Παρασκευή, Σεπτεμβρίου 20, 2019

Η Ολομέλεια ΣτΕ για τα θρησκευτικά και το νέο μάθημα ηθικής!

Οι σημερινές αποφάσεις της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας για το μάθημα των θρησκευτικών και για την αναγραφή του θρησκεύματος στα απολυτήρια γυμνασίου - λυκείου.
Με την ιδιότητα του πληρεξούσιου δικηγόρου γονέων, μαθητών και της Ένωσης Αθέων επισκέφθηκα σήμερα το Συμβούλιο της Επικρατείας όπου μου δόθηκαν ακαθαρόγραφες οι αποφάσεις της Ολομέλειας για το μάθημα και την αναγραφή. 
Όσον αφορά το μάθημα των θρησκευτικών, το ΣτΕ ακυρώνει τις δύο υπουργικές αποφάσεις Γαβρόγλου, με το σκεπτικό ότι δεν είναι αρκετά ομολογιακό το μάθημα και ότι θα έπρεπε να είναι πιο ομολογιακό. 
Όμως, ως προς την διαδικασία απαλλαγής από το μάθημα αυτό, το ΣτΕ συντάσσεται απολύτως με την πρόσφατη απόφαση 28/2019 της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, κρίνοντας ότι η υπεύθυνη δήλωση απαλλαγής θα μπορούσε να έχει το εξής περιεχόμενο: "Λόγοι θρησκευτικής συνείδησης δεν επιτρέπουν την συμμετοχή (εμού ήτου παιδιού μου) στο μάθημα των θρησκευτικών. 
Επομένως, το Υπουργείο Παιδείας καλείται πλέον να εφαρμόσει το σύνολο της απόφασης της Αρχής, η οποία εμμέσως επικυρώθηκε έτσι από το ΣτΕ, ως προς το θέμα της διαδικασίας απαλλαγής.
Η απόφαση του ΣτΕ επιβάλλει στο Υπουργείο Παιδείας και κάτι περισσότερο, που αντιστοιχούσε σε αίτημα των εντολέων μου που το ήθελαν βέβαια για το γενικό μάθημα των θρησκευτικών και όχι μόνο για "απαλλαγέντες" :
"Για τους μαθητές όμως αυτούς [σ.σ. τους απαλλαγέντες από το ομολογιακό μάθημα των θρησκευτικών] και προκειμένου να αποτραπεί η δημιουργία "ελεύθερης ώρας" και εντεύθεν ο κίνδυνος χωρίς αποχρώντα λόγο απώλειας ωρών διδασκαλίας, η Πολιτεία οφείλει να προβλέψει την διδασκαλία ι σ ό τ ι μ ο υ μ α θ ή μ α τ ο ς, συναφούς κατά την αντίληψη του περιεχομένου (π.χ. μάθημα ηθικής), εφόσον βέβαια συγκεντρώνεται ικανός αριθμός μαθητών κατά την αντιληψη πάντοτε της Πολιτείας. Δεν εμποδίζεται η Πολιτεία να περιλαβάνει στα σχολικά προγράμματα του μαθήματος των θρησκευτικών και εκπαίδευση "θρησκειολογικού" χαρακτήρα". 
Για το θέμα του περιεχομένου και της απαλλαγής από το μάθημα των θρησκευτικών εκκρεμούν προσφυγές των αιτούντων απο το 2018 ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου για παραβίαση του δικαιώματος των γονέων να αποφασίζουν για την θρησκευτική και φιλοσοφική εκπαίδευση των τέκνων τους και το δικαίωμα των τέκνων να μην αποκαλύπτουν θρησκευτικες πεποιθήσεις και να μην παρακολουθούν ομολογιακό μάθημα, αλλά μάθημα πλουραλιστικό, κριτικό και αντικειμενικό. Το ΕΔΔΑ τον Μάρτιο του 2018 ερώτησε την Ελλάδα για την καθυστέρηση έκδοσης αποφασης επ' αυτής της υπόθεσης καθώς και για την δυνατότητα του κράτους να παρέχει μάθημα κριτικό, πλουραλιστικό και αντικειμενικό. Η απόφαση του ΕΔΔΑ εξακολουθεί να αναμένεται.
Ως προς τις άλλες υποθέσεις που αφορούσαν την αναγραφή του θρησκεύματος σε απολυτήρια γυμνασίου - λυκείου, η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας έκρινε, όπως και η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα ότι μια τέτοια μορφή επεξεργασίας δεδομένων είναι αντίθετη στο Σύνταγμα και στον #GDPR. Σε αυτές τις αποφάσεις, το Δημόσιο καταδικάστηκε να καταβάλει τα δικαστικά έξοδα των εντολέων μου.

Δευτέρα, Σεπτεμβρίου 16, 2019

Ασφαλιστικά μέτρα για τα γλυπτά του Παρθενώνα

Να, λοιπόν, που οι όροι έχουν αντιστραφεί πλήρως. Το βρετανικό επιχείρημα ότι τα γλυπτά του Παρθενώνα που κατέκλεψε με δωροδοκία και πλαστογραφία ο λόρδος Έλγιν βρίσκονται προστατευμένα στο Βρετανικό Μουσείο, ενώ θα κινδύνευαν στην Αθήνα, καταρρέει. Βλέπουμε με θλίψη ότι το Βρετανικό Μουσείο έχει μια σάπια οροφή από την οποία πέφτουν νερά από τις βροχές πάνω στα γλυπτά του Παρθενώνα. Η υπουργός Πολιτισμού κυρία Λίνα Μενδώνη καυτηρίασε με δημόσια δήλωση το θέμα, τονίζοντας ότι: «η κατάσταση, έτσι όπως παρουσιάζεται στις σχετικές φωτογραφίες που σήμερα δημοσιεύθηκαν στον Τύπο, είναι πολύ απογοητευτική για το Βρετανικό Μουσείο και εξαιρετικά προσβλητική έναντι των εκθεμάτων, όταν μάλιστα τα εκθέματα είναι τα γλυπτά του Παρθενώνα». Δεν είναι εξάλλου η πρώτη φορά που τα κλεμμένα γλυπτά τίθενται σε κίνδυνο στο Βρετανικό Μουσείο. Στα 1938-1939 υπάλληλοι του μουσείου είχαν επιδοθεί σε μια επιχείρηση «καθαρισμού» των γλυπτών για να αφαιρέσουν αυτό που θεωρούσαν βρομιά, ενώ στην πραγματικότητα επρόκειτο για την μελί απόχρωση που αποκτά το μάρμαρο από την πατίνα του χρόνου. Το σκάνδαλο του «καθαρισμού» των γλυπτών καταγγέλθηκε στον Τύπο της εποχής, καθώς οι υπάλληλοι ενέργησαν χωρίς σχετική εντολή και προκάλεσαν ζημιές σε σημαντικά εκθέματα των γλυπτών του Παρθενώνα.
Υπάρχει σοβαρός κίνδυνος για τα γλυπτά, καθώς εδώ και δύο χρόνια κυκλοφορούν φωτογραφίες της σαπισμένης οροφής του Βρετανικού Μουσείου, η οποία δεν έχει αποκατασταθεί. Έχοντας ο ίδιος επισκεφθεί την συλλογή του αρχαιοκάπηλου Έλγιν, διαπίστωσα ότι η θερμοκρασία της αίθουσας ρυθμίζεται από κάτι πεπαλαιωμένα φορητά ανεμιστηράκια, τα οποία είναι βέβαιο ότι δεν ανταποκρίνονται στα πρότυπα της συντήρησης των σημαντικότερων αρχαιοτήτων που εκτίθενται σε μουσείο. Το Μουσείο Ακρόπολης διασφαλίζει απείρως καταλληλότερες συνθήκες έκθεσης και αποκαθιστά την σχέση των γλυπτών με το ίδιο το μνημείο του Παρθενώνα. Συνεπώς, στην Αθήνα τα γλυπτά είναι σαφώς πιο ασφαλή από το Ηνωμένο Βασίλειο. Αν προσθέσουμε σε όλα αυτά και την πολιτική αστάθεια που καταγράφεται στο Η.Β. τα τελευταία έτη και την αβεβαιότητα του καθεστώτος του λόγω του Brexit, έχουμε την εικόνα μιας άκρως επικίνδυνης ζώνης που δεν εγγυάται την προστασία των μοναδικών θησαυρών που παρανόμως διακρατεί.
Η Ελλάδα δεν μπορεί πλέον να περιορίζεται σε δημόσιες δηλώσεις και στην πολιτική επικοινωνία του θέματος. Η Ελληνική Δημοκρατία έχει την ιστορική υποχρέωση να διασφαλίσει την διατήρηση και συντήρηση των γλυπτών του Παρθενώνα και για τις επόμενες γενιές. Ήρθε λοιπόν η ώρα, με όλα πλέον τα στοιχεία, για την πρώτη δικαστική ενέργεια εις βάρος του Βρετανικού Μουσείου, αλλά και κατά του Ηνωμένου Βασιλείου, όργανο του οποίου είναι το Βρετανικό Μουσείο (κι ας είναι «ανεξάρτητη αρχή»). Η πρώτη αυτή ενέργεια θα πρέπει να είναι μια αίτηση ασφαλιστικών μέτρων με σκοπό να καταδειχθούν οι κίνδυνοι που διατρέχουν τα γλυπτά στο Βρετανικό Μουσείο και να ζητηθεί η προστασία τους με την τοποθέτησή τους σε ασφαλές μουσειακό περιβάλλον, δηλαδή στο Μουσείο Ακρόπολης. Σε μια τέτοια δικαστική ενέργεια θα αντιπαρατεθούν όλα τα επιχειρήματα και για το θέμα του ιδιοκτησιακού καθεστώτος, αλλά το αντικείμενο της δίκης θα είναι η απόδειξη του κινδύνου και κυρίως η ανάδειξη του καταλληλότερου ασφαλιστικού μέτρου, δηλαδή η σύγκριση των συνθηκών ασφαλείας που παρέχονται από τα δύο μουσεία, το Βρετανικό και το Ακρόπολης.
Το κατάλληλο δικαστήριο για την συγκεκριμένη αίτηση ασφαλιστικών μέτρων είναι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, το οποίο προβλέπει και αυτή την διαδικασία προσωρινής δικαστικής προστασίας. Σύμφωνα με το άρθρο 39 του Κανονισμού του Δικαστηρίου μπορεί να διαταχθεί ασφαλιστικό μέτρο για την προστασία ανθρώπινων δικαιωμάτων που θίγονται. Αυτό έχει γίνει και στις διακρατικές υποθέσεις ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου και έλαβε χώρα πέρυσι τον Δεκέμβριο στην υπόθεση Ουκρανίας εναντίον Ρωσίας. Η διακινδύνευση των γλυπτών θίγει τα ανθρώπινα δικαιώματα πρόσβασης στην πολιτισμική πληροφόρηση, η οποία καλύπτεται από το άρθρο 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, όπως έχει κριθεί από προηγούμενες υποθέσεις.
Ήμουν ο πληρεξούσιος δικηγόρος του Συλλόγου των Αθηναίων στην προσφυγή εναντίον του Ηνωμένου Βασιλείου για το θέμα της διακράτησης των γλυπτών. Η προσφυγή κηρύχθηκε απαράδεκτη λόγω του ότι θεωρήθηκε ότι ο Σύλλογος δεν έχει έννομο συμφέρον να προσφύγει για το θέμα. Υπονοώντας ότι άλλος θα έπρεπε να είναι ο προσφεύγων: η Ελληνική Δημοκρατία! Το άλλο πρόβλημα που κρίθηκε ότι είχε εκείνη η προσφυγή ήταν ότι η ουσία της διαφοράς σχετιζόταν με γεγονότα που έλαβαν χώρα 150 χρόνια πριν την θέσπιση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης. Τώρα, όμως, η ουσία της διαφοράς των ασφαλιστικών μέτρων έχει να κάνει με την προστασία των γλυπτών που κινδυνεύουν από σημερινές συνθήκες του Βρετανικού Μουσείου. Επομένως, η Ελληνική Δημοκρατία μπορεί να σοβαρές αξιώσεις να προχωρήσει στο πρώτο δικαστικό βήμα για την προστασία και για την ίδια την διεκδίκηση των γλυπτών του Παρθενώνα. Είναι ένας αγώνας που πρέπει να δοθεί.

