Μήνυμα για την Ημέρα Προστασίας Καταναλωτή

Blogs και Πολιτική: μια εισήγηση

Δείτε και τις υπόλοιπες εισηγήσεις απο την εκδήλωση του maga.gr στο Booze (21.1.2012), με τον Μανώλη Ανδριωτάκη, Γιώργο Σιακαντάρη, Στάθη Δρογώση και Αύγουστο Κορτώ, εδώ.

Ε-Lawyer στον ΣΚΑΪ για τη νομοθεσία περί blog

Ενεργοποιείστε τις μη κυβερνητικές οργανώσεις

Υπάρχει ένα μεγάλο κεφάλαιο στην Ελλάδα, το οποίο παραμένει εν πολλοίς αναξιοποίητο: η Κοινωνία των Πολιτών και οι οργανώσεις της. Για πρώτη φορά η καταγραφή τους έγινε από την πρωτοβουλία "ΜΚΟ στο Σύνταγμα", υπό τον συντονισμό αρχικά του εμπνευσμένου Νικήτα Λιοναράκη, η απουσία του οποίου είναι ιδιαίτερα αισθητή σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς. Είχαν καταγραφεί τότε πάνω από 700 μη κυβερνητικές οργανώσεις, διαφόρων τύπων και μορφών και διαφόρων αντικειμένων. Το γενικό αίτημα ήταν να προβλεφθεί μια συνταγματική διάταξη για την αναγνώριση του ρόλου τους και ουσιαστικά για την συνεργασία κράτους - κοινωνίας των πολιτών στους τομείς του ενδιαφέροντός τους.

Υπάρχει ένας πλούτος συλλογικοτήτων, πολλές από τις οποίες μέσα στα χρόνια έχουν αποκτήσει ιδιαίτερη εμπειρία, know how και γνώση του αντικειμένου τους και συμμετέχουν ενεργά στην επίλυση προβλημάτων. Ο Συνήγορος του Πολίτη έχει δημιουργήσει σχετικά δίκτυα για τις ανθρωπιστικές και περιβαλλοντικές οργανώσεις, δημιουργώντας μια σχέση αλληλεπίδρασης και αλληλοβοήθειας στους σχετικούς τομείς. Αυτό θα έπρεπε να αξιοποιηθεί σε οριζόντιο πεδίο και κάθε δημόσιος φορέας να επιδιώκει την αξιοποίηση των θεματικών οργανώσεων του αντικειμένου του.

Πέρα από τους γνωστούς περιβαλλοντικούς φορείς, υπάρχουν οργανώσεις για την διαφάνεια που θα μπορούσαν να προσφέρουν πολύτιμες ιδέες για την καταπολέμηση της διαφθοράς, οργανώσεις με εμπειρία στην δικαστηριακή διεκδίκηση της ίσης μεταχείρισης, σύλλογοι για τα ανθρώπινα δικαιώματα, ενεργοί πολίτες για κάθε ειδικότερο θέμα στο οποίο ο δημόσιος τομέας αγωνίζεται να δώσει λύσεις. Δεν έχουμε την πολυτέλεια να τους περιφρονήσουμε περισσότερο. Πρέπει το κράτος να τους εντοπίσει και να τους καλέσει αναθέτοντάς τους συγκεκριμένες αποστολές.

Συμμετοχή στην διαβούλευση για τα διαδικτυακά μέσα ενημέρωσης κι επικοινωνίας

Τα Υπουργεία Εσωτερικών και Πολιτισμού έχουν ανακοινώσει την πρόθεσή τους να αναλάβουν πρωτοβουλία δημόσιας διαβούλευσης για τα “θέματα”, τις “δυνατότητες ανάπτυξης”, τις “ανάγκες” και τις “προκλήσεις” που αντιμετωπίζουν τα “μέσα διαδικτυακής ενημέρωσης και επικοινωνίας στην Ελλάδα”. Σύμφωνα με το αρχικό κείμενο έκφρασης της πρόθεσης αυτής, στόχος είναι η διαφάνεια και οι καθαροί κανόνες “για τη δημιουργία ενός πλαισίου λειτουργίας και ανάπτυξης των διαδικτυακών μέσων ενημέρωσης και επικοινωνίας, τη θεμελίωση της πολυφνίας, την έννομη σχέση με την πολιτεία και την κοινωνία, την τήρηση της δεοντολογίας και της ελεύθερης έκφρασης”. Στη συνέχεια, τα Υπουργεία καλούν τους ενδιαφερόμενους φορείς και ιδιώτες να αποστείλουν τις προτάσεις τους για την οργάνωση της διαβούλευσης. (βλ. εδώ)

