Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Aπόλυση συνδικαλιστών λόγω προσβλητικού δημοσιεύματος δεν παραβιάζει την ελευθερία της έκφρασης

Το θέμα αυτό κρίθηκε απο το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, στην υπόθεση Palomo Sanchez κ.α. κατά Ισπανίας. Η απόφαση της 12.9.2011 εκδόθηκε από το Τμήμα Ευρείας Σύνθεσης του ΕΔΔΑ (βλ. εδώ), ενώ είχε προηγηθεί και απόφαση με το ίδιο περιεχόμενο από 3ο Τμήμα του Δικαστηρίου (βλ. εδώ).

Η υπόθεση αφορά τέσσερις εργαζόμενους από τη Βαρκελόνη, οι οποίοι ύστερα από διάφορες δικαστικές διαμάχες με την εργοδότρια εταιρία, συνέστησαν το 2001 ένα συνδικαλιστικό σωματείο, του οποίου αποτέλεσαν την εκτελεστική επιτροπή. Το επίδικο αντικείμενο αφορούσε ένα μηνιαίο newsletter, στο εξώφυλο του οποίου υπήρχε μια γελοιογραφία που απεικόνιζε δύο εργαζόμενους της εταιρίας που έκαναν σεξουαλικά χατίρια στον διευθυντή ανθρώπινου δυναμικού. Με δύο άρθρα, διατυπωμένα σε χυδαία γλώσσα, επέκριναν στην ουσία αυτά τα δύο άτομα, τα οποία είχαν καταθέσει σε δίκη υπέρ της εταιρίας. Το newsletter είχε διανεμηθεί μεταξύ των εργαζομένων και είχε τοποθετηθεί στον πίνακα ανακοινώσεων του σωματείου, στις εγκαταστάσεις της εταιρίας. Το 2002 οι τέσσερις συνδικαλιστές απολύθηκαν για προσβολή προσωπικότητας των δύο εργαζομένων και του διευθυντή ανθρώπινου δυναμικού. Οι τέσσερις προσέφυγαν στα δικαστήρια για την ακύρωση της απόλυσής τους, αλλά οι σχετικές προσφυγές απορρίφθηκαν από την Ισπανική Δικαιοσύνη. Γι' αυτό προσέφυγαν στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, ισχυριζόμενοι ότι με αυτόν τον τρόπο παραβιάσθηκε το δικαίωμά τους σε ελευθερία της έκφρασης, αλλά και του δικαίωμα τους στο συνδικαλίζεσθαι.

Η πρώτη απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου απέρριψε τις προσφυγές με πλειοψηφία 6 ψήφων, έναντι ενός δικαστή που διαφώνησε. Η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου βασίστηκε στο γεγονός ότι το newsletter δεν ασκούσε ευθέως κριτική στην εταιρία, αλλά αντιθέτως, στους δύο άλλους εργαζόμενους και στον διευθυντή ανθρώπινου δυναμικού. Το ΕΔΔΑ υπενθύμισε ότι οι επικρίσεις εις βάρος ιδιωτών επιτρέπονται σε στενότερο βαθμό, εν σχέση προς τις επικρίσεις εις βάρος πολιτικών ή δημοσίων υπαλλήλων κατά την ενάσκηση των καθηκόντων τους.

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο διαφώνησε ωστόσο με τις θέσεις της Ισπανικής Κυβέρνησης ότι το περιεχόμενο των άρθρων δεν είχε δήθεν δημόσιο ενδιαφέρον. Καθώς αφορούσε μια δίκη εργατικού δικαίου, τα δημοσιεύματα είχαν ενταχθεί στο σχετικό context, το οποίο δεν αφορούσε μια αποκλειστικά ιδιωτική διαφορά. Ωστόσο, το πλαίσιο αυτό, της εργατικής διαφοράς, δεν δικαιολογούσε την προσβλητική γελοιογραφία και τις προσβλητικές εκφράσεις. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έκρινε ότι οι σχέσεις εργατών - εργοδοσίας, προκειμένου να είναι καρποφόρες, πρέπει να βασίζονται στην αμοιβαία εμπιστοσύνη. Ενώ αυτό δεν επιβάλλει ένα απόλυτο καθήκον πίστης απέναντι στον εργοδότη ή μια υποχρέωση υποταγής του εργαζόμενου στα συμφέροντα του εργοδότη, αλλά υπάρχουν ορισμένες εκδηλώσεις του δικαιώματος της ελευθερίας της έκφρασης, οι οποίες ενώ σε άλλα πλαίσια θα ήταν νόμιμες, δεν δικαιολογούνται στο επίπεδο των σχέσεων εργασίας.

