Καταδίκη συγγραφέα - δημοσιογράφου για συκοφαντικές αναρτήσεις του σε βάρος της Ρένας Δούρου

 Με την απόφαση 1394/2026 του Μονομελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών καταδικάστηκε  συγγραφέας - δημοσιογράφος για αναρτήσεις του στο FACEBOOK αμέσως μετά την εθνική τραγωδία στο Μάτι το 2018, κείμενα που κρίθηκαν συκοφαντικά από το δικαστήριο. Η πρωτόδικη καταδίκη είναι 8 μηνών και η χρηματική ποινή 100 ημερήσιων μονάδων προς 10 ευρώ ημερησίως με τριετή αναστολή. 

Την Ρένα Δούρου εκπροσώπησα στο δικαστήριο μαζί με τον συνάδελφο Γιάννη Απατσίδη και έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον η ίδια η αιτιολογία της απόφασης, καθώς φωτίζονται οι δράσεις της Περιφερειάρχη εκείνη την δύσκολη εποχή. Η απόφαση απαγγέλθηκε στο ακροατήριο τον Απρίλιο του 2026, αλλά το πλήρες κείμενό της καθαρογράφηκε τώρα και είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον όσον αφορά την γνώση που έχει ένας δημοσιογράφος ως προς το αληθές ή ψευδές των γεγονότων που γράψει στα social media για ένα δημόσιο πρόσωπο. 

 Αφού πρώτα η απόφαση παραθέτει τις επίμαχες αναρτήσεις, το Δικαστήριο έκρινε τα εξής (υπογραμμίσεις δικές μου): 

