

Περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα: κενό γράμμα ο Ν.3448/2006;

Η καμπάνια Δημόσια Δεδομένα, Δικά μας Δεδομένα, η οποία γνωρίζει κάθε μέρα και νέους υποστηρικτές, έχει θέσει ως βασικό στόχο την ουσιαστική εφαρμογή της Οδηγίας 2003/98/ΕΚ για την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα. Η Οδηγία αυτή ενσωματώθηκε στο ελληνικό δικαίο με τον Ν.3448/2006 (ο οποίος έχει μεταξύ άλλων και τη διάταξη για την ... καύση των νεκρών). 

Πριν την ενσωμάτωση της Οδηγίας είχε προηγηθεί μια εγκύκλιος του υπουργείου Εσωτερικών και ακολούθησε άλλη μία μετά την ψήφιση του Ν.3448/2006.

Παρ' όλ' αυτά, δεν έχουν ακόμη ενεργοποιηθεί στην πράξη όλες οι διατάξεις του νόμου.

Για μια εκτενή ανάλυση του Ν.3448/2006, σε σχέση με το ισχύον ευρωπαϊκό πλαίσιο και την πλήρη παρουσίαση του θέματος σε συνδυασμό με τα ζητήματα πνευματικής ιδιοκτησίας, προσωπικών δεδομένων, περιβαλλοντικής πληροφόρησης και ελεύθερου ανταγωνισμού που δημιουργούνται, παραπέμπω στο βιβλίο μου "Περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα", το μόνο μέχρι στιγμής έργο στην ελληνική βιβλιογραφία που ασχολείται αποκλειστικά με αυτό το θέμα.

Δύο χρόνια μετά την ψήφιση του νόμου, ας δούμε σημείο προς σημείο τα κενά εφαρμογής, τα οποία οφείλονται εν πολλοίς στην έλλειψη έκδοσης σχετικών υπουργικών αποφάσεων και άλλων κανονιστικών πράξεων.

"Άρθρο 2 - Υποχρέωση μέριμνας για τη περαιτέρω χρήση. Οι φορείς του δημόσιου τομέα μεριμνούν ώστε τα έγγραφα, τα οποία βρίσκονται στην κατοχή τους, να μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν για εμπορικούς ή μη σκοπούς, σύμφωνα με τους  όρους αυτού του νόμου. Όπου είναι δυνατόν, τα έγγραφα διατίθενται και με ηλεκτρονικά μέσα."

Η "μέριμνα" που αναφέρει ο νόμος, σημαίνει ότι τα έγγραφα των δημοσίων φορέων θα πρέπει να συντάσσονται σε μορφή που να υποστηρίζει τη διαλειτουργικότητα. Η μονοκρατορία συγκεκριμένων "κλειστών" προτύπων στο ελληνικό Δημόσιο σημαίνει ότι δεν εκπληρώνεται αυτή η υποχρέωση μέριμνας για περαιτέρω χρήση. Η υποχρέωση, όπου είναι δυνατόν, για ηλεκτρονική διάθεση, σημαίνει στοιχειώδεις υποδομές. Όσο αισιόδοξος κι αν ειναι κανείς για τη δημιουργία ολοένα καλύτερων κρατικών ιστοσελίδων, μία βόλτα σε οποιοδήποτε υποθηκοφυλακείο της χώρας μπορεί να τον πείσει ότι η διάταξη του άρθρου 2 μένει ανενεργής σε σημαντικό βαθμό. 

"Άρθρο 5 παρ. 1: Αιτήματα ως προς την χορήγηση εγγράφων για περαιτέρω χρήση υποβάλλονται εγγράφως ή σε ηλεκτρονική μορφή στην υπηρεσία, η οποία έχει εκδώσει ή έχει στην κατοχή της το έγγραφο. Οι φορείς του δημοσιου τομέα των άρθρων 3 και 4 αυτού του νόμου επεξεργάζονται, με ηλεκτρονικά μέσα όπου αυτό είναι δυνατό και ενδεδειγμένο, τα σχετικά αιτήματα και διαθέτουν το έγγραφο προς περαιτέρω χρήση στον αιτούντα, σύμφωνα με οσα οριζονται στις υπόλοιπες παραγράφους."

Μια διάταξη για την ηλεκτρονική διεκπεραίωση των σχετικών δικαιωμάτων του πολίτη, η οποία είναι εντελώς ανενεργής. Προϋποθέτει την δημιουργία ιστοσελίδων οι οποίες να υποστηρίζουν εφαρμογές ηλεκτρονικής επικοινωνίας πολίτη - υπηρεσίας. Απ' όσο γνωρίζω ελάχιστες τέτοιες υπηρεσίες υπάρχουν (λ.χ. η www.dpa.gr) αλλά δεν γνωρίζω καμία που να υποστηρίζει αιτήματα για περαιτέρω χρήση εγγράφων.

"Άρθρο 7 - Άδειες και λοιποί όροι για την περαιτέρω χρήση πληροφοριών" 

Σε αυτό το άρθρο εκτίθεται η δυνατότητα της διοίκησης είτε να διαθέτει άνευ όρων την περαιτέρω χρήση, είτε να εκδίδουν άδειες, οι οποίες όμως μπορούν να έχουν και συγκεκριμένους περιορισμούς. Οι άδειες και οι όροι αυτοί πρέπει να εκδίδονται από τους αρμόδιους υπουργους και να μπορούν να διατεθούν σε ψηφιακή μορφή και με δνατότητα ηλεκτρονικής επεξεργασίας τους. Δεν το έχουμε δει ακόμη. Το ίδιο ισχύει και για το άρθρο 9 που επιβάλλει την ηλεκτρονική δημοσίευση των όρων και των πάγιων τελών για περαιτέρω χρήση εγγράφων. "Φωτεινή" εξαίρεση: το Εθνικό Τυπογραφείο, με την γνωστή σε όλους ιστοσελίδα, η πλήρης πρόσβαση στην οποία επιτρέπεται -και στους Νόμους!- επιτρέπεται μόνο σε συνδρομητές.

"Άρθρο 10 - Μέτρα διευκόλυνσης της αναζήτησης εγγράφων"

Με αυτό το άρθρο υποχρεούνται να διαθέτουν ηλεκτρονικά καταλόγους των εγγράφων προς περαιτέρω χρήση  και να δημιουργούν ιστοσελίδες για τον εντοπισμό των αποκεντρωμένων καταλόγων! Δηλαδή υπάρχει νομοθετική διάταξη που επιβάλλει σε κάθε φορέα του δημοσίου να δημιουργεί μηχανές αναζήτησης εγγράφων! Το απαύγασμα του ευχολογίου, φυσικά. Κι όμως, αυτή η διάταξη είναι νόμος που ισχύει εδώ και δύο χρόνια και στην Ελλάδα!

"Άρθρο 12 - Απαγόρευση αποκλειστικών ρυθμίσεων"

Κι όμως, το Εθνικό Τυπογραφείο δεν νομιμοποιείται να έχει αποκλειστικότητα για την διάθεση των ΦΕΚ στο κοινο! Με βάση το άρθρο 12, θα μπορούσε ένας ιδιώτης να δημιουργήσει μια ανταγωνιστική σελίδα, όπου να διαθέτει δωρεάν το σύνολο του περιεχομένου του Εθνικού Τυπογραφείου, εφόσον  βέβαια είναι και ο ίδιος συνδρομητής. Οι διατάξεις που τυχόν απαγορεύουν μια τέτοια επιχειρηματική δραστηριότητα ιδιωτών που ενδιαφέρονται να επαναχρησιμοποιήσουν δημόσια δεδομένα και να τα διαθέτουν δωρεάν στον πολίτη είναι αντίθετες στο κοινοτικό δίκαιο, αλλά και στο δίκαιο του ελεύθερου ανταγωνισμού, γεγονός που ιδρύει αρμοδιότητα της Επιτροπής Ανταγωνισμού για την τήρηση του άρθρου 12.

"Άρθρο 13 - Εξουσιοδοτικές διατάξεις"

Με αυτό το άρθρο, ο υπουργός Εσωτερικών και ο κατά περίπτωση αρμόδιος υπουργός εξουσιοδοτούνται να εκδώσουν αποφάσεις για την τεχνικά θέματα της περαιτέρω χρήσης πληροφοριών. Ακόμη τις αναμένουμε.

