Στις 17.5.2024 εκπροσώπησα ως δικηγόρος τον εικαστικό Γιώργο Μικάλεφ στο Η' Μονομελές Πλημμελειοδικείο Αθηνών, στο οποίο είχε παραπεμφθεί με την βαριά κατηγορία παραβίασης του αντιρατσιστικού νόμου, για προκληση βίας εις βάρος χριστιανών ορθόδοξων, επειδή είχε δημιουργήσει και αναρτήσει ένα κινούμενο σχέδιο που έδειχνε έναν ιερέα να χρηματίζεται ρητορεύοντας "το φως νικάει το σκοτάδι" και στην συνέχεια ένας χεβιμεταλάς λέγοντας το ίδιο ρητό βάζει φωτιά σε μια εκκλησία και την καίει.
Η εισαγγελία κινήθηκε εις βάρος του εικαστικού, παραπέμποντάς τον, αφού πρώτα κάποιος απέστειλε στον εισαγγελέα την ανάρτηση του EkklisiaOnLine με τίτλο "Ονειρεύονται νεκρούς ιερείς! Εμετικά σκίτσα με φωτιά σε εκκλησία - ο Εισαγγελέας ακούει;" του Ανδρέα Καραγιάννη: https://www.ekklisiaonline.gr/.../onirevonte-nekrous.../
Επέμεινα επί σχεδόν δύο (2) χρόνια να καθαρογραφεί η αθώωση του εικαστικού, καθώς οι αθωωτικές αποφάσεις των ποινικών δικαστηρίων στην συντριπτική τους πλειοψηφία δεν καθαρογράφονται. Διότι, κατά κανόνα, οι αθωωτικές ποινικές αποάσεις δεν υπόκεινται σε έφεση και επομένως η Δικαιοσύνη δεν κρίνει σκόπιμο να μας δίνει την αιτιολόγηση μιας αθώωσης που δεν θα χρησιμεύσει στην συνέχεια της υπόθεσης. Το πρόβλημα αυτό έχει οδηγήσει όμως στην αποστέρηση της νομικής επιστήμης και της νομολογίας από σημαντικές δικαστικές αποφάσεις που εμπλουτίζουν την αντίληψή μας μεταξύ άλλων για τα συνταγματικά δικαιώματα.
Το κείμενο της αθώωσης του Γιώργου Μικάλεφ είναι μια τέτοια ακριβώς περίσταση: το Δικαστήριο επανανοηματοδότησε την ελευθερία της Τέχνης, όπως αυτή κατοχυρώνεται από τα άρθρα 14 παρ. 1 και 16 παρ. 1 του Συντάγματος, τονίζοντας ότι βεβαίως και υπάρχουν περιορισμοί, όπως αυτοί που επιβάλλονται από τον αντιρατσιστικό νόμο, αλλά το κατά πόσον ένα έργο τέχνης παραβιάζει την νομοθεσία θα πρέπει να κριθεί με βάση το "συγκείμενο". Δηλαδή, το γνωστό σε... όλους μας, context.