[Δημοσιεύθηκε στην ΑΞΙΑ]

Τρίτη, Σεπτεμβρίου 10, 2019

Επιστολή στον Πρόεδρο της Αρχής Προστασίας Δεδομένων για το μάθημα των θρησκευτικών

Aξιότιμε κ. Πρόεδρε,
Σε σχέση με επιστολή της Πανελλήνιας Ένωσης Θεολόγων που κυκλοφόρησε στην δημοσιότητα και η οποία επιχειρεί να παρουσιάσει μια παλαιά απόφαση περιφερειακού εφετείου ως δεσμευτικό κανόνα που κατισχύει συνταγματικών διατάξεων, επισημαίνω τα ακόλουθα:
Όπως καλύτερα όλων μας γνωρίζετε, εκ της θητείας Σας στο Συμβούλιο της Επικρατείας, η απόφαση 115/2012 του Διοικητικού Εφετείου δεν είναι γενικώς και αορίστως «δεσμευτική», όπως ανακριβώς διαβάζουμε, αλλά δεσμεύει τα συγκεκριμένα διάδικα μέρη της εκεί υπόθεσης, δηλαδή αφενός τους αιτούντες, εννέα (9) θεολόγους των Χανίων κι αφετέρου τον προϊστάμενο Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Χανίων.
Το δεσμευτικό, μεταξύ των διαδίκων, περιεχόμενο της απόφασης αφορά το διατακτικό της. Δηλαδή το γεγονός ότι με την απόφαση αυτή ακυρώθηκε η παράλειψη οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας του Προϊσταμένου, ήτοι η σιωπηρή άρνησή του να απαντήσει σε ένα γραπτό αίτημα. Τίποτε περισσότερο από αυτό: ένας δημόσιος υπάλληλος έπρεπε να απαντήσει και δεν απάντησε. Αυτή είναι η περίφημη δικαστική απόφαση, την οποία αναφέρει και η απόφαση 660/2018 ΟλΣτΕ που απασχόλησε την Αρχή Σας κατά την συνεδρίασή της.
Σε αυτά τα δύο στοιχεία εξαντλείται, λοιπόν, η δεσμευτικότητα της εν λόγω απόφασης του Διοικητικού Εφετείου Χανίων. Οι αιτιολογικές σκέψεις της, οι οποίες αφορούσαν την κρίση περί του πραγματικού περιστατικού ότι ήταν πολλοί οι μαθητές στα Χανιά συγκεκριμένα που είχαν λάβει απαλλαγή από το μάθημα των θρησκευτικών, δεν μπορεί παρά να έχουν την σχετική ισχύ ενός νομικού obiter dictum. Και σε κάθε περίπτωση τα obiter dicta, όπως κι ο πρωτοετής φοιτητής της Νομικής μαθαίνει, δεν αναπτύσσουν erga omnes ισχύ.
Η λογική ότι η κατάχρηση ενός δικαιώματος πρέπει να οδηγήσει στην κατάργηση του δικαιώματος ή στον περιορισμό ενός άλλου δικαιώματος, όπως εν προκειμένω της προστασίας δεδομένων, είναι μια λογική ξένη προς τον νομικό μας πολιτισμό.
Με ιδιαίτερη εκτίμηση,
Βασίλης Σωτηρόπουλος

Υποχρέωση αναγραφής ΑΦΜ σε δικόγραφα

Σε υπόθεση του γραφείου μας, κρίθηκε δικαστικά ότι η μη αναγραφή του Α.Φ.Μ. της εκκαλούσας στο δικόγραφο της έφεσης δεν αποτελεί λόγο απαραδέκτου του δικογράφου, παρά την σχετικη διάταξη του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας. 
Συγκεκριμένα, με την απόφαση 4104/2019 το Εφετείο Αθηνών έκρινε ότι έλλειψη του ΑΦΜ από το δικόγραφο "θα μπορούσε απλώς να επιφέρει την ακυρότητα κάποιας διαδικαστικής πράξης που συνδέεται με αυτή την έλλειψη, εφόσον η εναγομένη εξαιρίας της έλλειψης επικαλείται και αποδεικνύει δικονομική βλάβη (κατ' άρθρο 159 αριθ. 3 ΚΠολΔ). [...] Επομένως, πρέπει να γίνει τυπικά δεκτή, δεδομένου του ότι η αναγραφή του ΑΦΜ της εκκαλούσας προκύπτει από το σώμα των εγγράφων προτάσεών της απευθυνόμενων προς το παρόν Δικαστήριο, απορριπτεομένων των αντιθέτων ισχυρισμών της εφεσίβλητης". 
Στην υπόθεση είχαμε υποστηρίξει μεταξύ άλλων και ότι η υποχρέωση αναγραφής του Α.Φ.Μ. στα δικόγραφα αντίκειται σε συνταγματικές διατάξεις, καθώς και σε ενωσιακές διατάξεις για την προστασία προσωπικών δεδομένων, όπως είχε υποστηρίξει και η Επιστημονική Υπηρεσία της Βουλής στην σχετική Έκθεσή της επί της ψήφισης τότε του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας (2015).

Παρασκευή, Σεπτεμβρίου 06, 2019

H απόφαση για την σημαία στις μαθητικές παρελάσεις

Την σημαία στην μαθητική παρέλαση πρέπει να την σηκώνει ο δημοκρατικά εκλεγμένος εκπρόσωπος των μαθητών. 
Αυτή ή αυτός είναι οι μόνοι με νομιμοποίηση να εκπροσωπήσουν την κοινότητα τους. 
Διότι σε συνθήκες ειρήνης και δημοκρατίας η σημαία δεν είναι ούτε βραβείο, ούτε διάκριση, αλλά σύμβολο κοινότητας και ενότητας. 
Τα υπόλοιπα που καθιστούν την σημαία πιστοποίηση βέλτιστης απόδοσης σε τομείς που βαθμολογούνται, ενώ υπάρχουν άλλες τόσες πτυχές προσωπικότητας που δεν κρίνονται στις εξετάσεις, είναι άσχετα με την ικανότητα του να φέρεις την σημαία. 
Και ως άσχετα, είναι προσωπικά δεδομένα που υποβάλλονται σε παράνομη επεξεργασία ενόψει των σκοπών για τους οποίους έχουν συλλεχθεί. 
Συνεπώς και αυτή η απόφαση θα είναι αντίθετη στον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων.

Τρίτη, Σεπτεμβρίου 03, 2019

H λύση για τα γλυπτά του Παρθενώνα

Το 2014 το Υπουργείο Πολιτισμού ζήτησε από την Βρετανική κυβέρνηση και το βρετανικό μουσείο να προσέλθουν στην εξωδικαστική διαδικασία που πρόσφατα τότε είχε θεσπίσει η UNESCO για την επίλυση αμφισβητήσεων σχετικά με πολιτισμικά αγαθά που βρίσκονται εκτός της χώρας δημιουργίας τους. Κυβέρνηση και μουσείο απάντησαν αρνητικά με μια ανακοίνωση που αποτελούσε άρνηση κάθε δικαιώματος της Ελλάδας επί των γλυπτών.

Εναντίον αυτής της άρνησης προσέφυγε δικαστικά ο Σύλλογος των Αθηναίων στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Ήμουν ο δικηγόρος του Συλλόγου σε αυτή την προσφυγή, η οποία βασιζόταν στην νομολογιακή αναγνώριση των πολιτισμικών δικαιωμάτων ως στοιχείου των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από παλαιότερες αποφάσεις του ΕΔΔΑ. Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι η προσφυγή δεν μπορούσε να εξεταστεί στην ουσία της για δυο λόγους. Ο πρώτος λόγος ήταν ότι το Δικαστήριο έκρινε ότι υπέκρυπτε μια πολύ παλαιότερη διαφορά, την αφαίρεση των γλυπτών 150 χρόνια πριν την θέση σε ισχύ της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Υποκειμενική κρίση που, βάσει άλλων αποφάσεων του ίδιου δικαστηρίου είναι μαχητή και αν είχαμε μια κανονική δίκη (όχι μονομερη αρχειοθέτηση) θα μπορούσαμε να την είχαμε αντικρούσει. Ο δεύτερος λόγος ήταν ότι ο Σύλλογος των Αθηναίων δεν είχε έννομο συμφέρον. Υπονοώντας ότι η έχουσα έννομο συμφέρον είναι η Ελληνική Δημοκρατία. Αν αρκούσε ο πρώτος λόγος, δεν θα χρειαζόταν το ΕΔΔΑ να επικαλεστεί και τον δεύτερο λόγο. Ο δεύτερος λοιπόν λόγος αρχειοθέτησης αναγνωρίζει σιωπηρά ότι η Ελλάδα μπορεί να στραφεί εναντίον του Ηνωμένου Βασίλειου με την διαδικασία της διακρατικής προσφυγής. 

Σήμερα, με την ρητή νέα άρνηση του Βρετανικού Κοινοβουλίου έχουμε άλλη μία τέτοια ευκαιρία για δικαστική προσφυγή. Η ΕΣΔΑ δίνει 6μηνη προθεσμία από την τελική κρατική απόφαση που παραβιάζει τα δικαιώματα για προσφυγή στο ευρωπαϊκό δικαστήριο. Επομένως, η Ελληνική Δημοκρατία κέρδισε άλλο ένα 6μηνο για να ασκήσει την διακρατική προσφυγή της, εναντίον του Ηνωμένου Βασίλειου. Υπάρχει λοιπόν μια από εκείνες τις φορές που η Ελλάδα έχει την νομική δυνατότητα να κινήσει την δικαστική διαδικασία για την αναγνώριση της παραβίασης των πολιτιστικών δικαιωμάτων και να δώσει τον σχετικό αγώνα. 

Είναι κατανοητό ότι η απόφαση δεν είναι καθόλου εύκολη. Όμως είναι μια απόφαση που η Ελλάδα δεν μπορεί να αρνείται αιωνίως. Οι διπλωματικές οδοί για το θέμα και η τελετουργική ανακοίνωση του προβλήματος κάθε δυο χρόνια στον ΟΗΕ έχουν δείξει τα όρια τους. Το θέμα πρέπει να τεθεί δικαστικά, με επαγγελματισμό, σοβαρότητα και αίσθηση καθήκοντος. Διαφορετικά θα μεμψιμοιρούμε για πάντα, όχι μόνο ως έθνος αλλά και ως διεθνείς υποστηρικτές του αιτήματος,  ότι δεν γίνεται τίποτε. Ενώ μπορούν να γίνουν πολλά. 

Δευτέρα, Σεπτεμβρίου 02, 2019

Εργοδοσία και προστασία δεδομένων των εργαζομένων

Για πρώτη φορά ο Έλληνας νομοθέτης παρεμβαίνει στο ειδικό ζήτημα της προστασίας προσωπικών δεδομένων στον εργασιακό τομέα, με τον νέο νόμο που προσαρμόζει την ελληνική νομοθεσία στα νέα ευρωπαϊκα πρότυπα (τον GDPR και την Οδηγία 2016/680). Οι τροποποιήσεις που επήλθαν, κυρίως με το άρθρo 27 του νέου νόμου επιβάλλουν την αναθεώρηση «συμμορφώσεων» που έχουν πραγματοποιηθεί στον ιδιωτικό και στον δημόσιο τομέα, όσον αφορά τα προσωπικά δεδομένα των εργαζομένων. Διότι μέχρι τώρα, οι συμμορφώσεις είχαν λάβει υπόψη μόνο το γενικό πλαίσιο του GDPR, χωρίς να έχουν επέλθει ακόμη οι δεσμευτικές επιλογές του εθνικού δικαίου.
Αρχικά, το άρθρο 27 περιορίζει το εύρος των επεξεργασιών προσωπικών δεδομένων των εργαζομένων που μπορούν να διενεργούν οι εργοδότες. Συγκεκριμένα, αναγνωρίζει ότι νόμιμες είναι μόνο οι επεξεργασίες που είναι αναγκαίες για την σύναψη της σύμβασης εργασίας και την εκτέλεσή της (π.χ. μισθοδοσία, αδειοδοτήσεις κ.τ.λ.), πράγμα που σημαίνει ότι δεν επιτρέπονται πλέον οι επεξεργασίες που βασίζονται σε άλλες νομικές βάσεις, όπως είναι για π.χ. εκείνες που σχετίζονται με ένα «έννομο συμφέρον» του εργοδότη που «υπερέχει προφανώς των δικαιωμάτων» των εργαζομένων, όπως όριζε το άρθρο 5 παρ. 2 (ε) του Ν.2472/1997 (που πλέον καταργήθηκε) καθώς και το νυν άρθρο 6 παρ. 1 (στ) του ΓΚΠΔ. Βάσει του «έννομου συμφέροντος» επιτρέπονταν επεξεργασίες δεδομένων που αφορούσαν την εν μέρει παρακολούθηση και αξιολόγηση των εργαζομένων, πράγμα που τώρα δεν αποτελεί επαρκή νομική βάση. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αναπροσαρμοστούν συμβάσεις εργασίες, ώστε να περιλαμβάνουν τυχόν επεξεργασίες δεδομένων που ως τώρα δεν περιλαμβάνονταν ως συμβατικοί όροι, όπως π.χ. η λειτουργία GPS ή άλλων μορφών παρακολούθησης εργαζομένων. Εκτός, βέβαια, από την λειτουργία των καμερών στον χώρο της εργασίας, για την οποία όμως προβλέπεται στην παρ. 7 του άρθρου 27 ότι δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της απόδοσης του εργαζομένου, παρά μόνο για λόγους προστασίας προσώπων και αγαθών, δηλαδή για λόγους ασφάλειας. 
Η δεύτερη νομική βάση που επιτρέπει, κατ’ εξαίρεση την επεξεργασία δεδομένων των εργαζομένων, είναι η συγκατάθεσή τους. Κανονικά, η συγκατάθεση του εργαζομένου απαγορεύεται να θεωρηθεί νόμιμη βάση επεξεργασίας δεδομένων από τον εργοδότη, λόγω της ανισότητας ισχύος των μερών: ο Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων επιβάλλει η συγκατάθεση να είναι μια «ελεύθερη» δήλωση βούλησης και η εργασιακή εξάρτηση νοθεύει σοβαρά τον βαθμό αυτής της ελευθερίας. Ωστόσο, ο νέος νόμος επιτρέπει την συγκατάθεση όταν, σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση του νομοσχεδίου, η επεξεργασία δεδομένων συνδέεται με ένα πλεονέκτημα υπέρ του εργαζόμενου. Το παράδειγμα που δίνει η αιτιολογική έκθεση είναι η περίπτωση της ομαδικής ασφάλισης υγείας των εργαζομένων που συνάπτονται με ασφαλιστικές εταιρίες: η συγκατάθεση του εργαζομένου προς τον εργοδότη για να δώσει τα στοιχεία στην ασφαλιστική εταιρία, καθώς συνδέεται με πλεονέκτημα υπέρ του εργαζομένου, είναι μια νόμιμη συγκατάθεση. Ένα άλλο παράδειγμα είναι η συγκατάθεση για την χρήση φωτογραφιών των εργαζομένων σε ένα εσωτερικό δίκτυο (intranet) του οργανισμού ή της επιχείρησης. Ένα τρίτο (αν και οριακά αποδεκτό) παράδειγμα επιτρεπτής συγκατάθεσης είναι η αποδοχή της καταγραφής της κίνησης του εργαζόμενου σε Η/Υ του εργοδότη, όταν πρόκειται για ιδιωτικής φύσεως επικοινωνία.
Στην περίπτωση των ευαίσθητων δεδομένων των εργαζομένων (φυλετική – εθνική καταγωγή, θρησκευτικές – πολιτικές – φιλοσοφικές πεποιθήσεις, δεδομένα υγείας, συνδικαλιστική συμμετοχή, σεξουαλικός προσανατολισμός, ποινικές διώξεις ή καταδίκες) ο νομοθέτης επιτρέπει στους εργοδότες την επεξεργασία και πέραν της σύμβασης εργασίας, αλλά και πέραν της συγκατάθεσης, όταν υπάρχει νομοθετική υποχρέωση ή δικαίωμα για μια τέτοια επεξεργασία (διαβίβαση σε κοινωνικοασφαλιστικούς φορείς ή σε διωκτικές αρχές), εφόσον δεν υπερτερεί το έννομο συμφέρον του εργαζομένου για προστασία των δεδομένων του. Πρέπει να σημειωθεί ότι αυτό το «άνοιγμα» των βάσεων νόμιμης επεξεργασίας για τα ευαίσθητα δεδομένα μπορεί να σημαίνει ταυτόχρονα και «άνοιγμα» για τα «απλά» δεδομένα, κατά την πάγια ερμηνευτική προσέγγιση της Αρχής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων που υποστηρίζει ότι αφού επιτρέπεται το μείζον, επιτρέπεται πολύ περισσότερο και το έλασσον. Μια τέτοια προσέγγιση θα υπονόμευε την αυστηρή απαγόρευση άλλων νομικών βάσεων που καθιερώνει ην πρώτη παράγραφος του άρθρου 27. 
Συνολικά, οι διατάξεις επιβάλλουν επανεκτίμηση των διατυπώσεων των συμβάσεων εργασίας, αλλά και επαναπροσδιορισμό των «Πολιτικών Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων» που έχουν καταρτίσει επιχειρήσεις και οργανισμοί του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα. Σε συνδυασμό μάλιστα με τις νέες διατάξεις για τους Υπεύθυνους Προστασίας Δεδομένων σε δημόσιους φορείς (άρθρα 6-8 του νέου νόμου) είναι ορατή πλέον η ανάγκη επικαιροποίησης της συμμόρφωσης ή και η εξαρχής οργάνωση προγραμμάτων συμμόρφωσης για οργανισμούς που δεν έχουν ακολουθήσει την σχετική διαδικασία.

