Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

H Εθνική Επιτροπή Δικαιωμάτων του Ανθρώπου για το αντιρατσιστικό νομοσχέδιο

Η Εθνική Επιτροή Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, το συμβουλευτικό όργανο της Πολιτείας για θέματα προστασίας ανθρώπινων δικαιωμάτων, δημοσιοποίησε τις παρατητήσεις της σχετικά με το νέο αντιρατσιστικό νομοσχέδιο που έδωσε το Υπουργείο Δικαιοσύνης σε δημόσια διαβούλευση και είχε προκαλέσει πολλά σχόλια στο Διαδίκτυο και στον Τύπο (βλ. εδώ παρατηρησεις ΕΕΔΑ).

Η Εθνική Επιτροπή κρίνει ότι ο επίμαχος όρος εχθροπάθεια "δεν συντείνει στην υποχρέωση σαφήνειας του νομοθέτη, ιδίως στο ποινικό δίκαιο" και γι' αυτό προτείνεται από το συμβουλευτικό όργανο της Πολιτείας η διατήρηση των όρων της Απόφασης - πλαίσιο της ΕΕ, ως όρων "ευρύτερα γνωστών κι αντιληπτών από το μέσο άνθρωπο". Είναι η θέση που έχω υποστηρίξει και ο ίδιος (E-Lawyer: το νομοσχέδιο για την ποινική καταπολέμηση του ρατσισμού), αλλά έχει υποστηριχθεί επίσης και από φορείς της κοινωνίας των πολιτών και μη κυβερνητικές οργανώσεις, όπως το Σωματείο Υποστήριξης Διεμφυλικών (βλ. Παρατηρήσεις του ΣΥΔ για το σχέδιο νόμου καταπολέμησης μορφών ρατσισμού).

Ως προς την προϋπόθεση που θέτει το νομοσχέδιο, για ποινική τιμωρία εφόσον η εχθροπάθεια μπορεί να θέσει σε διακινδύνευση τη δημόσια τάξη, στην Εθνική Επιτροπή διατυπώθηκαν δύο απόψεις. Ως πλειοψηφούσα φέρεται αυτή που αποδέχεται την παρούσα διατύπωση, με αφαίρεση του δυνητικού στοιχείου, αλλά κατοχύρωση του ότι πρέπει (κι όχι μπορεί) να κινδυνεύει η δημόσια τάξη. Σημειωτέον όμως ότι η παρούσα διατύπωση (και πολύ περισσότερο μετά την απόσυρση της δυνητικής διατύπωσης) μειώνει το επιπεδο προστασίας από τον ρατσιστικό λόγο που ήδη διασφαλίζεται από τον ισχύοντα ν.927/1979, αφού προσθέτει και ως εξωτερικό όρο του αξιοποίνου την εν λόγω διακινδύνευση. Γι' αυτό είναι ορθότερη η μειοψηφούσα άποψη της ΕΕΔΑ που υποστηρίζει ότι θα έπρεπε να τιμωρείτα και η συμπεριφορά με απειλητικό, υβριστικό ή προσβλητικό χαρακτήρα, όπως έχω υποστηρίξει και στο ανωτέρω (βλ. εδώ), αναφέροντας ότι θα πρέπει να αφαιρεθεί από το κείμενο του νόμου η πρόβλεψη περί δημόσιας τάξης. Διαφορετικά, θα μειωθεί το επίπεδο προστασίας που καταστρώνεται στον ισχύοντα νόμο και θα παραβιάζεται το σχετικό συνταγματικό κεκτημένο που εγγυώνται οι διατάξεις του ν.927 σε σχέση με το άρθρο 5 παρ. 2 του Συντάγματος, κάτι που φαίνεται ότι δεν απασχόλησε διόλου την Εθνική Επιτροπή.

