Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Οι δικαστές δεν γνωρίζουν το νόμο


Ένα κλασικό νομικό αξίωμα είναι το jura novit curia, "το δικαστήριο γνωρίζει το νόμο". Όταν πηγαίνεις στο δικαστήριο αρκεί να πεις τι σου συνέβη, δεν χρειάζεται να υποδείξεις στον δικαστή ποιος νόμος ισχύει. Γιατί ο δικαστής ξέρει από μόνος του τον νόμο. Θα τον βρει αυτεπαγγέλτως.

Αυτή η αρχή πλέον θα πρέπει να αλλάξει διατύπωση: "το δικαστήριο πρέπει να γνωρίζει το νόμο". Από αξίωμα, γίνεται ένα αίτημα. Γιατί πλέον ο νόμος δεν είναι ένας Αστικός κι ένας Ποινικός Κώδικας, αλλά ένα αχανές σύνολο παλαιών αλλά και νεότερων κανονιστικών κειμένων που διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην αναζήτηση του ισχύοντος δικαίου, ιδίως όταν οι υποθέσεις δικάζονται από "τελικά" δικαστήρια. Τα οποία δεν είναι βέβαια ο Άρειος Πάγος και το Συμβούλιο Επικρατείας, αλλά τα υπερεθνικά δικαστήρια, στα οποία εκτίθεται η χώρα όταν οι δικαστές δεν γνωρίζουν το νόμο.

Οι δικαστές δεν γνωρίζουν τον νόμο, όταν αγνοούν ας πούμε τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Γιατί "ισχύον δίκαιο" είναι η τελική ερμηνεία του νόμου.

Αλλά θα πάω ακόμα πιο πέρα, γιατί και τα υπερεθνικά δικαστήρια κάνουν νομικά λάθη: η αυθεντία επιβολής μιας νομικής κρίσης από τα δικαστήρια δεν σημαίνει ότι χαίρει πάντοτε επιστημονικής αρτιότητας. Ούτε καν όταν συνοδεύεται από εκτεταμένη θεμελίωση - που υποτίθεται ότι είναι και το ζητούμενο, ενώ η ποσότητα δεν είναι πάντα κριτήριο επιστημονικότητας. Αντιθέτως μάλιστα. Δεν αναφέρομαι στη διάγνωση των πραγματικών περιστατικών, αλλά στην εξεύρεση και διατύπωση του κανόνα δικαίου, της μείζονος πρότασης. Γιατί εκεί εντοπίζω πλέον το πρόβλημα: οι δικαστές στις δύσκολες υποθέσεις αποδεικνύεται ότι συχνά πια δεν ξέρουν το νόμο και το χειρότερο είναι ότι δεν εμπιστεύονται πλέον ούτε τη νομική επιστήμη, την οποία απαξιώνουν σε μεγάλο βαθμό ως θεωρητικολογία. Υπό την ασφυκτική πίεση της μαζικότητας των υποθέσεων, όταν έχουν μπροστά τους δύο διαφορετικές νομικές εκδοχές, επιλέγουν μόνο εκείνη που διαισθητικά τους φαίνεται ως δίκαιη, ή εκείνη που τελικά τους είναι πιο εύληπτη, πιο επιφανειακή, πιο απλή. Ας μην εμβαθύνουμε, ας μην θεωρητικολογούμε, ας μην εμπιστευθούμε τα εργαλεία της επιστήμης περισσότερο από το ένστικτό μας. Ας μην στείλουμε προδικαστικό ερώτημα, ας μην μειοψηφήσουμε όταν διαφωνούμε. Ας μην κουραστούμε πολύ με την εξεύρεση του εφαρμοστέου κανόνα, τα "πραγματικά περιστατικά" θα μας καθοδηγήσουν στη σωστή απόφαση. Κι άσε τους ειδικούς να αναλύουν τα θέματά τους σε συνέδρια και σε ημερίδες.