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα ΑΞΙΑ

Πέμπτη, Αυγούστου 22, 2019

Αναδιαμόρφωση του νομοσχεδίου για τα προσωπικά δεδομένα



Κατατέθηκε το νομοσχέδιο για τα προσωπικά δεδομένα και βλέπω ότι κάποιες από τις δημόσιες παρατηρήσεις με τα προβλήματα που επισημάνθηκαν έχουν ληφθεί υπόψη. Πρέπει να συγχαρούμε τον νομικό κόσμο της χώρας που, παρά τις δύσκολες αυγουστιάτικες ημέρες, ασχολήθηκε εις βάθος με τα προβλήματα και πρότεινε λύσεις που βλέπουμε ότι επηρεάζουν την νομοθετική διαδικασία. 
Στο άρθρο 27 έχουμε μια πλήρη αναδιατύπωση, ώστε να μην επιτρέπεται σε κάθε περίπτωση η συγκατάθεση του εργαζομένου ως επιτρεπόμενη βάση για την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων, αλλά μόνο υπό προϋποθέσεις. Η νέα διατύπωση είναι εναρμονισμένη με τους κανόνες στάθμισης που θέτει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Προστασίας Δεδομένων, χωρίς βέβαια αυτό να σημαίνει ότι δεν θα προκύψουν ερμηνευτικά προβλήματα. Το πιο ενδιαφέρον είναι να δούμε τί θα γίνει με το πρόστιμο που έβαλε η Αρχή Προστασίας Δεδομένων στην PWC ακριβώς επειδή βάσιζε επεξεργασία δεδομένων εργαζομένων στην συγκατάθεσή τους. ΔΙΑΤΗΡΕΙΤΑΙ όμως το αισχρό ότι οι κάμερες σε χώρους εργασίας ΜΠΟΡΟΥΝ να χρησιμοποιηθούν (όχι ως αποκλειστικό μέσο ευτυχώς) για την αξιολόγηση της απόδοσης του εργαζομένου! 
Στο άρθρο 28 στο αρχικό νομοσχέδιο υπήρχε αφαίρεση της αρμοδιότητας της Αρχής Προστασίας Δεδομένων από την εποποτεία της προστασίας δεδομένων στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης! Αυτό αλλάζει. ΟΜΩΣ το να εξαιρούνται ΠΛΗΡΩΣ τα δικαιώματα των υποκειμένων των δεδομένων από τα Μ.Μ.Ε. είναι αντισυνταγματικό και αντίθετο στον Χάρτη των Θεμελιωδών Ελευθεριών της Ε.Ε., ο οποίος στο άρθρο 8 αναφέρει ξεκάθαρα ότι κάθε άτομο έχει το δικαίωμα πρόσβασης στα δεδομένα που το αφορούν και το δικαίωμα διόρθωσης! Αλοίμονο αν στην Ελλάδα δεν εφαρμόζεται το "δικαίωμα στην λήθη" που ειναι σχεδιασμένο σχεδόν αποκλειστικά για να εφαρμόζεται στα διαδικτυακά ΜΜΕ.
Είναι σημαντικό ότι διεγράφη το άρθρο 36 που αφορούσε το δικαίωμα του ατόμου για αντίταξη σε περίπτωση αυτοματοποιημένων αποφάσεων και κατάρτισης προφίλ, καθόσον ήταν σε αντίθεση με την πρόβλεψη του αντίστοιχου δικαιώματος κατά τον GDPR.
Σωστή και η διαγραφή του άρθρου 37 που επέβαλε να διορίσεις Υπεύθυνο Προστασίας Δεδομένων σε κάθε περιπτωση που έχεις υποχρέωση διενέργειας εκτίμησης αντικτύπου.
ΟΜΩΣ στο άρθρο 38 με τις Ποινικές Κυρώσεις το νομοσχέδιο επιλέγει να "ΑΜΝΗΣΤΕΥΣΕΙ", δηλαδή να παραγράψει όλες τις εκκρεμείς ποινικές κατηγορίες για παραβίαση (απλών) προσωπικών δεδομένων που τελέστηκαν έως τις 31/3/2016! Αυτό συμβαίνει διοτι "ρίχνει" την ποινή ώστε να τιμωρείται με φυλάκιση ΜΕΧΡΙ ενός έτους, γεγονός που ενεργοποιεί τον Ν.4491/2016 που ΑΜΝΗΣΤΕΥΕΙ όλα τα ποινικά αδικήματα που τελέστηκαν ως 31/3/2016 και τιμωρούνται με ποινές έως 2 έτη ή/και χρηματικές ποινές! Αυτό το άρθρο παραμένει ως έχει με αποτέλεσμα να απαλλαγούν από κατηγορίες όσοι ειναι κατηγορούμενοι για παραβίαση προσωπικών δεδομένων που τέλεσαν ως τις 31/3/2016. Πραγματικά δεν νομίζω ότι εξυπηρετεί κάτι αυτή η ατιμωρησία.
Κατά τ' άλλα δεν καταργείται συνολικά ο Ν.2472/1997, αλλά παραμένουν κάτι σκόρπιες διατάξεις του σε ισχύ, ενώ μπορούσαν να είχαν ενσωματωθεί στο νέο νομοθέτημα.

Τρίτη, Ιουλίου 30, 2019

Επανέρχεται ο Συμπαραστάτης του Δημότη και της Επιχείρησης!


Σήμερα είναι μια μέρα δικαίωσης για όσους υπηρετήσαμε έναν θεσμό με προσήλωση στην εφαρμογή των δικαιωμάτων των πολιτών και στην καταπολέμηση της δημοτικής κακοδιοίκησης. Δικαίωση για έναν αδικοκαταργημένο θεσμό του κράτους δικαίου και των δικαιωμάτων!

Το νέο σχέδιο νόμου για την τοπική αυτοδιοίκηση επαναφέρει πλήρως τον θεσμό του "Συμπαραστάτης του Δημότη και της Επιχείρησης" που κατάργησαν οι ΣΥΡΙΖΑ και ΑΝΕΛ με τον "Κλεισθένη".

Ο θεσμός όχι απλά επανέρχεται, αλλά και εμπλουτίζεται ακολουθώντας όλες τις διατάξεις που έχει προτείνει από το έτος 2015 το Δίκτυο Συμπαραστατών που έχω την τιμή να είμαι ιδρυτικό μέλος και αντιπρόεδρος. Συγκεκριμένα οι καινοτομίες είναι:

- Συμπαραστάτης εκλέγεται όχι μόνο στους δήμους άνω των 20.000 κατοίκων, αλλά και στους νησιωτικούς δήμους (που υπολείπονται σε αριθμό κατοίκων)! Επομένως, τα νησιά μας θα έχουν πλέον έναν ακόμη θεσμό να υποστηρίζει τους πολίτες!

- Ο Συμπαραστάτης θα εκλέγεται όχι με την δύσκολη πλειοψηφία των 2/3 του συνόλου των μελών του δημοτικού συμβουλίου, αλλά με τα 3/5 των παρόντων μελών του δημοτικού συμβουλίου! Έτσι, περισσότεροι δήμοι θα καταφέρουν να εκλέξουν συμπαραστάτη.

- Ορίζεται πλέον ρητά ότι οι καταγγελίες μπορούν να υποβάλλονται όχι μόνο από φυσικά πρόσωπα και επιχειρήσεις, αλλά και από νομικά πρόσωπα (κάτι που δεν προβλεπόταν στην προηγούμενη διάταξη, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να προσφύγουν σωματεία!).

- Ορίζεται πλέον ρητά ότι οι υπηρεσίες του Δήμου είναι υποχρεωμένες να παρέχουν κάθε δυνατή συνδρομή στον Συμπαραστάτη!

- Ορίζεται πλέον ρητά ότι ο Συμπαραστάτης έχει πρόσβαση στα έγγραφα από το αρχείο του Δήμου!

- Ορίζεται πλέον ρητά ότι ο Συμπαραστάτης αν διαπιστώσει φαινόμενα κακοδιοίκησης, διατυπώνει συστάσεις για την αποτροπή τους!

Θέλω να ευχαριστήσω την Νέα Δημοκρατία που τήρησε την υπόσχεση που μας έδωσε το έτος 2016 ο αντιπρόεδρός της Kostis Hatzidakis στο Συνέδριο των Συμπαραστατών, όπου δεσμεύθηκε ότι θα νομοθετήσει όλες τις τροποποιήσεις που προτείναμε ως Δίκτυο Συμπαραστατών! Είναι από τις πιο θετικές εκπλήξεις όταν οι πολιτικοί τηρούν τις υποσχέσεις τους!

Η μέριμνα για την επαναφορά και επικαιροποίηση του θεσμού οφείλεται στην εργασία που έκανε ο υφυπουργός Thodoris Livanios, ένθερμος υποστηρικτής του θεσμού από τα πρώτα βήματά του, από το 2012 όταν ο ίδιος ήταν Γενικός Γραμματέας στον Δήμο Αθηναίων.

Εύχομαι όλοι οι δήμοι και οι περιφέρειες που πληρούν τα κριτήρια και κυρίως όλοι οι νησιωτικοί δήμοι να αποκτήσουν Συμπαραστάτη!

Κυρίως όμως, περιμένω να δω νέο περιεχόμενο στην σελίδα Συμπαραστάτης του Δημότη και της Επιχείρησης (Athens Ombudsman).

Και τώρα, ο λόγος ανήκει στην δημόσια διαβούλευση και στην Βουλή!

Κυριακή, Ιουλίου 28, 2019

Περί Εθνικής Αρχής Διαφάνειας

Διαβάζω το νομοσχέδιο για το επιτελικό κράτος και κυρίως το κεφάλαιο για την ίδρυση της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας.

 Είναι σε σωστή κατεύθυνση η ίδρυση ανεξάρτητης αρχής που θα αντικαταστήσει την (κυβερνητική) γενική γραμματεία καταπολέμησης της διαφθοράς και άλλους φορείς που διόριζε ο υπουργός εσωτερικών (π.χ. Γενικός Επιθεωρητής Δημόσιας Διοίκησης: btw, ειναι η δεύτερη φορά που η ΝΔ καταργεί την συγκεκριμένη θέση, την πρώτη φορά είχε καταργήσει τον θεσμο το 2004 όταν ΓΕΔΔ ήταν ο κ. Δαφέρμος, ο οποίος προσέφυγε στο ΣτΕ και έχασε, διότι θεωρήθηκε μετακλητός, ενώ στην επανιδρυθείσα θέση του τοποθετήθηκε ο κ. Ρακιντζής!).  Βέβαια, η χαρά δεν κρατάει και πολύ, αφού ο Πρόεδρος και τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου επιλέγονται από το Υπουργικό Συμβούλιο, ύστερα από μία λίστα διπλάσιου αριθμού υποψηφίων που καταρτίζει μια ανεξάρτητη επιτροπή τύπου ΑΣΕΠ. Οπότε κι αυτοί μετακλητοί θα είναι τελικά και θα μπορεί να τους καταργήσει με ένα νόμο μια επόμενη κυβέρνηση ύστερα από τυχόν πολιτική αλλαγή. Αλλά τι να κάνεις, έτσι γίνεται όταν ιδρύεται μια ανεξάρτητη αρχή ερήμην του Συντάγματος.