Περαιτέρω, η ΕΕΔΑ δέχεται ότι πρέπει ο όρος "γενετήσιος προσανατολισμός" να ανατικατασταθεί με τον πιο σύγχρονο όρο "σεξουαλικός προσανατολισμός", κάτι που αναφέρει ότι θα πρέπει να περιλαμβάνεται και στον τίτλο του νομοσχεδίου, αφού αυτό δεν αφορά τελικά τον ρατσισμό ή την ξενοφοβία με την τεχνική έννοια του όρου. Αυτή η μεταβολή στην ορολογία έχει υποστηριχθεί επίσης από το ΣΥΔ (βλ. παρατηρήσεις), καθώς και από την ΟΛΚΕ (βλ. δελτίο τύπου). Επίσης η ΕΕΔΑ, με μια ανεξήγητα διστακτική διατύπωση, αναφέρει ότι ως λόγος διάκρισης θα πρέπει "ενδεχομένως να συνοδευτεί και από τον όρο "ταυτότητα φύλου" ώστε να είναι πληρέστερη η προστασία των θυμάτων και σε σύμπνοια με τις συστάσεις διεθνών οργάνων". Σε αυτό το σημείο η Εθνική Επιτροπή παραπέμπει στην σχετική Σύσταση του Συμβουλίου της Ευρώπης (2010) για την καταπολέμηση των διακρίσεων για λόγους σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου (βλ. εδώ πλήρη μετάφραση στα ελληνικά), καθώς και στην έκθεση του Ευρωπαίου Επιτρόπου για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα με τίτλο "Ανθρώπινα δικαιώματα και ταυτότητα φύλου" (που έχει κυκλοφορήσει σε μετάφραση στα ελληνικά από το Σωματείο Υποστήριξης Διεμφυλικών βλ. εδώ). Είναι η πρώτη φορά σε δημόσιο έγγραφο που γίνεται παραπομπή σε αυτά τα σημαντικά ευρωπαϊκά κείμενα, αλλά θα ήταν ορθότερο, αφού υπάρχουν μεταφράσεις τους στα ελληνικά, η Εθνική Επιτροπή Δικαιωμάτων του Ανθρώπου να παραθέτει τις σχετικές παραπομπές και να μην περιορίζεται σε μνεία με τους τίτλους των κειμένων στα αγγλικά, εάν θέλει να είναι πράγματι ένα όργανο που προωθεί την περαιτέρω ευαισθητοποίηση του κοινού σε θέματα ανθρώπινων δικαιωμάτων κι όχι μια ομαδούλα που λειτουργεί με όρους κάστας και χρησιμοποιεί κωδικούς ενδοσυνεννόησης μόνο προς το εξοικειωμένο κοινό. Μια τέτοια συμπεριφορά δεν συνάδει με την θεσμική της αποστολή.

Πάντως το αίτημα για την προσθήκη του όρου "ταυτότητα φύλου" στο νομοσχέδιο έχει υποστηριχθεί από τους παραπάνω φορείς (χωρίς "ίσως" και "ενδεχομένως") και η Εθνική Επιτροπή θα έπρεπε να το είχε περιλάβει με την ευθύτητα που επιβάλλεται για να πείσει την Πολιτεία, η οποία σύμφωνα και με σχετικές δηλώσεις του Υπουργού Δικαιοσύνης (βλ. εδώ) θέλει να κρυφτεί πίσω από τους υφιστάμενους λόγους διακρίσεων, θεωρώντας ότι η ταυτότητα φύλου καλύπτεται από αυτούς. Διότι μπορεί όντως να καλύπτεται δυνάμει του άρθρου 14 της ΕΣΔΑ, λόγω και της σχετικής νομολογίας του Στρασβούργου, αλλά όταν έρχεται η ώρα της νομοθέτησης, το ζητούμενο είναι η ευκρίνεια και η ασφάλεια δικαίου και όχι η έμμεση επίκληση της νομολογίας.