 "Ειδικότερα, οι ως άνω αναρτήσεις αφορούσαν επικαλούμενες πράξεις ή και τυχόν παραλείψεις της εγκαλούσας Ρένας Δούρου με την ιδιότητά της ως Περιφερειάρχη Αττικής το επίδικο χρονικό διάστημα και πλέον συγκεκριμένα ο κατηγορούμενος την παρουσιάζει ως ένα δημόσιο πρόσωπο, το οποοίο ενώ κατέχει την ανωτέρω πολιτική θέση μετά την φονική πυρκαγιά στο Μάτι επέλεξε να συνεχίσει τις θερινές της διακοπές και ότι ασκώντας πλημμελώς τα καθήκοντά της έχει οδηγηθεί ήδη στις δικαστικές φυλακές, λόγω τέλεσης ποινικών αδικημάτων συναφών με πράξεις / παραλείψεις της κατά τη φονική πυρκαγιά. Ωστόσο, το αληθές ήταν ότι η εγκαλούσα ασκούσε της αρμοδιότητές της ως Περιφερειάρχης Αττικής και βρισκόταν από την πρώτη στιγμή στον τόπο της τραγωδίας ενώ και τις ακόλουθες μέρες πραγματοποιούσε συναντήσεις με αρμόδιους φορείς για την αντιμετώπιση και διαχείριση των ζητημάτων που είχαν ανακύψει. Μάλιστα υπήρχε ευρεία ενημέρωση από την Περιφέρεια Αττικής, όπως προκύπτει απο τα προσκομιζόμενα δελτία τύπου με ημερομηνίες 24, 25, 26, 27, 28 Ιουλίου 2018 και 1, 3, 4, 8, 10, 13 Αυγούστου 2018 τα οποία η Περιφέρεια εξέδιδε με σκοπό την ενημέρωση των πολιτών αλλά και των αρμόδιων φορέων αναφορικά με τις δράσεις της για τις καταστροφικές πυρκαγιές στο Μάτι. Παράλληλα, αποδείχθηκε ότι στις 4 Αυγούστου 2018 η εγκαλούσα Περιφερειάρχης παραχώρησε συνέντευξη σε πανελλαδικής εμβέλειας εφημερίδα "Εφημερίδα των Συντακτών", όπου παρουσίασε - μεταξύ άλλων - το χρονικό διαχείρισης της ως άνω τραγωδίας επισημαίνοντας χαρακτηριστικά ότι "η δουλειά της Τοπικής Αυτοδιοίκησης δεν είναι να πιάσουν περιφερειάρχες και δήμαρχοι στασίδι στα τηλεπαράθυρα. Εμείς, δήμαρχοι και περιφερειάρχες είμαστε, ή, ακριβέστερα, οφείλουμε να είμαστε οι "εργάτες του κράτους" στο πλευρό των πολιτών". Εκ των άνω αποδεικνύεται ότι η εγκαλούσα καθ' όλο το ανωτέρω χρονικό διάστημα ήταν παρούσα στον τόπο της τραγωδίας, είχε αλλεπάλληλες συναντήσεις με αρμόδιους φορείς για την αντιμετώπιση της ως άνω κατάστασης, η δε περιφέρεια προέβαινε στην έκδοση δελτίων τύπου καθημερινά προς ενημέρωση όλων των αρμόδιδων φορέων αλλά και των πολιτών ενώ η εγκαλούσα παραχώρησε και την ανωτέρω συνέντευξη στην πανελλαδικής εμβέλειας εφημερίδα "Εφημερίδα των Συντακτών" η οποία σαφώς και αναμεταδόθηκε από πλείστα μέσα ενημέρωσης, ενόψει και του αυξημένου ενδιαφέροντος των πολιτών για το επίδικο ζήτημα το ως άνω χρονικό διάστημα, γεγονός για το οποιο είχε σαφώς λάβει γνώση και ο κατηγορούμενος, ο οποίος, όπως αναφέρθηκε είναι δημοσιογράφος. Το γεγονός ότι η εγκαλούσα δεν έβγαινε σε τηλεοπτικά παράθυρα το επίδικο χρονικό διάστημα για να τοποθετηθεί για το ως άνω ζήτημα αφενός μεν ήταν επιλογή της, καθώς, όπως προαναφέρθηκε ανωτέρω, προέβαινε στην έκδοση καθημερινών δελτίων τύπου προς ενημέρωση των πολιτών, αφετέρου ουδόλως δικαιολογεί την δημοσίευση των ως άνω αναρτήσεων στις οποίες παρουσιάζεται η εγκαλούσα ως ευρισκόμενη σε θερινές διακοπές και ακολούθως ως ήδη έγκλειστη στις φυλακές με έτερους κρατούμενους λόγω τέλεσης ποινικών αδικημάτων που άπτονται της πλημμελούς εκτέλεσης καθηκόντων της κατά τη φονική πυρκαγιά στο Μάτι. Ο κατηγορούμενος, μάλιστα, όπως προέκυψε από την αποδεικτική διαδικασία πρόκειται για έναν αξιόλογο δημοσιογράφο και συγγραφέα παιδικών βιβλίων, ο οποίος, λόγω και της ευρείας δημοσιογραφικής κάλυψης που έλαβε το γεγονός της φονικής πυρκαγιάς σαφώς και γνώριζε ή σε κάθε περίπτωση όφειλε να γνωρίζει ότι όσα ανέφερε και μάλιστα επανειλημμένα ήτοι σε καθημερινή βάση είναι ψευδή και τα παρουσίαζε ως αληθή εν γνώσει του ψεύδους αυτών, με σκοπό να βλάψει την τιμή και την υπόληψη της εγκαλούσας, παρουσιάζοντας την ως μια περιφερειάρχη αδιάφορη, η οποία συνεχίζει τις θερινές διακοπές της παρά το τραγικό συμβάν και έτι περαιτέρω ότι λόγω της πλημμελούς άσκησης των καθηκόντων της, ότι βρίσκεται ήδη έγκλειστη στις φυλακές. Μάλιστα, από την προσεκτική επισκόπηση των ως άνω αναρτήσεων προκύπτει ότι ο κατηγορούμενος αφενός μεν προβαίνει σε σχεδόν καθημερινές αναρτήσεις (03-08-2018, 06-08-2018, 07-08-2018, 08-08-2018, 09-08-2018, 11-08-2018), αφετέρου δε προβαίνει σε επισήμανση (tagging) του ονόματός τη εγκαλούσας, ώστε όποιος χρήστης του διαδικτύου το ενεργοποιεί να οδηγείται στον προσωπικό λογαριασμό της εγκαλούσας στο facebook. Δέον μάλιστα να επισημανθεί ότι ο αριθμός των ατόμων που ακολουθούν τον λογαριασμό του κατηγορουμένου στο facebook είναι πολυάριθμος, όπως ανέφερε χαρακτηριστικά η μάρτυρας κατηγορίας ανέρχονται σε μερικές χιλιάδες (14.000 - 15.000), πέραν δε του αριθμού των χρηστών που αντέδρασαν στις ως άνω αναρτήσεις. Εξάλλου από το ύφος και το περιεχόμενο των αναρτήσεων προκύπτει ότι δίνεται σε αυτές ένα στοιχείο ρεαλισμού, με αναφορά σε γεγονοτα, τα οποία κατά την κρίση του παρόντος Δικαστηρίου είναι αντικειμενικώς πρόσφορα να βλάψουν την τιμή και την υπόληψη της εγκαλούσας, καθόσον υπάρχει υπέρβαση των ορίων της δημόσιας κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης, Από τα ανωτέρω και δη από την συστηματική ανάρτηση σε καθημερινή βάση κειμενων αναφορικά με την εγκαλούσα αλλά και την επίμονη επισήμανση του ονόματος αυτής στις επίδικες αναρτήσεις συνάγεται ότι σκοπός του κατηγορουμένου δεν ήταν η πληροφόρηση και η ενημέρωση του κοινού ούτε η άσκηση κριτικής στην εγκαλούσα για τις πράξεις της ή παραλείψεις της αλλά η προσβολή της τιμής και της υπόληψής της ως πολιτικό πρόσωπο. Εξάλλου δέον να σημειωθεί ότι οι ανωτέρω αναρτήσεις ήταν ικανές και πρόσφορες να βλάψουν την τιμή και την υπόληψη της εγκαλούσας, καθόσον την εμφάνιζαν σαν νένα ανεπαρκές πολιτικό πρόσωπο, το οποίο την ώρα της τραγωδίας επιλέγει τις θερινές του διακοπές αντί να ασκήσει προσηκόντως τα καθήκοντά της, όπως αυτά απορρέουν από το δημόσιο αξίωμά της ενώ έτι περαιτέρω εμφανίζεται ως ήδη ένοχη ποινικών αδικημάτων που συνδέονται με την πυρκαγιά και μετά βεβαιότητας έγκλειστη στις φυλακές, όσα δε ανέφερε η μάρτυρας υπεράσπισης, εξεταζομένη ενόρκως, και δη ότι όσα διαλαμβάνονται στις επίδικες αναρτήσεις ήταν ευφυολογήματα, με μια δόση λογοτεχνικής υπερβολής, με σκοπό την αποσυμφόρηση της θλιβερης κατάστασης, αλυσιτελώς προβάλλονται στην προκειμένη περίπτωση, εόψει των όσων έγιναν δεκτών ανωτέρω. Συνεπώς, με βάση τα εκτεθέντα, όσα διαλαμβάνονται στις ανωτέρω αναρτήσεις είναι ψευδή και δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, ο δε κατηγορούμενος γνώριζε ότι ήταν ψευδή και μπορούσαν να βλάψουν την τιμή και την υπόληψη της εγκαλούσας ενόψει και του αριθμού των ατόμων που τον ακολούθησαν στον λογαριασμό του στο facebook. Ως εκ τούτου, πρέπει να κηρυχθεί ένοχος για την αποδιδόμενη σε αυτόν αξιόποινη πράξη". 

