Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Αντιδικία vs. Διαμεσολάβησης

Κανονικά, όταν κάθε μέρος έχει τον δικηγόρο του, θα έπρεπε αυτοί να μπορούν να κάτσουν σε ένα κοινό τραπέζι και να βρουν μια επιστημονικά ορθή λύση σε μια διαφορά. Δύο επιστήμονες είναι σε θέση να συζητήσουν και να βρουν ποιον θα δικαίωνε ένα αντικειμενικό δικαστήριο. Υπάρχει, όμως, η εσφαλμένη εντύπωση ότι σε κάθε προσπάθεια συναινετικής επίλυσης μιας διαφοράς πρέπει να γίνονται αμοιβαία βήματα προς τα πίσω. Διαφωνώ κάθετα με τη λογική ότι η εξώδικη συναινετική επίλυση ισοδυναμεί άνευ ετέρου με "συμβιβασμό", δηλαδή παραίτηση από δικαιώματα και έχω δώσει μάχες για την ανατροπή αυτής της νοοτροπίας. Μια δίκαιη εξωδικαστική λύση δεν θα πρέπει να σημαίνει παραίτηση από κανένα δικαίωμα.

Έχει επικρατήσει, όμως, η αντίληψη ότι "ο χειρότερος συμβιβασμός είναι το καλύτερο δικαστήριο". Με μια λογική χαμηλού πήχυ, κατά την οποία το δικαστήριο επισείεται ως δεδομένη αποτυχία, υποστηρίζεται ότι θα πρέπει να ανεχόμαστε την παραίτηση από δικαιώματα, προκειμένου να διασφαλίζεται μια επίπλαστη εικόνα "φιλικής επίλυσης" της διαφοράς. Η λογική αυτή καλλιεργείται ιδίως από φορείς διαμεσολάβησης, όπως κάποιες ανεξάρτητες αρχές στις οποίες έχει ανατεθεί αυτή η αποστολή. Γι' αυτό και τελικά ο πολίτης ακόμη κι όταν προσφεύγει σε ανεξάρτητη αρχή πρέπει να εκπροσωπείται από δικηγόρο: η ανεξάρτητη αρχή - όσα "Συνήγορος" κι αν έχει στον τίτλο της - δεν εκπροσωπεί τον πολίτη, αλλά στέκεται απέναντι σε αυτόν και στον αντίδικό του (είτε ο αντίδικος είναι το κράτος, είτε ιδιώτης). Ακόμα και στις ανεξάρτητες αρχές δεν υπάρχει εγγύηση ότι τα δικαιώματα του πολίτη θα γίνουν σεβαστά, αν δεν παρέμβει ο δικηγόρος του για να εισηγείται την ορθή ερμηνεία και εφαρμογή του νόμου.

Κατά τη γνώμη μου, οι κρατικοί φορείς διαμεσολάβησης έχουν αποτύχει ακριβώς γιατί ο πολίτης τελικά δεν δικαιώνεται από αυτούς, αισθάνεται ότι απλώς "κλείνει" η υπόθεσή του, αλλά με ένα έντονο συναίσθημα αδικίας και μια γεύση κακής ποιότητας συμβιβασμού. Ενώ η ανεξαρτησία κάποιων Αρχών δεν μπορεί να αμφισβητηθεί σοβαρά, οι υπηρεσίες που παρέχουν δεν είναι εναλλακτικές προς την δικαστική απονομή του δικαίου, αλλά περισσότερο "επικοινωνιακές", με λειτουργία πρόχειρου πυροσβεστικού σωλήνα ή φτυαριού. Δεν είναι όμως όλα τα προβλήματα "επικοινωνιακά", ιδίως όταν υπάρχουν έννομα συμφέροντα και δικαιώματα που πρέπει να σταθμιστούν με πολύ προσοχή και με σφαιρικότητα, προκειμένου να επιλυθεί με δίκαιο τρόπο μια διαφορά, σε όλα της τα επίπεδα.