"Άρθρο 14 - Κώδικας πρόσβασης στα δημόσια έγγραφα"

Σύμφωνα με το άρθρο, εντός ενός έτους από την δημοσίευση του Ν.3448/2006 θα εκδιδόταν προεδρικό διάταγμα με τίτλο "Κώδικας πρόσβασης στα δημόσια έγγραφα", όπου θα συγκεντρώνονταν όλες οι ισχύουσες διατάξεις και θα γίνονταν και οι σχετικές τροποποιήσεις για να δημιουργηθεί ένας Freedom of Information Act ή ένα -ακόμη- προστάδιο του. Δυστυχώς, έχει περάσει  και δεύτερο έτος από τη δημοσίευση του Ν.3448/2006, αλλά ακόμη τίποτε.

Μήπως ήρθε η ώρα να ενεργοποιηθεί ουσιαστικά η Οδηγία;

Μία ακόμη πρόταση: χρειαζόμαστε έναν ανεξάρτητο φορέα, όπως o Information Commissioner (πρώην Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων, τώρα: προστασία ΚΑΙ διασφάλιση της πρόσβασης στα δημόσια δεδομένα !!!) της Αγγλίας, της Σκοτίας, της Γερμανίας,  της Ουγγαρίας, της Σλοβενίας (εκπληκτική ιστοσελίδα και ΟΛΑ και στα αγγλικά!) ή η Αρχή Πρόσβασης στα Δημόσια Έγγραφα (Γαλλία) που να διασφαλίζουν με αποτελεσμτικό και άμεσο τρόπο ότι η διαφάνεια και η πρόσβαση του πολίτη στα δημόσια δεδομένα θα τηρείται και στην πράξη. 

E-lawyer@Ψηφιακή Ελλάδα (Βρυξέλλες)

Δημόσια δεδομένα και προσωπικά δεδομένα: μια μικρή εισαγωγή

Όποιοι έχουν συναλλαγές με τον δημόσιο τομέα, πολύ συχνά θα έχουν αντιμετωπίσει την άρνηση ή την αδικαιολόγητη καθυστέρηση των υπηρεσιών στην χορήγηση εγγράφων. 

Η δικαιολογία της "προστασίας προσωπικών δεδομένων" είναι μια συνήθης και εύκολη "λύση" για τους δημόσιους υπαλλήλους, οι οποίοι για να δώσουν οτιδήποτε που τους φαίνεται ότι αναφέρεται σε τρίτους, ζητούν συνήθως να είναι εφοδιασμένος ο αιτών με "εισαγγελική παραγγελία".

Αυτό δεν είναι νόμιμο: οι δημόσιες υπηρεσίες έχουν αυτοτελή νομική υποχρέωση να χορηγούν αντίγραφα των εγγράφων που ζητούν οι πολίτες, χωρίς να έχει μεσολαβήσει η "εισαγγελική παραγγελία". Η εισαγγελική παραγγελία είναι απλώς ένα πρόσθετο μέτρο κρίσης ότι το αίτημα του πολίτη είναι ορθό, αλλά δεν λείπουν και οι περιπτώσεις που ο  εισαγγελέας, ένας λειτουργός δηλαδή πέραν των στοιχείων της υπόθεσης και των όρων λειτουργίας της συγκεκριμένης δημόσιας υπηρεσίας (ας μην πω και λόγω πλημμελούς γνώσης του νόμου) διστάζει όταν υπάρχει το θέμα των "προσωπικών δεδομένων".

Ας πούμε λοιπον για άλλη μια φορά ότι τα "προσωπικά δεδομένα" δεν ισοδυναμούν με απαραβίαστο απόρρητο. Προσωπικά δεδομένα είναι κάθε πληροφορία που αναφέρεται σε φυσικό πρόσωπο και αν αυτό ήταν απόρρητο, τότε οι διευθυντές των δημόσιων υπηρεσιών θα είχαν δικαίωμα να μην μπαίνουν τα ταμπελάκια με τα ονόματά τους στις πόρτες των γραφείων τους.

Όταν όμως μια πληροφορία εμπίπτει στην έννοια των προσωπικών δεδομένων, δηλαδή όντως να αναφέρεται σε φυσικό πρόσωπο του οποίου η ταυτότητα μπορεί να προσδιοριστεί, τότε διέπεται απο την ειδική προστατευτική νομοθεσία. Η νομοθεσία αυτή λέει ότι δεν μπορείς να επεξεργαστείς προσωπικά δεδομένα, εκτός αν (εντελώς σχηματικά) :

 (α) έχεις τη συναίνεση του υποκειμένου το οποίο αφορούν ή 

(β) είναι απαραίτητη η επεξεργασία για την εκτέλεση μιας σύμβασης ή

 (γ) σου επιβάλλει άλλος νόμος την υποχρεωτική επεξεργασία τους ή 

(δ) χρειάζονται για την εκτέλεση ενός έργου δημοσίου συμφέροντος από μια δημόσια υπηρεσία ή

 (ε) υπάρχει υπέρτερο έννομο συμφέρον για την επεξεργασια τους, το οποίο δεν θίγει τον πυρήνα των ελευθεριών του υποκειμένου των δεδομένων. 

Όταν ζητάμε να μας χορηγηθούν αντίγραφα από ένα δημόσιο νομικό πρόσωπο, συνήθως κάνουμε χρήση του (ε), δηλαδή το δικαίωμά μας για πρόσβαση στα έγγραφα αποτελεί από μόνο του ένα έννομο συμφέρον υπέρτερο της αξίωσης που (θεωρείται ότι) έχει το υποκείμενο των δεδομένων για μη χορήγηση των στοιχείων.

Διαφορετικά είναι όμως τα πράγματα, όταν πρόκειται για "ευαίσθητα δεδομένα", δηλαδή τις πληροφορίες που αποκαλύπτουν στοιχεία για την φυλετική/εθνική καταγωγή, τις θρησκευτικές/πολιτικές/φιλοσοφικές πεποιθήσεις, την κοινωνική πρόνοια, την υγεία, την σεξουαλική ζωή και τις ποινικές διώξεις ή καταδίκες ενός ατόμου, καθώς και τη συμμετοχή του σε ενώσεις που συνδέονται με όλα τα παραπάνω. Τότε, κατ' αρχήν, η χορήγηση προϋποθέτει να έχει εκδοθεί άδεια της Αρχής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων, η οποία θα θέσει και τους όρους υπό τους οποίους πρέπει να γίνεται η συγκεκριμένη χρήση, για ποιους σκοπούς, για πόσο χρονικό διάστημα κλπ.

Όταν λοιπόν δεν υπάρχουν ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα, το δικαίωμα πρόσβασης κάθε πολίτη στις πληροφορίες κάθε άλλου πολίτη είναι σαφές ότι υπερέχει προφανώς της "προστασίας" των προσωπικών δεδομένων. 

Με την επιφύλαξη της ιδιωτικότητας. Υπάρχουν κάποιες πληροφορίες, οι οποίες μπορεί μεν να μην είναι ευαίσθητα δεδομένα, αλλά να έχουν σχέση με την ιδιωτική ζωή κάποιου, υπό το φως πάντοτε συγκεκριμένων περιστάσεων. Και σε αυτές τις περιπτώσεις, ο δημόσιος φορέας υποχρεούται να μη χορηγήσει αντίγραφα, εκτός αν σταθμίζοντας όλες τις περιστάσεις υπό τις οποίες αυτά ζητούνται, καταλήξει ότι δεν θίγεται ουσιωδώς το δικαίωμα ιδιωτικότητας του υποκειμένου των δεδομένων. Προ τριών ετών, το υπουργείο Εθνικής Άμυνας ήθελε να μεταδοθούν κατάλογοι με τα ονόματα όσων απαλλάχθηκαν από την υποχρέωση στράτευσης, νομίμως ή παρανόμως. Θεωρούσε ότι με την κοινοποίηση αυτή, θα ενισχυόταν η υπευθυνότητα των πολιτών που έχουν την υποχρέωση, ώστε να μην επιδιώκουν την απαλλαγή ελαφρά τη καρδία, σκεπτόμενοι ότι μπορεί να δημοσιοποιηθούν τα στοιχεία τους. Το υπουργείο ήθελε δηλαδή να προσφύγει στη δημοσιότητα προκειμένου να εκβιάσει μια κατάσταση, να χρησιμοποιήσει τα στοιχεία των πολιτών, ως μέσο "παραδειγματισμού". Αυτά τα στοιχεία δεν ήταν ευαίσθητα δεδομένα. Ωστόσο, η αρχή της αναλογικότητας δεν θα επέτρεπε τη δημοσιοποίξησή τους, όπως δέχθηκε η Αρχή προσωπικών δεδομένων και το Συμβούλιο της Επικρατείας που επικύρωσε την απόφασή της. Διαφάνεια δεν σημαίνει δημόσια διαπόμπευση.