Ο κατηγορούμενος έχει ασκήσει έφεση. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  

Η απόφαση της Αρχής Προστασίας Δεδομένων για το SMS του Υπουργείου Μεταφορών

 

Η απόφαση 17/2026 της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα για το SMS του Υπουργείου Μεταφορών που αφορούσε το τριήμερο της 28ης Οκτωβρίου ουσιαστικά έχει διαπιστώσει π α ρ α β ά σ ε ι ς της νομοθεσίας για την προστασία προσωπικών δεδομένων και απευθύνεται στο Υπουργείο Μεταφορών, ώστε να μην τις επαναλάβει στο μέλλον.

 

Η Αρχή με την απόφαση καλεί το Υπουργείο Μεταφορών:

"α) να ενημερώνει σχετικά τα υποκείμενα των δεδομένων σύμφωνα με τα οριζόμενα στις διατάξεις του άρθρου 14 του ΓΚΠΔ", άρα: διαπίστωσε την παράβαση αυτή για το SMS, καθώς το Υπουργείο Μεταφορών δεν ενημέρωσε κανένα υποκείμενο των δεδομένων πριν στείλει το SMS, προκαλώντας αναστάτωση και όχληση στους αποδέκτες του.

 

Η απόφαση επίσης καλεί το Υπουργείο Μεταφορών:

"β) με την αποστολή του πρώτου ηλεκτρονικού μηνύματος να

παρέχεται η δυνατότητα στα υποκείμενα των δεδομένων που λαμβάνουν τα μηνύματα αυτά της εναντίωσης στη λήψη παρόμοιων μηνυμάτων στο μέλλον", άρα: διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 12 ΓΚΠΔ που ορίζει ότι ο υπεύθυνος επεξεργασίας οφείλει να διευκολύνει την ενάσκηση των δικαιωμάτων όπως του δικαιώματος αντίταξης του άρθρου 21 ΓΚΠΔ, πράγμα το οποίο δεν έγινε με το SMS, διότι δεν υπήρχε καμία διαδικασία "απεγγραφής".

 

και "γ) σε περίπτωση ανάθεσης της αποστολής αυτών σε εκτελούντες την επεξεργασία, i) η ανάθεση αυτή να προβλέπεται σε σύμβαση ή άλλη νομική πράξη που να δεσμεύει στο μέλλον να ενημερώνει τα υποκείμενα των δεδομένων εκ των προτέρων όπως οφείλει δυνάμει του άρθρου 14 ΓΚΠΔ.", άρα: διαπίστωσε ότι κατά παράβαση του άρθρου 28 ΓΚΠΔ οι εταιρίες κινητής τηλεφωνίας δεν είχαν σύμβαση ή άλλη δεσμευτική νομική πράξη που να επιτρέπει την επεξεργασία δεδομένων.

 

Όλα αυτά τα αποσιώπησε βέβαια το Υπουργείο Μεταφορών χτες με τις διαρροές της απόφασης που έκανε σε Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, σε χρόνο κατά τον οποίο διέθετε προνομιακά αυτό αντίγραφο της απόφασης. Η απόφαση σε εμένα ως πληρεξούσιο δεκάδων καταγγελλόντων απεστάλη σήμερα, ώρα 14.10 με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο και με αναφορά από την γραμματεία της Αρχής ότι "εκ παραδρομής" παρέλειψαν να μου την στείλουν χτες. Δεν θα σχολιάσω τίποτε σχετικά με αυτό, απλώς θα αποκαταστήσω με αυτή την ανακοίνωση ότι η απόφαση της Αρχής διαπίστωσε τις παραπάνω παραβάσεις που αποσιωπούνται από τις αναπαραγωγές των ΜΜΕ.

 

Παρακαλώ επίσης όσα ΜΜΕ παρακολουθούν τις ανακοινώσεις μου να συμπεριλάβουν και αυτήν εδώ την ενημέρωση για την αποκατάσταση της αλήθειας, καθώς η Αρχή εξακολουθεί και σήμερα να μην αναρτά την απόφαση στην επίσημη ιστοσελίδα της, παρά την "παραδρομή". 

 

Παρά την διαπίστωση των ανωτέρω παραβάσεων GDPR, η Αρχή έκρινε ότι η αποστολή του SMS είναι νόμιμη (!) κι ότι διενεργήθηκε από το Υπουργείο Μεταφορών "κατ΄ενάσκηση καθήκοντος υπέρ του δημοσίου συμφέροντος". Ενώ βέβαια η αρμοδιότητα ενημέρωσης των πολιτών για την πρόληψη των τροχαίων ατυχημάτων δεν ανήκει στο Υπουργείο Μεταφορών, αλλά στο Αρχηγείο της Ελληνικής Αστυνομίας, στο οποίο έχει ανατεθεί με ειδική διάταξη νόμου του 2025 που ψηφίστηκε 7 μήνες πριν την αποστολή του SMS από το Υπουργείο Μεταφορών. 