Το κυριότερο έλλειμμα που εντοπίζω είναι ότι ένας τέτοιος οργανωτικός νόμος θα έπρεπε να περιλαμβάνει ορισμό της διαφοράς (υπάρχει ένας πολύ καλός που ακολουθεί η Διεθνής Διαφάνεια: κατάχρηση ανατεθείσας εξουσίας για ίδιον όφελος) και να εξειδικεύει με συγκεκριμένες νομικές διατάξεις την σφαίρα της αποστολής της χωρίς αοριστίες τύπου δέχεται καταγγελίες για διαφθορά. Διότι έτσι όπως είναι διατυπωμένος ο νόμος μπορεί οι πολίτες να μην αντιληφθούν περί τίνος πρόκειται και να καταγγέλλουν ως διαφθορά π.χ. την λειτουργία οίκου ανοχής (το είχαμε ζήσει στην Διεθνή Διαφάνεια, στο κέντρο καταγγελιών διαφθοράς που ήμουν νομικός σύμβουλος). Πραγματικά, δεν καταλαβαίνω για ποιον λόγο η Εθνική Αρχή Διαφάνειας θα έχει ρητά αρμοδιότητα και για τον αντικαπνιστικό νόμο: ποια ανατεθείσα εξουσία και ποιό ίδιον όφελος;

Επίσης είναι λίγο περίεργο που από την αρμοδιότητα της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας εξαιρούνται ρητά τα εκκλησιαστικά νομικά πρόσωπα. Γιατί τέτοια ασυλία;

Πέμπτη, Ιουλίου 25, 2019

H τέταρτη νομική σχολή της χώρας

Ζούμε σε μια εποχή άνθισης της νομικής επιστήμης. Ποτέ πιο πριν στο παρελθόν δεν υπήρχε τόσο ευρεία και ευχερής πρόσβαση των πολιτών στην δικαστική αλλά και στην εξωδικαστική επίλυση των διαφορών τους με την συνδρομή των νομικών κανόνων και των νομικών επιστημόνων. Τα δικαστήρια έχουν πινάκια γεμάτα με υποθέσεις που σπάνια διεκπεραιώνονται σε μία δικάσιμο. Κανένα μέτρο επιτάχυνσης της απονομής δικαιοσύνης δεν πτοεί τους πολίτες που είναι αποφασισμένοι να δικαιωθούν. Ποτέ πιο πριν στο παρελθόν οι εκδοτικοί οίκοι δεν δημοσίευαν τόσα πολλά νομικά βιβλία με συγγραφείς δικηγόρους, δικαστές, νομικούς συμβούλους, συμβολαιογράφους. Μπορεί να κλείνουν πολιτικές εφημερίδες και περιοδικά lifestyle, συνεχώς όμως ανοίγουν νέα περιοδικά νομικής ενημέρωσης και επιστημονικής τεκμηρίωσης, τα οποία πωλούνται πανάκριβα και με συνδρομές σε φυσική ή σε ηλεκτρονική μορφή. Συνεχώς δημιουργούνται νέες ψηφιακές εφαρμογές με εργαλεία για νομικούς επιστήμονες. Ένα από τα υπερκερδέστερα επαγγέλματα της εποχής μας είναι αυτό του δικαστικού επιμελητή: του ανθρώπου που επιδίδει εξώδικα και δικόγραφα, χρεώνοντας την υπηρεσία της παράδοσης στους παραλήπτες και συντάσσοντας επίσημες εκθέσεις για την πράξη της παράδοσης. Το πιο κακοπληρωμένο νομικό επάγγελμα της εποχής μας είναι αυτό του… πανεπιστημιακού διδασκάλου: οι καθηγητές των νομικών σχολών αμείβονται με ψίχουλα, αφού έχουν περάσει από ατέλειωτες βασανιστικές δοκιμασίες μέχρι τον πολυπόθητο διορισμό. Παρ’ όλ’ αυτά υπάρχει τεράστια ζήτηση. Τα νομικά επαγγέλματα παραμένουν περιζήτητα, παρά τις τιτάνιες προσπάθειες που απαιτούν από τους λειτουργούς τους για μια αξιοπρεπή επιτέλεση των καθηκόντων.
Σε αυτό το περιβάλλον, το κράτος διατηρεί το συνταγματικά αποκλειστικό προνόμιο της ίδρυσης πανεπιστημιακών σχολών και θα εξακολουθήσει να το διατηρεί για όσες δεκαετίες ακόμη δεν θα αναθεωρείται το άρθρο 16 που ορίζει αυτήν τη θεόκλειστη ακαδημαϊκή αγορά. Βέβαια, τα επαγγελματικά προσόντα όσων έχουν αντίστοιχους πανεπιστημιακούς τίτλους από αντίστοιχα ιδρύματα από το εξωτερικό έχει βρεθεί τρόπος να αναγνωρίζονται. Είναι γνωστό ότι παραρτήματα ιδιωτικών εξωχώριων πανεπιστημίων λειτουργούν στην ελληνική επικράτεια και χορηγούν τίτλους που αναγνωρίζονται και οδηγούν σε εγγραφή αποφοίτων σε δικηγορικούς συλλόγους. Είναι επίσης γνωστή η διαρροή φοιτητών προς το εξωτερικό και ειδικά προς την Κύπρο για την παρακολούθηση αντίστοιχων σπουδών. Όμως, στην δικηγορική αγορά εργασίας τίποτε απολύτως δεν συγκρίνεται με την εμπειρία που αποκτά ο ασκούμενος και ο νέος δικηγόρος από την τριβή με το αντικείμενό του. Και το αντικείμενό του είναι το ελληνικό δίκαιο, το οποίο το απονέμουν τα ελληνικά δικαστήρια, με όλες τις ιδιοσυστασίες και ιδιαιτερότητες που αυτό συνεπάγεται, μολονότι το 80% είναι εισαγωγή κανόνων από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Δεν πάει να λέει ό,τι θέλει η Ε.Ε., το δίκαιο θα το εφαρμόσουν οι Έλληνες δικαστές κι επομένως για να πετύχεις ως νομικός πρέπει να ξέρεις τον τρόπο με τον οποίο έχουν εκπαιδευτεί να το εφαρμόζουν. Πρέπει δηλαδή να έχεις τριφτεί στα γρανάζια των νομικών σχολών της χώρας. Αυτή είναι η αλήθεια, όσο ωμή κι αν ακούγεται.
Στην δικηγορική αγορά υπάρχει οικογενειοκρατία, υπάρχουν κλειστά πελατολόγια, υπάρχουν σκληρές σχέσεις με πολιτικούς και κοινωνικούς χώρους που ορίζουν σχεδόν ασφυκτικά το πλαίσιο στο οποίο θα λειτουργήσει ένας νέος νομικός. Στην δικαστηριακή δικηγορία, όμως, τα πράγματα είναι πολύ συγκεκριμένα: όλοι κρινόμαστε καθημερινά από τον τυχαίο δικαστή που θα αντιμετωπίσουμε στην έδρα. Από αυτή την άποψη, οι δικηγόροι δίνουμε καθημερινές εξετάσεις στα δικαστήρια, τον πιο αυστηρό εγγυητή της αξιοκρατίας. Εκεί δεν μετρούν ούτε οι περγαμηνές από τρανταχτά πανεπιστήμια του εξωτερικού, ούτε τα μεταπτυχιακά, ούτε το διδακτορικό, ούτε ακόμη και η ιδιότητα του πανεπιστημιακού διδασκάλου. Εκεί μετράει η αποκλειστικά προσωπική επαγγελματική ικανότητα. Είναι ένα επάγγελμα που ξεκαθαρίζει πολύ γρήγορα ποιος θα παραμείνει στον χώρο και ποιος όχι, με τους πολύ αυστηρούς όρους της αγοράς, αν και λειτουργεί σε πλαίσια αποκλειστικώς θεσμικά και δημόσιου βίου. Στην Ελλάδα λειτουργούν τρεις νομικές σχολές: η Νομική Αθήνας, η Νομική Θεσσαλονίκης και η Νομική Κομοτηνής. Καμμία απολύτως σημασία δεν έχει για την επαγγελματική επιτυχία ενός δικηγόρου το αν είναι απόφοιτος της μιας ή της άλλης ή της τρίτης σχολής. Αυτό δεν σημαίνει, βέβαια, ότι οι τρεις νομικές παρέχουν το ίδιο ποιοτικό επίπεδο ακαδημαϊκής εκπαίδευσης. Σημαίνει μόνο ότι ένας δικηγόρος στην Ελλάδα θα πετύχει ή θα αποτύχει εντελώς ανεξάρτητα από την πανεπιστημιακή καταγωγή του, όταν είναι απόφοιτος μιας των τριών.
Υπάρχει όμως και ο νομικός χώρος πέραν της καθημερινής επαγγελματικής δικαστηριακής δικηγορίας. Υπάρχει η σφαίρα της επιστημονικής παραγωγής, της νομικής έρευνας, της αναζήτησης νέων δρόμων στην νομική σκέψη. Εκεί οι νομικές σχολές μας έχουν μείνει πάρα πολύ πίσω. Παρά την παραγωγή πληθώρας νομικών έργων, θεωρητικών και πρακτικών, λίγα βήματα έχουν γίνει τα τελευταία τριάντα χρόνια σε επίπεδο προαγωγής της μεθοδολογίας, της καινοτομίας και της επιστημονικής πρωτοπορίας. Αυτά δεν προάγονται, βέβαια, αποκλειστικά από τα κρατικά πανεπιστημιακά ιδρύματα, εκείνα όμως είναι που δίνουν την «στέγη» και πολύ συχνά και την επωνυμία σε «σχολές» νομικής σκέψης. Υπάρχει μία σημαντική στασιμότητα στην ανανέωση του επιστημονικού προσωπικού των νομικών σχολών της χώρας. Κατά την γνώμη μου, σημειώνεται κι ένας σοβαρός βαθμός πνευματικής οκνηρίας που είναι όμως ευεξήγητος, σχετιζόμενος με το βάρος των γραφειοκρατικών εξεταστικών διαδικασιών που κακοποιούν την έννοια της εκπαίδευσης οριζόντια σε όλες τις βαθμίδες της στην χώρα μας. Είναι, όμως, πραγματικά η ώρα για μια νέα νομική σχολή. Θα είναι ένα δημιουργικό σοκ που θα συμπαρασύρει τις τρεις υπάρχουσες και θα προκαλέσει εγρήγορση στα επιστημονικά ανακλαστικά όσων πραγματικά ενδιαφέρονται για την επιστήμη του δικαίου. Έχουν ακουστεί όλα τα επιχειρήματα υπέρ και κατά, μου ακούγονται όλα πάρα πολύ φτηνά και χαμηλού επιπέδου. Συντεχνιασμός ένθεν και ένθεν, λαϊκισμός από όλες τις πλευρές, ενδεδυμένος είτε με την ρητορική του αντιελιστισμού, είτε με την ρητορική του περιορισμού των δαπανών. Ουδείς έχει τολμήσει να θίξει την καρδιά του αιτήματος για ποιοτικότερη νομική επιστήμη. Καλύτερη νομική επιστήμη σημαίνει καλύτερη επίλυση των διαφορών μας. Σημαίνει, όσο απλό κι αν ακούγεται, καλύτερη συμβίωση μεταξύ μας. Δηλαδή, καλύτερη κοινωνία.

Δευτέρα, Ιουλίου 15, 2019

Η airbnb συμβιβάζεται με τους ευρωπαϊκούς κανόνες

Οι βραχυχρόνιες μισθώσεις ήρθαν για να μείνουν, όπως εξάλλου και οι υπηρεσίες που προσφέρονται μέσα από διαδικτυακές πλατφόρμες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση πάντοτε αντιμετώπιζε τις υπηρεσίες αυτές με την λογική της ρύθμισης για να εξισορροπηθούν αντιτιθέμενα συμφέροντα, όπως αυτά που προβλέπονται από το δίκαιο του καταναλωτή και το δίκαιο περιβάλλοντος. Τα πολυεπίπεδα ζητήματα ευρωπαϊκού δικαίου που θίγονται με την λειτουργία της airbnb αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγματεύσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με την πασίγνωστη επιχείρηση εκμετάλλευσης της ομώνυμης πλατφόρμας. Στις 11 Ιουλίου η Κομισιόν ανακοίνωσε ότι  η πλατφόρμα έχει βελτιώσει και αποσαφηνίσει πλήρως τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζει τις προσφορές καταλυμάτων στους καταναλωτές, οι οποίες είναι πλέον σύμφωνες με τα πρότυπα που ορίζονται στο δίκαιο της Ε.Ε. για την προστασία των καταναλωτών. Αυτό αποτελεί συνέχεια του αιτήματος που διατύπωσαν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και οι αρχές προστασίας των καταναλωτών της Ε.Ε. τον Ιούλιο του 2018.

Ένα πολύ συνηθισμένο ζήτημα για τις πλατφόρμες είναι πως άλλα νομίζει ο καταναλωτής ότι έχει αγοράσει κι άλλα τελικά του προσφέρονται.  Η κ. Βιέρα Γιούροβα, επίτροπος Δικαιοσύνης, Καταναλωτών και Ισότητας των Φύλων, δήλωσε τα εξής: «Φέτος το καλοκαίρι οι Ευρωπαίοι θα βρουν στις διακοπές τους ακριβώς αυτό που είδαν όταν έκαναν κράτηση. Η σύγκριση και η κράτηση ξενοδοχείου ή καταλύματος μέσω του Διαδικτύου κατέστησε τη διαδικασία γρήγορη και εύκολη για τους καταναλωτές. Οι καταναλωτές μπορούν πλέον να είναι σίγουροι ότι η τιμή που βλέπουν στην πρώτη σελίδα θα είναι η τιμή που θα πληρώσουν στο τέλος. Είμαι ιδιαίτερα ικανοποιημένη γιατί η Airbnb ήταν έτοιμη να συνεργαστεί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τις εθνικές αρχές προστασίας των καταναλωτών για τη βελτίωση του τρόπου λειτουργίας της πλατφόρμας της. Περιμένω να κάνουν το ίδιο και άλλες πλατφόρμες».

Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να παρακολουθήσει κανείς την διαδρομή που ακολούθησε η διαπραγμάτευση και τον τρόπο με τον οποίο ενεργοποιήθηκαν τα ανακλαστικά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και της επιχείρησης. Η Airbnb ανταποκρίθηκε σε όλα τα αιτήματα που υποβλήθηκαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τις εθνικές αρχές προστασίας των καταναλωτών, με επικεφαλής την Νορβηγική Αρχή Προστασίας των Καταναλωτών, για να ευθυγραμμίσει πλήρως τις πρακτικές και τους όρους της με τους κανόνες της Ε.Ε. για την προστασία των καταναλωτών.