Το κείμενο με το οποίο τοποθετούμαι σε αυτό το αρχικό προ-στάδιο διαβούλευσης έχει ως εξης:

Τα δύο Υπουργεία δημοσιεύουν το σύντομο κείμενο με την πρόθεσή τους για έναρξη δημόσιας διαβούλευσης, επειδή προφανώς η αμηχανία εκκινεί από την μεθοδολογία που θα πρέπει να ακολουθηθεί για την ίδια τη διοργάνωση του σχετικού διαλόγου κράτους – πολίτη.

Αρχικά θα πρέπει να επισημάνουμε ότι το κείμενο σχολιασμού θέτει μια σειρά ζητημάτων, τα οποία δεν μπορούν να συζητηθούν όλα μαζί. Περισσότερη σύγχυση θα προκαλέσει η ταυτόχρονη συζήτηση της ασφαλιστικής κάλυψης των εργαζόμενων σε διαδικτυακά μέσα ενημέρωσης δημοσιογραφικών οργανισμών μαζί με ένα θέμα όπως λ.χ. το αγγελιόσημο και τους κανόνες δεοντολογίας που πρέπει να επιβληθούν στις Υπηρεσίες Κοινωνικής Δικτύωσης, παρά λύση στα συγκεκριμένα προβλήματα. Πρέπει να γίνει ένας κάθετος διαχωρισμός ανάμεσα στους επαγγελματίες των μέσων ενημέρωσης κι επικοινωνίας αφενός και στους απλούς χρήστες των Υπηρεσιών Κοινωνικής Δικτύωσης αφετέρου. Διότι είναι διαφορετικά τα συμφέροντα των δημοσιογράφων/συμβούλων επικοινωνίας/υπεύθυνων ύλης/κλπ από τα δικαιώματα του κάθε πολίτη που χρησιμοποιεί τις Υπηρεσίες Κοινωνικής Δικτύωσης, όπως είναι το twitter, το facebook, αλλά και τα blogs. Συνεπώς, θα ειναι μεθοδολογικό σφάλμα να γίνουν αυτές οι συζητήσεις μαζί, διότι αναπόφευκτα θα δημιουργηθούν πολλαπλά ζητήματα ορθής επιλογής των θεσμικών συνομιλητών.

Προέχει λοιπόν ο διαχωρισμός των ζητημάτων που ανακύπτουν από τη χρήση του Διαδικτύου ως μέσου ενημέρωσης και επικοινωνίας, με γνώμονα τα επιδιωκόμενα συμφέροντα του κάθε κλάδου. Ο διαχωρισμός των ζητημάτων σε θεματικές ενότητες, θα πρέπει να οδηγήσει αναγκαστικά στην έναρξη διαφορετικών φόρουμ διαβούλευσης. Είναι άλλο το ζήτημα του αγγελιόσημου, άλλο το ζήτημα της υπαγωγής ή μη στον νόμο περί Τύπου, άλλο το ζήτημα της ευθύνης του Φορέα παροχής υπηρεσίας κοινωνίας της πληροφορίας, άλλο η εισαγωγή της διαδικτυακής δεοντολογίας ως ένα minimum περιεχόμενο στους Όρους Χρήσης των Φορέων παροχής υπηρεσίας κοινωνίας της πληροφορίας και άλλο το ζήτημα της εξέτασης της νομοθεσίας περί άρσης του απορρήτου.