Για μια πιο μαζοχιστική νομική ανάλυση του θέματος βλ. "Διαφάνεια και δημόσια διαπόμπευση: οριοθετήσεις με γνώμονα την προστασία των προσωπικών δεδομένων"

Είναι λάθος λοιπόν να λέγεται ότι η διαφάνεια βρίσκεται σε σύγκρουση με την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Άλλωστε, η νομοθεσία των προσωπικών δεδομένων έχει ιδιαίτερες διατάξεις που αφορούν ακριβώς τη διαφάνεια: κάθε επεξεργασία προσωπικών δεδομένων πρέπει να γνωστοποιείται κατ' αρχήν στην Αρχή ώστε να καταχωρίζεται σε δημόσια προσβάσιμο μητρώο και κάθε άνθρωπος έχει αυτοτελές δικαίωμα για πρόσβαση στα προσωπικά δεδομένα που τον αφορούν, ανεξάρτητα από το ποιος τα τηρεί. Αν ο υπεύθυνος δεν του χορηγήσει αντίγραφα εντός 15 ημερών, μπορεί να καταγγείλει το γεγονός στην Αρχή, η οποία λειτουργώντας ως φορέας διαφάνειας, υποχρεώνει τον υπεύθυνο να αποκαλύψει τις πληροφορίες που τηρεί. 

Το γεγονός ότι οι δημόσιες υπηρεσίες χρησιμοποιούν ως πρόσχημα τον όρο "προσωπικά δεδομένα" για να αποκλείσουν τον πολίτη από την πρόσβαση στις πληροφορίες εντοπίστηκε εδώ και χρόνια από τον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή στο έγγραφο "Η κατάχρηση των κανόνων προστασίας προσωπικών δεδομένων στην Ευρωπαϊκή Ένωση". 

Πρακτικές οδηγίες για την επίλυση των προβλημάτων που ανακύπτουν στην πράξη διατύπωσε ο Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων στο policy paper Public access to documents and personal data protection. 

(Μετάφραση του τελευταίου στα ελληνικά μπορείτε να βρείτε στο βιβλίο "Περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα - Ερμηνεία Ν.3448/2006". Επίσημη περίληψή του στα ελληνικά, από την ιστοσελίδα του Επόπτη).

Μια άλλη δικαιολογία για να μη δοθεί πρόσβαση  είναι η επίκληση της "πνευματικής ιδιοκτησίας" τρίτων. Ωστόσο, ο ίδιος ο νόμος περί πνευματικής ιδιοκτησίας αναφέρει στο άρθρο 24 (ν.2121/1993) ότι χωρίς την άδεια του δημιουργού και χωρίς αμοιβή χορηγούνται αντίγραφα από έργα στο πλαίσιο διοικητικών ή δικαστικών διαδικασιών. Το αίτημα πρόσβασης στα έγγραφα αποτελεί δικαίωμα που προβλέπεται από τον Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας, οπότε το Δημόσιο δεν θα πρέπει να επικαλείται δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας για να αποφύγει την χορήγηση αντιγράφων. Το ζήτημα αυτό απασχόλησε και τον Συνήγορο του Πολίτη, ο οποίος εξέδωσε πρόσφατα σχετικό Πόρισμα, για το ζήτημα της κατίσχυσης του δικαιώματος πρόσβασης έναντι των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.

Για μια πιο σαδομαζοχιστική νομική ανάλυση Βλ. επίσης εδώ "Η πρόσβαση στη δημόσια πληροφορία και η προστασία προσωπικών δεδομένων"

Aν οι υπηρεσίες δεν τηρούν την κατ΄αρχήν 20ήμερη προθεσμία για χορήγηση των εγγράφων, τότε ο πολίτης μπορεί να ζητήσει αποζημίωση στις ειδικές επιτροπές που έχουν συγκροτηθει ειδικά. 

Περαιτέρω βιβλιογραφία: Διαφάνεια της κρατικής δράσης και προστασία προσωπικών δεδομένων, Σπύρος Βλαχόπουλος [βλ. κριτική e-lawyer]

Στην Data&Protection, η πρόσβαση στα έγγραφα αποτελεί μια αυτοτελώς παρεχόμενη νομική υπηρεσία κοινωνίας της πληροφορίας. 

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: H συζήτηση στην Επιτροπή Ελευθεριών για την Οδηγία e-privacy

Στη σημερινή συνεδρίαση της Επιτροπής Ελευθεριών της Ευρωβουλής συζητήθηκαν οι προτεινόμενες αναθεωρήσεις σχετικά με την Οδηγία 2002/58, για την προστασία της ιδιωτικότητας στο διαδίκτυο.

Η διαδικασία αναθεώρησης της οδηγίας ξεκίνησε από μία πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, την οποία αξιολόγησε σε γνωμοδότησή του ο Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων, κ. Peter Hustinx.

Στη συνέχεια διατυπώθηκε σχετική έκθεση από την αρμόδια επιτροπή Εσωτερικής Αγοράς (η Οδηγία αποτελεί κοινοτική παρέμβαση για την εναρμόνιση των νομοθεσιών των κρατών μελών σε επίπεδο κοινής αγοράς, άρθρο 95 ΣυνθΕΚ) την οποία επίσης σχολίασε ο ΕΠΠΔ και απαιτείται σχετική γνώμη από την Επιτροπή Ελευθεριών.

Στη σημερινή συνεδρίαση της Επιτροπής Ελευθεριών, παρέστη ο κ. Hustinx, προκειμένου να συζητηθούν οι ενστάσεις του σε σχέση με τις προετοιμαζόμενες τροποποιήσεις. Εισηγητής της γνωμοδότησης της Επιτροπής Ελευθεριών είναι ο κ. Alexander Alvaro, γερμανός ευρωβουλευτής της Ομάδας των Φιλελευθέρων, ο οποίος ήταν εισηγητής και το 2005, κατά την προετοιμασία της Οδηγίας 2006/24 (για την διατήρηση των προσωπικών δεδομένων για σκοπούς καταπολέμσης του εγκλήματος), θέμα με το οποίο το e-lawyer είχε ασχοληθεί ιδιαίτερα εκείνη την εποχή (βλ. εδώ).

Τα μείζονα ζητήματα ήταν: 

- Πρέπει οι IP να θεωρηθούν "προσωπικά δεδομένα", ώστε να καταλαμβάνονται από τις προστατευτικές διατάξεις της Οδηγίας 2002/58; Η προτεινόμενη διατύπωση απαντούσε θετικά, μόνο όμως στις περιπτώσεις από τις οποίες είναι εφικτή η άμεση ταυτοποίηση του φυσικού προσώπου στο οποίο αναφέρεται η πληροφορία. Αυτό θα είχε όμως ως αποτέλεσμα να μην θεωρούνται προσωπικά δεδομένα οι IP από τις οποίες έμμεσα θα μπορούσε να ταυτοποιηθεί ένα φυσικό πρόσωπο. Ας σημειώσω ότι ο ορισμός των "δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα" κατά την γενική Οδηγία 95/46, αφορά "κάθε πληροφορία η οποία αναφέρεται σε φυσικό πρόσωπο, το οποίο μπορεί να ταυτοποιηθεί άμεσα ή έμμεσα".

Από συζητήσεις με ορισμένους bloggers, προέκυψε ένα ακόμη ζήτημα: μήπως η αναγνώριση των ΙΡ ως "προσωπικών δεδομένων" οδηγήσει ένα αμάχητο τεκμήριο για την απόλυτη ταυτοποίηση του χρήστη, το οποίο όμως θα συνέχεε τον συνδρομητή με τον πραγματικό χρήστη και θα δημιουργούσε ενδεχομένως καφκικές καταστάσεις, αν λ.χ. κάποιος συνδρομητής έχει ξεκλείδωτο ένα rooter και χρησιμοποιείται από μη ταυτοποιημένους χρήστες για παράνομους σκοπούς. Φυσικά αυτό το "αμάχητο τεκμήριο" δεν είναι δυνατόν να πηγάζει από μια προστατευτική υπέρ του ατόμου νομοθεσία, αλλά σε κάθε περίπτωση, μία σαφής διευκρίνιση περί του αντιθέτου θα ήταν οπωσδήποτε περισσότερο από χρήσιμη, για σκοπούς ασφάλειας δικαίου.