Κεντρική βελτίωση είναι ότι στην  αναζήτηση καταλύματος με επιλεγμένες ημερομηνίες οι χρήστες βλέπουν τη συνολική τιμή στη σελίδα αποτελεσμάτων, συμπεριλαμβανομένων όλων των εφαρμοστέων υποχρεωτικών επιβαρύνσεων και τελών (όπως χρεώσεις για υπηρεσίες και καθορισμό και τοπικοί φόροι). Δεν υπάρχουν πλέον υποχρεωτικά τέλη έκπληξη που να εμφανίζονται στις επόμενες σελίδες· Έπειτα, η πλατφόρμα κάνει διάκριση μεταξύ προσφοράς καταλύματος που διατίθεται στην αγορά από ιδιώτη και καταλύματος που διατίθεται στην αγορά από επαγγελματία. Τέλος, η Airbib παρέχει στον δικτυακό της τόπο εύκολα προσβάσιμο σύνδεσμο προς την πλατφόρμα ηλεκτρονικής επίλυσης διαφορών καθώς και όλες τις απαραίτητες πληροφορίες σχετικά με την επίλυση διαφορών. Πέρα από αυτά, η πλατφόρμα αναθεώρησε και όρους παροχής των υπηρεσιών της στους οποίους. Σύμφωνα με την αναθεώρηση, οι χρήστες μπορούν να προσφύγουν κατά της εταιρίας στα δικαστήρια της χώρας κατοικίας τους, έχουν δικαίωμα να στραφούν κατά του παρόχου καταλύματος σε περίπτωση σωματικής βλάβης ή άλλων ζημιών και δεσμεύεται να μη μεταβάλει μονομερώς τους όρους και τις προϋποθέσεις χωρίς προηγούμενη ενημέρωση.
Αναμένουμε να δούμε βέβαια κατά πόσον αυτά θα τηρηθούν στην πράξη. Ως ένα πρώτο συμπέρασμα όμως αξίζει να καταγραφεί ότι η αντιμετώπιση μιας τόσο σοβαρής πρόκλησης που ξεπερνά τα εθνικά σύνορα δεν θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης από το υπουργείο εμπορίου ενός κράτους. Το δίκτυο των ευρωπαϊκων αρχών καταναλωτή που ξεκίνησε την κοινή δράση τον Ιούλιο του 2018 ενεργοποίησε τα ευρωπαϊκά όργανα με επιτυχία, δυνάμει του Κανονισμού της Ε.Ε. για την συνεργασία όσον αφορά την προστασία των καταναλωτών που επιβάλλει την σύνδεση των εθνικών αρχών  σε ένα πανευρωπαϊκό δίκτυο επιβολής της νομοθεσίας. Σ’ αυτή τη βάση, η εθνική αρχή μίας χώρας της ΕΕ μπορεί να ζητήσει τη συνδρομή άλλων αρχών σε άλλη χώρα της Ε.Ε., προκειμένου να σταματήσει μια διασυνοριακή παραβίαση του δικαίου της Ε.Ε. για τους καταναλωτές. Η συνεργασία μπορεί να ενεργοποιηθεί για την επιβολή διαφόρων μέτρων της ενωσιακής νομοθεσίας για τους καταναλωτές, όπως π.χ. η οδηγία για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, η οδηγία για τα δικαιώματα των καταναλωτών ή για τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων.

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα ΑΞΙΑ στις 14.7.2019

Τρίτη, Ιουλίου 09, 2019

Δεν υπάρχει "ψηφιακός ανένδοτος", χωρίς Information Commissioner

Ένα από τα μεγάλα κενά που άφησε η προηγούμενη κυβέρνηση είναι ότι δεν νομοθέτησε τελικά τις διατάξεις εκείνες για την προστασία προσωπικών δεδομένων που θα υποδεχθούν και την εφαρμογή του GDPR στην Ελλάδα, χωρίς ερωτηματικά για το ποιο καθεστώς ισχύει. το πιο σημαντικό όμως είναι ότι ακόμη και σήμερα, παρά την πλούσια νομολογία για την ηλεκτρονική διακυβέρνηση και τα "ανοιχτά δεδομένα", δεν υπάρχει μια ανεξάρτητη αρχή, η οποία να διασφαλίζει την πρόσβαση ή να εγγυάται το απόρρητο των στοιχείων, πέρα βέβαια από το θέμα των προσωπικών δεδομένων.

Έχουμε μια δυσκίνητη Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων, πολυπρόσωπη και βραδείας καύσεως, η οποία ανατρέχει στο μοντέλο της γαλλικής ανεξάρτητης αρχής του 1978. Οι πιο σύγχρονες όμως τάσεις στην Ευρώπη, ιδίως τις τελευταίες δύο δεκαετίες είναι η συγχώνευση της αρμοδιότητας για την προστασία πληροφοριών, μαζί με την αρμοδιότητα για την διασφάλιση της πρόσβασης στις δημόσιες πληροφορίες, όχι από μία επιτροπή, αλλά από ένα μονοπρόσωπο όργανο που διαθέτει φυσικά και την αντίστοιχη επιστημονική και διοικητική υποστήριξη.

Ο Information Commissioner, όπως είναι γνωστος ο θεσμός στην Βρετανία είναι ταυτόχρονα και Αρχή Προστασίας Δεδομένων, αλλά και Αρχή Διασφάλισης Πρόσβασης σε Ανοιχτά Δεδομένα! Στην Κύπρο έχει υιοθετηθεί πλήρως αυτό το σύστημα, με την Επίτροπο Προετασίας Δεδομένων, η οποία έχει αρμοδιότητα και για την πρόσβαση. Αυτό λείπει από το δικό μας διοικητικό σύστημα, καθώς θεωρείται ότι υποκαθίσταται από την αρμοδιότητα του Εισαγγελέα να εκδίδει "εισαγγελικές παραγγελίες": αν μια δημόσια ή κοινωφελής υπηρεσία δεν δίνει έγγραφα, ο πολίτης πηγαίνει στον εισαγγελέα υπηρεσίας και αυτός εκδίδει (ή δεν εκδίδει!) μια παραγγελία ώστε να διασφαλιστεί το δικαίωμα πρόσβασης του πολίτη στα δημόσια δεδομένα. Είναι όμως μια ξεπερασμένη λύση που έχει επικριθεί έντονα από την νομική επιστήμη και επίσης δεν αφορά το σύνολο του δημόσιου τομέα, αλλά αφήνει απέξω κι ένα μεγάλο μέρος του ιδιωτικού τομέα, για το οποίο είναι πρακτικά αδύνατον να αποκτήσει κανείς πρόσβαση σε στοιχεία, ακόμη κι αν αυτά παρουσιάζουν χαρακτηριστικά δημοσίου ενδιαφέροντος!

Μια κεντρική μεταρρύθμιση λοιπόν για την ψηφιακή διάχυση των ανοιχτών δεδομένων, σε ταυτόχρονη τήρηση των διατάξεων για την προστασία προσωπικών δεδομένων είναι η κατάργηση της σήμερα υπάρχουσας Αρχής Προστασίας Δεδομένων και η αντικατάστασή της από το μονοπρόσωπο όργανο που θα έχει αρμοδιότητα και για την διασφάλιση της πρόσβασης.

Αποκατάσταση καλής φήμης στο Διαδίκτυο με διαγραφή δεδομένων

Με τις «μηχανές αναζήτησης», μια ψευδής ή έστω δυσμενής πληροφορία που μπορεί να είναι και αναρτημένη σε μια ψευδώνυμη ιστοσελίδα γίνεται προσβάσιμη από τους πάντες. Από την στιγμή που το ονοματεπώνυμο μπορεί να αποτελέσει λέξη αναζήτησης πληροφοριών, τα αποτελέσματα αυτής της αναζήτησης μπορεί να είναι απρόβλεπτα και εντελώς δυσάρεστα. Να μία από τις σημαντικές καινοτομίες που φέρνει η νέα νομοθεσία για την προστασία προσωπικών δεδομένων. Τώρα πλέον οι θιγόμενοι μπορούν να αξιώσουν την εφαρμογή του νέου δικαιώματος διαγραφής δεδομένων, το οποίο αναφέρεται με τον ποιητικό όρο «δικαίωμα στη λήθη», στο άρθρο 17 του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων. 
Όταν λοιπόν μια αναζήτηση με κριτήριο το όνομα του ατόμου οδηγεί σε δυσμενή δεδομένα, το πρώτο βήμα που μπορεί να γίνει είναι να υποβληθεί ένα αίτημα στην ίδια την πλατφόρμα ή ιστοσελίδα που υποστηρίζει το προσβλητικό κείμενο. Εάν πρόκειται για κάποιο ιστολόγιο που υποστηρίζουν γνωστές εταιρίες πληροφορικής, τότε το αίτημα υποβάλλεται στην εταιρία, η οποία καλείται να σταθμίσει τα δικαιώματα ενημέρωσης του κοινού και τα δικαιώματα προστασίας της προσωπικότητας του ατόμου. Η στάθμιση αυτή δεν γίνεται αυθαίρετα, αλλά πρέπει να λαμβάνει υπόψη τα 16 κριτήρια που έχουν τεθεί από το έτος 2014 από την Ομάδα Εργασίας για την Προστασία Προσωπικών Δεδομένων που αποτελείτο (διότι πλέον έχει αντικατασταθεί από άλλο ευρωπαϊκό όργανο) από εκπροσώπους των αρχών προστασίας προσωπικών δεδομένων, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τον Ευρωπαίο Επόπτη Προστασίας Δεδομένων. Τα εν λόγω 16 κριτήρια (όπως αν πρόκειται για δημόσιο πρόσωπο, αν αφορά ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα, αν πρόκειται για ανήλικο κ.τ.λ.). εφαρμόζει και η Ελληνική Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων.
Πριν από δέκα χρόνια είχα υποστηρίξει το δικαίωμα στην λήθη, με την λογική ότι εφόσον υπάρχει δικαστική απόφαση με την οποία ένα κείμενο έχει κριθεί ότι είναι συκοφαντικό δεν είναι υποχρεωμένος ο παθών να πάει στα δικαστήρια εναντίον κάθε διαχειριστή ιστοσελίδας που παρανομεί. Αρκεί να ζητήσει να γίνει σεβαστό το υπάρχον δεδικασμένο. Τότε είχα λοιδωρηθεί από ένα μέρος του Διαδικτύου, αλλά στη συνέχεια ο Ευρωπαίος νομοθέτης ακολούθησε κι αυτός την ίδια ακριβώς λογική στη θεσμοθέτηση του δικαιώματος στη λήθη. Πριν και από τον νομοθέτη όμως, είχε παρεμβληθεί το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την γνωστή υπόθεση Google Spain που επέβαλε την διαγραφή αποτελεσμάτων από μηχανή αναζήτησης, κρίνοντας ότι η διαδικασία αναζήτησης με κριτήριο το όνομα αποτελεί μορφή επεξεργασίας προσωπικών δεδομένων. Αυτό πλέον υπάρχει στον ίδιο τον νομοθετικό ορισμό της επεξεργασίας, στο άρθρο 4 του GDPR.
Εάν λοιπόν η ιστοσελίδα δεν συμμορφωθεί και δεν διαγράψει τα στοιχεία από το Διαδίκτυο, τότε το άτομο μπορεί να απευθυνθεί στην εταιρία που εκμεταλλεύεται την «μηχανή αναζήτησης». Η Google π.χ. έχει αναπτύξει μια ολόκληρη διαδικασία υποδοχής τέτοιων παραπόνων με βάση το δικαίωμα στην λήθη και αν κρίνει ότι πρέπει να αφαιρέσει από τα αποτελέσματα την αναζήτηση με κριτήριο το όνομα, προχωρά στη διαγραφή. Τι γίνεται όμως εάν η Google διαφωνήσει;
Τα τελευταία χρόνια η Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων έχει αναγνωρίσει ότι διαθέτει αρμοδιότητα να επιβάλλει στην αμερικάνικη Google την διαγραφή προσωπικών δεδομένων από τα αποτελέσματα της μηχανής αναζήτησής της. Πολύ πρόσφατα, η Αρχή επέβαλε στην Google να μην εμφανίζονται ως αποτελέσματα το Φ.Ε.Κ. στο οποίο είχαν τυπωθεί επίσημα στοιχεία για ποινική υπόθεση μιας καταγγέλλουσας. Το γεγονός ότι η νομοθεσία επιβάλλει κάποιες πληροφορίες να τυπώνονται στο Φ.Ε.Κ. δεν σημαίνει ότι επιτρέπεται, άνευ ετέρου, η διαδικτυακή πρόσβαση καθενός με κριτήριο αναζήτησης το ονοματεπώνυμο ενός απλού πολίτη. Έτσι, η Aρχή διέταξε την Google να διαγράψει το εν λόγω αποτέλεσμα για λόγους προστασίας προσωπικών δεδομένων. Υπάρχει βέβαια και η δικαστική οδός, σε περίπτωση που η κάθε πολυεθνική εταιρία που εκμεταλλεύεται αρνείται να συμμορφωθεί με τα προαναφερόμενα βήματα. Σε μια τέτοια υπόθεση, ένα πρωτοβάθμιο Ελληνικό δικαστήριο επέβαλε χρηματική ικανοποίηση 100.000 ευρώ σε εταιρία εκμετάλλευσης μηχανής αναζήτησης, για την καθυστέρηση της άμεσης απόσυρσης ενός συκοφαντικού κειμένου. Από τότε, η ανταπόκριση των εταιριών σε αντίστοιχα αιτήματα έχει γίνει αμεσότερη.

Δημοσιεύθηκε στην εφημεριδα ΑΞΙΑ.