Πέντε δικαστές του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου διαφώνησαν και θεώρησαν ότι η συγκεκριμένη κύρωση της απόλυσης για το εν λόγω παράπτωμα δεν ήταν ανεκτή σε μια δημοκρατική κοινωνία.

Εάν δεν κάνω λάθος, είναι η πρώτη φορά που του Ευρωπαϊκό Δικαστήριο θεωρεί ότι η απόλυση για όσα είπε δημόσια ένας εργαζόμενος είναι δικαιολογημένη, σύμφωνα με το άρθρο 10 της ΕΣΔΑ. Μέχρι τώρα, όλες οι απολύσεις που έγιναν λόγω των απόψεων των εργαζομένων έβρισκαν μπροστά τους το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, το οποίο καταδίκαζε τις χώρες για παραβίαση της ελευθερίας της έκφρασης (βλ. εδώ). Δεν διαφωνώ ότι οι συνδικαλιστές έπρεπε να τιμωρηθούν που παρουσίασαν τους συναδέλφους τους να υποκύπτουν σεξουαλικά στον διευθυντή τους. Η συνδικαλιστική τους ιδιότητα σαφώς τους παρέχει ένα ευρύτερο πεδίο πολιτικού λόγου και οξύτατης κριτικής, αλλά αυτά αφορούν την εργοδοσία, όχι τους συναδέλφους τους που είναι ιδιώτες. Ωστόσο, η απόλυση είναι η τελική κύρωση που μπορεί να επιβληθεί σε έναν εργαζόμενο και αυτό δεν θα έπρεπε να αφορά επ' ουδενί τις απόψεις του, όσο χυδαίες ή υβριστικές κι αν είναι. Όποιος ιδιώτης θίγεται εξάλλου μπορεί να αναζητήσει το δίκιο του στα Δικαστήρια, διαθέτει ένα άλλο μέσο λοιπόν. Αλλά η απόλυση είναι η υπέρτατη κύρωση που δεν μπορεί να θεωρηθεί αναλογική για οτιδήποτε είπε κάποιος για άλλον, εφόσον δεν ήταν απειλητικό ή δεν υποκινούσε τέλεση άλλων παρανομιών εναντίον του.

Αυτή η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου δεν θέτει επίσης ως κριτήριο την "πιεστική κοινωνική ανάγκη" που θα δικαιολογούσε αυτό το μέτρο της απόλυσης "σε μια δημοκρατική κοινωνία". Αναλύει τις υποχρεώσεις εκατέρωθεν σεβασμού ανάμεσα σε εργαζόμενο και εργοδότη, αλλά δεν μας λέει ποια ήταν η πιεστική κοινωνική ανάγκη που θα δικαιολογούσε ακόμα και την απόλυση. Δηλαδή το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο δεν εξέτασε εάν υπήρχαν άλλα ηπιότερα μέτρα. Όπως ορθά επισημαίνουν οι 5 μειοψηφούντες δικαστές, οι συνδικαλιστικές δραστηριότητες αναπτύσσουν μια αναλογία προς τον κριτικό ρόλο των μ.μ.ε. ως public watchdog, στοιχείο που θα έπρεπε να είχε αναγνωριστεί σε αυτήν την υπόθεση από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Επιπλέον, μια γελοιογραφία, όσο χυδαία κι αν είναι, δεν μπορεί να εκληφθεί ως το αντίστοιχο μιας σοβαρής δημόσιας δήλωσης, αφού πάντοτε θα εντάσσεται στο επίπεδο της σατιρικής έκφρασης. Αυτές είναι σοβαρές ελλείψεις της απόφασης που εάν είχαν ληφθεί υπόψη θα ανέτρεπαν το συγκεκριμένο αποτέλεσμα. Θεωρώ δηλαδή ότι το ΕΔΔΑ κινήθηκε μονοσήμαντα προς την κατεύθυνση του να μην αναγνωριστεί κάποια "ασυλία" στους συνδικαλιστές, χαλαρώνοντας όμως έτσι τον αυστηρό έλεγχο αναλογικότητας που θα επιφύλασσε σε άλλους εργαζόμενους όπως έπραξε στο παρελθόν.