Τέλος, η ΕΕΔΑ ακολουθώντας τις επισημάνσεις μου (βλ. εδώ) αλλά και τις παρατηρήσεις του ΣΥΔ (εδώ), θεωρεί ότι δεν είναι δυνατόν η πολιτική αγωγή να ασκείται μόνο από οργανώσεις που είναι καταχωρημένες στο μητρώο του ECOSOC "και προτείνει το δικαίωμα να διευρυνθεί σε ενώσεις προσώπων και νομικά πρόσωπα με σαφή και αποκλειστικό σκοπό στο καταστατικό τους την προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων, ιδίως δε την καταπολέμηση διαφόρων μορφών διακρίσεων και κυρίως αυτών που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του νόμου".

Επομένως, από τα τέσσερα προβλήματα που έχουν τεθεί (εχθροπάθεια, δημόσια τάξη, σεξουαλικός προσ/μός-ταυτότητα φύλου, ECOSOC), η ΕΕΔΑ έχει αποδεχθεί τα τρία (με μειοψηφία πάντως και για το θέμα της δημόσιας τάξης) και γι' αυτό το τελικό συμπέρασμα είναι ότι οι παρατηρήσεις αυτές κινούνται προς την ορθή κατεύθυνση, παρακάμπτοντας τις "σειρήνες" περί συνολικής κατάργησης του θεσμικού πλαισίου της καταπολέμησης του μισαλλόδοξου λόγου χάριν μιας υποτιθέμενης ελευθερίας του λόγου, η οποία όμως δεν αντιστοιχεί στην σχετική κατοχύρωση των ανθρώπινων δικαιωμάτων δυνάμει του Συντάγματος και των διεθνών συνθηκών και υποχρεώσεων της Χώρας.








Σχόλια

Να προσθέσω και άλλα πολύ σημαντικά:

1. "Η ΕΕΔΑ θεωρεί επίσης ότι πρέπει να αναφέρονται ρητώς εκτός από τη δημόσια τάξη, σε συμφωνία με το γενικό μέρος της αιτιολογικής έκθεσης (παρ. 4), ως προστατευόμενο έννομο αγαθό στην παρ. 1, τα δικαιώματα του προσώπου ή της ομάδας κατά των οποίων στρέφεται η πράξη."

Αυτό αν γινόταν δεκτό θα άλλαζε ριζικά το νόμο.

Πρώτο γιατί αν το μόνο προστατευόμενο έννομο αγαθό είναι η δημόσια τάξη δεν θα γίνεται δεκτή η παράσταση πολιτικής αγωγής του (οιονεί) θύματος, ενώ αν περιλαμβάνει δικαιώματα προσώπου ή ομάδας η πολιτική αγωγή θα γίνεται δεκτή.

Δεύτερο γιατί στα δικαιώματα του προσώπου περιλαμβάνεται και το δικαίωμα στην προσωπικότητα άρα μπορεί δικαστές περίπου να εφαρμόσουν το άρθρο αυτό και σε ρητορική μίσους.

2. "Η ενίσχυση της προστασίας των θυμάτων ρατσισμού και ξενοφοβίας είναι απολύτως αναγκαία. Στην κατεύθυνση αυτή, η ΕΕΔΑ καλεί την Πολιτεία να προχωρήσει στη δήλωση αναγνώρισης της αρμοδιότητας της Επιτροπής της Διεθνούς Σύμβασης για την κατάργηση κάθε μορφής φυλετικών διακρίσεων να εξετάζει ατομικές αναφορές για παραβιάσεις της εν λόγω Σύμβασης (άρθρο 14). Η αναγνώριση δικαιώματος ατομικής «προσφυγής» θα ενισχύσει τα μέσα προστασίας κατά του ρατσισμού."

Αν αυτό γινόταν δεκτό οι όποιες αδυναμίες του νόμου θα διορθώνονταν από τη νομολογία του CERD όπου θα κατέφευγαν τα θύματα και θα κέρδιζαν.

