Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Εσφαλμένη και η τρίτη γνωμοδότηση Εισαγγελίας Αρείου Πάγου για την ανωνυμία

Εκδόθηκε και τρίτη γνωμοδότηση της εισαγγελίας του Αρείου Πάγου σχετικά με το θέμα της ανωνυμίας στο Διαδίκτυο. Η πρώτη γνωμοδότηση είχε εκδοθεί το καλοκαίρι του 2009 και είχε υποστηρίξει την άποψη ότι τα εξωτερικά στοιχεία της επικοινωνίας (δηλαδή τα "ίχνη" όπως η IP του υπολογιστή) δεν καλύπτονται από το απόρρητο, οπότε δεν χρειάζεται καν να ακολουθηθεί η "βαριά" διαδικασία της άρσης του απορρήτου (που προβλέπεται μόνο για ορισμένα κακουργήματα). Δηλαδή για κάθε αδίκημα (ακόμα και για εξύβριση), υποστήριζε εκείνη η γνωμοδότηση, οφείλει ο πάροχος της πρόσβασης στο διαδίκτυο να παρέχει στις ανακριτικές αρχές το όνομα του συνδρομητή που αντιστοιχεί στον εκάστοτε χρήστη. Μάλιστα, ο Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου είχε φτάσει στο σημείο να κρίνει ότι η Οδηγία 2006/24/ΕΚ που όριζε ότι η εκάστοτε εθνική νομοθεσία για το απόρρητο ισχύει για τα εξωτερικά στοιχεία της επικοινωνίας, δεν έχει δήθεν επιρροή στο εν λόγω νομικό θέμα, επειδή το κοινοτικό δίκαιο δεν μπορεί να μεταβάλει το Σύνταγμα! (Βλ. εκτενή σχολιασμό εδώ και αντιδράσεις από νομικούς εδώ).

H τρίτη γνωμοδότηση είναι αυτή (βλ. εδώ).


Η αλήθεια βέβαια είναι ότι το Σύνταγμα δεν κάνει διαχωρισμό ανάμεσα σε "εξωτερικά" και "εσωτερικά" στοιχεία επικοινωνίας, προστατεύοντας συνολικά κάθε μορφή επικοινωνίας και ανταπόκρισης και θέτοντας τις αυστηρές εγγυήσεις της άρσης του απορρήτου προκειμένου να εντοπιστούν οι φερόμενοι ως δράστες συγκεκριμένων κακουργημάτων. Συγκεκριμένα το Σύνταγμα αναφέρει στο άρθρο 19 (βλ. εδώ) ότι το απόρρητο δεν δεσμεύει τις δικαστικές αρχές σε δύο μόνο περιπτώσεις (α) διερεύνηση ιδιαίτερα σοβαρών εγκλημάτων και (β) λόγους εθνικής ασφάλειας.

Φέτος όμως ψηφίστηκε τελικά από τη Βουλή ο νόμος 3917/2011 (βλ. εδώ) που ενσωματώνει την Οδηγία 2006/24/ΕΚ (υποχρεωτική διατήρηση δεδομένων κίνησς και θέσης) και τώρα πια το εν λόγω θέμα αποτελεί εσωτερικό δίκαιο. Οπότε, η Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος επανήλθε με νέο ερώτημα στην Εισαγγελία του Αρείου Πάγου για το κατά πόσον μετά από αυτή τη νομοθετική μεταβολή εξακολουθεί να ισχύει η γνωμοδότηση του 2009. Κρίσιμη είναι η διάταξη του άρθρου 4, κατά την οποία, τα "δεδομένα κίνησης και θέσης", δηλαδή τα στοιχεία για την ταυτοποίηση του συνδρομητή μιας σύνδεσης, παρέχονται σύμφωνα με τις διατάξεις του Ν.2225/1994, δηλαδή σύμφωνα με τις διατάξεις της άρσης του απορρήτου. Ο νόμος είναι ξεκάθαρος σε αυτό το σημείο! Μόνο με την διαδικασία της άρσης του απορρήτου (δηλ. μόνο για ορισμένα κακουργήματα) μπορεί να δοθούν αυτά τα στοιχεία στις αρμόδιες αρχές.