Δευτέρα, Ιουλίου 01, 2019

Μικρές επιχειρήσεις και συμμόρφωση με GDPR

Στις 25.5.2019 συμπληρώθηκε το πρώτο έτος εφαρμογής του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων της Ε.Ε. (GDPR), με τις διατάξεις του oποίου πρέπει να συμμορφωθεί το σύνολο του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Ακολούθησε ένα μεγάλο κύμα «συμμόρφωσης» από πολυεθνικές και σημαντικές επιχειρήσεις που επεξεργάζονται προσωπικά δεδομένα των πελατών τους. Η διαδικασία της συμμόρφωσης έχει ιδιαίτερα επιστημονικά, νομικά χαρακτηριστικά με αποτέλεσμα να πρωταγωνιστήσουν ως σύμβουλοι συμμόρφωσης οι μεγάλες δικηγορικές εταιρίες και οι πολυεθνικές συμβουλευτικές εταιρίες. Αυτό το πρώτο κύμα αφορούσε όμως τους πολύ μεγάλους «παίκτες» της αγοράς που έσπευσαν να συμμορφωθούν επειδή έπρεπε να θωρακίσουν τις επιχειρήσεις τους από τα πολύ μεγάλα πρόστιμα που προβλέπει ο GDPR για τους παραβάτες των διατάξεων για την προστασία προσωπικών δεδομένων.
Δεύτερος και καταϊδρωμένος ήρθε ο δημόσιος τομέας και κυρίως ο χώρος της τοπικής αυτοδιοίκησης που επίσης τηρεί μεγάλα αρχεία προσωπικών δεδομένων (ληξιαρχεία, δημοτολόγια, μητρώα αρρένων, κ.τ.λ.) τα οποία πρέπει να εφαρμόζουν τις νέες διατάξεις. Η ανάγκη της ανάδειξης του νέου προσώπου που εισάγει ο GDPR, του Υπεύθυνου Προστασίας Δεδομένων σε κάθε δημόσιο φορέα αποτέλεσε αντικείμενο έντονου ενδιαφέροντος και πολλοί φορείς έσπευσαν να προσλάβουν ή, συνηθέστερα, να ορίσουν από το υπάρχον προσωπικό έναν ΥΠΔ ή DPO (Data Protection Officer), όπως έχουν υποχρέωση να πράξουν κατά το άρθρο 37 του GPDR.
Υπάρχει όμως ένας πολύ μεγάλος χώρος της αγοράς που παρέμεινε αρρύθμιστος και ασυμμόρφωτος. Οι μικρές και οι πολύ μικρές επιχειρήσεις που επίσης επεξεργάζονται προσωπικά δεδομένα, έχουν κι αυτές νέες υποχρεώσεις σύμφωνα με τον GDPR. Μπορεί να μη βρίσκονται στο άμεσο στόχαστρο της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα και μπορεί να μην κινδυνεύουν από πρόστιμα εκατομμυρίων ευρώ, ωστόσο πολύ πιο σοβαρός είναι ο κίνδυνος που διατρέχουν από τυχόν παραβάσεις που μπορεί να καταγγείλουν οι ανταγωνιστές τους ή και δυσαρεστημένοι πελάτες ή εν δυνάμει πελάτες. 
Η μικρή, η πολύ μικρή επιχείρηση οικογενειακού τύπου ή το γραφείο του ελεύθερου επαγγελματία, πρέπει κι αυτό να τηρήσει ορισμένες από τις διατάξεις του GDPR. Αρχικά για αυτονόητους λόγους νομιμότητας και σίγουρα για λόγους σεβασμού των πελατών και συνεργατών του. Το πρώτο στάδιο μιας τέτοιας συμμόρφωσης είναι η ενημέρωση όλων των πελατών – συνεργατών – προμηθευτών που είναι φυσικά πρόσωπα, σχετικά με τη φύση των δεδομένων που τηρούνται στο αρχείο της επιχείρησης. Αυτό επιβάλλεται από το άρθρο 13 του GDPR ως υποχρέωση ενημέρωσης και έχει εξειδικευτεί μέσα από κατευθυντήριες οδηγίες της Ε.Ε. Έπειτα, η επιχείρηση πρέπει να καταρτίσει το «αρχείο δραστηριοτήτων επεξεργασίας», ένα έγγραφο το οποίο οφείλει να τηρεί είτε σε φυσική είτε σε ηλεκτρονική μορφή ανά πάσα στιγμή, ώστε αν ζητηθεί να μπορεί να τεκμηριώνει ότι έχει εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του άρθρου 30 του GDPR. Σε κάποιες περιπτώσεις, η επιχείρηση θα χρειαστεί να λάβει την συγκατάθεση των υποκειμένων ότι κατέχει νόμιμα τα προσωπικά τους δεδομένα και αυτή είναι μια διαδικασία που θα πρέπει να τηρεί το άρθρο 7 του GDPR. Σε περίπτωση που στέλνει «έξω» προσωπικά δεδομένα για να τα επεξεργαστούν τρίτοι, η επιχείρηση πρέπει να έχει ρυθμίσει την σχέση της με αυτούς τους τρίτους, ανάλογα με την ευθύνη που έχουν αναλάβει, κατά τα άρθρα 24-28 του GDPR. 
Αυτές είναι πολύ συνοπτικά οι νέες διαδικασίες που πρέπει, κατ’ ελάχιστον, να έχουν ακολουθήσει ήδη από πέρυσι οι επιχειρήσεις που επεξεργάζονται προσωπικά δεδομένα, όσο μικρές κι αν είναι από πλευράς αριθμού προσωπικού, ανθρώπινου δυναμικού ή πελατολογίου. Είναι αντιληπτό ότι οι πολύ μεγάλες συμβουλευτικές εταιρίες δεν θα ασχοληθούν με τη συμμόρφωση των συνοικιακών επιχειρήσεων και των μικρών γραφείων. Γραφεία ταξιδίων, ξενοδοχεία, διαφημιστικές εταιρίες, λογιστικά γραφεία, ιατρεία, τεχνικά γραφεία, καταστήματα λιανικού εμπορίου, εταιρίες logistics, τοπικά μέσα ενημέρωσης, επιχειρήσεις εστίασης, μικρές βιοτεχνίες είναι ένα παζλ που συνθέτει τον παραγωγικό κορμό της οικονομίας μας, αλλά κανείς δεν φαίνεται να έχει προσφέρει υπηρεσίες συμμόρφωσης με τον GDPR. Μέχρι να γίνουν οι πρώτες καταγγελίες, οι πρώτες αγωγές και να εφαρμοστούν για πρώτη φορά οι αυστηρές διατάξεις που μπορεί να οδηγήσουν ακόμη και σε λουκέτα, φαίνεται ότι ο επιχειρηματικός κόσμος της μικρής επιχείρησης θέλει να συμμορφωθεί, αλλά οι παρέχοντες τις σχετικές υπηρεσίες μάλλον τον αγνοούν.
Δημοσιεύθηκε στις 29.6.2019 στην εφημερίδα ΑΞΙΑ

Τρίτη, Ιουνίου 25, 2019

Κρατική ενίσχυση των γεννήσεων για την καταπολέμηση της υπογεννητικότητας

Η κρατική προστασία του θεσμού της οικογένειας αποτελεί έναν συνταγματικά κατοχυρωμένο στόχο, προβλεπόμενο στο άρθρο 21 του Συντάγματος. Η διατύπωση μάλιστα του Συντάγματος συνδέει την συγκεκριμένη προστασία με μια σαφή αναφορά, αναφέροντας:


"Η οικογένεια, ως θεμέλιο της συντήρησης και προαγωγής του Έθνους, καθώς και ο γάμος, η μητρότητα και η παιδική ηλικία, τελούν υπό την προστασία του Κράτους". 

Με την διάταξη αυτή, το Σύνταγμα κατοχυρώνει ένα κοινωνικό δικαίωμα, διακριτό από το ατομικό δικαίωμα του σεβασμού της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής που προβλέπεται στο άρθρο 9. Η διάκριση βρίσκεται στο ότι ενώ η οικογενειακή ζωή, ως ατομικό δικαίωμα, είναι σεβαστή και απόλυτα απαραβίαστη, η κρατική προστασία της οικογένειας συναρτάται προς τον συνταγματικό στόχο της που είναι η "συντήρηση και προαγωγή του Έθνους".


Αυτό σημαίνει άραγε ότι επιτρέπεται να χορηγηθεί ένα επίδομα για κάθε γέννηση Ελληνόπουλου, εξαιρώντας την γέννηση ατόμων που ενώ οι γονείς τους είναι νομικά Έλληνες πολίτες, δεν αυτοπροσδιορίζονται εθνοτικά/φυλετικά ως Έλληνες ώστε η προστασία των οικογενειών τους να συναρτάται προς την "συντήρηση και προαγωγή του Έθνους"; Δηλαδή οι Έλληνες πολίτες που είναι Ρομά, μπορούν να εξαιρεθούν νομικά από το επίδομα ή μήπως και οι δικές τους οικογένειες αποτελούν "θεμέλιο της συντήρησης και προαγωγής του Έθνους", οπότε και αυτοί δικαιούνται να το λάβουν μολονότι διαφοροποιούνται φυλετικα;

Πριν θεσπιστεί το Σύνταγμα του 1975, η Ελλάδα υπέγραψε και κύρωσε την Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για την κατάργηση κάθε μορφής φυλετικών διακρίσεων

Στο άρθρο 1 παρ. 1 της εν λόγω Σύμβασης διαβάζουμε: "Εν τη παρούση Συμβάσει ο όρος "φυλετική διάκρισις" υποννοεί πάσαν διάκρισιν, εξαίρεσιν, παρεμπόδισιν ή προτίμησιν βασιζομένην επί της φυλής, του χρώματος, της καταγωγής ή της εθνικής ή εθνολογικής προελεύσεως με τον σκοπόν ή αποτέλεσμα εκμηδενίσεως ή διακινδυνεύσεως της αναγνωρίσεως, απολαύσεως ή ασκήσεως, υπό όρους ισότητος, των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών εις τον πολιτικόν, οικονομικόν, κοινωνικόν, μορφωτικόν ή οιονδήποτε άλλον τομέα του δημοσίου βίου."

Η παρ. 2 του ίδιου άρθρου αναγνωρίζει την αναγκαία διευκρίνιση: "Η παρούσα Σύμβασις δεν έχει εφαρμογήν προκειμένου περί διακρίσεων, εξαιρέσεων, παρεμποδίσεσων ή προτιμήσεων γενομένων υπό Κράτους μέλους συμμετέχοντος εις την παρούσαν Σύμβασιν μεταξύ των υπηκόων και μη υπηκόων αυτού."

Επομένως, η Σύμβαση για την κατάργηση των φυλετικών διακρίσεων αναγνωρίζει ότι δεν αποτελει φυλετική διάκριση η διαφοροποιημένη νομοθετική ρύθμιση που ισχύει υπέρ των ημεδαπών πολιτών και των αλλοδαπών πολιτών του κράτους. Δεν είναι φυλετική διάκριση η διαφοροποίηση ανάμεσα σε ημεδαπούς και αλλοδαπούς πολίτες, είναι αυτονόητο αυτό. Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα μπορεί να δώσει ένα επίδομα γέννησης σε κάθε ημεδαπή οικογένεια, χωρίς να θεωρηθεί ότι παραβιάζει την Σύμβαση για την κατάργηση των φυλετικών διακρίσεων.

Στην παρ. 3 του ίδιου άρθρου, η διευκρίνιση εμπλουτίζεται: "Ουδεμία των διατάξεων της παρούσης Συμβάσεως θα δύναται να ερμηνευθή ως επηρεάζουσα καθ' οιονδήποτε τρόπον, τας διατάξεις της νομοθεσίας των Κρατών μελών συμμετεχόντων εις την παρούσαν Σύμβασιν αφορώσας την εθνικότητα, πολιτικά δικαιώματα ή πολιτογράφησιν υπό τον όρον όπως αι διατάξεις αύται μη αποτελώσι διάκρισιν εν σχέσει προς ωρισμένην εθνικότητα." Δεν είναι λοιπόν ρατσιστικό αν κάθε κράτος θέτει δικούς του όρους για την αναγνώριση της ιδιότητας του πολίτη, εφόσον όμως δεν εισάγει αποκλεισμούς από πολίτες ορισμένης εθνικότητας. 

Το θέμα όμως που έχει τεθεί δεν είναι η αυτονόητη διάκριση ανάμεσα σε ημεδαπούς και αλλοδαπούς, αλλά η τυχόν διαφορετική νομοθετική μεταχείριση ημεδαπών πολιτών ανάλογα με την εθνοτική/φυλετική τους καταγωγή. 

Στην παρ. 4 του ίδιου άρθρου, νομιμοποιούνται ορισμένες θετικές φυλετικές διακρίσεις (τα λεγόμενα "θετικά μέτρα" ή affirmative action): "Τα ειδικά μέτρα τα λαμβανόμενα με τον μοναδικόν σκοπόν εξασφαλίσεως της προόδου ωρισμένων φυλετικών ή εθνολογικών ομάδων ή ατόμων εχόντων ανάγκην της τυχόν απαιτουμένης προστασίας παρεχούσης εις τας εν λόγω ομάδας ή τα άτομα ίσην απόλαυσιν ή άσκησιν των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή θεμελιωδών ελευθεριών, δεν θέλουσιν ερμηνευθή ως αποτελούντα φυλετικήν διάκρισιν, υπό τον όρον εν τούτοις ότι τα τοιαύτα μέτρα δεν θα έχωσιν ως συνέπειαν την διατήρησιν ειδικών δικαιωμάτων δια τας φυλετικάς ομάδας διαφόρως και ότι δεν θέλουσι διατηρηθή εν ισχύϊ εφόσον ήθελον επιτευχθή οι επιδιωκόμενοι αντικειμενικοί σκοποί." Eπομένως, τα θετικά μέτρα έχουν στόχο πάντοτε να αποκαταστήσουν τις διαφοροποιημένες αφετηρίες, δηλαδή ανισότητες, υπό τις οποίες τα άτομα συγκεκριμένης φυλετικής ή εθνοτικής ομάδας απολαμβάνουν ανθρώπινα δικαιώματα, όπως π.χ. το δικαίωμα στην εκπαίδευση, υπό τον όρο της προσωρινότητας, που σημαίνει τακτικό έλεγχο απο τον νομοθέτη κατά πόσον επιτεύχθηκε ο στόχος ή όχι. Έτσι, μια βαθμολογική πριμοδότηση για την εισοδο των Ρομά στα πανεπιστήμια είναι π.χ. ένα θετικό μέτρο που συνδέεται με την άρση των ανισοτήτων που υπάρχουν στην πράξη, αλλά αυτό το μέτρο δεν πρέπει να είναι μόνιμο για να μην καταστεί "προνόμιο", αντί για επιτρεπτή θετική διάκριση και ο νομοθέτης πρέπει να το επανεξετάζει σε σχέση με την επίτευξη των στόχων του. 