Σε αυτές τις περιπτώσεις ενδείκνυται η δημιουργία θεματικών Ομάδων Εργασίας, ολιγομελών, οι οποίες θα οργανώσουν τον διάλογο κάθε ενότητας. Οι Ομάδες δεν θα υποκαταστήσουν τη συμμετοχή των φορέων, αλλά θα λειτουργήσουν περισσότερο ως οργανωτικές γραμματείες για την συλλογή και τη ζύμωση των απόψεων. Εξυπακούεται ότι θα πρέπει να υπάρχει κι ένας Συντονιστής των Ομάδων Εργασίας, που θα παρεμβαίνει για να εναρμονίζει την εξέλιξη του κάθε θεματικού διαλόγου, παρακολουθώντας οριζόντια τα πορίσματα και το σημείο στο οποίο βρίσκεται ο διάλογος κάθε Ομάδας.

Ακόμη όμως και πριν από την δημιουργία των Ομάδων Εργασίας, θα πρέπει να τεθούν τα ζητήματα σε κάθε κλάδο συμφερόντων της διαδικτυακής ενημέρωσης κι επικοινωνίας. Πρέπει δηλαδή να ξεκινήσουμε από τα δεδομένα που έχουμε ήδη μπροστά μας, σε επίπεδο τεχνικής, σε επίπεδο επιχειρηματικών εφαρμογών, σε επίπεδο νομοθεσίας - νομολογίας και ως προς τις διαφαινόμενες προοπτικές, ώστε να εντοπιστούν απολύτως συγκεκριμένες παράμετροι που αποτελούν τους θύλακες που θα κληθεί να καλύψει η δημόσια διαβούλευση. Θα πρέπει να γίνει λοιπόν ανάθεση θεματικών μελετών πριν ακόμα από την σύσταση των Ομάδων Εργασίας, ώστε οι Ομάδες να ξεκινήσουν από τα δεδομένα και να αρχίσουν την διερεύνηση των ζητουμένων.

Σε κάθε περίπτωση, ήδη η αναζήτηση της μεθοδολογίας για ένα τόσο σύνθετο πλέγμα ζητημάτων αποκαλύπτει και ένα πολύ πιο δομικό κενό: την ανάγκη θέσπισης συγκεκριμένων κανόνων για τη διενέργεια των δημόσιων διαβουλεύσεων. Τέτοια κανονιστικά πλαίσια υπάρχουν ήδη σε μεμονωμένους κλάδους, όπως οι τηλεπικοινωνίες. Εφόσον θέλουμε η δημόσια διαβούλευση να γίνει μια θεσμική κατάκτηση, θα πρέπει οι κανόνες της να διατυπωθούν ρητά και να αποτελέσουν έναν Κώδικα Δημόσιων Διαβουλεύσεων.

1st Greek Food Blogger Camp

Το επόμενο Σάββατο 16 Οκτωβρίου 2010 θα γίνει το 1ο Camp των Food Bloggers στην Αθήνα, στο ίδρυμα Κακογιάννη (βλ. εδώ).

Aν και δεν είμαι food blogger, έχω προσκληθεί να πάρω μέρος στο πρόγραμμα ως ομιλητής. Θα παρουσιάσω μερικές νομικές "συνταγές" για τα πνευματικά δικαιώματα των food bloggers. Στόχος της ομιλίας θα είναι να διευκρινιστεί με εύληπτο τρόπο το κατά πόσον υπάρχουν πνευματικά δικαιώματα σε συνταγές μαγειρικής, εάν μπορεί να "κατοχυρωθεί" ένα έδεσμα ή μια μέθοδος παρασκευής του και γενικά τι προβλέπει η νομοθεσία για αυτά τα ζητήματα.

Παράλληλα, με διάφορα παραδείγματα και με συζήτηση θα παρουσιάσουμε τις δυνατότητες για αυτο-προστασία των δικαιωμάτων, τους κινδύνους από την "αντιγραφή", τις δυνατότητες αποζημίωσης και δικαστικής προστασίας σε περίπτωση που κλοπής ή παραποίησης ενός προϊόντος που έχετε δημιουργήσει.

Επειδή μέχρι το επόμενο Σάββατο υπάρχει χρόνος μιας εβδομάδας, μπορείτε αν θέλετε να μου αφήσετε εδώ ως σχόλια ποιες απορίες ή ερωτήσεις έχετε (ή να στείλετε e-mail), ώστε να εστιάσουμε και σε ειδικότερα ζητήματα που θέλετε να συζητήσουμε στο Camp.