Η εισαγγελία του Αρείου Πάγου εξέδωσε όμως πάλι μια γνωμοδότηση που ανατρέπει την συγκεκριμένη διάταξη, κρίνοντας ότι τα εν λόγω δεδομένα κίνησης και θέσης δεν εμπίπτουν δήθεν στο απόρρητο (όπως αναφερόταν και στην γνωμοδότηση Σανιδά) και ότι οι πάροχοι δεν δεσμεύονται δηλαδή τελικά από τον Ν.2225/1994, αλλά μπορούν να δίνουν τα στοιχεία και με απλή αίτηση των εισαγγελικών αρχών, ακόμη κι αν δεν πρόκειται για κακουργήματα!

Ωστόσο, οι πάροχοι, αν συμμορφωθούν προς αυτήν την γνωμοδότηση και όντως παραδόσουν τα στοιχεία στις αρχές, θα έχουν παραβιάσει τον Ν.3917/2011 και θα τους περιμένουν οι ποινικές κυρώσεις του ίδιου νόμου (άρθρο 11), αλλά και οι ιδιαίτερα βαριές διοικητικές κυρώσεις που φτάνουν μέχρι και πρόστιμα 5.000.000 ευρώ, από τις αρμόδιες ανεξάρτητες αρχές (άρθρο 12). Έτσι η εισαγγελία του Αρείου Πάγου με την νέα γνωμοδότηση που επιχείρησε να καταργήσει την νέα νομοθεσία, δημιούργησε έναν νομικό φαύλο κύκλο για τους παρόχους, τον οποίο μόνο η Δικαιοσύνη πλέον θα μπορούσε να επιλύσει οριστικά.


Θα πρέπει πάντως να υπενθυμίσουμε για άλλη μια φορά την απόφαση Copland, του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (βλ. εδώ) . Η απόφαση αυτή αναφέρει ότι ο έλεγχος των πληροφοριακών συστημάτων δεν μπορεί να γίνεται με αδιαφανείς και άγνωστων συνεπειών διαδικασίες. Η επέμβαση στην διαδικτυακή ιδιωτικότητα επιτρέπεται να γίνεται μόνον εφόσον την επιτρέπει ένας "νόμος" και μόνον εφόσον ο νόμος αυτός είναι "προσβάσιμος" και "προβλέψιμων συνεπειών", λέει πάγια το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο ερμηνεύοντας το άρθρο 8 της Σύμβασης για την Προστασία των Ανθρώπινων Δικαιωμάτων και των Θεμελιωδών Ελευθεριών. Οι τρεις γνωμοδοτήσεις του Αρείου Πάγου: α) δεν είναι "νόμος", β) δεν έχει δημοσιευθει στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως ώστε να θεωρείται "προσβάσιμη" κατά την έννοια της νομολογίας του ΕΔΔΑ και γ) δεν είναι "προβλέψιμων συνεπειών", αφού ουδείς συνδρομητής γνωρίζει τι εξέλιξη μπορεί να έχει η εφαρμογή της από τον πάροχο, αλλά και ουδείς πάροχος μπορεί να γνωρίζει τι συνέπειες θα έχει η μη εφαρμογή της. Οπότε, η γνωμοδότηση της Εισαγγελίας και πάλι δεν επαρκεί από πλευράς ΕΣΔΑ για να στοιχειοθετηθεί σε αυτήν ένα αίτημα προς παρόχους για άρση του απορρήτου.