Θα μπορούσε να αποτελέσει η παραπάνω παράγραφος την νόμιμη βάση ενός επιδόματος μόνο τα παιδιά που γεννούν οι Ελληνίδες και οι Έλληνες; Με βάση τον διαχωρισμό του Συντάγματος ανάμεσα σε ατομικά και σε κοινωνικά δικαιώματα, το επίδομα είναι μια μορφή προστασίας του κοινωνικού δικαιώματος. Η παρ.  4 αναφέρεται σε ανθρώπινα δικαιώματα ή θεμελιώδεις ελευθερίες, κατηγορία στην οποία δεν μπορεί να ενταχθεί ένα κοινωνικό επίδομα. Επομένως, η παρ. 4 δεν θα μπορούσε να αποτελέσει επαρκή νομοθετική βάση που θα δικαιολογούσε μια εξαίρεση από την αρχή της ισότητας. 

Στο άρθρο 2 της Σύμβασης για την κατάργηση των φυλετικών διακρίσεων προβλέπει τα εξής στην παρ. 1:

"Τα Κράτη μέλη καταδικάζουσι την φυλετικήν διάκρισιν και αναλαμβάνουσι την υποχρέωσιν όπως ακολουθήσωσι, δια παντός καταλλήλου μέσου και άνευ χρονοτριβής, πολιτικήν τείνουσαν εις την εξάλειψιν πάσης μορφής φυλετικής διακρίσεως και όπως ευνοήσωσι την μεταξύ πασών των φυλών συνεννόησιν και προς τον σκοπόν τούτον:

α) έκαστον Κράτος μέλος αναλαμβάνει την υποχρέωσιν όπως μη προβή εις οιανδήποτε πράξιν ή ενέργειαν φυλετικής διακρίσεως έναντι προσώπων, ομάδων προσώπων ή ιδρυμάτων και όπως φροντίση ίνα πάσαι αι δημόσιαι Αρχαί και τα δημόσια ιδρύματα, εθνικά και τοπικά, ενεργώσι συμφώνως προς την υποχρέωσιν ταύτην,


β) έκαστον Κράτος μέλος αναλαμβάνει την υποχρέωσιν όπως μη ενθαρρύνη, προστατεύη ή υποθάλπτη φυλετικήν διάκρισιν διενεργουμένην υφ' οιουδήποτε προσώπου ή οργανώσεως,


γ) έκαστον Κράτος μέλος οφείλει να προβή εις την λήψιν δραστικών μέτρων προς αναθε- ώρησιν κυβερνητικής, εθνικής και τοπικής πολιτικής και προς τροποποίησιν, κατάργησιν ή ακύρωσιν παντός νόμου ή διατάξεως κανονισμού αποσκοπούντων εις την δημιουργίαν φυλετικής διακρίσεως ή την διαιώνισιν ταύτης εκεί ένθα υπάρχει,


δ) έκαστον Κράτος μέλος οφείλει όπως, δια παντός καταλλήλου μέσου, περιλαμβανομένων εάν αι περιστάσεις ήθελον απαιτήσει τούτο και νομοθετικών μέτρων, απαγορεύση και δώση τέλος εις φυλετικήν διάκρισιν ενεργουμένην υπό προσώπων, ομάδων ή οργανώσεων,


ε) έκαστον Κράτος μέλος αναλαμβάνει την υποχρέωσιν όπως ενδεχομένως ενθαρρύνη τας οργανώσεις και τα ολοκληρωτικά πολυφυλετικά κινήματα και τα άλλα κατάλληλα μέσα προς κατάργησιν των μεταξύ των φυλών φραγμών και όπως αποθαρρύνη πάν ό,τι τείνη εις την ενίσχυσιν της φυλετικής διαιρέσεως."


Στην παρ. 2 έχουμε άλλη μια πρόβλεψη για την εξαίρεση των θετικών διακρίσεων, πάλι με αναφορά όμως στα ανθρώπινα δικαιώματα και τις θεμελιώδεις ελευθερίες:


" Τα Κράτη μέλη θέλουσι προβή, εφόσον τούτο ήθελεν απαιτηθή εκ των περιστάσεων, εις κοινωνικόν, οικονομικόν, μορφωτικόν και άλλους τομείς, εις την λήψιν ειδικών και συγκεκριμένων μέτρων προς εξασφάλισιν επαρκούς αναπτύξεως και προστασίας ενιαίων φυλετικών ομάδων ή ατόμων ανηκόντων εις αυτάς, προς τον σκοπόν εξασφαλίσεως υπέρ αυτών πλήρους και ίσης απολαύσεως των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και θεμελιωδών ελευθεριών. Τα μέτρα ταύτα εν ουδεμία περιπτώσει θα συνεπάγωνται την διατήρησιν ανίσων ή χωριστών δικαιωμάτων δια τας διαφόρους φυλετικάς ομάδας εφόσον ήθελον επιτευχθή οι αντικειμενικοί σκοποί δι' ούς ταύτα ελήφθησαν."


Ως εκ τούτου, το Κράτος μπορεί να χρηματοδοτεί τις γεννήσεις των οικογενειών των ημεδαπών πολιτών του, στο πλαίσιο του κοινωνικού δικαιώματος του άρθρου 21 του Συντάγματος, ως θεμέλιο της συντήρησης και της προαγωγής του Έθνους. Μπορεί επίσης στο πλαίσιο αυτής της οικονομικής ενίσχυσης να εφαρμόσει ειδικά οικονομικοκοινωνικά κριτήρια π.χ. εισοδηματικά, για τις ωφελούμενες ημεδαπές οικογένειες. Τίποτε από αυτά δεν αποτελεί ρατσιστική νομοθέτηση.


Το Κράτος δεν μπορεί όμως μεταξύ των κριτηρίων που θα θέσει για την ενίσχυση των γεννήσεων να θέσει ως κριτήριο και την φυλετική ή εθνολογική ταυτότητα των Ελλήνων πολιτών, εξαιρώντας κατηγορίες με βάσει αυτά τα χαρακτηριστικά τους. Μια τέτοια εξαίρεση δεν θα αποτελούσε ένα θετικό μέτρο που επιτρέπεται από την Σύμβαση για την κατάργηση των φυλετικών διακρίσεων, διότι το επίδομα γεννήσεων δεν αποτελεί πτυχή ενάσκησης ανθρώπινου δικαιώματος ή θεμελιώδους ελευθερίας, αλλά μορφή προστασίας κοινωνικού δικαιώματος που δεν καλύπτεται από τις εξαιρέσεις της Σύμβασης. Ως εκ τούτου μια τέτοια διάκριση μεταξύ των ημεδαπών πολιτών θα συνιστούσε παραβίαση της Σύμβασης, αφού θα αποτελούσε προτίμηση επί της φυλής ή του χρώματος ή της εθνολογικής προέλευσης και συνεπώς θα ήταν μια απαγορευμένη φυλετική διάκριση. 

Ένα ερώτημα ακόμη είναι κατά πόσον αποτελεί διάκριση η αναγνώριση του επιδόματος μόνο για Έλληνες πολίτες που γεννιούνται εντός της Ελλάδας. Αυτό το μέτρο θα εξαιρούσε τα παιδιά που γεννιούνται από Έλληνες γονείς, αλλά στο εξωτερικό. Αυτό αναγράφεται επί λέξει στο πρόγραμμα της Νέας Δημοκρατίας (βλ. εδώ, σελ. 6):

"Καθιερώνουμε επίδομα 2.000 ευρώ για κάθε παιδί που γεννιέται."

Ωστόσο, η διατύπωση στην ιστοσελίδα της ΝΔ γίνεται κάπως πιο ειδική:

"Καθιερώνουμε επίδομα 2.000 ευρώ για κάθε παιδί που γεννιέται στην Ελλάδα". 

Η συνταγματική κατοχύρωση του άρθρου 21 αναφέρεται στην προστασία της οικογένειας ως θεμέλιο της συντήρησης και της προαγωγής του Έθνους. Στην έννοια του Έθνους περιλαμβάνονται όχι αναγκαστικά μόνο οι ημεδαποί που ζουν εντός της Ελληνικής Επικράτειας. Κατά μία έννοια δεν ανήκουν μόνο όσοι έχουν την Ελληνική ιθαγένεια, αλλά θα μπορούσαν να είναι και τα μέλη της Ελληνικής διασποράς στο εξωτερικό: κι αυτοί ανήκουν στο Ελληνικό έθνος. Συνεπώς, η συντήρηση και προαγωγή του Έθνους δεν μπορεί να αφορά μόνο τους Έλληνες πολίτες που ζουν στην Ελλαδα, οπότε μια εξαίρεση από το επίδομα των Ελλήνων που ζουν εκτός Ελλάδας φαίνεται να προσκρούει στο άρθρο 21 του Συντάγματος.

Η ρύθμιση φαίνεται προβληματική και υπό τις διατάξεις και τους όρους της Συμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Το άρθρο 2 της Σύμβασης αυτής αναγράφει:

"Τα Συμβαλλόμενα Κράτη υποχρεούνται να σέβονται τα δικαιώματα που αναφέρονται στην παρούσα Σύμβαση και να τα εγγυώνται σε κάθε παιδί που υπάγεται στην δικαιοδοσία τους, χωρίς καμία διάκριση φυλής, χρώματος, φύλου, γλώσσας, θρησκείας, πολιτικών ή άλλων πεποιθήσεων του παιδιού ή των γονέων του ή των νομίμων εκπροσώπων του ή της εθνικής, εθνοτικής ή κοινωνικής καταγωγής τους, της περιουσιακής τους κατάστασης, της ανικανότητάς τους, της γέννησής τους ή οποιασδήποτε άλλης κατάστασης". 

Βλέπουμε δηλαδή ότι ως κριτήριο αθέμιτης διάκρισης η Σύμβαση για τα δικαιώματα του παιδιού θέτει, εκτός όλων των γνωστών φυλετικών κτλ λόγων, ακόμη και την γέννηση. Εάν ένα παιδί ή οι γονείς του στερηθεί δικαιώματα λόγω του ότι δεν γεννήθηκε στην Ελλάδα, αλλά γεννήθηκε στο εξωτερικό, ενώ είναι Έλληνες, τότε θα υπάρχει μια διάκριση λόγω γέννησης! Αυτή η διάκριση, εφόσον συνδεθεί με κάποιο από τα άλλα δικαιώματα της Συμβασης, θα είναι βεβαίως παραβίαση διεθνούς υποχρέωσης της χώρας. 

Σημειωτέον ότι κατά το άρθρο 4, η Σύμβαση για τα δικαιώματα του παιδιού αφορά όχι μόνο ατομικά, αλλά και κοινωνικά δικαιώματα, όπως το δικαίωμα του άρθρου 21 του Συντάγματος.  Στο άρθρο 26 αναγνωρίζεται το δικαίωμα στην κοινωνική πρόνοια και στα επιδόματα που αυτή συνεπάγεται, σε συνάρτηση βέβαια με τους πόρους και την κατάσταση του παιδιού, οπότε το επίδομα ενίσχυσης γέννησης πρέπει να θεωρηθεί καλυπτόμενο από τα δικαιώματα της Σύμβασης. Επίσης, στο άρθρο 27 παρ. 3, η Σύμβαση γίνεται ιδιαιτέρως συγκεκριμένη: "Τα Συμβαλλόμενα κράτη υιοθετούν τα κατάλληλα μέτρα, σύμφωνα με τις εθνικές τους συνθήκες και στο μέτρο των δυνατότητων τους, για να βοηθήσουν τους γονείς και τα άλλα πρόσωπα που είναι υπεύθυνα για το παιδί, να εφαρμόσουν το δικαίωμα αυτό και να προσφέρουν, σε περίπτωση ανάγκης, υλική βοήθεια και προγράμματα υποστήριξης, κυρίως σε σχέση με τη διατροφή, τον ρουχισμό και την κατοικία." Συνεπώς, η διάκριση ανάμεσα σε παιδιά που γεννιούνται στην ημεδαπή ή στην αλλοδαπή απο Έλληνες γονείς φαίνεται να προσκρούει στα παραπάνω άρθρα της Σύμβασης για τα δικαιώματα του παιδιού.



Σάββατο, Ιουνίου 22, 2019

Πακέτο - προσφορά GDPR για ενημερωτικές ιστοσελιδες

Οι ενημερωτικές ιστοσελίδες επεξεργάζονται δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα τόσο των χρηστών του διαδικτύου που τις παρακολουθούν, όσο και των προσώπων στα οποία αναφέρονται ειδησεογραφικά, αλλά και των συνεργατών τους συντακτών - εργαζομένων και ενδεχομένως και προμηθευτών τους. Είναι λοιπόν "υπεύθυνοι επεξεργασίας" προσωπικών δεδομένων και πρέπει να τηρούν τον GDPR. Σύμφωνα με τον GDPR, ο υπεύθυνος επεξεργασίας πρέπει να έχει στο αρχείο του ανά πάσα στιγμή τα παρακάτω έγγραφα.

1. Αρχείο δραστηριοτήτων επεξεργασίας

Το άρθρο 30 του GDPR επιβάλλει σε κάθε υπεύθυνο επεξεργασίας να έχει χαρτογραφήσει τις κατηγορίες επεξεργασιών δεδομένων στις οποίες προβαίνει και να έχει καταρτήσει ένα "αρχείο δραστηριοτήτων επεξεργασίας" που πρέπει να τηρεί ανά πάσα στιγμή.

2. Συγκαταθέσεις υποκειμένων

Το άρθρο 7 του GDPR επιβάλλει σε κάθε υπεύθυνο να έχει στο αρχείο του όλες τις συγκαταθέσεις υποκειμένων δεδομένων που έχει λάβει για να επεξεργάζεται στοιχεία του, όπως π.χ. τις ηλεκτρονικές διευθύνσεις (e-mail) που αποστέλλει ένα newsletter. Η διαφορά με τον GDPR είναι ότι για να είναι έγκυρη η συγκατάθεση, πρέπει προηγουμένως να έχει ενημερωθεί το υποκείμενο με τα στοιχεία του άρθρου 13, οπότε οι συγκαταθέσεις που έχουν ληφθεί πριν τις 25.5.2018 δεν ισχύουν. 