Κι έτσι κάπως επανερχόμαστε στη "δικαιοσύνη" του κατή, του σοφού γέροντα που επέλυε τις διαφορές στην Οθωμανική αυτοκρατορία με βάση την εμπειρία ζωής του, κι όχι με βαση προδιατυπωμένους, γνωστούς, προσβάσιμους, δημόσιους κανόνες που θεσπίστηκαν με δημοκρατική διαδικασία. Γι' αυτό και κάποτε έλεγαν "αν σε γαμήσει ο κατής, σε ποιον να παραπονεθείς;"

Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η νομική επιστήμη αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα και ρόλο, ως αντιπολίτευση μιας αυταρχικής εξουσιας που καταχρηστικά αυτοαποκαλείται "δικαιοσύνη", ενώ θα μπορούσε ας πούμε να χρησιμοποιεί κι άλλους ευφημιστικούς όρους, όπως "αστυνομία".









Σχόλια

Ο χρήστης Panos Korkovelos είπε…
Δεν έχω παρά μόνο να συμφωνήσω απολύτως. Το πρόβλημα εντείνεται ιδίως σε περιπτώσεις που ο δικαστής καλείται να αποφασίσει πάνω σε "καινούργια" αντικείμενα (βλ. IT Law, Data Protection κ.α.). Επιπρόσθετα, το 50% της σύγχρονης νομοθεσίας μας (και ίσως και περισσότερο)ενσωματώνει στην ουσία ευρωπαϊκές οδηγίες οι οποίες έχουν τύχει ερμηνείας από τα Ευρωπαϊκά Δικαστήρια και πάραυτα, σπάνια βλέπουμε ο εθνικός δικαστής να προσφεύγει στα πορίσματά τους ως οφείλει. Ταυτόχρονα, και οι ίδιοι οι δικηγόροι δεν είναι επαρκώς ενημερωμένοι, γεγονός σημαντικό, που αν δεν ίσχυε θα βοηθούσε ως ένα βαθμό. Το ερώτημα είναι πως οι δικαστές (αλλά και οι δικηγόροι) δεν είναι σωστά ενημερωμένοι ως οφείλουν, δεν μπορούν να διεξάγουν μια τέτοια μελέτη λόγω φόρτου εργασίας, απλά αδιαφορούν ή πρόκειται για ένα συνδιασμό όλων των ανωτέρω; Λόγω της νεότητάς μου στο επάγγελμα δεν μπορώ να πω με σιγουριά τί από όλα αυτά ισχύει.
Ο χρήστης Meropi είπε…
Οι δικαστές έχουν μια απέραντη θάλασσα από νομοθετήματα μπροστά τους που, μερικές φορές, είναι αλήθεια, πέφτουν έξω στην αναζήτηση του σωστού νόμου. Είναι και ο φόρτος εργασίας, είναι και η αδιαφορία (σε μερικούς όχι σε όλους τους δικαστές). Ευτυχώς που υπάρχουν και οι Τράπεζες Νομικών Πληροφοριών που τα τελευταία χρόνια έχουν διευκολύνει το έργο των δικαστών, αλλά και των δικηγόρων.
Ο χρήστης Στοππάκιος είπε…
elawyer, με εκπλήσσεις ευχάριστα!!! Πρώτη φορά βλέπω τέτοιο καταγγελτικό άρθρο από σένα...

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Παράνομη η αντιγραφή φωτογραφιών από ελεύθερης πρόσβασης προφίλ στο facebook