- Πρέπει να μπει ερμηνευτική διάταξη στο Προοίμιο της Οδηγίας ότι αυτή δεν εμποδίζει την επεξεργασία δεδομένων για το σκοπό καταστολής των αδικημάτων κατά της διανοητικής ιδιοκτησίας; Η προτεινόμενη διατύπωση υποτίθεται ότι αναπαρήγαγε την πρόσφατη νομολογία του ΔΕΚ στην γνωστή υπόθεση Promusicae.

-  Οι ISP υποχρεούνται να κοινοποιούν στην ανεξάρτητη αρχή κάθε security breach που διαπιστώνουν ή μόνο τις σοβαρές περιπτώσεις που μπορεί να έχουν επιπτώσεις στον συνδρομητή;

Τα τρία αυτά βασικά ερωτήματα απασχόλησαν σήμερα τη συζήτηση στην Ευρωβουλή, σε επίπεδο όπως είπαμε, γνώμης της Επιτροπής Ελευθεριών. Από την παρακολούθηση της συζήτησης κατάλαβα ότι:

-  Υπήρξε συμφωνία στο να μην αναφερθεί καθόλου αν οι IP είναι ή δεν είναι "προσωπικά δεδομένα", ώστε το θέμα να κρίνεται κάθε φορά με βάση τον γενικό ορισμό των προσωπικών δεδομένων που περιέχεται στην Οδηγία 95/46

- Επισημάνθηκε ότι στο πλαίσιο της παρούσας αναθεώρησης δεν πρέπει να προστεθεί διάταξη (έστω στο Προοίμιο) σχετικά με ζητήματα πνευματικής ιδιοκτησίας.

- Υποστηρίχθηκε ότι θα πρέπει να κοινοποιείται κάθε παράβαση απορρήτου, ώστε να αποφασίζει η ανεξάρτητη αρχή για τη σοβαρότητά της ή όχι.

Μετά την συνεδρίαση, ο κ. Λαμπρινίδης, αντιπρόεδρος της Επιτροπής Ελευθεριών, φιλοξένησε τον κ. Hustinx σε ομιλία που έδωσε σε έλληνες bloggers και απάντησε σε ερωτήσεις που του θέσαμε, στο χώρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Σε αυτό το πλαίσιο ανέφερα την θέσπιση του νέου ελληνικού νόμου για την υποχρέωση κοινοποίησης των παραβάσεων του απορρήτου, ο οποίος προβλέπει και τον θεσμό του υπεύθυνου προστασίας του απορρήτου. Υποστήριξα, όπως και στο position paper που έχω δημοσιεύσει, ότι αυτό θα έπρεπε να καταστεί κοινοτική ρύθμιση, με εισαγωγή του θεσμού του privacy officer, ο οποίος ήδη υπάρχει ως προαιρετική δυνατότητα στο πλαίσιο της Οδηγίας 95/46 και υποχρεωτική διάταξη για τα θεσμικά όργανα της Κοινότητας. Ο κ. Hustinx εξήρε το ρόλο των privacy officers, με τους οποίους εξάλλου συνεργάζεται και σε θεσμικό επίπεδο, σημειώνοντας και ότι σε αυτή τη φάση της νομοθετικής διαδικασίας θα δημιουργούσε επιπλοκή το να προστεθεί και αυτή η θεσμική προσαργμογή της Οδηγίας 2002/58.  Η θέση του στη συγκεκριμένη περίπτωση υπαγορεύεται περισσότερο από πολιτικό πραγματισμό, ενώ σε διαφορετική περίπτωση, όπως λ.χ. στην Απόφαση - Πλαίσιο για την επεξεργασία δεδομένων στο πλαίσιο της αστυνομικής συνεργασίας των κρατών, είναι βέβαιο ότι θα επέμενε, καθώς ο ίδιος είχε προτείνει την εισαγωγή των data protection officers στις αρμόδιες αστυνομικές αρχές. 

Ωστόσο, αναμένεται η έκδοση της γνώμης της Επιτροπής Ελευθεριών και στη συνέχεια η απόφαση του Κοινοβουλίου, καθώς και η Κοινή Θέση του Συμβουλίου της ΕΕ, για την αναθεώρηση της Οδηγίας. Υπάρχει δηλαδή ακόμη αρκετός δρόμος, με ζητήματα που καλούν για πολιτικό συμβιβασμό ανάμεσα σε θεσμικούς φορείς, μέχρι να καταλήξει η διαδικασία στην θέσπιση νέου νομοθετήματος.

Τα παραπανω, καθώς και η συστηματική αρθρογραφία e-lawyer για τα προσωπικά δεδομένα, αποτελούν την απάντησή μου στις κατηγορίες που εκτοξεύονται από διάφορες πλευρές ότι οι bloggers που βρίσκονται στις Βρυξέλλες είναι "άσχετοι με το θέμα", "κομματικοί", "κρατικοδίαιτοι" κλπ. Να σημειώσω επίσης οτι, αν είχε γίνει στοιχειώδης έρευνα, θα είχε ήδη δημοσιοποιηθεί απο τους "κατηγορούντες" bloggers, ότι κάθε ευρωβουλευτής έχει δικαίωμα να κάλεσει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 1.000 άτομα, με καλυμμένα τα έξοδα μετάβασης και διαμονής από την κοινοτική επιχορήγηση της κοινοβουλευτικής του Ομάδας, με πλήρη ελευθερία επιλογής προσώπων. Ορισμένοι ευρωβουλευτές διαθέτουν αυτό το δικαίωμα προκειμένου να ευχαριστήσουν άτομα από τις εκλογικές περιφέρειες που εποφθαλμιούν. Άλλοι πάλι, όχι. Επίσης, ορισμένοι bloggers ασχολούνται με τα θεμελιώδη δικαιώματα και τις ψηφιακές ελευθερίες και άλλοι όχι. Μιλάμε, λοιπόν, για δικαιώματα και καθένας κρίνεται για το πως τα διαθέτει και τα ασκεί, ενώ το κύρος της εκάστοτε κριτικής απορρέει πάντοτε από την θεμελίωση των επιχειρημάτων και τη διασταύρωση της ακρίβειάς τους, κι όχι από τις ύβρεις και τις συκοφαντίες.

Οι θέσεις που υποστηρίζω στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατά την επίσκεψή μου

Επειδή διαβάζω διάφορα post σήμερα, περί κομματικής "εκδρομής αναψυχής" στην Ευρωβουλή, θα υπενθυμίσω εδώ,  ότι βρίσκομαι προσκεκλημένος από πολιτικό φορέα σε θεσμικό όργανο της ΕΕ, με μοναδικό μου σκοπό  την υποστήριξη των απόψεων περί προστασίας προσωπικών δεδομένων, τις οποίες στηρίζω εδώ και τρία χρόνια που λειτουργεί το e-lawyer (και αρκετά χρόνια πριν λειτουργήσει).

Θα πω για άλλη μια φορά ότι την Δευτέρα  8/9/09, αύριο, στην Επιτροπή Ελευθεριών και Δικαιοσύνης της Ευρωβουλής, στην οποία αντιπρόεδρος είναι από το 2004 ο κ. Σταύρος Λαμπρινίδης, ένας εκ των ευρωβουλευτών που απέστειλαν τις προσκλήσεις προς τους bloggers, συζητείται ένα μείζον θέμα σχετικό με τα θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών στον ψηφιακό κόσμο: η αναθεώρηση της Οδηγίας 2002/58 για την προστασία των προσωπικών δεδομένων και της ιδιωτικότητας στο πλαίσιο των ηλεκτρονικών επικοινωνιών.