Μένει να δούμε πως θα αντιμετωπίσει βέβαια και η Δικαιοσύνη το θέμα αυτό, γιατί η αλήθεια είναι ότι οι θιγόμενοι από προσβολές της τιμής στο Διαδίκτυο δεν διαθέτουν πολλά αμυντικά μέσα όταν πρόκειται για ανώνυμους. Μπορούν βέβαια να απευθυνθούν στις ίδιες τις υπηρεσίες που φιλοξενούν τους bloggers ζητώντας με "report" την απομάκρυνση των προσβλητικών στοιχείων, αλλά και πάλι η διαδικασία αυτή δεν παρέχει τις εγγυήσεις της δικαστικής προστασίας. Το βέβαιο είναι ότι το θέμα δεν μπορεί να το λύσει η Εισαγγελία του Αρείου Πάγου, αλλά μόνο ο αναθεωρητικός νομοθέτης, αφού το Σύνταγμα είναι σαφές σε ποιες περιπτώσεις επιτρέπει την άρση του απορρήτου.




Σχόλια

Ο χρήστης Ανώνυμος είπε…
Χρειαζόμαστε την αρχική γνωμοδότηση του Αρείου Πάγου μεταφρασμένη στα αγγλικά, καθώς και αγγλική μετάφραση αυτού σου του άρθρου.

Επίσης, τι θα έλεγες να συνεννοηθείς για να βγάλεις σχετική αρθρογραφία στο EFF.org;
Ο χρήστης Ανώνυμος είπε…
Καλή τύχη με το δίκαιο της Καλιφόρνια, ΔΗΕ.
Ο χρήστης Ανώνυμος είπε…
Πολύ σωστό και νομικά θεμελιωμένο το άρθρο σου!
Γιατί δεν απευθύνονται οι Εισαγγελείς αλήθεια στην Ολομέλεια του Αρείου Πάγου να γνωμοδοτήσει αυτή? Απλούστατα γιατί δεν μπορεί να ελεγχθεί μια Ολομέλεια δικαστών όπως ελέγχονται οι εισαγγελείς τους.
Ο χρήστης e-Lawyer είπε…
Η Ολομέλεια δεν έχει γνωμοδοτική αρμοδιότητα. Μπορεί όμως το θέμα να κριθεί από αυτήν, εάν κάποια τέτοια δικαστική υπόθεση φτάσει στον Άρειο Πάγο.
Ο χρήστης Ανώνυμος είπε…
Διαβάζοντας το άρθρο θα ήθελα να ρωτήσω το εξής.

Εάν κάποιος στείλει π.χ μια επιστολή ανώνυμα σε κάποιο Blog λέγοντας ψευδή πράγματα για το πρόσωπο μου, και το blog τη δημοσιεύσει κι αυτό ανώνυμα, τι μπορώ να κάνω για να προστατευτώ?

Ευχαριστώ εκ των προτέρων
Ο χρήστης e-Lawyer είπε…
"Μπορούν βέβαια να απευθυνθούν στις ίδιες τις υπηρεσίες που φιλοξενούν τους bloggers ζητώντας με "report" την απομάκρυνση των προσβλητικών στοιχείων".
Ο χρήστης Ανώνυμος είπε…
Ευχαριστώ πολύ για την άμεση απάντηση.
Εννοούσα βέβαια και για το αν θα μπορούσα να κινηθώ νομικά εναντίον αυτών που με βλάπτουν ηθικά, αλλά κάτι τέτοιο είναι πολύ δύσκολο από αυτά που διαβάζω.


Ευχαριστώ και πάλι
Ο χρήστης jane είπε…
Καλησπέρα και συγχαρητήρια για το blog.

Αυτό που θα ήθελα να ρωτήσω με αφορμή τα παραπάνω σχόλια είναι το εξής.

Από τη στιγμή που κάποιος στέλνει την ηλεκτρονική επιστολή (μέσω e-mail)και αυτή δημοσιεύεται από τον εκάστοτε ιδιοκτήτη blog κατόπιν ελέγχου, ποιός φέρει το μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης?