Πέρα από τις παθογένειες των ανεξάρτητων αρχών, η ίδια η ιδιωτική προσπάθεια εξωδικαστικής επίλυσης μιας διαφοράς, αντί να θεωρείται ως η ενδεδειγμένη διέξοδος από ένα πρόβλημα, σε ορισμένες περιπτώσεις εκλαμβάνεται ως αδυναμία του ενός μέρους ή έμμεση παραδοχή της ευθύνης. Δεν υπάρχει μια κρατούσα κουλτούρα διαμεσολαβητικής επίλυσης διαφορών, με αποτέλεσμα τέτοιες απόπειρες μερικές φορές να εκλαμβάνονται ως προσπάθεια αποφυγής του χειρότερου. Δεν συμφωνώ με την υποχρεωτική απόπειρα εξωδικαστικής επίλυσης διαφοράς (άρθρο 214Α ΚΠολΔ), η οποία έχει καταντήσει μια τυπική προϋπόθεση του παραδεκτού της αγωγής στο Πολυμελές πρωτοδικείο, γιατί η κουλτούρα διαμεσολάβησης δεν μπορεί να επιβληθεί, αλλά μόνο να καλλιεργηθεί. Χρειάζεται λοιπόν διάθεση επίλυσης και από τις δύο πλευρές, προκειμένου όχι απλώς να "κλείσει" μια υπόθεση, αλλά να αποδοθεί και δικαιοσύνη στην πράξη. Η απόπειρα εξωδικαστικής επίλυσης της διαφοράς πρέπει να θεωρείται ένας δημιουργικός τρόπος προσέγγισης της δικαιοσύνης. Πρέπει να αντιμετωπίζεται θετικά και από τις δύο πλευρές. Μόνο σε περιπτώσεις σοβαρών ποινικών αδικημάτων, όταν η παρανομία δεν αφορά τις δύο πλευρές αλλά το κοινωνικό σύνολο, η πρόταση διαμεσολάβησης θα πρέπει να εκλαμβάνεται ως εκ του πονηρού διάθεση συγκάληψης.

Η δικαστική απόφαση διατηρεί ακόμη το ιδιαίτερο κύρος της ως πολιτειακή πράξη της τρίτης κρατικής λειτουργίας που, με όλα τα προβλήματά της, είναι τελικά η μόνη εξουσία που έχει ως κύρια αποστολή να εφαρμόζει το νόμο και το Σύνταγμα. Το άρθρο 25 του Συντάγματος αναφέρει ότι όλα τα κρατικά όργανα οφείλουν να διασφαλίζουν την έμπρακτη εφαρμογή των συνταγματικών δικαιωμάτων, αλλά κι αυτό ακόμα από τα δικαστήρια θα κριθεί σε τελικό στάδιο. Κακά τα ψέματα, τα δικαστήρια αποτελούν ένα τοτέμ στην κοινωνία μας. Ενώ οι ανεξάρτητες αρχές και οι κρατικές υπηρεσίες ειδικών σκοπών και εξειδικευμένων τομέων συνήθως αποφεύγουν να λύσουν τα θέματα με την ακρίβεια και την πληρότητα που επιβάλλει ο νόμος, η Δικαιοσύνη παραμένει πάντοτε ο τελικός κριτής. Στα μεγάλα πολιτικά ζητήματα βέβαια, η Δικαιοσύνη συχνά αποποιείται το δικαιοδοτικό ή και δικαιοπλαστικό ρόλο της, πετώντας το μπαλάκι στους πολιτικούς, αλλά στις ιδιωτικές διαφορές εξακολουθεί να κινείται με στόχο την πλήρη εφαρμογή του δικαίου, πέρα από λογικές συγκάλυψης, πυρόσβεσης και δημοσίων σχέσεων.

Είναι βέβαιο ότι η διαμεσολάβηση θα κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος, λόγω των παθογενειών της Δικαιοσύνης. Αλλά οι οριζόντιες και πλήρεις λύσεις εξακολουθούν να έρχονται από τα Δικαστήρια.