 

Ειδικότερα, κατά το άρθρο 21 παρ. 3 περ. δ΄ του ν. 5187/2025, στο Αρχηγείο της Ελληνικής Αστυνομίας λειτουργεί το Τμήμα Ανάλυσης Στοιχείων Οδικής Κυκλοφορίας και Ενημέρωσης Κοινού. Ήδη η ονομασία της συγκεκριμένης οργανικής μονάδας είναι ενδεικτική της ειδικής αρμοδιότητας που ο νομοθέτης θέλησε να αναθέσει στην ΕΛ.ΑΣ.: δεν πρόκειται απλώς για Τμήμα τροχαίας αστυνόμευσης αλλά για οργανική μονάδα η οποία έχει ως αυτοτελές αντικείμενο την «Ενημέρωση Κοινού». Η αρμοδιότητα αυτή εξειδικεύεται περαιτέρω στις υποπεριπτώσεις δβ΄ και δγ΄ της ίδιας διάταξης. Κατά την υποπερ. δβ΄, το Τμήμα είναι αρμόδιο για τον καθορισμό άμεσων, μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων στόχων και για την εκπόνηση σχεδίων για τη μείωση των τροχαίων ατυχημάτων και την ασφαλή κυκλοφορία πεζών και οχημάτων. Αμέσως δε μετά, κατά την υποπερ. δγ΄, του ανατίθεται ειδικώς:

 

«η ενημέρωση του κοινού σε θέματα κυκλοφοριακής αγωγής και πρόληψης ατυχημάτων».

 

Η διάταξη αυτή αποτελεί lex specialis ως προς την οργανική αρμοδιότητα άμεσης ενημέρωσης του κοινού για την πρόληψη των τροχαίων ατυχημάτων. Σημειωτέον ότι ο Ν.5187.2025 που απονέμει αυτή την αρμοδιότητα στο Αρχηγείο της Ελληνικής Αστυνομίας δημοσιεύθηκε στο Φ.Ε.Κ. την 21.3.2025 και επομένως ήταν ήδη σε ισχύ την 24.10.2025 κατά την οποία το Υπουργείο Μεταφορών απέστειλε, αναρμοδίως, το επίδικοSMS στους πολίτες. Ο νομοθέτης είχε ήδη δηλαδή προσδιορίσει όχι απλώς το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη (κι όχι Μεταφορών) ή τον ευρύτερο διοικητικό τομέα που ασχολείται με το ζήτημα, αλλά συγκεκριμένη οργανική μονάδα της Ελληνικής Αστυνομίας στην οποία ανέθεσε ακριβώς την επικοινωνιακή αυτή λειτουργία.

 

Το δε Αρχηγείο της ΕΛ.ΑΣ. "άδειασε" πλήρως το Υπουργείο Μεταφορών, προσκομίζοντας στατιστικά από τα οποία προκύπτει ότι οι νεκροί από ατυχήματα την 28η Οκτ. 2024 δεν ήταν 14 όπως ανέγραφε το επίμαχο SMS, αλλά 10. Επομένως, το Υπουργείο Μεταφορών είναι υπεύθυνο και για παραπληροφόρηση των πολιτών σχετικά με τον ακριβή αριθμό των θανόντων κατά το τριήμερο του 2024.

 

Τίποτε από αυτά δεν αντελήφθη βεβαίως η Αρχή Προστασίας Δεδομένων, η οποία θεώρησε ότι η ενημέρωση του κοινού για την πρόληψη των ατυχημάτων ανήκει στο Υπουργείο Μεταφορών και όχι στο Αρχηγείο της ΕΛ.ΑΣ., αναγνώρισε ουσιαστικά και τις παραβάσεις, αλλά δεν τόλμησε να επιβάλλει πρόστιμο για το θέμα αυτό, γιατί αντί να κρίνει τα δικαιώματα έκρινε την σκοπιμότητα και ότι είναι "καλό" να σου λέει το κράτος "ΑΝ ΑΓΑΠΑΣ ΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΟΥ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ". 

 

Μιλώντας για οικογένεια, η Αρχή την περασμένη εβδομάδα για αντίστοιχες παραβάσεις του άρθρου 28 ΓΚΠΣ επέβαλε πρόστιμο 150.000 ευρώ στο Υπουργείο Οικογένειας για την έλλειψη ενεργής σύμβασης με την ΕΕΤΑΑ Α.Ε. και στην ΕΕΤΑΑ Α.Ε. άλλα 50.000 ευρώ για τον ίδιο επίσης λόγο.

 

Εκ μέρους των προσφευγόντων που εκπροσωπώ ως πληρεξούσιος δικηγόρος, η απόφαση άγεται άμεσα ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας με αίτηση ακύρωσης, καθώς και με προσφυγή στην Επιτροπή της Ευρωπαϊκής Ένωσης για άρνηση εφαρμογής της Οδηγίας 2002/58/ΕΚ που διέπει την επεξεργασία δεδομένων για αποστολή SMS και θα συνεχίσουμε κανονικά την διεκδίκηση των αποζημιώσεων από τα Διοικητικά Δικαστήρια. 

 

Αξίζει να σημειωθεί ότι η Ελλάδα έχει ήδη καταδικαστεί μία φορά για καθυστέρηση ενσωμάτωσης της Οδηγίας 2002/58/ΕΚ από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (τότε Δ.Ε.Κ.) στην υπόθεση C-475/04 με την απόφαση της 1.6.2006!