Θα χαρώ πολύ να σας δω και να μιλήσουμε κι από κοντά!

Η Αρχή πρέπει να επέμβει με κανονιστική πράξη για τις κάμερες

Με την μη δεσμευτική και κατόπιν εορτής γνωμοδότηση για τις κάμερες, η Αρχή δεν εξάντλησε τις αρμοδιότητες επέμβασής της επί του θέματος. Η Αρχή μπορεί να περιορίσει κατά πολύ την εμβέλεια της εφαρμογής αυτής της αντισυνταγματικής διάταξης, ασκώντας την κανονιστική της αρμοδιότητα, η οποία είναι νομικά δεσμευτικότατη.

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το άρθρο 19 παρ. 1 ι' Ν.2472/1997, η Αρχή "εκδίδει κανονιστικές πράξεις για τη ρύθμιση ειδικών, τεχνικών και λεπτομερειακών θεμάτων, στα οποία αναφέρεται ο παρών νόμος". 

Επίσης κατά το άρθρο 10 παρ. 2 Ν.2472/1997, η Αρχή "εκδίδει κανονιστικές πράξεις για τη ρύθμιση θεμάτων σχετικά με το βαθμό ασφάλειας των δεδομένων και των υπολογιστικών και των επικοινωνιακών υποδομών, τα μέτρα ασφάλειας που είναι αναγκαίο να λαμβάνονται για κάθε κατηγορία και επεξεργασία δεδομένων, καθώς και για τη χρήση τεχνολογιών ενίσχυσης της ιδιωτικότητας". 

Έχει λοιπόν την αρμοδιότητα να εκδώσει μια δεσμευτικότατη Κανονιστική Διοικητική Πράξη, με την οποία να ρυθμίζονται αναλυτικά και εξαντλητικά οι τεχνικές προδιαγραφές που πρέπει να έχουν οι κάμερες, πότε επιτρέπεται (και αν) το  zoom, σε πόση ανάλυση πρέπει να είναι οι εικόνες, ποια λογισμικά επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται κλπ.

Σε αντίστοιχη κίνηση προχώρησε αυτές τις μέρες ο Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων, κηρύσσοντας διαβούλευση για προετοιμαζόμενες Guidelines σχετικά με τη λειτουργία καμερών στα γραφεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό πρέπει να πράξει άμεσα και η Ελληνική Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων: να ανοίξει τον διάλογο σχετικά με έκδοση κανονιστικής πράξης της που αφορά τις κάμερες. 

 Με αυτόν τον τρόπο η Αρχή μπορεί να αποδείξει οτι ο ρόλος της δεν είναι απλώς διακοσμητικός - συμβουλευτικός, αλλά είναι σε θέση να επιβάλλει με νομικά δεσμευτικό τρόπο τις κρίσεις της. Στα 11 χρόνια λειτουργίας της, η Αρχή έχει εκδώσει μόνο μία (1) Κανονιστική Πράξη (αυτήν).

 Οι ανεξάρτητες αρχές δεν αρκεί να διαμαρτύρονται μόνο για την αφαίρεση των αρμοδιοτήτων τους, αλλά πρέπει να ασκούν στο ακέραιο και όλες τις αρμοδιότητες που ήδη έχουν. 

Η Επιστημονική Υπηρεσία Βουλής υιοθετεί ορισμένες Παρατηρήσεις e-lawyer στο νσχ κινητής τηλεφωνίας

Στην ιστοσελίδα της Βουλής αναρτήθηκε η Έκθεση της Επιστημονικής Υπηρεσίας της (13.7.2009) για το νομοσχέδιο που αφορά την επωνυμοποίηση των καρτοκινητών τηλεφώνων.

Στην συνοπτική Έκθεσή της, η Επιστημονική Υπηρεσία υιοθετεί ορισμένες από τις Παρατηρήσεις e-lawyer για νομοσχέδιο (22.6.2009).