3. Δεν μπορώ να μην επισημάνω πως στη σύσταση για διεύρυνση των φορέων που μπορούν να προσφύγουν αναφέρεται: "Στη διεθνή πρακτική, τέτοιες διατάξεις έχουν βοηθήσει να αναδειχθούν ενώπιον εθνικών δικαστηρίων και διεθνών οργάνων υποθέσεις που αφορούν Ρομά. Βλ. ενδεικτικά ΕΔΔΑ, Μπέκος και Κουτρόπουλος κ. Ελλάδας (13.12.2005), Σαμπάνης κ.ά. κ. Ελλάδας (5.6.2008), Επιτροπή Κοινωνικών Δικαιωμάτων Συμβουλίου της Ευρώπης, Αρ. 15/2003, European Roma Rights Centre (ERRC) κ. Ελλάδας."

Καθώς οι τρεις αυτές προσφυγές έγιναν από το ΕΠΣΕ -οι δυο με το ERRC- η ΕΕΔΑ αναγνωρίζει το έργο μας.

4. Η ΕΕΔΑ δέχεται την ποινικοποίηση της άρνησης του Ολοκαυτώματος όταν γίνεται με σαφή ρατσιστικό τρόπο.

5. Η ΕΕΔΑ παραδέχεται πως με την κατάργηση του Άρθρου 2 του Ν. 927/79 επανερχόμαστε σε μιαν κατάσταση πριν το 2001 όταν χρειάζεται έγκληση θύματος για (ομαδική) εξύβριση (361 ΠΚ) σε συνδυασμό με το (νέο) ρατσιστικό κίνητρο για να έχουμε ενδεχόμενη δίωξη. Με δεδομένο πως έχουμε κάνει 3-4 εγκλήσεις αυτού του τύπου για λογαριασμό ομοερωτικών ή άθεων θυμάτων και η δικαιοσύνη προχωρεί να τις αρχειοθετήσει δεν θα οδηγήσει πουθενά αυτή η δυνατότητα.

Κλείνοντας να σημειώσουμε πως κανένα μέλος της ΕΕΔΑ –άρα κανένα κόμμα, καμιά ανεξάρτητη αρχή, καμιά ΜΚΟ, κανένα ΑΕΙ, κανένας άλλος συλλογικός φορέας- δεν ζήτησε να αποσυρθεί το νομοσχέδιο και να καταργηθεί ταυτόχρονα ο Ν. 927/79 στο όνομα της ελευθερίας της έκφρασης. Άρα όσα κείμενα, δελτία τύπου, δηλώσεις, κτλ. προέρχονται από παρόμοιους φορείς ή/και μέλη τους αποτελούν φθηνή λαϊκίστικη δημαγωγία την οποία δεν άντεξαν να υποστηρίξουν σε ένα σοβαρό θεσμικό όργανο που έβγαλε ένα ιστορικό κείμενο.

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Παράνομη η αντιγραφή φωτογραφιών από ελεύθερης πρόσβασης προφίλ στο facebook

Yπάρχει διάχυτη η εντύπωση ότι αν κάποιος έχει λογαριασμό ελεύθερης πρόσβασης ("ανοιχτό προφίλ") σε ιστοσελίδα κοινωνικής δικτύωσης, ό,τι έχει αναρτήσει σε αυτήν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ελεύθερα. Η παρανόηση αυτή επικρατεί κυρίως σε μέσα ενημέρωσης που νομίζουν ότι μπορούν να χρησιμοποιούν ελεύθερα υλικό από προφίλ των χρηστών στο facebook, χωρίς να σέβονται ότι οι χρήστες δεν έχουν συγκατατεθεί στην εμπορική χρήση των δεδομένων τους από εφημερίδες ή την τηλεόραση. Μια πρόσφατη απόφαση του Εφετείου Αθηνών  (2016) στην οποία υπερασπίστηκα μια χρήστη του facebook επιβεβαίωσε ότι και από ελεύθερα προσβάσιμο λογαριασμό δεν επιτρέπεται χωρίς συγκατάθεση η αναπαραγωγή των προσωπικών δεδομένων (φωτογραφιών) και καταδίκασε την εφημερίδα να καταβάλει αποζημίωση στην θιγόμενη. Ανέφερε χαρακτηριστικά το Δικαστήριο:
“ Σε ό,τι αφορά, ειδικότερα τις φωτογραφίες που δημοσιεύθηκαν, είναι απαραίτητο να επισημανθεί ότι αυτές πραγματικά προέρχονταν από ιστοσελίδα στο διαδίκτυο, στην οποία η …