Δημοσιεύω σήμερα, Καθαρά Δευτέρα, το σκεπτικό αυτού του Δικαστηρίου, όπως αποτυπώνεται στην απόφαση 2156/2024 του Η' Μονομελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών:
"Σε εθνικό επίπεδο, η ελευθερία της έκφρασης κατοχυρώνεται στο Σύνταγμα στο άρθρο 14 παρ. 1. Σ/υμφωνα με αυτό, “Καθένας μπορεί να εκφράζει και να διαδίδει προφορικά, γραπτά και δια του τύπου τους στοχασμούς του, τηρώντας τους νόμους του Κράτους”. Παράλληλα, στο προστατευτικό πεδίο του άρθρου 14 παρ. 1 θα πρέπει να θεωρηθεί ότι υπάγεται κάθε τρόπος επηρεασμού της κοινής γνώμνης, υπαρκτός σήμερα ή μελλοντιός, όπως ιδίως η χρήση των μέσων μαζικής ενημέρωσης, του κυβερνοχώρου, των ιστολογίων (blogs) κ.λπ. (Χρυσόγονος Κ. - Βλαχόπουλος Σ., 2017. Ατομικά και Κοινωνικά Δικαιώματα. 4 επιμ. Αθήνα: Νομική Βιβλιοθήκη, σελ. 331). Στο Σύνταγμα επιπλέον κατοχυρώνεται στο αρ. 16 παρ. 1 εδ. α΄η προστασία της τέχνης, η οποία βρίσκει παράλληλα έρεισμα και στην προαναφερθείσα διάταξη του άρθρου 14 παρ. 1 (όπως αντίστοιχα συμβαίνει με τη διάταξη του άρθρου 10 Ε.Σ.Δ.Α., όπου προστατεύονται όλες οι μορφές της ελευθερίας της έκφρασης) τουλάχιστον στην αμυντική της έκφανση. Η ειδικότερη δε πρόβλεψη και σε επόμενη συνταγμ,ατική διάταξη (σ.σ. Άρθρο 16) καταδεικνύει την έμφαση που δίνεται, από τον ημεδαπό συνταγματικό νομοθέτη, στην κατοχύρωση της ελευθερίας της τέχνης. Περαιτέρω, η σάτιρα αποτελεί έκφανση καλλιτεχνικής έκφρασης και κοινωνικού σχολιασμού. Άξια αναφοράς είναι η υπ’ αριθμόν 1734/2017 Δ΄ Τμήματος ΣτΕ, όπου διαλαμβάνονται τα ακόλουθα: “ενόψει του ότι η σάτιρα αποτελεί μέσο έκφρασης που διαδραματίζει ένα πολύ σημαντικό ρόλο στην ελεύθερη και ανοικτή συζήτηση επί θεμάτων δημοσίου ενδιαφέροντος, χωρίς την οποία δεν νοείται δημοκρατική κοινωνία, κάθε επέμβαση στο δικαίωμα ενός καλλιτεχνη ή μιας ραδιοτηλεοπτικής εκπομπής να χρησιμοποιεί αυτό το μέσο έκφρασης πρέπει να εξεταζεται με ιδιαίτερη προσοχή και με εκτίμηση του συνόλου του περιεχομένου της και όχι αποσπασματικά, διότι μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την αποθάρρυνση της χρήσης της σάτιρας ως μέσου κριτικής και σχολιασμού της πολιτικής και κοινωνικοοικονομικής επικαιρότητας (ΣτΕ 1734/2017 Δ΄ Τμήμα, Δημ. ΤΝΠ ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ). Ωστόσο, δεν πρέπει να παραγνωρίζεται το γεγονός ότι και η ελευθερία της έκφρασης εν γένει, γνωρίζει όρια. Κρίσιμο παράγοντα αποτελεί πάντοτε το συγκείμενο.