Συγκεκριμένα:

Στις Παρατηρήσεις είχε αναφερθεί:

"[...]Στο άρθρο 1 (“Σκοπός”),  πρέπει να απαλειφθεί η φράση “ή άλλης μορφής κινητής τηλεπικοινωνίας”, να αντικατασταθεί η φράση “αξιόποινων πράξεων” με τη φράση “ιδιαίτερα σοβαρών εγκλημάτων” και να προστεθεί διάταξη που να περιορίζει τον σκοπό της συλλογής και επεξεργασίας των προσωπικών δεδομένων αποκλειστικά και μόνο στο πλαίσιο του άρθρου, με ρητή απαγόρευση της χρήσης των στοιχείων αυτών για άλλους σκοπούς, όπως λ.χ. η προώθηση διαφημιστικού υλικού."   

Στην Έκθεση της Επιστημονικής Υπηρεσίας της Βουλής αναφέρεται:

"[...]Εφόσον για την πρόσβαση των διωκτικών αρχών στα στοιχεία ταυτότητας συνδροµητή και ταυτοποίησης κινητού τερµατικού εφαρµόζεται ο ν. 2225/1994, ο σκοπός της επεξεργασίας των προσωπικών δεδοµένων που εµπίπτουν στο απόρρητο της επικοινωνίας, όπως ορίζεται από το άρθρο 19 παρ. 1 Σ., είναι η διακρίβωση ιδιαιτέρως σοβαρών εγκληµάτων και η προστασία της εθνικής ασφάλειας. Οπότε, η φράση «προς διαφύλαξη της εθνικής ασφάλειας και προστασία της δηµόσιας τάξης από τη διάπραξη αξιόποινων πράξεων» θα ήταν ενδεχοµένως ορθότερο να αναδιατυπωθεί ως εξής : «προς διαφύλαξη της εθνικής ασφάλειας και για τη διακρίβωση ιδιαίτερα σοβαρών εγκληµάτων». "

Στις Παρατηρήσεις είχε αναφερθεί:

"3.3.7. Στο νομοσχέδιο δεν υπάρχει καθόλου μνεία αρμοδιοτήτων της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικου Χαρακτήρα, η οποία κατά το άρθρο 15 του Ν.2472/1997, αλλά και κατά το άρθρο 28 της Οδηγίας 95/46 είναι η μόνη αρμόδια αρχή ως προς την ορθή επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων. Ο ρυθμιστικός ρόλος της ΕΕΤΤ πρέπει να περιοριστεί στην υλοποίηση εκ μέρους των παρόχων, των τηλεπικοινωνιακών τους υποχρεώσεων, αλλά ως προς την διασφάλιση της προστασίας προσωπικών δεδομένων, η ΑΠΔΠΧ διατηρεί τις συνταγματικές της αρμοδιότητες. Αυτό θα πρέπει να επισημαίνεται και ρητώς στο νομοσχέδιο. 

...

6.1. Nομοτεχνικές βελτιώσεις

(στ) Στο άρθρο 6 (“Έλεγχοι – διοικητικές κυρώσεις”) θα πρέπει να προστεθεί διάταξη  με μνεία της ελεγκτικής και κυρωτικής αρμοδιότητα της Αρχής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων. "

Στην Έκθεση της Επιστημονικής Υπηρεσίας της Βουλής αναφέρεται:

"Η παρ. 1 του άρθρου 6 προβλέπει ότι η Ε.Ε.Τ.Τ. διενεργεί (συµφώνως προς τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 14 του ν. 3431/2006) ελέγχους «σε κάθε πάροχο, τακτικούς και έκτακτους, σε περίπτωση καταγγελιών εκ µέρους των συνδροµητών για παράβαση των όρων του παρόντος νόµου». Η εν λόγω διάταξη θα µπορούσε, ενδεχοµένως, για λόγους νοµοτεχνικής σαφήνειας και πληρότητας, να διασαφηνίζει ότι η αρµοδιότητα της Ε.Ε.Τ.Τ. αφορά έλεγχο σχετικό µε την υποχρέωση των παρόχων να ταυτοποιούν τους συνδροµητές - χρήστες µε τις κάρτες ταυτότητας συνδροµητή (SIM ή USIM) και ότι, εποµένως, δεν επεκτείνεται σε θέµατα τήρησης αρχείου δεδοµένων ή άρσης απορρήτου. Τα θέµατα αυτά ρυθµίζονται, κατ’ άρθρο 3 παρ. 2 του Νσχ, από την κείµενη νοµοθεσία περί απορρήτου και προστασίας δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα και υπάγονται στην αντίστοιχη αρµοδιότητα της Αρχής ∆ιασφάλισης Απορρήτου των Επικοινωνιών και της Αρχής Προστασίας ∆εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα. "