3. Ενημέρωση υποκειμένων δεδομένων στους Όρους Χρήσης

Οι Όροι Χρήσης της ιστοσελίδας πρέπει να επικαιροποιηθούν ώστε να παρέχουν νόμιμη ενημέρωση σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 13, 14 κ.τ.λ. του GDPR.

4. Έλεγχος και επικαιροποίηση συμβάσεων με συνεργάτες και προμηθευτές

Εάν η φιλοξενία της ιστοσελίδας ή η αποθήκευση δεδομένων της έχουν ανατεθεί σε τρίτους φορείς, αυτοί οι τρίτοι φορείς είναι “εκτελούντες την επεξεργασία”. Η διαρρύθμιση της ευθύνης ανάμεσα σε εκτελούντες και κατόχους ιστοσελίδων πρέπει να διέπεται από σύμβαση κατα το άρθρο 28 του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων. 

Εφόσον με την ιστοσελίδα συνεργάζονται συντάκτες, θα πρέπει να υπογράψουν σχετική ρήτρα τήρησης των διατάξεων για την προστασία προσωπικών δεδομένων, καθώς και ότι έχουν ενημερωθεί για την τυχόν επεξεργασια των δικών τους προσωπικών δεδομένων.

5. Υπηρεσίες DPO 

Η επεξεργασία δεδομένων σε κλίμακα που ξεπερνά το τοπικό επίπεδο και εκτείνεται σε περιφερειακό, εθνικό και υπερεθνικό επίπεδο επιβάλλει τον ορισμό ενός προσώπου ως Υπεύθυνου Προστασίας Δεδομένων, ως πρόσωπο επικοινωνίας για θέματα GDPR με τους τυχόν θιγόμενους και με την Αρχή. Ο DPO πρέπει να οριστεί εγγράφως με απόφαση του φορέα. Ο DPO παρέχει συμβουλές για την συμμόρφωση του φορέα με τις διατάξεις και τα στοιχεία επικοινωνίας του πρέπει να είναι αναρτημένα στην ιστοσελίδα. Με την παρούσα προσφορά παρέχονται υπηρεσίες DPO για 12 μήνες, με δυνατότητα ανανέωσης κατόπιν νεότερης συμφωνίας.

Το κόστος για τα ανωτέρω ανέρχεται στα 310 ευρώ

Παρασκευή, Ιουνίου 21, 2019

GDPR συμμόρφωση και πολιτική επικοινωνία υποψηφίων με ψηφοφόρους

Η άμεση πολιτική επικοινωνία με τους ψηφοφόρους αποτελεί ένα άκρως διαδεδομένο φαινόμενο, αναπόσπαστο στοιχείο της προεκλογικής περιόδου. Στις περιπτώσεις που αυτή η επικοινωνία γίνεται με χρήση των προσωπικών δεδομένων των ψηφοφόρων, όπως είναι η χρήση των αριθμών των κινητών τηλεφώνων τους, η χρηση των διευθύνσεων των ηλεκτρονικών ταχυδρομείων τους, αλλά και η χρήση των ταχυδρομικών διευθύνσεών τους, υπάρχουν συγκεκριμένοι κανόνες που πρέπει να ακολουθούνται.

Aρχικά, πρέπει να σημειώσουμε ότι όλοι οι κανόνες που ισχύουν για το direct marketing, δηλαδή για την εμπορική προώθηση προϊόντων ή αγαθών ισχύουν και για το πολιτικό marketing, όπως έχει ήδη κριθεί και από τα βρετανικά δικαστήρια. Είναι κοινό μυστικό εξάλλου ότι τα SMS δεν τα στέλνει ένα προς ένα ο ίδιος ο υποψήφιος ή το γραφείο του, αλλά, στις περισσότερες των περιπτώσεων, είναι μια αγορασμένη από αυτόν υπηρεσία, την οποία φέρει εις πέρας ένα γραφείο σχεδιασμού πολιτικής επικοινωνίας. Επομένως, η επικοινωνία που επιδιώκει ο υποψήφιος για να προωθήσει την υποψηφιότητά του είναι direct marketing παρόλο που συνδέεται με μια πολιτειακή διαδικασία, όπως οι εκλογές για την ανάδειξη των μελών του κοινοβουλίου.

Τι είπε η Ε.Ε. για την εφαρμογή του GDPR στις πολιτικές καμπάνιες;

Πολύ πρόσφατα, στις 13.3.2019 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Προστασίας Δεδομένων δημοσίευσε την Δήλωση 2/2019 σχετικά με την χρήση δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα κατά την διάρκεια πολιτικών εκστρατειών (βλ. εδώ). Το Ε.Σ.Π.Δ. είναι η πλατφόρμα εκπροσώπων των αρχών προστασίας δεδομένων της Ε.Ε. που ιδρύθηκε με τον GDPR. Η πρώτη επισήμανση του Ε.Σ.Π.Δ. είναι ότι τα προσωπικά δεδομένα που αποκαλύπτουν πολιτικές πεποιθήσεις (π.χ. το μητρώο μελών ενός κόμματος) είναι ειδική κατηγορία δεδομένων ("ευαίσθητα δεδομένα"), επομένως για την χρήση του από μεμονωμένους υποψήφιους χρειάζεται ρητή συγκατάθεση των ατόμων. Δεν είναι το ίδιο με προσωπικά δεδομένα του γενικού πληθυσμού ή του πληθυσμού μιας εκλογικής περιφέρειας, τα οποία δεν συνδέονται με συγκεκριμένες πολιτικές πεποιθήσεις μεν, είναι όμως κι αυτά προσωπικά δεδομένα και η χρήση τους πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τον GDPR.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η σχετική οδηγία 1/2010 της Αρχής Προστασίας Δεδομένων για την επεξεργασία δεδομένων στο πλαίσιο της πολιτικής επικοινωνίας δεν είναι επικαιροποιημένη με τις τροποποιήσεις του θεσμικού πλαισίου των τηλεπικοινωνιών που έγιναν το 2009 από την Ε.Ε., ούτε φυσικά με τον GDPR.

Ποιός έχει την ευθύνη για τα προσωπικά δεδομένα;

Επομένως, πρακτικά, οι υποψήφιοι είναι "υπεύθυνοι επεξεργασίας", εφόσον έχουν οι ίδιοι καθορίσει τον σκοπό και τον τρόπο της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα κατά το άρθρο 24 του GDPR. Εάν έχουν αναθέσει την επεξεργασία αυτή σε μια εταιρία επικοινωνίας, τότε αυτή η εταιρία είναι ο "εκτελών την επεξεργασία" κατά το άρθρο 28 GDPR. Εάν ο υποψήφιος δεν έχει δώσει σαφείς κατευθύνσεις για την επεξεργασία των δεδομένων και έχει αφήσει εν λευκώ την πολιτική επικοινωνία του σε μια εταιρία, η οποία αποφασίζει από μόνη της ποιες επεξεργασίες δεδομένων θα εκτελέσει, τότε η εταιρία αυτή είναι ο "υπεύθυνος επεξεργασίας"! Αν αυτή η εταιρία αναθέσει σε άλλη εταιρία το σκέλος της αποστολής των μηνυμάτων, ταχυδρομείου, sms κ.τ.λ., τότε η άλλη εταιρία ειναι ο "εκτελών την επεξεργασία". Εάν ο υποψήφιος συναποφασίζει μέσα ή και σκοπούς επεξεργαίας με την συμβουλευτική εταιρία, τότε είναι "από κοινού υπεύθυνοι επεξεργασίας", κατά την έννοια του άρθρου 26 GDPR.

Υπογράψτε σαφή συμφωνία για την ευθύνη!

Αυτές οι κατηγοριοποιήσες σημαίνουν ότι πρέπει εκ των προτέρων να καθοριστεί με γραπτή συμφωνία μεταξύ του υποψηφίου και της συμβουλευτικής εταιρίας ή της εταιρίας επικοινωνίας και του τρίτου υπεργολάβου ποιος είναι ο υπεύθυνος επεξεργασίας και ποιος είναι ο εκτελών την επεξεργασία. Αυτό επιβάλλει ουσιαστικά και το αρθρο 28 του GDPR.  Σε κάθε περίπτωση, οι θιγόμενοι έχουν κάθε δικαίωμα να στραφούν ατομικά εναντίον του υποψήφιου κι εκείνος θα πρέπει να αποδείξει δικαστικά αν ήταν υπεύθυνος επεξεργασίας ο ίδιος ή η εταιρία που προέβη σε χρήση των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα!

Καταρτίστε το αρχείο δραστηριοτήτων επεξεργασίας!

Η πρώτη από τις νέες διοικητικές υποχρεώσεις που έχει κάθε υπεύθυνος επεξεργασίας είναι να τηρεί αρχείο δραστηριοτήτων επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, όπως ορίζει το άρθρο 30 GDPR.  Σε περίπτωση δηλαδή ενός ελέγχου, το πρώτο που θα ζητηθεί από έναν υποψήφιο ή από μια εταιρία που αποστέλλει μηνύματα για λογαριασμό ενός υποψηφίου θα είναι το "αρχείο δραστηριοτήτων επεξεργασίας". Η σύνταξη του αρχείου με τα στοιχεία του άρθρου 30 είναι ένα μέρος μόνο από τα βήματα της διαδικασίας συμμόρφωσης ενός υπεύθυνου επεξεργασίας με τον GDPR.

Χρειάζεται ρητή συγκατάθεση;

Στην συμβατική, ταχυδρομική επικοινωνία αποστολής φυλλαδίων σε ταχυδρομικές διευθύνσεις που έχουν αντληθεί από δημόσια προσβάσιμες πηγές, ο κανόνας είναι ότι δεν χρειάζεται η προηγούμενη συγκατάθεση του υποκειμένου των δεδομένων, αλλά ο υπεύθυνος επεξεργασίας δεν θα πρέπει να χρησιμοποιεί δεδομένα των προσώπων που έχουν περιληφθεί στο μητρώο του άρθρου 13 παρ. 3 του Ν.2472/1997, το οποίο είναι δημόσιο και από το οποίο πρέπει να διαγράφει τα προσωπικά δεδομένα εκείνων που δεν επιθυμούν να τους αποστέλλονται στην ταχυδρομική τους διεύθυνση προσωπικά δεδομένα.

Στην τηλεφωνική και ηλεκτρονική - διαδικτυακή επικοινωνία όμως, τα πράγματα είναι ελαφρώς διαφοροποιημένα:
α) αυτόματες κλήσεις με οποιοδήποτε μέσω ηλεκτρονικής επικοινωνίας χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση (π.χ. μαζικό sms): απαγορεύονται αν δεν έχει δώσει προηγουμένως την συγκατάθεσή του ο συνδρομητής.
β) κλήση με ανθρώπινη παρέμβαση (π.χ. τηλεφώνημα από συνεργάτη υποψηφίου): επιτρέπεται εκτός εάν ο συνδρομητής έχει ζητήσει να περιληφθεί στο μητρώο του άρθρου 11 του Ν.3741/2006
γ) στοιχεία επαφής ηλεκτρονικού ταχυδρομείου (προς το οποίο έχει εξομοιωθεί και το sms) που αποκτήθηκαν νόμιμα από προηγούμενη συναλλαγή με τον ψηφοφόρο επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται χωρίς συγκατάθεση.

Η διαδικασία της λήψης συγκατάθεσης, όπου χρειάζεται, είναι επίσης νομικά καθορισμένη ως προς το περιεχόμενο και τα χαρακτηριστικά της συγκατάθεσης από το άρθρο 7 του GDPR

Σε όλες τις περιπτώσεις όμως πρέπει να δίνεται η δυνατότητα διαγραφής!

Χρειάζεται προηγούμενη ενημέρωση;

Δεν νοείται "συγκατάθεση" πλέον, εάν το υποκείμενο των δεδομένων δεν έχει ενημερωθεί κατά τα άρθρο 13 ή 14 GDPR, ανάλογα με την περίπτωση άντλησης των δεδομένων του! Αυτή είναι η μεγάλη παγίδα για τα στοιχεία ψηφοφόρων που έχουν αποκτήθεί ακόμη και με νόμιμες διαδικασίες πριν τις 25.5.2018, δηλαδή πριν την θέση σε εφαρμογή του GDPR.
Το θέμα της ενημέρωσης των υποκειμένων των δεδομένων είναι επίσης ένα ζήτημα με πολλές διαστάσεις και στο οποίο μπορούν να δοθούν πολλές λύσεις.

Δηλαδή ακόμη και στις περιπτώσεις που δεν χρειάζεται ρητή συγκατάθεση, ο υπεύθυνος επεξεργασίας πρέπει να έχει τηρήσει την υποχρέωση προηγούμενης ενημέρωσης γιατί διαφορετικά υποπίπτει σε παράβαση του GDPR.

Οι αποζημιώσεις

Για τις περιπτώσεις παράνομης χρήσης προσωπικών δεδομένων στο πλαίσιο της συμβατικής αποστολής προεκλογικού υλικού μέσω ταχυδρομείου, η αποζημίωση που προβλέπεται σε περίπτωση ηθικής βλάβης του υποκειμένου των δεδομένων ορίζεται στο άρθρο 23 του Ν.2472 (6.000 ευρώ, αλλά ορισμένα δικαστήρια έχουν επιβάλει και κατώτερες).

Για τις περιπτώσεις παραβίασης μέσω ηλεκτρονικών επικοινωνιών, η αποζημίωση ορίζεται στις 10.000 ευρώ από το άρθρο 14 του Ν.3471/2006.

Το κόστος της δικαστικής διαδικασίας στον πρώτο βαθμό (ειρηνοδικείο) για μια τέτοια αποζημίωση ανέρχεται στο ποσό των 450 ευρώ (γραμμάτια ΔΣΑ, επίδοση αγωγής και δικαστικό ένσημο).



Η Ολομέλεια ΣτΕ για τα θρησκευτικά και το νέο μάθημα ηθικής!

Οι σημερινές αποφάσεις της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας για το μάθημα των θρησκευτικών και για την αναγραφή του θρησκεύματος ...