Τρίτη, Νοεμβρίου 03, 2009

Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου: όχι σταυροί στις σχολικές αίθουσες


Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου εξέδωσε σήμερα μια από τις αποφάσεις που αλλάζουν τον κόσμο. Στην υπόθεση Lautsi κατά Ιταλίας, κρίθηκε ότι η ύπαρξη του θρησκευτικού συμβόλου του σταυρού σε σχολικές αίθουσες διδασκαλίας αποτελεί παραβίαση δύο ανθρώπινων δικαιωμάτων: του δικαιώματος στην εκπαίδευση και του δικαιώματος στην ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης. Στην δίκη άσκησε εκ τρίτου παρέμβαση με υπόμνημά του και το Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι, υπέρ της προσφεύγουσας. 

Το πλήρες κείμενο της απόφασης διατίθεται στα γαλλικά, ενώ υπάρχει αναρτημένο κι ένα αναλυτικό δελτίο τύπου στα αγγλικά

Η προσφεύγουσα, κ. Lautsi είναι ιταλίδα και το 2001-2002 τα δύο παιδιά της παρακολουθούσαν μαθήματα σ' ένα δημόσιο σχολείο της Ιταλίας. Σε όλες τις τάξεις υπήρχε στον τοίχο ο σταυρός. Η προσφεύγουσα θεώρησε ότι αυτό ήταν αντίθετο με την αρχή της ουδετερότητας με την οποία επιθυμούσε να μεγαλώσει τα παιδιά της. Ενημέρωσε το σχολείο για την θέση της, αναφερόμενη σε μια αρεοπαγητική απόφαση του 200 κατά την οποία κρίθηκε ότι η ύπαρξη του σταυρού στα εκλογικά κέντρα ήταν αντίθετη στην αρχή της θρησκευτικής ουδετερότητας του Κράτους. Τον Μάη του 2002 το διοικητικό συμβούλιο του σχολείου αποφάσισε ότι οι σταυροί θα παραμείνουν στις αίθουσες διδασκαλίας. Στη συνέχεια το Υπουργείο Κρατικής Παιδείας έστειλε μια σχετική εγκύκλιο σε όλους τους διευθυντές σχολείων.

Τον Ιούλιο του 2002 η προσφεύγουσα προσέβαλε την απόφαση του σχολείου στο Διοικητικό Δικαστήριο, ισχυριζόμενη ότι παραβίαζε τις συνταγματικές αρχές της ουδετερότητας και ανεξαρτησίας των κρατικών αρχών σε θρησκευτικά θέματα. Το Υπουργείο Κρατικής Παιδείας που προσήλθε ως διάδικος υπογράμμισε ότι η υπάρχουσα κατάσταση ήταν υποχρεωτική λόγω βασιλικών διαταγμάτων του 1924 και 1928. Το 2004 το Διοικητικό Δικαστήριο εξέδωσε μια απόφαση για την παραπομπή της υπόθεσης στο Συνταγματικό Δικαστήριο, ώστε να εξεταστεί η συνταγματικότητα της παρουσίας των σταυρών στις σχολικές αίθουσες. Στο Συνταγματικό Δικαστήριο, η Κυβέρνηση είπε ότι αυτή η απεικόνιση (του σταυρού) είναι φυσιολογική, καθώς ο σταυρός δεν είναι μόνο ένα θρησκευτικό σύμβολο αλλά επίσης η "σημαία" της μόνης Εκκλησίας που μνημονεύεται στο Σύνταγμα (δηλ. της Καθολικής Εκκλησίας), ένα σύμβολο του Ιταλικού Κράτους. Το Δεκέμβρη του 2004 το Συνταγματικό Δικαστήριο έκρινε ότι δεν είχε δικαιοδοσία για την υπόθεση με τη λογική ότι η προσβαλλόμενη πράξη ήταν κανονιστική κι όχι νομοθετική. Η υπόθεση επανήλθε στο διοικητικό δικαστήριο, το οποίο τελικά απέρριψε την προσφυγή της αιτούσας. Έκρινε ότι ο σταυρός ήταν σύμβολο της Ιταλικής ιστορίας και πολιτισμού, άρα και της ιταλικής ταυτότητας και ότι συμβολίζει τις αρχές της ισότητας, ελευθερίας και ανεκτικότητας, όπως επίσης και την ουδετερότητα του Κράτους. Το 2006 η προσφυγή απορρίφθηκε κι από το Συμβούλιο της Επικρατείας, με την αιτιολογία ότι ο σταυρός αποτελεί μια από τις αρχές της ουδετερότητας του Ιταλικού Συντάγματος και αντιπροσωπεύει τις αξίες της αστικής ζωής. Στη συνέχεια η προσφεύγουσα κατέθεσε την προσφυγή της στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ατόμου.