Από τις ένορκες καταθέσεις των μαρτύρων στο ακροατήριο, τα έγγραφα που αναγνώσθηκαν και την εν γένει συζήτηση της υπόθεσης αποδείχθηκαν τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: ο κατηγορούμενος, εικάστικός Γιώργος Μικάλεφ, ανήρτησε το έτος 2021 στον ιστότοπο YouTube κινούμενο σχέδιο σε βίντεο διάρκειας 2 λεπτών και 17 δευτερολέπτων, στο οποίο απεικονιζόταν ιερέας ο οποίος κήρυσσε το ρητό ότι “το φως νικάει το σκοτάδι”, ενώ στη συνέχεια του βίντεο το ίδιο σύνθημα χρησιμοποιεί ένας οπαδός black metal μουσικής εμφανιζόμενος να κρατάει μια δάδα στο χέρι ενώ στο φόντο απεικονιζόταν μια εκκλησία να καίγεται. Από την επισκόπηση του ανωτέρω οπτικοακουστικού υλικού, ήδη καθίσταται σαφές ότι το συγκεκριμένο κινούμενο σχέδιο το οποίο δημιουργήθηκε απ΄οτον κατηγορούμενο με σκοπό να σατιρίσει τυχόν φαινόμενα φιλαργυρίας δεν δύνατον να καταστεί πρόσφορο προς υποκίνηση σε βίαιες ενέργειες εναντίον θρησκευόμενων προσώπων ή ιερών ναών, καθώς η λειτουργία του – εναργώς μεταφορική – σχετίζεται με τη διττή ερμηνεία της φράσης “το φως νικάει το σκοτάδι”. Ενόψει τούτου, κατά την κρίση του Δικαστηρίου, λαμβανομένου υπόψη του συγκειμένου, η αλληλουχία των απεικονιζομένων στο βίντεο, ουδόλως δύναται να εκληφθεί από το κοινό ως προτροπή σε τέλεση πράξεων εις βάρος ομάδας προσώπων, κατά τρόπο που μοπορεί να θέσει σε κίνδυνο τη δημόσια τάξη ή θεμελιώδη δικαιώματα άλλων ατόμων. Προς επίρρωση των ανωτέρω, σημειώνεται ότι κατ’ αποτέλεσμα δεν αποδείχθηκε ότι υπήρξε κοινό το οποίο έχοντας παρακολουθήσει το βίντεο αντέδρασε ως υποδεχόμενο το μήνυμα του έργου ως υποκίνηση σε πράξη μίσους, βίας ή διακρίσεων. Μετά ταύτα, ο κατηγορούμενος ενήργησε ως ανωτέρω εντός του πλαισίου της – συνταγματικά κατοχυρωμένης – ελευθερίας της καλλιτεχνικής έκφρασης, εν προκειμένω σατιρίζοντας φαινόμενα φιλαργυρίας, χωρίς η ενέργειά του να καταστεί ικανή να ερμηνευθεί από το κοινό ως προτροπή σε χρήση βίας και για το λόγο αυτό πρέπει να κηρυχθεί αθώςοτης αποδιδόμενης σε αυτόν πράξης.
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ
ΔΙΚΑΖΕΙ παρόντος του κατηγορουμένου: ΜΙΚΑΛΕΦ ΓΕΩΡΓΙΟΣ του Αναστασίου.
ΚΗΡΥΣΣΕΙ αυτόν αθώο για την πράξη του ότι: στις 08-01-2021, με πρόθεση, δημόσια, μέσω του διαδικτύου, υποκίνησε και προέτρεψε σε πράξεις και ενέργειες που μπορούν να προκαλέσουν διακρίσεις, μίσος ή βία κατά προσώπου ή ομάδας προσώπων που προσδιορίζονται με βάση τη θρησκεία, κατά τρόπο που εκθέτει σε κίνδυνο τη δημόσια τάξη και ενέχει απειλή για τη σωματική ακεραιότητα των ως άνω προσώπων και συγκεκριμένα διατηρώντας διαδικτυακό κανάλι στην εφαρμογή κοινωνικής δικτύωσης “YouTube”, ανήρτησε βίντεο διάρκειας 2 λεπτών και 17 δευτερολέπτων, στο οποίο αρχικά εμφανόιζεται ένας ιερέας έξω από μία χριστιανική εκκλησία και εν συνεχεία με την υπόκρουση μακάβριας μουσικής που παραπέμπει σε κηδεία, εμφανίζεται ένας άνθρωπος με δάδα στο χέρι και ανάποδο σταυρό στο κούτελο να βάζει φωτιά στην εκκλησία,υποκινώντας και προτρέποντας με το βίντεο αυτό σε εμπρηστικές πράξεις των χριστιανικών εκκλησιών που μπορούν να προκακλέσουν μίσος και βία κατά των Ιερέων και των προσώπων που πρόσκεινται στην χριστιανική θρησκεία, εκθέτοντας με τον τρόπο αυτό σε κίνδυνο τη δημόσια τάξη και ενέχοντας απειλή για τη σωματική τους ακεραιότητα.
ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίστηκε και δημοσιεύθηκε αμέσως στο ακροατήριό του."
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου