Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Το έργο τέχνης και η προσωπικότητα του δημιουργού σε δημόσια εκδήλωση in memoriam

Το έργο τέχνης, όταν δημοσιεύεται και παραδίδεται στο κοινό, δεν αποτελεί πια έκφανση της προσωπικότητας του δημιουργού. Mετά από την δημόσια παρουσίαση, ο δημιουργός δεν διατηρεί με το έργο δεσμό άλλον από τα δικαιώματα της πνευματικής ιδιοκτησίας. Έχει δηλαδή το δικαίωμα να αναγνωρίζεται η πατρότητά του, να επιλέγει ο ίδιος ορισμένα στοιχεία για την παρουσίασή του και να αμείβεται γι' αυτήν, αλλά σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να δεσμεύσει την πρόσληψη του έργου από το κοινό, να περιχαρακώσει τις ερμηνείες του ή να φράξει τις προεκτάσεις του.

Όταν ένα έργο τέχνης εντάσσεται σε μια δημόσια κρατική εκδήλωση με έντονο συμβολικό in memoriam χαρακτήρα, η επιλογή του από τα πολιτειακά όργανα δεν μπορεί παρά να λαμβάνει υπόψη το συνολικό πλαίσιο (το context) μέσα στο οποίο δημιουργήθηκε το έργο, αλλά και, έως ένα βαθμό, την προσωπικότητα του δημιουργού και τον ρόλο του στο δημόσιο γίγνεσθαι.

Όπως έγινε γνωστό, σε μια εκδήλωση για την Ημέρα Μνήμης των θυμάτων του ναζισμού στην Αυστρία είχε αρχικώς προγραμματισθεί η παρουσίαση του έργου Μαουτχάουζεν του Μίκη Θεοδωράκη. Στη συνέχεια όμως, η πρόεδρος της Βουλής αποφάσισε να αφαιρεθεί η εκτέλεση του συγκεκριμένου έργου από το πρόγραμμα της Ημέρας Μνήμης, λόγω των αντισημιτικών δηλώσεων του συνθέτη(βλ. εδώ). Ο κ. Θεοδωράκης εδώ και χρόνια, όποτε του δίνεται ευκαιρία, εκτοξεύει και μια αντιεβραϊκή "κορώνα", στο πλαίσιο της γνωστής λαϊκής συνωμοσιολογίας που θέλει τους Εβραίους να βρίσκονται πίσω από σχέδια παγκόσμιας κυριαρχίας κλπ. Πιο πρόσφατα τα επανέλαβε σε ένα video (βλ. εδώ), λέγοντας ότι είναι αντισημίτης και αντισιωνιστής και ότι αγαπάει τον Εβραϊκό λαό, αλλά οι Αμερικανοεβραίοι είναι πίσω απ' όλα κλπ.

Το ίδιο το "Μαουτχάουζεν" βέβαια δεν άλλαξε από τότε που το έγραψε ο Θεοδωράκης. Το πρόβλημα είναι το όνομα και το πρόσωπο "Θεοδωράκης" που εξελίχθηκε σε φορέα του ρατσιστικού λόγου, και όχι το ίδιο το έργο. Δεν μπορείς όμως να συμπεριλάβεις ένα έργο σε ένα επίσημο πρόγραμμα, χωρίς να μνημονεύσεις και το όνομα του δημιουργού του, τόσο λόγω του ηθικού δικαιώματος που κατοχυρώνει ο νόμος (υποχρεωτική μνεία της πατρότητας), όσο και από το ότι είναι ένα πασίγνωστο έργο ενός διάσημου συνθέτη. Θα ήταν αντιφατικό όμως να παρουσιάζεται σε μια Ημέρα Μνήμης θυμάτων του ναζισμού το έργο ενός ανθρώπου που, κατά δήλωσή του είναι αντισημίτης και αντισιωνιστής, όσο κι αν "αγαπάει τον Εβραϊκό λαό". Η αντιφατικότητα του Θεοδωράκη δεν είναι δυνατόν να του συγχωρείται εσαεί: σε μία Ημέρα Μνήμης δεν είναι νοητό να τιμηθεί κάποιος που κάνει τέτοιες ρατσιστικές δηλώσεις με ένα σκεπτικό το οποιο εξέθρευσε τον ναζισμό στην Ευρώπη.

Παρ' όλο που το "Μαουτχάουζεν" ως έργο είναι αυτονομημένο από τον δημιουργό του, όταν μια Πολιτεία ετοιμάζει το πρόγραμμα μιας ημέρας μνήμης έχει κάθε ευχέρεια να λάβει υπόψη και την προσωπικότητα των δημιουργών των έργων που επιλέγει να εντάξει στο καλλιτεχνικό πρόγραμμα. Δεν πρόκειται λοιπόν για περίπτωση "λογοκρισίας", αλλά για περίπτωση συνέπειας προς τον σκοπό της συγκεκριμένης δημόσιας εκδήλωσης, η οποία ως μνημόσυνο δεν καλείται βέβαια να φιλοξενήσει όλες τις απόψεις, αλλά να επιλέξει εκείνες που θα εκφράσουν καλύτερα την μνήμη των θυμάτων.