 

Εμείς θα συνεχίσουμε, μέχρι η χώρα να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις συμμόρφωσής της με το δίκαιο της Ε.Ε. και μέχρι να σεβαστεί τα προσωπικά δεδομένα των πολιτών της. Αλοίμονο αν δεχτούμε κάθε αναρμόδιο Υπουργείο να χρησιμοποιεί προσωπικά δεδομένα των πολιτών για να παριστάνει ότι παράγει "έργο", με τους πόρους των άλλων.

Πρωτοδικείο Λάρισας: η ασυμφωνία φύλου δεν είναι ψυχική διαταραχή

 Με απόφαση 813/2026  του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λάρισας συντελέσθηκε η νομική αναγνώριση ταυτότητας φύλου για ένα άτομο που εκπροσωπώ ως πληρεξούσιος δικηγόρος. Η δίκη έγινε τον Απρίλιο και η απόφαση δημοσιεύθηκε μέσα στον Αύγουστο, με την διαδικασία της εκουσίας δικαιοδοσίας και έκρινε δεκτό το αίτημα για μεταβολή καταχώρισης φύλου και κυρίου ονόματος του αιτούντος προσώπου. 

Είναι σημαντικό ότι η απόφαση αποφεύγει να χρησιμοποιήσει το dead name και το φύλο που αποδόθηκε κατά την γέννηση, ακολουθώντας την ορθή πρακτική της μνείας του ενδιαφερομένου ατόμου ως "το αιτούν πρόσωπο". Διότι καθώς το νομικό φύλο με αυτή την διαδικασία υπόκειται σε επανεξέταση, οι δικαστικές αποφάσεις καλό είναι να μην αναγράφουν "ο αιτών" ή "η αιτούσα", διότι αυτά είναι προσβλητικός δυσφυλισμός. Επομένως, η ορθή δικαστική πρακτική είναι η χρήση του ουδέτερου γένους στις διατυπώσεις. Αυτό έγινε και με αυτή την δικαστική απόφαση.  

Η απόφαση αυτή έχει αρκετές πρωτότυπες και ενδιαφέρουσες σκέψεις που δείχνουν ότι το Δικαστήριο ενδιαφέρθηκε ιδιαίτερα να προστατεύσει τα δικαιώματα του διεμφυλικού ατόμου και να ερμηνεύσει εκ νέου τον Ν.4491/2017 που διέπει την διαδικασία για την νομική αναγνώριση φύλου στην χώρα μας. 

 Το ιδιαιτέρως ενδιαφέρον είναι ότι η απόφαση προβαίνει σε ρητό διαχωρισμό του "κοινωνικού φύλου", όπως αποδίδει ο δικαστής το "gender" που θέτει εντός παρενθέσεως, από το φύλο που καταχωρίσθηκε κατά την γέννηση, όπως αποδίδει ο δικαστής τον όρο "sex" που θέτει εντός παρενθέσεως. Επίσης ο δικαστής τονίζει την διάκριση ανάμεσα σε ταυτότητα φύλου και σε σεξουαλικό προσανατολισμό, αναφέροντας τα εξής:

"η ταυτότητα φύλου διακρίνεται από τον σεξουαλικό προσανατολισμό, καθώς η μεν πρώτη (ταυτότητα φύλου) σχετίζεται αποκλειστικά με τον αυτοπροσδιορισμό του φύλου, την ατομική αίσθηση του ατόμου για το φύλο του και ο δε δεύτερος (σεξουαλικός προσανατολισμός) αναφέρεται στην ικανότητα κάθε ατόμου να αισθάνεται βαθιά συναισθηματική ή / και σεξουαλική έλξη προς άλλα άτομα, όπως και η ικανότητα να διατηρεί προσωπικές και σεξουαλικές σχέσεις με τα άτομα αυτά, ωστόσο, κοινό και καθοριστικό χαρακτηριστικό και των δύο είναι ο αυτοπροσδιορισμός."

 Ακόμη σημαντικότερο όμως είναι το σημείο της απόφασης που διευκρινίζει τί χρειάζεται να προσκομίσει το αιτούμενο πρόσωπο (και το άτομο που το εκπροσωπεί δικηγορικά), αλλά και την δικαστική επιβεβαίωση ότι η "ασυμφωνία φύλου" δεν συνιστά ψυχική διαταραχή:

"Αναφορικά με την ταυτότητα φύλου, ο αιτών δεν χρειάζεται να προσκομίσει αποδεικτικά μέσα ή μαρτυρικές καταθέσεις, διότι, αυτό θα ερχόταν σε αντίθεση με το γενικότερο πνεύμα του νόμου και την προστασά της ανθρώπινης αξιοπρέπειας (...) Ως προς την ανωτέρω πρώτη ουσιασττική προϋπόθεση δεν χρειάζεται το αιτούν πρόσωπο να αποδείξει, με οποιοδήποτε αποδεικτικό με΄σο, την ασυμφωνία ανάμεσα στο καταχωρισμένο φύλο και στην ταυτότητα του φύλου του διότι κάτι τέτοιο θα αντέβαινε στον σκοπό του νόμου (ratio legis), ο οποίος συνίσταται στην προστασία του δικαιώματος αναγνώρισης της ταυτότητας του φύλου του φυσικού προσώπου ως στοιχείου της προσωπικότητας αυτού (άρθρα 1 ν.4491/2017), αλλά και στην προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και του ιδιωτικού βίου του (άρθρα 2 παρ. 1, 5 παρ. 1 και 9 παρ. 1 εδ. β΄ του Συντάγματος). Έτσι, απαιτείται, αλλά και αρκεί, η σχετική αυτοπρόσωπη δήλωση του προσώπου ενώπιον του Δικαστηρίου, η οποία γίνεται σε ιδιαίτερο γραφείο χωρίς δημοσιότητα (άρθρο 4 παρ. 2 εδ. α΄και β΄ν.4491/2017), ενώ εκτιμάται ως προς την ειλικρίνειά και την ωριμότητά της από το Δικαστήριο για την αποφυγή καταστρατηγήσεων (άρθρα 340, 741 και 759 παρ. 1, 3 και 4 ΚΠολδ).  Για τους ίδιους δε ανωτέρω λόγους, η δεύτερη ουσιαστική προϋπόθεση της δικαιοπρακτικής ικανότητας ενηλίκου προσώπου, το οποίο δεν έχει υπαχθεί σε καθεστώς δικαστικής συμπαράστασης ερευνάται εν προκειμένω από το Δικαστήριο, μόνον όταν υφόιστανται ειδικοί προς τούτο λόγοι (βλ. λ.χ. την περίπτωση σχετικής δικαιοπρακτικής ανικανότητας του άρθρου 131 ΑΚ). Η διόρθωση επομένως της νομικής καταχώρισης του φύλου δεν προϋποθέτει ιατρικές επεμβάσεις στο σώμα του ενδιαφερομένου διεμφυλικού ατόμου ούτε εξέταση ή ιατρική αγωγή που να σχετίζεται με την σωματική ή ψυχική υγεία του (άρθρο 3 παρ. 4 ν.4491/2017), όπως άλλωστε αυτό γινόταν ήδη δεκτό (ορθώς) από τη νομολογία πριν τον Ν.4491/ (βλ. ενδεικτικά ΕιρΑθ 572/2017, ΕιρΑθ 1752, ΕιρΑθ 418/2016) δοθέντος ότι πρόκειται για μια διαδικασία ιδιαίτερα επίπονη σωματικά και ψυχικά που περιλαμβάνει τον ακρωτηριασμό του προσώπου (βλ. ΕιρΘεσ 107Ε/2024 ΕλλΔνη 2024.1498, ΕιρΑθ 2134/2023 δημοσίευση ΝΟΜΟΣ, ΕιρΘεσ 228Ε/2022 2022.1494). Πιο συγκεκριμένα η διαδικασία διόρθωσης του καταχωρισμένου φύλου με προαπαιτούμενο την υποχρεωτική στείρωση του προσώπου, τη διενέργεια ιατρικών επεμβάσεων σε αυτό, την υποβολή του σε ιατρικές εξετάσεις ή ιατρική αγωγή προσκρούει: α) στο Σύνταγμα (άρθρα 2 παρ. 1, 4 παρ. 1, 5 παρ, 1, 7 παρ. 2 και 9 παρ. 1 εδ. β΄), β) στα άρθρα 3,4 και 7 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ε.Ε. (ΧΘΔΕΕ) ως πρωτογενούς ενωσιακού δικαίου για το δικαίωμα της ακεραιότητας του προσώπου, την απαγόρευση βασανιστηρίων και την προστασία της ιδιωτικής ζωής αντίστοιχα, γ) στα άρθρα 3 και 8 της υπερνομοθετικής ισχύος Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών (ΕΣΔΑ) που κυρώθηκε με το ν.δ. 53/1974 (βλ. το άρθρο 28 παρ. 1 του Συντάγματος) και έχει αποδοθεί στη δημοτική γλώσσα με το π.δ. 76/2022, ως προς την απαγόρευση βασανιστηρίων και την προστασία της ιδιωτικής ζωής, αντίστοιχα και τέλος, δ) στα άρθρα 2, 7 , 17 και 26 του υπερνομοθετικής ισχύος Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα (ΔΣΑΠΔ) που έχει κυρωθεί με τον Ν.2462/1997 (βλ. επίσης το άρθρο 28 παρ. 1 Συνταγματος) ως προς την ισότητα, την απαγόρευση των βασανιστηρίων, την προστασία της ιδιωτικής ζωής και την απαγόρευση των διακρίσεων, αντίστοιχα, υπό την έννοια ότι μια κατάσταση, όπως είναι η προειρημένη "...ασυμφωνία..." φύλου (και όχι "...δυσφορία..." φύλου), η οποία δεν συνιστά μάλιστα ψυχική διαταραχή, δεν πρέπει να επιβαρύνει υπερβολικά τον ενδιαφερόμενο, προκειμένου αυτός να εξασφαλίσει την κατάλληλη νομική μεταχείριση που απαιτείται από την πολιτεία (βλ. σχετικά με όλα τα ανωτέρω ΜΠρΑΧΑ 382/2025 δημοσίευση ΝΟΜΟΣ με εκεί αναφορά σε αντίστοιχες προσφυγές ενώπιον του ΔΕΕ)."