Το Ελληνικό Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσίνκι κατέθεσε παρατηρήσεις ως εκ τρίτου παρεμβαίνον. Το ΕΠΣΕ υπογραμμίζει ότι ο σταυρός δεν μπορεί να είναι τίποτε άλλο παρά ένα θρησκευτικό σύμβολο κι ότι η έκθεσή του στις σχολικές αίθουσες επιβάλλει τον θεσμικό σεβασμό αυτού του συμβόλου. Επικαλούμενο τις κατευθυντήριες αρχές του συμβουλίου εμπειρογνωμόνων του ΟΑΣΕ για το θέμα, το ΕΠΣΕ υποστηρίζει ότι ο σταυρός στις σχολικές αίθουσες συνιστά επιλεκτική προβολή μιας θρησκείας, εις βάρος όλων των άλλων. 

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έκρινε ότι η παρουσία του σταυρού στις σχολικές αίθουσες εύκολα εκλαμβάνεται από τους μαθητές όλων των ηλικών ως ένα θρησκευτικό σύμβολο το οποίο τους επιβάλλεται μέσα από την επίσημη εκπαίδευση. Αυτό θα μπορούσε να ενισχύει τους θρησκευόμενους μαθητές, αλλά και να προκαλεί απέχθεια στους μαθητές που ακολουθούν άλλες θρησκείες ή είναι άθεοι, ιδιαίτερα εκείνοι που ανήκουν σε θρησκευτικές μειονότητες. Η ελευθερία του να μην ακολουθείς κάποια θρησκεία (περιλαμβανόμενη στην θρησκευτική ελευθερία που κατοχυρώνεται από την ΕΣΔΑ) δεν αφορά μόνο την θρησκευτική εκπαίδευση, αλλά περιλαμβάνει όλες τις πρακτικέ/ς και τα σύμβολα που εκφράζουν μία πίστη, μια θρησκεία ή την αθεϊα. Αυτή η ελευθερία αξίζει ιδιαίτερης προστασίας, όταν το ίδιο το Κράτος προωθεί μια συγκεκριμένη θρησκεία σε μέρη και διαδικασίες που οι πολίτες δεν μπορούν να αποφύγουν ή δεν θα μπορούσαν να το κάνουν χωρίς υπέρμετρο κόπο και θυσία


Σε αυτές τις τελευταίες γραμμές βρίσκεται το πνεύμα αλλαγής που φέρνει αυτή η απόφαση: έξω τα θρησκευτικά σύμβολα που χρησιμοποιεί το κράτος από όλες τις διαδικασίες που οι πολίτες δεν μπορούν να αποφύγουν. 

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο ουσιαστικά  καλεί τα κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπη να αφαιρέσουν τα θρησκευτικά σύμβολα όχι μόνο από τα σχολεία, αλλά και από τα δικαστήρια, τις δημόσιες υπηρεσίες, τον στρατό, τις ορκωμοσίες δημόσιων λειτουργών  και όλες τις περιστάσεις της δημόσιας ζωής στις οποίες οι πολίτες είναι υποχρεωμένοι να συμμετέχουν. 

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο ουσιαστικά ενθαρρύνει τους πολίτες ατομικά αλλά και με τη δράση τους στο πλαίσιο μη κυβερνητικών οργανώσεων, να διεκδικήσουν τα ανθρώπινα δικαιώματα που απο την δεκαετία του 1950 θεσπίστηκαν στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. 

11 σχόλια:

Meropi είπε...

Άντε και στα δικά μας. Να καταργηθούν αυτές οι εικόνες του Χριστού που βλέπω στα Ελληνικά Δικαστήρια. Πώς άραγε θα νιώθει ένας άθεος ή ακόμα χειρότερα ένα αλλόδοξος που δικάζεται βλέποντας απέναντι του αυτό το θρησκευτικό σύμβολο? Έχει την πεποίθηση ότι θα τύχει μιας δίκαιης δίκης? Αμφιβάλλω....

jimlap είπε...

"ο σταυρός δεν μπορεί να είναι τίποτε άλλο παρά ένα θρησκευτικό σύμβολο"


Ο σταυρός στη συγκεκριμένη περίπτωση ή ο σταυρός γενικά;

Ελληνικο Παρατηρητηριο των Συμφωνιων του Ελσινκι είπε...

Meropi

Ως άθεος και εκ μέρους άλλων δέκα αθέων του ΕΠΣΕ ή προσκειμένων που έχουμε προσφυγει στο ΕΔΔΑ για το θρησκευτικό όρκο και λεχουμε αναφλερει και την παρουσία της εικόνας του Χριστού σε διαβεβαιώνουμε πως αισθανόμαστε άβολα όπως και κάθε ετερόθρησκος.

jimlap είπε...