Εδώ και εβδομάδες έχω δημοσιοποιήσει τις θέσεις που πρόκειται να υποστηρίξω στην Ευρωβουλή, αλλά δεν είδα κανέναν από αυτούς που κόπτονται σήμερα, ρωτώντας με νόημα (τάχα μου) "γιατί αυτοί οι bloggers πάνε στην Ευρωβουλή και με ποια κριτήρια;", να έχουν πει έστω αν συμφωνούν ή διαφωνούν με τις θέσεις αυτές που καθημερινά υποστηρίζονται και προωθούνται από το e-lawyer.  Ούτε καν έψαξαν να βρουν τι θα συζητηθεί και ποιο είναι το κείμενο επί του οποίου θα γίνει ο σχετικός διάλογος: το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι μήπως υπάρχει κάποιο σκάνδαλο και το ΠΑΣΟΚ έστειλε "ταξιδάκι αναψυχής" τους "ημέτερους". 

Εδώ είναι, κυρίες και κύριοι, η ουσία: αυτό το κείμενο περιέχει τις προτεινόμενες τροποποιήσεις των δικαιωμάτων μας, το οποίο φυσικά δεν απασχόλησε κατά περιεχόμενο κανένα από τα σκανδαλοθηρικά blogs που κόπτονται τάχα μου για το θέμα.

Εδώ λοιπόν μπορούν όλοι αυτοί που ασκούν γενικά "κριτική", να βρουν την προετοιμασία που έχει γίνει για το e-lawyer σχετικά με την παρουσία μου στις Βρυξέλλες, πολύ πριν προσκληθώ, σε ανύποπτο χρόνο, στο πλαίσιο της γενικότερης θεματολογίας του blog για την προστασία προσωπικών δεδομένων και την ελευθερία της έκφρασης στο διαδίκτυο.

Δείτε τα κείμενα που υποστηρίζω στις Βρυξέλλες, σχετικά με:

- Το σχέδιο ψηφίσματος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τη θέσπιση ευρωπαϊκού blogoνόμου

[Το έγγραφο θέσεων της Data&Protection μπορείτε να διαβάσετε εδώ και να το σχολιάσετε εδώ. Tα κείμενα είχαν σταλεί σε όλους τους έλληνες ευρωβουλευτές, πριν την πρόσκλησή μου στις Βρυξέλλες, αλλά μόνο 3 από αυτούς απάντησαν. Ανάμεσα στους οποίους, οι δύο ευρωβουλευτές που κάλεσαν μετά από μερικές εβδομάδες τους bloggers στις Βρυξέλλες.]

- Την  αναθεώρηση του θεσμικού πλαισίου για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα της Επιτροπής, του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου ΕΕ.

[Το έγγραφο θέσεων της Data&Protection μπορείτε να διαβάσετε εδώ και να το σχολιάσετε εδώ]

- Την αναθεώρηση του θεσμικού πλαισίου για την προστασία της ιδιωτικότητες στο πλαίσιο των ηλεκτρονικών επικοινωνιών.

[Το έγγραφο θέσεων της Data&Protection μπορείτε να διαβάσετε εδώ και να το σχολιάσετε εδώ]

Ας μας πει λοιπόν όλος αυτός ο συρφετός που σπάει πληκτρολόγια στις πολυθρόνες του, κάνοντας "κριτική", χωρίς γνώση και χωρίς έρευνα, ενώ εμείς τρέχουμε στην άλλη άκρη της Ευρώπης, αφήνοντας τις δουλειές μας (Δευτέρα και Τρίτη είναι εργάσιμες ημέρες, να υπενθυμίσω και δεν με αποζημιώνει κανείς για την απουσία απο το γραφείο μου και τις εργατοώρες που θα πληρωνόμουν από τους πελάτες μου) σε ποια σημεία συμφωνεί και σε ποια διαφωνεί με τις θέσεις που ήρθα να υποστηρίξω στην Ευρωβουλή και που ήταν τόσο καιρό που τις είχα δημοσιοποιήσει;

Ας μας πει επίσης, για ποιο λόγο θεωρεί ότι δεν έπρεπε να κληθεί το e-lawyer σε αυτή τη συνάντηση με το συγκεκριμένο θέμα που συζητείται αυτές τις ημέρες.

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: το κείμενο που θα συζητηθεί την Δευτέρα (με τους bloggers)

Tη Δευτέρα η Επιτροπή Ελευθεριών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου θα συζητήσει την έκθεση που έχει προετοιμάσει ο φιλελεύθερος Ευρωβουλευτής κ. Alvaro (Γερμανία) και περιλαμβάνει τις τροποποιήσεις της επιτροπής στο σχέδιο για Οδηγία που αναθεωρεί την Οδηγία 2002/58 για την προστασία της ιδιωτικότητας και των προσωπικών δεδομένων στις ηλεκτρονικές επικοινωνίες.

Το κείμενο που έχει διαμορφωθεί μέχρι στιγμής μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

Παρατηρήσεις:

(α) Είναι οι IP adresses προσωπικά δεδομένα - ώστε να προστατεύονται ως τέτοια από την Οδηγία;

Στον προτεινόμενο αρ. 28(α) του σχεδίου Προοιμίου της Οδηγίας αναφέρεται ότι οι IP είναι προσωπικά δεδομένα μόνο αν συνδέονται ευθέως με φυσικό πρόσωπο. Αυτό προτείνεται επειδή η σύνδεση που εξατομικεύεται με την IP δεν είναι βέβαιο ότι θα αναφέρεται σε φυσικό πρόσωπο, ώστε να καταλαμβάνεται από τον ορισμό των προσωπικών δεδομένων ("κάθε πληροφορία που αναφέρεται σε φυσικό πρόσωπο το οποίο μπορεί να ταυτοποιηθεί").

Ωστόσο, σύμφωνα με την αρχή "εν αμφιβολία, υπέρ του υποκειμένου των δεδομένων", αυτό το "τεκμήριο" θα πρέπει να είναι αντίστροφο: κατ΄αρχήν οι IP θεωρούνται προσωπικά δεδομένα και θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως τέτοια (όπως εξάλλου και ο αριθμός τηλεφώνου) και μόνο αν αποδειχθεί εκ των υστέρων ότι δεν ήταν, να αποδεσμευτούν από την ειδική προστασία της Οδηγίας. 

Προς τη θέση αυτή συμφωνεί και ο ορισμός των προσωπικών δεδομένων, όπως έχει αναλυθεί από το σχετικό έγγραφο της Ομάδας του άρθρου 29.

Εξάλλου, ο ορισμός των προσωπικών δεδομένων κατά την Οδηγία 95/46 προβλέπει "άμεση ή έμμεση" δυνατότητα προσδιορισμού της ταυτότητας φυσικών προσώπων.

(β) Επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται αποθηκευμένα δεδομένα για την αντιμετώπιση του εγκλήματος, όταν ζητούνται στο πλαίσιο έρενας για παραβιάσεις δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας;

Ο αρ. 30 (α) του Προοιμίου του σχεδίου Οδηγίας αναφέρει ότι αυτές οι διαβιβάσεις δεν θεωρούνται ότι θίγουν την Οδηγία αυτή ή την Οδηγία 2002/58. Υποτίθεται ότι αυτή η τροποποίηση βασίζεται στην απόφαση Promusicae  του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Η απόφαση όμως δεν είπε αυτό, αλλά ότι η Οδηγία δεν επιβάλλει στον εσωτερικό νομοθέτη απαγόρευση για τέτοιου είδους προσβάσεις σε αρχεία που τηρούν οι ISP. 

Η ΕΕ δεν έχει αρμοδιότητα να προσδιορίσει για ποια αδικήματα θα γίνεται χρήση των δεδομένων που αποθηκεύουν οι ISP και συνεπώς είναι στην αρμοδιότητα των κρατών να το αποφασίσουν. Επίσης η ΕΕ δεν έχει προσδιορίσει άλλα αδικήματα για τα οποία επιτρέπεται αυτή η άρση του απορρήτου, οπότε η συγκεκριμένη αναφορά είναι εντελώς άσχετη με το πλαίσιο των τροποποιήσεων της Οδηγίας 2002/58.

(γ) Επέκταση των διατάξεων της Οδηγίας και στα ιδιωτικά δίκτυα;

Αυτή τη στιγμή η Οδηγία 2002/58 εφαρμόζεται μόνο στα δημόσια προσβάσιμα από το κοινό δίκτυα ηλεκτρονικών επικοινωνιών. Αυτό σημαίνει ότι τα εσωτερικά δίκτυα μιας εταιρίας ή επιχείρησης δεν διέπονται από την ειδική Οδηγία 2002/58, αλλά από την γενική Οδηγία των προσωπικών δεδομένων 95/46. 