Yπάρχει διάχυτη η εντύπωση ότι αν κάποιος έχει λογαριασμό ελεύθερης πρόσβασης ("ανοιχτό προφίλ") σε ιστοσελίδα κοινωνικής δικτύωσης, ό,τι έχει αναρτήσει σε αυτήν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ελεύθερα. Η παρανόηση αυτή επικρατεί κυρίως σε μέσα ενημέρωσης που νομίζουν ότι μπορούν να χρησιμοποιούν ελεύθερα υλικό από προφίλ των χρηστών στο facebook, χωρίς να σέβονται ότι οι χρήστες δεν έχουν συγκατατεθεί στην εμπορική χρήση των δεδομένων τους από εφημερίδες ή την τηλεόραση. Μια πρόσφατη απόφαση του Εφετείου Αθηνών  (2016) στην οποία υπερασπίστηκα μια χρήστη του facebook επιβεβαίωσε ότι και από ελεύθερα προσβάσιμο λογαριασμό δεν επιτρέπεται χωρίς συγκατάθεση η αναπαραγωγή των προσωπικών δεδομένων (φωτογραφιών) και καταδίκασε την εφημερίδα να καταβάλει αποζημίωση στην θιγόμενη. Ανέφερε χαρακτηριστικά το Δικαστήριο:
“ Σε ό,τι αφορά, ειδικότερα τις φωτογραφίες που δημοσιεύθηκαν, είναι απαραίτητο να επισημανθεί ότι αυτές πραγματικά προέρχονταν από ιστοσελίδα στο διαδίκτυο, στην οποία η …

Χρήση φωτογραφιών από το facebook σε ΜΜΕ

Μια σημαντική απόφαση εκδόθηκε πρόσφατα από το Εφετείο Αθηνών και αφορά την χρήση φωτογραφιών που είχε αναρτήσει ένα πρόσωπο στο facebook και στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκαν στον Τύπο και στην τηλεόραση. Με την απόφαση 5336/2015, το Εφετείο έκρινε ότι αυτό δεν επιτρέπεται χωρίς την συγκατάθεση του υποκειμένου και επίσης αποφάνθηκε ότι το facebook αποτελεί "αρχείο προσωπικών δεδομένων" στοιχείο που αποτελεί προϋπόθεση για να εφαρμοστεί επ' αυτού ο Ν.2472/1997 για την προστασία από την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων. 
Οι επί του θέματος των φωτογραφιών αιτιολογικές σκέψεις του δικαστηρίου έχουν ως εξής:
"Με την προβολή των φωτογραφιών της ενάγουσας στην τηλεόραση, χωρίς τη συναίνεση ή την εκ των υστέρων έγκρισή της, προσεβλήθη το δικαίωμά της επί της ιδίας εικόνας. Το γεγονός ότι στις προβληθείσες φωτογραφίες της ήταν καλυμμένα τα χαρακτηριστικά του προσώπου της δεν αναιρεί την προσβολή, δεδομένου ότι, αφ' ενός μεν, εικόνα του ατόμου δεν είναι μόνο το πρόσωπό του, α…

Σκουρλέτης: αντίθετο σε δημόσια τάξη / χρηστά ήθη το επώνυμο τέκνου ζεύγους γυναικών

Κατόπιν κοινοβουλευτικής ερώτησης 12 βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ για την άρνηση του Ειδικού Ληξιαρχείου του Υπουργείου Εσωτερικών να καταχωρήσει ληξιαρχική πράξη γέννησης τέκνου που έλαβε το επώνυμο της συζύγου της μητέρας του (βλ. εδώ), απαντήσεις δόθηκαν από τον υπουργό Δικαιοσύνης και τον υπουργό Εσωτερικών. 
Ο (πρώην) υπουργός Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρώπινων Δικαιωμάτων κ. Παρασκευόπουλος αντί να απαντήσει τί συγκεκριμένο πρόκειται να πράξει σε επίπεδο νομοθεσίας για την ανεπιφύλακτη αναγνώριση των γονέων του παιδιού, όπως επιβάλλει η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού (η επιλογή του ονόματος τέκνου ήδη δίνεται από τον νόμο για το σύμφωνο συμβίωσης), αναφέρει στην απάντησή του -γενικά και αόριστα- ότι το υπουργείο του υλοποιεί δράσεις "Δικαιοσύνης φιλικές για τα παιδιά" και ότι αναμένεται η έναρξη εργασιών μιας νομοπαρασκευαστικής επιτροπής για θέματα οικογενειακού δικαίου. Περαιτέρω, για το γεγονός ότι το Ειδικό Ληξιαρχείο δεν εφαρμόζει το άρθρο 10 του νόμου…