Σχόλια

Ο χρήστης Ανώνυμος είπε…
Μόνε η Δεινοσαυρική Πολιτεία είναι κατάλληλη για να τιμά, από ημέρες μνήμης μέχρι ανθρώπους και καλλιτεχνικά δημιουργήματα.
Ο χρήστης Batcic είπε…
Πολύ σωστά ELawyer! Δυστυχώς, ο Μίκυς κινείται διαρκώς πάνω στην στενή μεσοτοιχία μεταξύ αντιφατικών απόψεων. Καθόλου περίεργο το ότι, πάνω στο ασταθές βήμα του, κάποιες φορές τα έργα του πέφτουν από τη μία και ο ίδιος από την άλλη με αποτέλεσμα, ιδίως τώρα στα γεράματα, να δυσκολεύεσαι να συνδέσεις αυτόν τον άνθρωπο με τον κύριο όγκο του συγκλονιστικού του έργου.

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Παράνομη η αντιγραφή φωτογραφιών από ελεύθερης πρόσβασης προφίλ στο facebook

Yπάρχει διάχυτη η εντύπωση ότι αν κάποιος έχει λογαριασμό ελεύθερης πρόσβασης ("ανοιχτό προφίλ") σε ιστοσελίδα κοινωνικής δικτύωσης, ό,τι έχει αναρτήσει σε αυτήν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ελεύθερα. Η παρανόηση αυτή επικρατεί κυρίως σε μέσα ενημέρωσης που νομίζουν ότι μπορούν να χρησιμοποιούν ελεύθερα υλικό από προφίλ των χρηστών στο facebook, χωρίς να σέβονται ότι οι χρήστες δεν έχουν συγκατατεθεί στην εμπορική χρήση των δεδομένων τους από εφημερίδες ή την τηλεόραση. Μια πρόσφατη απόφαση του Εφετείου Αθηνών  (2016) στην οποία υπερασπίστηκα μια χρήστη του facebook επιβεβαίωσε ότι και από ελεύθερα προσβάσιμο λογαριασμό δεν επιτρέπεται χωρίς συγκατάθεση η αναπαραγωγή των προσωπικών δεδομένων (φωτογραφιών) και καταδίκασε την εφημερίδα να καταβάλει αποζημίωση στην θιγόμενη. Ανέφερε χαρακτηριστικά το Δικαστήριο:
“ Σε ό,τι αφορά, ειδικότερα τις φωτογραφίες που δημοσιεύθηκαν, είναι απαραίτητο να επισημανθεί ότι αυτές πραγματικά προέρχονταν από ιστοσελίδα στο διαδίκτυο, στην οποία η …

Χρήση φωτογραφιών από το facebook σε ΜΜΕ

Μια σημαντική απόφαση εκδόθηκε πρόσφατα από το Εφετείο Αθηνών και αφορά την χρήση φωτογραφιών που είχε αναρτήσει ένα πρόσωπο στο facebook και στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκαν στον Τύπο και στην τηλεόραση. Με την απόφαση 5336/2015, το Εφετείο έκρινε ότι αυτό δεν επιτρέπεται χωρίς την συγκατάθεση του υποκειμένου και επίσης αποφάνθηκε ότι το facebook αποτελεί "αρχείο προσωπικών δεδομένων" στοιχείο που αποτελεί προϋπόθεση για να εφαρμοστεί επ' αυτού ο Ν.2472/1997 για την προστασία από την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων. 
Οι επί του θέματος των φωτογραφιών αιτιολογικές σκέψεις του δικαστηρίου έχουν ως εξής:
"Με την προβολή των φωτογραφιών της ενάγουσας στην τηλεόραση, χωρίς τη συναίνεση ή την εκ των υστέρων έγκρισή της, προσεβλήθη το δικαίωμά της επί της ιδίας εικόνας. Το γεγονός ότι στις προβληθείσες φωτογραφίες της ήταν καλυμμένα τα χαρακτηριστικά του προσώπου της δεν αναιρεί την προσβολή, δεδομένου ότι, αφ' ενός μεν, εικόνα του ατόμου δεν είναι μόνο το πρόσωπό του, α…

Σκουρλέτης: αντίθετο σε δημόσια τάξη / χρηστά ήθη το επώνυμο τέκνου ζεύγους γυναικών

Κατόπιν κοινοβουλευτικής ερώτησης 12 βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ για την άρνηση του Ειδικού Ληξιαρχείου του Υπουργείου Εσωτερικών να καταχωρήσει ληξιαρχική πράξη γέννησης τέκνου που έλαβε το επώνυμο της συζύγου της μητέρας του (βλ. εδώ), απαντήσεις δόθηκαν από τον υπουργό Δικαιοσύνης και τον υπουργό Εσωτερικών. 
Ο (πρώην) υπουργός Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρώπινων Δικαιωμάτων κ. Παρασκευόπουλος αντί να απαντήσει τί συγκεκριμένο πρόκειται να πράξει σε επίπεδο νομοθεσίας για την ανεπιφύλακτη αναγνώριση των γονέων του παιδιού, όπως επιβάλλει η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού (η επιλογή του ονόματος τέκνου ήδη δίνεται από τον νόμο για το σύμφωνο συμβίωσης), αναφέρει στην απάντησή του -γενικά και αόριστα- ότι το υπουργείο του υλοποιεί δράσεις "Δικαιοσύνης φιλικές για τα παιδιά" και ότι αναμένεται η έναρξη εργασιών μιας νομοπαρασκευαστικής επιτροπής για θέματα οικογενειακού δικαίου. Περαιτέρω, για το γεγονός ότι το Ειδικό Ληξιαρχείο δεν εφαρμόζει το άρθρο 10 του νόμου…