Η προτεινόμενη με το Άρθρο 2 επέκταση της εφαρμογής της Οδηγίας 2002/58 και στα ιδιωτικά δίκτυα θα επιφέρει νέες υποχρεώσεις για τις επιχειρήσεις που διαθέτουν τέτοιες δυνατότητες. Η κατεύθυνση είναι ιδίως προς όφελος των εργαζομένων που χρησιμοποιούν τον εξοπλισμό των εταιρικών δικτύων. 

(δ) Κοινοποίηση των παραβιάσεων ασφαλείας στην αρμόδια Αρχή και τον χρήστη

Με το προτεινόμενο άρθρο 2 εισάγεται υποχρέωση των εταιριών πρόσβασης (ISP), αλλά και των εταιριών παροχής υπηρεσιών κοινωνίας της πληροφορίας να ειδοποιούν την αρμόδια Αρχή σε περίπτωση που εντοπίσουν παραβίαση ασφάλειας στο σύστημα, η οποία θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρή ζημιά στο χρήστη. Η Αρχή αξιολογεί την σοβαρότητα της κατάστασης και μπορεί να επιβάλλει την ενημέρωση και του προσώπου το οποίο θίγεται από την παραβίαση της ασφάλειας. 

Αντίστοιχη υποχρέωση θεσπίστηκε πριν μερικούς μήνες στο ελληνικό δίκαιο, με το άρθρο 8 του Ν.2674/2008, όπου όμως υπάρχει και μια ενδιαφέρουσα ρύθμιση που θα μπορούσε να υιοθετηθεί από την ΕΕ: αρμόδιο στέλεχος για την εφαρμογή του σχεδίου πολιτικής ασφαλείας και για τις κοινοποιήσεις είναι ο Υπεύθυνο Διασφάλισης του Απορρήτου της εκάστοτε εταιρίας. 

Η ελληνική ρύθμιση, προδήλως εμπνευσμένη από τον θεσμό των Υπευθύνων Προστασίας Δεδομένων της ΕΕ, δεν προβλέπει όμως κάποιες εγγυήσεις ανεξαρτησίας του στελέχους αυτού, ως προς τις αρμοδιότητές του περί διασφάλισης του απορρήτου, από την εργοδοσία και το διευθυντικό δικαίωμα. Γι' αυτό σχετική ρύθμιση θα πρέπει να περιληφθεί και στην Οδηγία, η οποία να καθορίζει το ρόλο του Υπεύθυνου Διασφάλισης του Απορρήτου και τη σχέση του με την διεύθυνση, συμπεριλαμβάνοντας διατάξεις ανεξαρτησίας καθώς και συνεργασίας με την αρμόδια ανεξάρτητη αρχή. Η αντίστοιχη ρύθμιση του Κανονισμού 45/2001 λ.χ. αναφέρει ότι οι Υπεύθυνοι προστασίας δεδομένων που υπηρετούν στα ευρωπαϊκά όργανα δεν απαλάσσονται από τα καθήκοντά τους χωρίς προηγούμενη γνώμη της ανεξάρτητης αρχής προστασίας δεδομένων, δηλ. του Ευρωπαίου Επόπτη Προστασίας Δεδομένων.

Διαβάστε εδώ περισσότερα για τις θέσεις e-lawyer σχετικά με την ετοιμαζόμενη κοινοτική νομοθεσία σε θέματα ελευθερίας έκφρασης και πληροφόρησης.

Βιβλίο: Προσωπικά δεδομένα - οι τροποποιήσεις 2006/2007

Στο νέο έργο, που υπογράφω με τον  Π.Αρμαμέντο, ασχοληθήκαμε με τις τροποποιήσεις που επήλθαν στο ελληνικό δίκαιο της προστασίας προσωπικών δεδομένων, δηλαδή στον Ν.2472/1997, κατά τα έτη 2006 και 2007.

Ενώ η επέμβαση του 2006 ήταν προς την κατεύθυνση της καλύτερης προσαρμογής του Νόμου στην ευρωπαϊκή νομοθεσία, η τροπολογία του 2007 επέφερε τρεις σοβαρές πληγές στο δικαίωμα της προστασίας προσωπικών δεδομένων: α) δημοσιοποίηση ποινικών διώξεων και καταδικών από τους εισαγγελείς, β) λειτουργία καμερών σε δημόσιες συναθροίσεις με διάταξη του εισαγγελέα και γ) εξαίρεση των δικαστικών - εισαγγελικών αρχών (και των εποπτευόμενων από αυτές υπηρεσιών λ.χ. αστυνομία) από το πεδίο εφαρμογής του νόμου. 

Στο έργο αυτό υποβάλλουμε σε εξαντλητικό έλεγχο συνταγματικότητας τις νέες τροποποιήσεις, συλλέγοντας όλες τις απόψεις που έχουν διατυπωθεί και προτείνοντας πρακτικές λύσεις για την εναρμόνιση του θεσμικού πλαισίου με τα θεμελιώδη δικαιώματα:

- αναφέρουμε τα στοιχεία που, βάσει της αρχής της αναλογικότητας, πρέπει να λάβει υπόψη ο εισαγγελέας πριν κρίνει  τη δημοσιοποίηση ποινικών διώξεων, αλλά και το περιεχόμενο που θα πρέπει να έχει η διάταξή του,

- περιορίζουμε την αρμοδιότητά του εισαγγελέα για επιτρεπόμενη δημοσιοποίηση ποινικών διώξεων, κατά σύμφωνη με το τεκμήριο της αθωότητας και την αρχή του ηπιότερου μέτρου ερμηνεία, μόνο στις περιπτώσεις που ο φερόμενος ως δράστης έχει διαφύγει των διωκτικών αρχών,

- εξειδικεύουμε την έννοια του "σοβαρού κινδύνου" που μπορεί κατ΄εξαίρεση να επιτρέψει τη λειτουργία των καμερών σε περίπτωση υπαίθριων συναθροίσεων, σύμφωνα με τα κριτήρια της  Σύστασης R (15) 87 του Συμβουλίου της Ευρώπης, που δεν έλαβε υπόψη του ο νομοθέτης,

- εντοπίζουμε την εξαίρεση των δικαστικών - εισαγγελικών αρχών από το πεδίο εφαρμογής του νόμου μόνο στο πεδίο της ποινικής προδικασίας, 

- καταδεικνύουμε ότι η λίστα των αδικημάτων κατά την διερεύνηση των οποίων εξαιρείται η εφαρμογή του νόμου είναι αποκλειστική (και όχι ενδεικτική, παρά το "ιδίως") με βασικό κριτήριο το "ευπαθές" της κοινωνικής ομάδας στην οποία ανήκει το θύμα.

Περαιτέρω, στο βιβλίο αυτό έχει δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στην ανάλυση των διασυνοριακών μεταδόσεων προσωπικών δεδομένων σε χώρες πέραν της ΕΕ (λ.χ. ΗΠΑ) με ιδιαίτερη αναφορά στους αυτορρυθμιστικούς μηχανισμούς των Δεσμευτικών Εταιρικών Κανόνων (Binding corporate rules), των Τυποποιημένων συμβατικών ρητρών (standard contractual clauses) και των Εγγυήσεων ασφαλούς λιμένα (safe harbor safeguards).

Οι νέες αρμοδιότητες της Αρχής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων, ιδίως ως προς την ασφάλεια των υποδομών, αναλύονται προκειμένου να οριοθετηθούν, για πρώτη φορά στη βιβλιογραφία, οι αρμοδιότητές της προς τις αντίστοιχες της Αρχής Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών.

Τέλος, σε όλο το έργο, οι τροποποιήσεις του Ν.2472 υποβάλλονται σε έλεγχο συμβατότητας προς την Οδηγία 95/46 προκειμένου να εντοπιστούν οι περιπτώσεις που δεν έχει ενσωματωθεί το ευρωπαϊκό κοινοτικό δίκαιο και συνεπώς ο Έλληνας πολίτης έχει δικαίωμα άμεσης επίκλησής του. Πρόκειται για την έλλειψη νομοθετικού συγκερασμού της προστασίας δεδομένων με την ελευθερία της έκφρασης, καθώς και τις ελλείψης της εναρμόνισης προς τα δικαιώματα ενημέρωσης, αντίρρησης και αντίταξης σε αυτοματοποιημένες αποφάσεις. 