Χρήση φωτογραφιών από το facebook σε ΜΜΕ

Μια σημαντική απόφαση εκδόθηκε πρόσφατα από το Εφετείο Αθηνών και αφορά την χρήση φωτογραφιών που είχε αναρτήσει ένα πρόσωπο στο facebook και στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκαν στον Τύπο και στην τηλεόραση. Με την απόφαση 5336/2015, το Εφετείο έκρινε ότι αυτό δεν επιτρέπεται χωρίς την συγκατάθεση του υποκειμένου και επίσης αποφάνθηκε ότι το facebook αποτελεί "αρχείο προσωπικών δεδομένων" στοιχείο που αποτελεί προϋπόθεση για να εφαρμοστεί επ' αυτού ο Ν.2472/1997 για την προστασία από την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων. 
Οι επί του θέματος των φωτογραφιών αιτιολογικές σκέψεις του δικαστηρίου έχουν ως εξής:
"Με την προβολή των φωτογραφιών της ενάγουσας στην τηλεόραση, χωρίς τη συναίνεση ή την εκ των υστέρων έγκρισή της, προσεβλήθη το δικαίωμά της επί της ιδίας εικόνας. Το γεγονός ότι στις προβληθείσες φωτογραφίες της ήταν καλυμμένα τα χαρακτηριστικά του προσώπου της δεν αναιρεί την προσβολή, δεδομένου ότι, αφ' ενός μεν, εικόνα του ατόμου δεν είναι μόνο το πρόσωπό του, α…

Σκουρλέτης: αντίθετο σε δημόσια τάξη / χρηστά ήθη το επώνυμο τέκνου ζεύγους γυναικών

Κατόπιν κοινοβουλευτικής ερώτησης 12 βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ για την άρνηση του Ειδικού Ληξιαρχείου του Υπουργείου Εσωτερικών να καταχωρήσει ληξιαρχική πράξη γέννησης τέκνου που έλαβε το επώνυμο της συζύγου της μητέρας του (βλ. εδώ), απαντήσεις δόθηκαν από τον υπουργό Δικαιοσύνης και τον υπουργό Εσωτερικών. 
Ο (πρώην) υπουργός Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρώπινων Δικαιωμάτων κ. Παρασκευόπουλος αντί να απαντήσει τί συγκεκριμένο πρόκειται να πράξει σε επίπεδο νομοθεσίας για την ανεπιφύλακτη αναγνώριση των γονέων του παιδιού, όπως επιβάλλει η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού (η επιλογή του ονόματος τέκνου ήδη δίνεται από τον νόμο για το σύμφωνο συμβίωσης), αναφέρει στην απάντησή του -γενικά και αόριστα- ότι το υπουργείο του υλοποιεί δράσεις "Δικαιοσύνης φιλικές για τα παιδιά" και ότι αναμένεται η έναρξη εργασιών μιας νομοπαρασκευαστικής επιτροπής για θέματα οικογενειακού δικαίου. Περαιτέρω, για το γεγονός ότι το Ειδικό Ληξιαρχείο δεν εφαρμόζει το άρθρο 10 του νόμου…