Ευχαριστώ.
Ο χρήστης Ανώνυμος είπε…
Δεν είμαι νομικός. Όμως έχω κάποιες απορίες. Μπορεί ο κάθε εισαγγελέας του αρείου πάγου να βγάζει άστοχες γνωμοδοτήσεις?? Ένα όργανο της δικαιοσύνης δεν πρέπει να τηρεί τους νόμους και το σύνταγμα???? Και να πράτει πάνω σε αυτά??? Μιλάμε για ανωνυμία των blogs, η IP adress δεν λέει κάτι??? Τόσο άσχετοσύνη υπάρχει σε αυτά τα πόστα?? Μιλάμε για άρση του απορρήτου επικοινωνιών, σύμφωνα με τον νόμο και το σύνταγμα επιτρέπεται μόνο σε σοβαρά εγγλήματα και για λόγους εθνικής ασφάλειας. Απο που και ως που η εξύβριση είναι σοβαρό έγγλημα??? Μιλάμε οτι τα εξωτερικά στοιχεία της σύνδεσης δεν είναι απόρρητα, μα είναι σοβαρά αυτά τα πράγματα???? Στην τελική δεν μπορεί να μπεί ένα φρένο στον κάθε εισαγγελέα που αναλαμβάνει ένα πόστο???? Μπορεί λοιπόν η γνωμοδότησεις να είναι αντίθετες με τον νόμο και το σύνταγμα, όμως εαν εφαρμόζονται, αλλού ναι αλλού όχι, τότε η δικαιωσύνη καταντάει ΜΠΑΧΑΛΟ
Ο χρήστης e-Lawyer είπε…
Υποστηρίζει μία ερμηνεία που έχει ακολουθήσει ο Άρειος Πάγος σε αποπφασή του καρτών οποία ο λογαριασμός τηλεφώνου δεν καλύπτεται από το απόρρητο ως εξωτερικό στοιχείο της επικοινωνίας
Ο χρήστης Ανώνυμος είπε…
Διαβάζοντας το άρθρο σας, μου δημιουργήθηκε μια απορία. Αν κάποιος μέσω facebook ή μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου με έχει εξυβρίσει και συκοφαντήσει δε μπορώ κάνοντας του μήνυση στη Δίωξη ηλεκτρονικού Εγκλήματος να βρω τα στοιχεία του;;

Ευχαριστώ για τη προσοχή σας...
Ο χρήστης e-Lawyer είπε…
Όχι βέβαια.
Ο χρήστης Ανώνυμος είπε…
Μα σύμφωνα με τη τρίτη γνωμοδότηση του εισαγγελέα του Αρείου Πάγου δε χρειάζεται να ακολουθηθεί η διαδικασία άρσης του απορρήτου. Σωστά; Σε περίπτωση όμως που παρ'όλα αυτά εγώ υποβάλω μήνυση, ποια είναι η διαδικασία που θα ακολουθηθεί; Απλά η ΔΗΕ θα στείλει τη δικογραφία στον εισαγγελέα και αυτός θα τη βάλει στο αρχείο;

Ζητώ συγγνώμη για τυχόν λάθη στη χρήση των όρων αλλά δεν είμαι νομικός. Ευχαριστώ πολύ για την απάντησή σας.
Ο χρήστης e-Lawyer είπε…
H google και το facebook δεν δίνουν στοιχεία χωρίς άρση απορρήτου.

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Παράνομη η αντιγραφή φωτογραφιών από ελεύθερης πρόσβασης προφίλ στο facebook