Στο Παράρτημα του βιβλίου, δίνονται για πρώτη φορά στη δημοσιότητα:

- Μετάφραση της Σύστασης R (15) 1987 των υπουργών εξωτερικών του Συμβουλίου της Ευρώπης για την χρήση των προσωπικών δεδομένων στον αστυνομικό τομέα,

- Η εισήγηση της Συμβούλου Επικρατείας κ. Σαρπ για την υπόθεση με τις κάμερες

- Η απόφαση 2090/2003 ΠολΠρωτΑθ (αμετ.) με την οποία η ΤΕΙΡΕΣΙΑΣ ΑΕ καταδικάστηκε σε χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης- αδημοσίευτη απόφαση στην οποία το δικαστήριο υποβάλλει σε έλεγχο συμβατότητας του ν. 2472/1997 προς το κοινοτικό δίκαιο, ιδίως ως προς το δικαίωμα αντίρρησης. 

Στο Παράρτημα περιέχονται επίσης: η γνωμοδότηση Σανιδά για τις κάμερες, καθώς και τα απαντητικά δελτία τύπου των μελών της Αρχής που αποφάσισαν τότε να παραιτηθούν.

Το έργο προλογίζει ο κ. Σωτήριος Μπάγιας, αντιεισαγγελέας Εφετών, Πρόεδρος της Ένωσης Εισαγγελέων Ελλάδος. 

Τίτλος: "Προσωπικά δεδομένα - Οι τροποποιήσεις του Ν.2472/1997 από τους Ν.3471/2006 και 3625/2007" - Εκδόσεις Σάκκουλα Αθήνα - Θεσσαλονίκη, 2008

Το έργο συμπληρώνει το: "Προσωπικά δεδομένα - Ερμηνεία Ν.2472/1997" - Εκδόσεις Σάκκουλα Αθήνα - Θεσσαλονίκη, 2005.

Άλλα σχετικά έργα μου: 

"Η συνταγματική προστασία των προσωπικών δεδομένων", Εκδόσεις Σάκκουλα Αθήνα - Θεσσαλονίκη, 2006.

"Περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα - Ερμηνεία Ν.3448/2006", Εκδόσεις Σάκκουλα Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2007.

Αρθρογραφία σχετικά με την προστασία προσωπικών δεδομένων σε νομικά περιοδικά υπάρχει στην ιστοσελίδα Data&Protection - Νομικές υπηρεσίες κοινωνίας της πληροφορίας.

Οι bloggers στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Όπως έχει δημοσιοποιηθεί, ορισμένοι bloggers και άλλα άτομα που ασχολούνται με το Διαδίκτυο έχουν κληθεί από τον κ. Σταύρο Λαμπρινίδη και την κα Μαίρη Ματσούκα, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Η επίσκεψη αυτή γίνεται ενόψει της συζήτησης της τροποποίησης της Οδηγίας 2002/58 (προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και της ιδιωτικής ζωής στο πλαίσιο των ηλεκτρονικών επικοινωνιών) στην Επιτροπή Ελευθεριών του Κοινοβουλίου (την "LIBE Committee", στην οποία ο κ. Λαμπρινίδης είναι αντιπρόεδρος). 

Σύμφωνα με το πρόγραμμα της επίσκεψης, την Δευτέρα 8/9/2008, στις 14.00-17.30 θα γίνει συνάντηση με θέμα "Προστασία της ιδιωτικής ζωής και των δικαιωμάτων του καταναλωτή στην ΕΕ στην εποχή του Ίντερνετ", ενώ στις 17.45-18.30 θα παρακολουθήσουμε τη συνεδρίαση της Επιτροπής Ελευθεριών για το ίδιο ζήτημα.

Η έκθεση που θα ψηφιστεί από την LIBE δεν είναι βεβαίως το τελικό κείμενο της αναθεώρησης της Οδηγίας, καθώς θα πρέπει να επιτευχθεί συμφωνία με το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (θεσμικό όργανο το οποίο εκφράζει τις κυβερνητικές θέσεις των κρατών μελών - αυτή τη στιγμή προεδρεύεται από την Γαλλία) και φυσικά την Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Η Οδηγία 2002/58 είναι ειδικό νομοθέτημα για την προστασία προσωπικών δεδομένων. Δεν δημιουργεί γενικές υποχρεώσεις (όπως η γενική Οδηγία 95/46), αλλά υποχρεώσεις των παρόχων υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών που είναι διαθέσιμες στο κοινό. Δηλ. υποχρεώσεις των εταιριών που παρέχουν υπηρεσίες πρόσβασης στο διαδίκτυο, υπηρεσίες κινητής τηλεφωνίας κλπ.

Κάθε άλλη υπηρεσία διέπεται από την γενική Οδηγία 95/46.

 

Ο σκοπός της αναθεώρησης είναι να προστεθούν ορισμένες υποχρεώσεις για τους παρόχους πρόσβασης, κυρίως η υποχρέωση ενημέρωσης των αρμόδιων αρχών όταν διαπιστώνονται παραβιάσεις ασφάλειας (security breaches). Θα υπενθυμίσω σε αυτό το σημείο, ότι στη γνωστή υπόθεση των υποκλοπών, μια από τις κατηγορίες που ακούστηκαν ήταν ότι  η εταιρία καθώς και τα θύματα των υποκλοπών δεν είχαν ενημερώσει την Αρχή Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών. Τέτοια υποχρέωση δεν υπήρχε βέβαια στο θεσμικό πλαίσιο, γεγονός το οποίο έγινε συνειδητό από την επιτροπή σοφών που συγκάλεσε ο πρωθυπουργός για την επεξεργασία ενός νέου θεσμικού πλαισίου για την ενίσχυση του απορρήτου. Ο νέος N.3674/2008 για την ενίσχυση του απορρήτου προβλέπει ότι οι παραβιάσεις του απορρήτου πρέπει να κοινοποιούνται αρμοδίως από ένα πρόσωπο της εκάστοτε εταιρίας ηλεκτρονικών επικοινωνιών, τον "υπεύθυνο διασφάλισης του απορρήτου". Αυτή η νομοθετική καινοτομία αποτελεί ένα από τα μέτρα που θα αναθεωρούν την Οδηγία 2002/58.

Ένα άλλο μεγάλο θέμα είναι αν οι IP adresses θα χαρακτηριστούν ρητά και γενικά ως "προσωπικά δεδομένα", ώστε να τυγχάνουν της θεσμικής προστασίας αυτής της κατηγορίας πληροφοριών. Επ' αυτού έχουν διατυπωθεί διάφορες απόψεις, καθώς το καθοριστικό είναι αν αυτές οι πληροφορίες μπορούν άνευ ετέρου να θεωρηθούν ότι "αναφέρονται σε φυσικά πρόσωπα η ταυτότητα των οποίων μπορεί να διαπιστωθεί" ή αν θα πρέπει να θεσπιστεί κάποιο γενικά μαχητό τεκμήριο υπέρ του χαρακτήρα τους ως προσωπικών δεδομένων. 

Ορισμένοι ευρωβουλευτές εισηγήθηκαν επίσης την δυνατότητα επιτρεπόμενης χρήσης προσωπικών δεδομένων για τις ανάγκες της επιβολής των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, θέμα το οποίο συνδέεται άμεσα με τη γνωστή πρωτοβουλία Ολιβιέν και τις σχετικές συζητήσεις για τα θέματα άρσης του απορρήτου προκειμένου να περιοριστεί το φαινόμενο της "πειρατείας".

Στη διαδικασία της αναθεώρησης της Οδηγίας συμμετέχουν σε γνωμοδοτικό επίπεδο ο Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων και η Ευρωπαϊκή Κοινωνική και Οικονομική Επιτροπή, οι οποίες έχουν παρατηρήσει ότι θα πρέπει να υπάρξουν κι άλλες τροποποιήσεις. Λ.χ. ότι το πεδίο εφαρμογής της Οδηγίας δεν θα πρέπει να περιορίζεται μόνο στους παρόχους της πρόσβασης στις υπηρεσίες, αλλά και στους φορείς που παρέψουν υπηρεσίες κοινωνίας της πληροφορίας, όπως λ.χ. e-banking. Αν γίνει δεκτή αυτή η πρόταση, τότε τις ιδιες υποχρεώσεις θα έχει κάθε πάροχος υπηρεσίας κ.τ.π., όπως λ.χ. το facebook, η google, κλπ. Πρόκειται αδιαμφισβήτητα για μια θετική πρόταση. 