 Σε ένα άλλο σημείο της απόφασης γίνεται αναφορά στο παρόν ιστολόγιο, το E-Lawyer:

 "Ωστόσο, έχει ήδη ασκηθεί κριτική, ως προς τον τρόπο με τον οποίο δίδεται η αυτοπρόσωπη δήλωση καθώς με αυτό τον τρόπο παραβιάζεται η "...αρχή της δημοσιότητας...", που αποτελεί θεμελιώδη αρχή για την ορθή λειτουργία της δικαιοσύνης, με το επιχείρημα ότι η ατομική εξέταση του αιτούντος από τον επιλαμβανόμενο της εκδίκασης της υπόθεσης Δικαστή σε ιδιαίτερο γραφείο, μπορεί να ενθαρρύνει πιεστικές - δυσάρεστες ερωτήσεις του τελευταίου (βλ. σχετικά Β.Σωτηρόπουλος Ο νέας νόμος για την ταυτότητα φύλου σε www.elawyer,blogspot.com 2017), ενώ εμμέσως προκαλεί την εντύπωση ότι ο ίδιος ο ιστορικός νομοθέτης είναι καχύποπτος ως προς τα στοιχεία της ταυτότητας του αιτούντα (βλ. σχετικά Δελή Η διαδικασία της νομικής αναγνώρισης της ταυτότητας φύλου υπό τον Ν.4491/2017 σε ΕφΑΔΠολΔ 4/2018 σελ. 387). Για τους άνω λόγους μάλιστα, από τους υποστηρικτές της εν λόγω άποψης, κρίνεται ορθότερο να διαρτηρηθεί η δημοσιότητα της σχετικής διαδικασίας, εκτός βέβαια των περιπτώσεων που ο ίδιος ο αιτών επιθυμεί την διεξαγωγή της συζήτησης "... κεκλεισμένων των θυρών...". Παρ' όλα τα ανωτέρω, με βάση τη γραμματική ερμηνεία της ως άνω διάταξης γίνεται δεκτό ότι αυτή (άρθρο 4 παρ. 2 εδάφιο β΄του ν.4491/2017) εξειδικεύει μεν τον τρόπο που δίδεται η δήλωση του αιτούντος, χωρίς όμως να ορίζει ότι ο μοναδικός τρόπος παροχής της είναι σε ιδιαίτερο γραφείο χωρίς δημοσιότητα (βλ. σχετικά Γ. Δελής  Η διαδικασία της νομικής αναγνώρισης της ταυτότητας φύλου υπό τον Ν.4491/2017 σε ΕφΑΔΠολΔ 4/2018 σελ. 388), άποψη με την οποία συντάσσεται άλλωστε και το παρόν Δικαστήριο εκτιμώντας ως ορθά τα επιχειρήματά της. Με βάση επομένως τις ανωτέρω παραδοχές αυτό που ενδιαφέρει πρωτίστως είναι το αυτοπρόσωπο της δήλωσης του αιτούντος φυσικού προσώπου και όχι ο τρόπος που θα δοθεί η τελευταία και, κατά συνέπεια, δεν είναι δυνατή η προσβολή της απόφασης αν τυχόν η αυτοπρόσωπη δήλωση δεν δόθηκε σε ιδιαίτερο γραφείο αλλα στο ακροατήριο του Δικαστηρίου κατά την "...κεκλεισμένων των θυρών..." συνεδρίαση αυτού, στην οποία μάλιστα συμμετείχε αναντίρρητα το αιτούν φυσικό πρόσωπο, όπως δηλαδή στην προκειμένη περίπτωση."

Μια πολύ σημαντική απόφαση για το δικαίωμα στην ταυτότητα φύλου. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Πρόστιμα 400.000 ευρώ για διαρροή προσωπικών δεδομένων από την ΕΕΤΑΑ

Σημαντικά πρόστιμα επιβλήθηκαν από την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα με την απόφασή της 15/2026 στο Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας και στην Ελληνική Εταιρεία Τουριστικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης Α.Ε. (ΕΕΤΑΑ), για περιστατικά κυβερνοεπιθέσεων του Μαρτίου του 2025.

Οι εν λόγω κυβερνοεπιθέσεις αφορούσαν προσωπικά δεδομένα που τηρούνται από την ΕΕΤΑΑ για τις ανάγκες υλοποίησης της Δράσης (α) «Προώθηση και υποστήριξη παιδιών για την ένταξή τους στην προσχολική εκπαίδευση καθώς και για τη πρόσβαση παιδιών σχολικής ηλικίας, εφήβων και ατόμων με αναπηρία, σε υπηρεσίες δημιουργικής απασχόλησης» (πρόγραμμα «Βρεφονηπιακοί Σταθμοί») των περιόδων 2014-2015 έως και 2024-2025 και της πιλοτικής εφαρμογής της Δράσης (β) «Νταντάδες της Γειτονιάς». 

 Τα προσωπικά δεδομένα

 Για την πρώτη Δράση, τα προσωπικά δεδομένα αφορούσαν αιτούντες γονείς, ωφελούμενα παιδιά, φορείς που παρέχουν τις θέσεις προσχολικής αγωγής, φροντίδας, δημιουργικής απασχόλησης καθώς και εργαζόμενους σε αυτούς τους φορείς. 

Για τα παιδιά, τα δεδομένα ήταν:  α. Ονοματεπώνυμο, πατρώνυμο, β. Ημ/νία γέννησης, γ. Φύλο, δ. ΑΦΜ ε. ΑΜΚΑ, στ. Ένδειξη ΑμεΑ και σχετικά πιστοποιητικά, η. Ένδειξη αναδοχής/επιμέλειας/επιτροπείας, ζ. Στοιχεία εισοδήματος (εισόδημα και αναλογών φόρος), η. Στοιχεία ημερήσιας παρουσίας στις Δομές της Δράσης (χρόνος εισόδου και εξόδου). 