Το νομοσχέδιο έχει δοθεί εδώ και ΕΝΑΝ ΜΗΝΑ στην δημοσιότητα και σε δημόσια διαβούλευση και οι ανεξάρτητες αρχές που αφορά (ΕΕΤΤ, ΑΠΔΠΧ, ΑΔΑΕ) ακόμη δεν έχουν δώσει στη δημοσιότητα τις γνωμοδοτήσεις τους, δημιουργώντας εύλογη αμφιβολία για το κατά πόσον τελικά γνωμοδότησαν, δεδομένου ότι η συζήτηση του νομοσχεδίου ήταν σήμερα. 

Αντίστοιχα, η Εθνική Επιτροπή των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου είχε υποσχεθεί εδώ και 10 μέρες να δώσει σε δημοσιότητα τις παρατηρήσεις της για το πολυνομοσχέδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης (κουκούλες - κινητά στις φυλακές κλπ) και τελικά το ανέβασε σήμερα στην ιστοσελίδα της, 14 μέρες μετά την ψήφιση του νομοσχεδίου.

 Ερωτηματικά προκαλεί το γεγονός ότι σύμφωνα με το δελτίο τύπου της Πέμπτης 25/6/2009, η Εθνική Επιτροπή Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ανέφερε ότι "Το πλήρες κείμενο θέσεων και προτάσεων της ΕΕΔΑ θα δημοσιευτεί την επόμενη εβδομάδα, και θα είναι προσβάσιμο στην ιστοσελίδα της", τελικά όμως πέρασε χωρίς την δημοσίευση η "επόμενη εβδομάδα" (δηλ. η εβδομάδα της ψήφισης, στις 30/6/09) και το "πλήρες κείμενο" έχει αναρτηθεί σήμερα, αλλά με ημερομηνία "26/6/2009", δηλ. την επομένη του δελτίου που έλεγε ότι θα τα αναρτήσει την επόμενη εβδομάδα. 

Το δε "πλήρες κείμενο θέσεων και προτάσεων" έχει ημερομηνία 24/6/2009, δηλαδή φέρεται να έχει συνταχθεί μία ημέρα ΠΡΙΝ το δελτίο τύπου που προανήγγειλε την επικείμενη δημοσίευση. 

Η πρωθυπουργοκεντρική δημοκρατία μας έχει πραγματικά μεγάλη ανάγκη τα θεσμικά αντίβαρα του κράτους δικαίου, όπως οι ανεξάρτητες αρχές. Οι ίδιες οι ανεξάρτητες αρχές όμως, δεν καταφέρουν να αρθούν στο ύψος των περιστάσεων σήμερα. Όταν περνάει ένας μήνας από δημοσιοποίηση νομοσχεδίου που τις αφορά και δεν έχουν καταφέρει να εκδώσουν έγκαιρα ούτε ένα δελτίο τύπου, ενώ τις έχουν προλάβει λ.χ. Μη Κυβερνητικες Οργανώσεις, προφανώς οι αρχές αυτές δεν κάνουν σωστά τη δουλειά τους. 

Είναι  κρίμα που αυτό δεν επισημαίνεται σθεναρά από τους βουλευτές τις αντιπολίτευσης, οι οποίοι δυστυχώς συμπεριφέρονται στις ανεξάρτητες αρχές ως ένα ξεροκόμματο εξουσίας στην οποία μπορούν και τα κόμματά τους να μετέχουν με κάποιον τρόπο, αντί να ασκούν τον επιβαλλόμενο κοινοβουλευτικό έλεγχο όταν επιδεικνύουν αυτήν την φοβερή οκνηρία της θερινής ραστώνης που παρακολουθούμε αυτές τις μέρες να τις διακατέχει.