Mια άλλη κοινοβουλευτική επιτροπή, η Εσωτερικής Αγοράς και Προστασίας των Καταναλωτών (IMCO committee) δημοσιοποίησε επίσης τη δική της έκθεση για το θέμα. Επί της έκθεσης διατύπωσε σχόλια ο Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων, σε έγγραφό του που δημοσιοποιήθηκε στις 2.9.2008.

Ο Επόπτης διατυπώνει σοβαρές παρατηρήσεις για τις προτάσεις αυτής της Επιτροπής. 

Καμπάνια για την πρόσβαση στα δεδομένα του δημοσίου

Στις χώρες που διαθέτουν Freedom Of Information Act, δηλαδή νομοθεσία που ρυθμίζει με σαφή και αποτελεσματικό τρόπο την πρόσβαση του κοινού στις πληροφορίες του δημόσιου τομέα, είχαν προηγηθεί παντού καμπάνιες πολιτικών και πολιτών για την διαφάνεια. 

Στην Ελλάδα έχουμε νομοθεσία για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του δημόσιου τομέα από το 1986 (άρθρο 16 του Ν.1599/1986), χωρίς όμως να σημαίνει ότι έχουμε έναν σύγχρονο και εκτελεστό FOIA. Όσοι έχουμε ασχοληθεί με το ζήτημα της πρόσβασης στη δημόσια πληροφορία, έχουμε βρει μπροστά μας τις ασάφειες, τα κενά, τις αντινομίες και την αντισυνταγματικότητα των σχετικών διατάξεων.

Αυτό τον καιρό, το Συμβούλιο της Ευρώπης προετοιμάζει μια Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την πρόσβαση στα επίσημα έγγραφα, ενώ το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αναθεωρεί τον Κανονισμό 1049/2001 για την πρόσβαση στα έγγραφα της Επιτροπής, του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου.

Έχει προηγηθεί επίσης η θέσπιση της Οδηγίας 2003/98 "για την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα", η οποία ενσωματώθηκε στο ελληνικό δίκαιο με τον Ν.3448/2006. Με την Οδηγία αυτή δεν τροποποιείται το καθεστώς της πρόσβασης στα δημόσια έγγραφα, αλλά εισάγονται ρυθμίσεις για τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη πρέπει να διαθέτουν τα έγγραφα αυτά στο κοινό που θέλει να τα χρησιμοποιήσει είτε για εμπορικούς είτε για μη εμπορικούς λόγους. 

Πριν από λίγες μέρες ξεκίνησε μια e-καμπάνια για την προώθηση της δημόσιας πρόσβασης στα δημόσια δεδομένα. Σε αυτήν την κατεύθυνση εργάζεται επίσης και η Διεθνής Διαφάνεια Ελλάς. 

Tον Οκτώβριο, θα φιλοξενηθεί στην Αθήνα το διεθνές συνέδριο της οργάνωσης Διεθνής Διαφάνεια (transparency international). Με τα φώτα των ειδικών της διαφάνειας στραμμένα στην Ελλάδα, το αίτημα για άνοιγμα των δημοσίων δεδομένων μπορεί να βρει ευήκοα ώτα. 

Συνήγορος του Πολίτη: Παρέμβαση για τον περιορισμό της γραφειοκρατίας προς όφελος της επιχειρηματικότητας

Με μια συλλογή κειμένων εργασίας με τίτλο Επιχειρηματικότητα και Δημόσια Διοίκηση (2006), επιστήμονες από τον Συνήγορο του Πολίτη προσδιορίζουν τα εμπόδια  που θέτει η γραφειοκρατία στην ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας, της καινοτομίας και της ιδιωτικής πρωτοβουλίας.

Η πρόσφατα δημοσιευθείσα υπόθεση της οποιας επελήφθη ο Συνήγορος του Πολίτη αποτελεί περίπτωση του γενικότερου προβλήματος. Σύμφωνα με τη σχετική σύνοψη διαμεσολάβησης

το Ελληνικό Δημόσιο με νόμο πρόβλεψε τη δυνατότητα σε επιχειρήσεις να δημιουργήσουν ένα αφορολόγητο αποθεματικό. Ωστόσο, το σχετικό νομοσχέδιο δεν είχε υποβληθεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε προγενέστερο στάδιο, όπως επιβάλλει η ευρωπαϊκή νομοθεσία. Τελικά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με απόφασή της το 2007 αποφάνθηκε ότι ο ελληνικός νόμος με τη δημιουργία του εν λόγω αποθεματικού θέσπιζε παράνομη κρατική ενίσχυση, η οποία είναι αντίθετη στο κοινοτικό δίκαιο του ελεύθερου ανταγωνισμού. Έτσι οι επιχειρήσεις έπρεπε να φορολογηθούν, χάνοντας το προνόμιο που πρόβλεψε ο νόμος! Δηλαδή η κακή νομοθέτηση είχε αποτέλεσμα να επωμιστούν το λάθος του Ελληνικού Δημοσίου οι επιχειρήσεις που έκαναν χρήση του νόμου. 

Τα γραφειοκρατικά γρανάζια στα οποία παγιδεύτηκε ύστερα από αυτή την κακή διοικητική συμπεριφορά μια επιχείρηση, την οδήγησαν σε υποβολή αναφοράς ενώπιον του Συνηγόρου του Πολίτη, ο οποίος οργάνωσε σύσκεψη στο υπουργείο Οικονομικών για την επίλυση του προβλήματος. 

Συνήγορος του Καταναλωτή: Δημοσίευση σύστασης σε εταιρία αδυνατίσματος για μη επιστροφή αμοιβών

Ο Συνήγορος του Καταναλωτή έχει αντιμετωπίσει αρκετές φορές καταγγελίες καταναλωτών για την μη επιστροφή χρημάτων που έχουν καταβάλει σε εταιρίες, χωρίς όμως να τους παρασχέθηκαν οι αντίστοιχες υπηρεσίες.

Λειτουργώντας ως διαμεσολαβητής για την εξώδικη επίλυση της διαφοράς, ο Συνήγορος επιχειρεί κάθε ενέργεια που είναι απαραίτητη προκειμένου τα μέρη να συμμορφωθούν προς τις υποχρεώσεις τους. Εάν τελικά δεν το επιτύχει με τα νομικά επιχειρήματα που χρησιμοποιεί, δίνει τη σύσταση στη δημοσιότητα.

Έτσι έγινε και με τη Σύστασή του,  για επιστροφή καταβληθέντων ποσών σε καταναλώτρια που είχε συμβληθεί με εταιρίες αδυνατίσματος. Ο Συνήγορος ζήτησε την επιστροφή ποσού 36.703 ευρώ, προειδοποιώντας ότι εφόσον οι εταιρίες δεν συμμορφωθούν προς τη σύσταση, θα την δημοσιοποιήσει και θα κοινοποιήσει τα σχετικά στοιχεία στα αρμόδια όργανα για επιβολή κυρώσεων. Η δημοσιοποίηση ανάγεται λοιπόν σε μια ιδιότυπη "πολιτικής" φύσεως οιονεί κύρωση, προκειμένου να πειστούν οι υπόχρεοι να ανταποκριθούν στις νόμιμες υποχρεώσεις τους. 

Το σύστημα αυτό ακολουθεί και ο Συνήγορος του Πολίτη, μνημονεύοντας και τις περιπτώσεις της ανταπόκρισης από τους εγκαλούμενους, δημοσιοποιώντας και το σχετικό follow up όταν υπάρχει εξώδικη διευθέτηση.

Ο Συνήγορος του Καταναλωτή αποτελεί ένα σημαντικό θεσμό για την αποφόρτιση των δικαστηρίων από καταναλωτικές διαφορές καθώς η επίλυση τους με τον τρόπο της διαμεσολάβησης είναι σαφώς ταχύτερη και ορισμένες φορές αποτελεσματικότερη. Ωστόσο, ο Συνήγορος δεν επιδικάζει αποζημιώσεις - αυτή είναι μια σαφής διαφορά από την δικαστική επίλυση. Κατά τη γνώμη μου σε ορισμένες περιπτώσεις θα μπορούσε να εξετάζει και το ενδεχόμενο της εξώδικης καταβολής αποζημίωσης. Άλλωστε κι αυτό εντάσσεται στα πλαίσια του διακανονισμού.