Yπάρχει διάχυτη η εντύπωση ότι αν κάποιος έχει λογαριασμό ελεύθερης πρόσβασης ("ανοιχτό προφίλ") σε ιστοσελίδα κοινωνικής δικτύωσης, ό,τι έχει αναρτήσει σε αυτήν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ελεύθερα. Η παρανόηση αυτή επικρατεί κυρίως σε μέσα ενημέρωσης που νομίζουν ότι μπορούν να χρησιμοποιούν ελεύθερα υλικό από προφίλ των χρηστών στο facebook, χωρίς να σέβονται ότι οι χρήστες δεν έχουν συγκατατεθεί στην εμπορική χρήση των δεδομένων τους από εφημερίδες ή την τηλεόραση. Μια πρόσφατη απόφαση του Εφετείου Αθηνών  (2016) στην οποία υπερασπίστηκα μια χρήστη του facebook επιβεβαίωσε ότι και από ελεύθερα προσβάσιμο λογαριασμό δεν επιτρέπεται χωρίς συγκατάθεση η αναπαραγωγή των προσωπικών δεδομένων (φωτογραφιών) και καταδίκασε την εφημερίδα να καταβάλει αποζημίωση στην θιγόμενη. Ανέφερε χαρακτηριστικά το Δικαστήριο:
“ Σε ό,τι αφορά, ειδικότερα τις φωτογραφίες που δημοσιεύθηκαν, είναι απαραίτητο να επισημανθεί ότι αυτές πραγματικά προέρχονταν από ιστοσελίδα στο διαδίκτυο, στην οποία η …

Χρήση φωτογραφιών από το facebook σε ΜΜΕ

Μια σημαντική απόφαση εκδόθηκε πρόσφατα από το Εφετείο Αθηνών και αφορά την χρήση φωτογραφιών που είχε αναρτήσει ένα πρόσωπο στο facebook και στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκαν στον Τύπο και στην τηλεόραση. Με την απόφαση 5336/2015, το Εφετείο έκρινε ότι αυτό δεν επιτρέπεται χωρίς την συγκατάθεση του υποκειμένου και επίσης αποφάνθηκε ότι το facebook αποτελεί "αρχείο προσωπικών δεδομένων" στοιχείο που αποτελεί προϋπόθεση για να εφαρμοστεί επ' αυτού ο Ν.2472/1997 για την προστασία από την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων. 
Οι επί του θέματος των φωτογραφιών αιτιολογικές σκέψεις του δικαστηρίου έχουν ως εξής:
"Με την προβολή των φωτογραφιών της ενάγουσας στην τηλεόραση, χωρίς τη συναίνεση ή την εκ των υστέρων έγκρισή της, προσεβλήθη το δικαίωμά της επί της ιδίας εικόνας. Το γεγονός ότι στις προβληθείσες φωτογραφίες της ήταν καλυμμένα τα χαρακτηριστικά του προσώπου της δεν αναιρεί την προσβολή, δεδομένου ότι, αφ' ενός μεν, εικόνα του ατόμου δεν είναι μόνο το πρόσωπό του, α…

Σκουρλέτης: αντίθετο σε δημόσια τάξη / χρηστά ήθη το επώνυμο τέκνου ζεύγους γυναικών

Κατόπιν κοινοβουλευτικής ερώτησης 12 βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ για την άρνηση του Ειδικού Ληξιαρχείου του Υπουργείου Εσωτερικών να καταχωρήσει ληξιαρχική πράξη γέννησης τέκνου που έλαβε το επώνυμο της συζύγου της μητέρας του (βλ. εδώ), απαντήσεις δόθηκαν από τον υπουργό Δικαιοσύνης και τον υπουργό Εσωτερικών. 
Ο (πρώην) υπουργός Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρώπινων Δικαιωμάτων κ. Παρασκευόπουλος αντί να απαντήσει τί συγκεκριμένο πρόκειται να πράξει σε επίπεδο νομοθεσίας για την ανεπιφύλακτη αναγνώριση των γονέων του παιδιού, όπως επιβάλλει η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού (η επιλογή του ονόματος τέκνου ήδη δίνεται από τον νόμο για το σύμφωνο συμβίωσης), αναφέρει στην απάντησή του -γενικά και αόριστα- ότι το υπουργείο του υλοποιεί δράσεις "Δικαιοσύνης φιλικές για τα παιδιά" και ότι αναμένεται η έναρξη εργασιών μιας νομοπαρασκευαστικής επιτροπής για θέματα οικογενειακού δικαίου. Περαιτέρω, για το γεγονός ότι το Ειδικό Ληξιαρχείο δεν εφαρμόζει το άρθρο 10 του νόμου…