Σχόλια

Ο χρήστης Spyros είπε…
Βασίλη καλησπέρα,

διάβασα το άρθρο σου με ενδιαφέρον και συμφωνώ με τις διαπιστώσεις του, γιατί γράφτηκαν υπό το παλαιό νομθετικό καθεστώς για τη Διαμεσολάβηση, όταν διαμεσολάβηση και συμβιβασμός και κάθε άλλη μορφή εξωδικαστικής επίλυσης συγχέονταν, χωρίς να έχουν πραγματική σχέση μεταξύ τους.

Ο ν.3898/2010 είναι η πρώτη πραγματική εισαγωγή του θεσμού της Διαμεσολάβησης (του λεγόμενου "mediation", όπου τα μέρη επιλύουν τις διαφορές τους με τη βοήθεια ουδέτερου και εκπαιδευμένου τρίτου, χωρίς να εκδίδεται απόφαση αλλά με συμφωνητικό, το οποίο καθίσταται υπό προϋποθέσεις εκτελεστό)στο δικαϊκό μας σύστημα, όπως εφαρμόζεται στο εξωτερικό. Στη Διαμεσολάβηση - mediation δίνεται α) πρώτιστη σημασία στις ψυχικές ανάγκες των μερών, β) αυτά έχουν τον κεντρικό ρόλο στην επίλυση της διένεξής τους, γ) αναζητώνται λύσεις αμοιβαίου οφέλους και δ)ο διαμεσολαβητής (ένας ειδικός -σε τεχνικές διαπραγμάτευσης και αρχές ψυχολογίας- ουδέτερος τρίτος παρέχει αποκλειστικά διευκόλυνση στη μεταξύ των μερών διαπραγμάτευση και επίτευξη της δικής τους συμφωνίας.
Επειδή, όπως ορθά επισημαίνεις, η ορθή και ευρεία αξιοποίηση του θεσμού αυτού ξεκινάει από την αλλαγή νοοτροπίας όλων μας (πελατών, νομικών παραστατών, δικαστών), ας ξαναγράψουμε μαζί -αν και όποτε θέλεις- το άρθρο σου αυτό για τη Διαμεσολάβηση, αναθεωρώντας το υπό το πρίσμα του νέου νόμου και των εφαρμογών του. Νομίζω ότι θα διαφέρει σημαντικά. Επίσης, θα είναι χαρά μου να έρθεις σε ένα από τα αυτοτελή σεμινάρια Εισαγωγής των Δικηγόρων στη Διαμεσολάβηση (ΔΣΑ, Σάββατα 11-2μμ)που παρουσιάζω με άλλους συναδέλφους, για να ανταλλάξουμε απόψεις για το θεσμό, που νομίζω θα διαπιστώσεις ότι κινείται στην κατεύθυνση που διαπίστωνες στο άρθρο σου ότι απουσίαζε από αποσπασματικές νομοθετικές πρωτοβουλίες, όπως η "μεσολάβηση" κατά ΟΜΕΔ.
Φιλικά,Σπύρος Αντωνέλος Δικηγόρος - Διαμεσολαβητής
Ο χρήστης e-Lawyer είπε…
Ευχαρίστως να βοηθήσω όπου με χρειαστείτε.

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Παράνομη η αντιγραφή φωτογραφιών από ελεύθερης πρόσβασης προφίλ στο facebook