Σχόλια

Ο χρήστης Patsman είπε…
Τελικά, δεν ισχύει μόνο για τους εν Ελλάδι συνδικαλιστές ο εύστοχος χαρακτηρισμός του Γιάννη Μαρίνου ("στρατός κατοχής"). Οι εργαζόμενοι αυτοί υπό τη σκέπη ενός κακώς εννοούμενου συνδικαλισμού μπορούν να κάνουν οτιδήποτε: να υβρίζουν συνεργάτες και προϊσταμένους τους, να απέχουν από την εργασία τους για λόγους συνδικαλιστικής δράσης χωρίς κυρώσεις, να...

Επιτέλους, (και) το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο κατάλαβε ότι τόσα χρόνια αναθρέψαμε ένα τέρας που πλέον πρέπει να αντιμετωπίσουμε, όπως του αξίζει.

Αλήθεια, σκεφτείτε πώς θα ήταν η συνύπαρξη των 4 συνδικαλιστών στην εταιρία μαζί με τους συναδέλφους(;) που γελοιοποίησαν μέσα από τη σάτιρά τους, αλλά και ποια θα ήταν η συμπεριφορά των υπολοίπων προς εκείνους (τους "σατιριζόμενους")! Δεν χρειάζεται ιδιαίτερη αναφορά στις σχέσεις με τον διευθυντή προσωπικού.
Ο χρήστης woons είπε…
Πνευματώδης εσαεί ωσάν σιδώνιος νέος ο αειθαλής μου ο δροσερός ο κύριος Μαρίνος.
Ο χρήστης Ανδρέας Ιωαννίδης είπε…
Πολύ σωστά έκρινε το δικαστήριο. Αν δεν τους αρέσει η εργασία τους στην συγκεκριμένη εταιρία θα έπρεπε η ίδιοι, να φύγουν και να μην προσβάλλουν τους συναδέλφους τους και όχι να έχουν το θράσος να ζητάνε και τα ρέστα επειδή είναι "συνδικαλιστές". Ας βρουν κάπου αλλού μια καλύτερη δουλειά που να τους ταιριάζει καλύτερα. Το ίδιο βέβαια ισχύει και για τους δήθεν συνδικαλιστές του δημοσίου.

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Παράνομη η αντιγραφή φωτογραφιών από ελεύθερης πρόσβασης προφίλ στο facebook