Προς ΕΠΣΕ:

Μπορείτε παρακαλώ να απαντήσετε στο προηγούμενο ερώτημα; Παραπάνω γράφει "το ΕΠΣΕ υπογραμμίζει ότι ο σταυρός δεν μπορεί να είναι τίποτε άλλο παρά ένα θρησκευτικό σύμβολο". Γενικά ή σε περιπτώσεις σχολείων, δικαστηρίων κ.λπ.;

e-Lawyer είπε...

Είναι δικόγραφο μιας συγκεκριμένης δίκης που αφορά τον σταυρό στην εκπαίδευση. Δεν μπορεί να έχει άλλη σημασία σε αυτό το context που ειπώθηκε. (Σόρρυ που παρεμβαίνω, αλλά νομίζω ότι και το ΕΠΣΕ αυτής της γνώμης είναι).

jimlap είπε...

Απαραίτητες και καλοδεχούμενες οι παρεμβάσεις. Απλώς, επειδή δεν γνωρίζουμε το κείμενο, μπορούμε να κάνουμε μόνο εκτιμήσεις (φαίνεται και από το "νομίζω"), οπότε θα ήταν χρήσιμη μία απάντηση του ΕΠΣΕ. Κατανοητό το πλαίσιο, αλλά το απόσπασμα που διάβασα δεν είναι απολύτως ξεκάθαρο.

e-Lawyer είπε...

Έχω ζητήσει από το ΕΠΣΕ να δώσει στη δημοσιότητα το υπόμνημα παρατηρήσεων που κατέθεσε (ελπίζω και σε μετάφραση στα Ελληνικά).

Αν γνωρίζετε γαλλικά, μπορείτε να διαβάσετε να διαβάσετε στις παραγράφους 45 και 46 της απόφασης ποια σημεία της παρέμβασης ΕΠΣΕ θεώρησε κρίσιμα το ΕΔΔΑ:

http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?action=html&documentId=857732&portal=hbkm&source=externalbydocnumber&table=F69A27FD8FB86142BF01C1166DEA398649

Αόρατη Μελάνη είπε...

Θα ήθελα τη γνώμη σου ως νομικού για το εξής θέμα:

Νομίζεις ότι θα μπορούσε να γίνει μια παρόμοια καταγγελία και για την Ελλάδα; Σκεφτόμουν τα θρησκευτικά σύμβολα στα σχολεία (σταυρούς, εσταυρωμένους, εικόνες), αλλά και την πρωινή προσευχή (ειδικά στα νηπιαγωγεία γίνεται μέσα στην τάξη και όχι στο προαύλιο όπου μπορείς και να μην πας, που λέει ο λόγος), ενδεχομένως και άλλα σημεία που δεν μπορώ να σκεφτώ αυτήν την στιγμή αλλά ίσως μπορείς να σκεφτείς εσύ. Αν νομίζεις ότι υπάρχει έδαφος από νομική άποψη, εγώ θα ήμουν διατεθειμένη να κάνω προσωπικά την καταγγελία.

Ελληνικο Παρατηρητηριο των Συμφωνιων του Ελσινκι είπε...

βασίλη διόρθωσε το λινκ στην αποφαση

ειναι http://cmiskp.echr.coe.int/tkp197/view.asp?action=html&documentId=857724&portal=hbkm&source=externalbydocnumber&tabl

αόρατη μελάνη εμεςι ηδη καναμε την κινησ αμα θες να κάνεις και εσυ εδω ειμαστε

amfitritonas είπε...

Γεια σας,
Επειδή δεν ξέρω γαλλικά τι ακριβώς είναι αυτό που γράφει στο λινκ και επίσης υπάρχει σχετική νομοθεσία για τα θρησκευτικά σύμβολα στις αίθουσες που να τα επιτρέπει ή καταργεί;
Ευχαριστώ.

e-Lawyer είπε...

Το γαλλικό κείμενο είναι η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Υπάρχει στο Διαδίκτυο μεταφρασμένη και στα αγγλικά (ανεπίσημα).

ΑΠό τη δική μας έρευνα δεν έχει προκύψει νομοθεσία για την υποχρεωτική ανάρτηση συμβόλων σε αίθουσες.

To ανθρώπινο δικαίωμα να έχεις μούσι

Ερευνώντας το αίτημα των αστυνομικών να μπορούν, παρά την απαγόρευση του αρχηγού της ΕΛ.ΑΣ. να διατηρούν υπογένειο, μούσι ή και γενειάδα,...