Yπάρχει διάχυτη η εντύπωση ότι αν κάποιος έχει λογαριασμό ελεύθερης πρόσβασης ("ανοιχτό προφίλ") σε ιστοσελίδα κοινωνικής δικτύωσης, ό,τι έχει αναρτήσει σε αυτήν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ελεύθερα. Η παρανόηση αυτή επικρατεί κυρίως σε μέσα ενημέρωσης που νομίζουν ότι μπορούν να χρησιμοποιούν ελεύθερα υλικό από προφίλ των χρηστών στο facebook, χωρίς να σέβονται ότι οι χρήστες δεν έχουν συγκατατεθεί στην εμπορική χρήση των δεδομένων τους από εφημερίδες ή την τηλεόραση. Μια πρόσφατη απόφαση του Εφετείου Αθηνών  (2016) στην οποία υπερασπίστηκα μια χρήστη του facebook επιβεβαίωσε ότι και από ελεύθερα προσβάσιμο λογαριασμό δεν επιτρέπεται χωρίς συγκατάθεση η αναπαραγωγή των προσωπικών δεδομένων (φωτογραφιών) και καταδίκασε την εφημερίδα να καταβάλει αποζημίωση στην θιγόμενη. Ανέφερε χαρακτηριστικά το Δικαστήριο:
“ Σε ό,τι αφορά, ειδικότερα τις φωτογραφίες που δημοσιεύθηκαν, είναι απαραίτητο να επισημανθεί ότι αυτές πραγματικά προέρχονταν από ιστοσελίδα στο διαδίκτυο, στην οποία η …

Χρήση φωτογραφιών από το facebook σε ΜΜΕ

Μια σημαντική απόφαση εκδόθηκε πρόσφατα από το Εφετείο Αθηνών και αφορά την χρήση φωτογραφιών που είχε αναρτήσει ένα πρόσωπο στο facebook και στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκαν στον Τύπο και στην τηλεόραση. Με την απόφαση 5336/2015, το Εφετείο έκρινε ότι αυτό δεν επιτρέπεται χωρίς την συγκατάθεση του υποκειμένου και επίσης αποφάνθηκε ότι το facebook αποτελεί "αρχείο προσωπικών δεδομένων" στοιχείο που αποτελεί προϋπόθεση για να εφαρμοστεί επ' αυτού ο Ν.2472/1997 για την προστασία από την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων. 
Οι επί του θέματος των φωτογραφιών αιτιολογικές σκέψεις του δικαστηρίου έχουν ως εξής:
"Με την προβολή των φωτογραφιών της ενάγουσας στην τηλεόραση, χωρίς τη συναίνεση ή την εκ των υστέρων έγκρισή της, προσεβλήθη το δικαίωμά της επί της ιδίας εικόνας. Το γεγονός ότι στις προβληθείσες φωτογραφίες της ήταν καλυμμένα τα χαρακτηριστικά του προσώπου της δεν αναιρεί την προσβολή, δεδομένου ότι, αφ' ενός μεν, εικόνα του ατόμου δεν είναι μόνο το πρόσωπό του, α…

Σκουρλέτης: αντίθετο σε δημόσια τάξη / χρηστά ήθη το επώνυμο τέκνου ζεύγους γυναικών

Κατόπιν κοινοβουλευτικής ερώτησης 12 βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ για την άρνηση του Ειδικού Ληξιαρχείου του Υπουργείου Εσωτερικών να καταχωρήσει ληξιαρχική πράξη γέννησης τέκνου που έλαβε το επώνυμο της συζύγου της μητέρας του (βλ. εδώ), απαντήσεις δόθηκαν από τον υπουργό Δικαιοσύνης και τον υπουργό Εσωτερικών. 
Ο (πρώην) υπουργός Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρώπινων Δικαιωμάτων κ. Παρασκευόπουλος αντί να απαντήσει τί συγκεκριμένο πρόκειται να πράξει σε επίπεδο νομοθεσίας για την ανεπιφύλακτη αναγνώριση των γονέων του παιδιού, όπως επιβάλλει η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού (η επιλογή του ονόματος τέκνου ήδη δίνεται από τον νόμο για το σύμφωνο συμβίωσης), αναφέρει στην απάντησή του -γενικά και αόριστα- ότι το υπουργείο του υλοποιεί δράσεις "Δικαιοσύνης φιλικές για τα παιδιά" και ότι αναμένεται η έναρξη εργασιών μιας νομοπαρασκευαστικής επιτροπής για θέματα οικογενειακού δικαίου. Περαιτέρω, για το γεγονός ότι το Ειδικό Ληξιαρχείο δεν εφαρμόζει το άρθρο 10 του νόμου…