Yπάρχει διάχυτη η εντύπωση ότι αν κάποιος έχει λογαριασμό ελεύθερης πρόσβασης ("ανοιχτό προφίλ") σε ιστοσελίδα κοινωνικής δικτύωσης, ό,τι έχει αναρτήσει σε αυτήν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ελεύθερα. Η παρανόηση αυτή επικρατεί κυρίως σε μέσα ενημέρωσης που νομίζουν ότι μπορούν να χρησιμοποιούν ελεύθερα υλικό από προφίλ των χρηστών στο facebook, χωρίς να σέβονται ότι οι χρήστες δεν έχουν συγκατατεθεί στην εμπορική χρήση των δεδομένων τους από εφημερίδες ή την τηλεόραση. Μια πρόσφατη απόφαση του Εφετείου Αθηνών  (2016) στην οποία υπερασπίστηκα μια χρήστη του facebook επιβεβαίωσε ότι και από ελεύθερα προσβάσιμο λογαριασμό δεν επιτρέπεται χωρίς συγκατάθεση η αναπαραγωγή των προσωπικών δεδομένων (φωτογραφιών) και καταδίκασε την εφημερίδα να καταβάλει αποζημίωση στην θιγόμενη. Ανέφερε χαρακτηριστικά το Δικαστήριο:
“ Σε ό,τι αφορά, ειδικότερα τις φωτογραφίες που δημοσιεύθηκαν, είναι απαραίτητο να επισημανθεί ότι αυτές πραγματικά προέρχονταν από ιστοσελίδα στο διαδίκτυο, στην οποία η …

Χρήση φωτογραφιών από το facebook σε ΜΜΕ

Μια σημαντική απόφαση εκδόθηκε πρόσφατα από το Εφετείο Αθηνών και αφορά την χρήση φωτογραφιών που είχε αναρτήσει ένα πρόσωπο στο facebook και στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκαν στον Τύπο και στην τηλεόραση. Με την απόφαση 5336/2015, το Εφετείο έκρινε ότι αυτό δεν επιτρέπεται χωρίς την συγκατάθεση του υποκειμένου και επίσης αποφάνθηκε ότι το facebook αποτελεί "αρχείο προσωπικών δεδομένων" στοιχείο που αποτελεί προϋπόθεση για να εφαρμοστεί επ' αυτού ο Ν.2472/1997 για την προστασία από την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων. 
Οι επί του θέματος των φωτογραφιών αιτιολογικές σκέψεις του δικαστηρίου έχουν ως εξής:
"Με την προβολή των φωτογραφιών της ενάγουσας στην τηλεόραση, χωρίς τη συναίνεση ή την εκ των υστέρων έγκρισή της, προσεβλήθη το δικαίωμά της επί της ιδίας εικόνας. Το γεγονός ότι στις προβληθείσες φωτογραφίες της ήταν καλυμμένα τα χαρακτηριστικά του προσώπου της δεν αναιρεί την προσβολή, δεδομένου ότι, αφ' ενός μεν, εικόνα του ατόμου δεν είναι μόνο το πρόσωπό του, α…

Σκουρλέτης: αντίθετο σε δημόσια τάξη / χρηστά ήθη το επώνυμο τέκνου ζεύγους γυναικών

Κατόπιν κοινοβουλευτικής ερώτησης 12 βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ για την άρνηση του Ειδικού Ληξιαρχείου του Υπουργείου Εσωτερικών να καταχωρήσει ληξιαρχική πράξη γέννησης τέκνου που έλαβε το επώνυμο της συζύγου της μητέρας του (βλ. εδώ), απαντήσεις δόθηκαν από τον υπουργό Δικαιοσύνης και τον υπουργό Εσωτερικών. 
Ο (πρώην) υπουργός Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρώπινων Δικαιωμάτων κ. Παρασκευόπουλος αντί να απαντήσει τί συγκεκριμένο πρόκειται να πράξει σε επίπεδο νομοθεσίας για την ανεπιφύλακτη αναγνώριση των γονέων του παιδιού, όπως επιβάλλει η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού (η επιλογή του ονόματος τέκνου ήδη δίνεται από τον νόμο για το σύμφωνο συμβίωσης), αναφέρει στην απάντησή του -γενικά και αόριστα- ότι το υπουργείο του υλοποιεί δράσεις "Δικαιοσύνης φιλικές για τα παιδιά" και ότι αναμένεται η έναρξη εργασιών μιας νομοπαρασκευαστικής επιτροπής για θέματα οικογενειακού δικαίου. Περαιτέρω, για το γεγονός ότι το Ειδικό Ληξιαρχείο δεν εφαρμόζει το άρθρο 10 του νόμου…