Για τους γονείς / νόμιμους εκπροσώπους, τα δεδομένα ήταν α. Ονοματεπώνυμο, πατρώνυμο, μητρώνυμο, β. Ημερομηνία γέννησης, γ. Ιθαγένεια και στην περίπτωση αλλοδαπών από χώρες εκτός ΕΕ, Άδεια Διαμονής ή σχετικής αίτησης ανανέωσης, δ. Στοιχεία διεύθυνσης και επικοινωνίας, ε. Οικογενειακή κατάσταση, στ. Εργασιακή κατάσταση ιδίου και συζύγου/συντρόφου, ζ. ΑΦΜ και ΔΟΥ ιδίου και υζύγου/συντρόφου, η. ΑΜΚΑ ιδίου και συζύγου/συντρόφου, θ. Φύλο, ι. Ένδειξη ΑμεΑ ιδίου ή/και συζύγου/συντρόφου ή/και τέκνου, ια. Στοιχεία τέκνων κ.λπ. εξαρτώμενων μελών (ονοματεπώνυμο, ημ/νία γέννησης, ένδειξη ΑμεΑ), ιβ. Στοιχεία εισοδήματος ιδίου και συζύγου/συντρόφου (εισόδημα και αναλογών φόρος). 

Για τους φορείς που παρέχουν τις θέσεις, τα δεδομένα ήταν: α. Ονοματεπώνυμο, όνομα πατρός
και μητρός, β. Ημ/νία γέννησης, γ. Στοιχεία διεύθυνσης και επικοινωνίας, δ. ΑΜΦ, ε.
Ένδειξη ασφαλιστικής και φορολογικής ενημερότητας, στ. IBAN Τραπεζικού
λογαριασμού, ζ. Αμοιβή για παροχή υπηρεσιών στο πλαίσιο της δράσης.

Για τους εργαζόμενους στους φορείς τα δεδομένα ήταν: α. Ονοματεπώνυμο, β.
ΑΦΜ, γ. Ιδιότητα.

Υπολογίζεται ότι δεδομένου του δεκαετούς σχεδιασμού της δράσης, τα δεδομένα μπορεί να αφορούν 2.500.000 άτομα. 

Όσον αφορά στην πιλοτική εφαρμογή της Δράσης «Νταντάδες της Γειτονιάς», η παραβίαση αφορά στα προσωπικά δεδομένα του ωφελούμενου προσώπου (άτομο που έχει την επιμέλεια
βρέφους ή νηπίου). Λόγω της πιλοτικής φύσης του έργου, ο συνολικός αριθμός των ως άνω υποκειμένων ανέρχεται στα 700 άτομα περίπου. Τα προσωπικά δεδομένα αυτής της Δράσης περιλαμβάνουν: α. Ονοματεπώνυμο και πατρώνυμο, β. ΑΦΜ, γ. Ημερομηνία γέννησης, δ. Στοιχεία διεύθυνσης και επικοινωνίας, ε. IBAN Τραπεζικού λογαριασμού. 

Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων έκρινε: 

Σύμφωνα με την απόφαση της Αρχής, η διαρροή

 "οφείλεται στη λειτουργία παλαιού διακομιστή εφαρμογών, παρωχημένης τεχνολογίας και χαμηλού επιπέδου ασφαλείας. Η εν λόγω τεχνική ευπάθεια ήταν γνωστή και ευλόγως προβλέψιμη και εκμεταλλεύσιμη με συνήθεις μεθόδους κυβερνοεπίθεσης. Η διατήρηση σε λειτουργία παρωχημένου πληροφοριακού συστήματος με γνωστές ευπάθειες αντιβαίνει στην υποχρέωση λήψης μέτρων, λαμβάνοντας υπόψη τις τελευταίες εξελίξεις, δηλαδή σύμφωνα με την κατάσταση της τεχνολογίας αιχμής (state of the art), ιδίως όταν υπάρχουν διαθέσιμες ενημερώσεις ασφαλείας ή εναλλακτικές λύσεις, δεδομένου ότι η υποχρέωση του άρθρου 32 δεν εξαντλείται στην αρχική εγκατάσταση μέτρων, αλλά περιλαμβάνει τη συνεχή επικαιροποίηση, διαχείριση ευπαθειών (vulnerability management), και απόσυρση legacy συστημάτων. Η Αρχή κρίνει ότι η ευπάθεια ήταν γνωστή στην κοινότητα κυβερνοασφάλειας, η εκμετάλλευσή της ήταν τεχνικά απλή, συνεπώς ο κίνδυνος ήταν προβλέψιμος και αποτρέψιμος, άρα η μη λήψη μέτρων συνιστά τουλάχιστον βαριά αμέλεια. Το επιχείρημα της ΕΕΤΑΑ ότι «δεν μπορούσαμε να σταματήσουμε λόγω δημοσίου συμφέροντος» απορρίπτεται διότι το δημόσιο συμφέρον δεν αίρει την υποχρέωση ασφάλειας, όπως επίσης το δημόσιο συμφέρον πλήττεται όταν ευπαθή Πληροφοριακά Συστήματα με κρίσιμα προσωπικά δεδομένα παραμένουν σε λειτουργία. Ομοίως, η αναφορά σε έλλειψη πόρων δεν αποτελεί λόγο απαλλαγής δεδομένου ότι οι οικονομικοί περιορισμοί δεν αίρουν την υποχρέωση συμμόρφωσης με το άρθρο 32 του ΓΚΠΔ. Η αντιμετώπιση της ευπάθειας, επίσης, δεν προκύπτει ότι έχει τέτοιο κόστος, το οποίο να ελήφθη υπόψη και να απορρίφθηκε η υλοποίηση του αντίστοιχου μέτρου λόγω του ύψους του κόστους εφαρμογής."

Όσον αφορά την ευθύνη του Υπουργείου, το οποίο είναι ο υπεύθυνος επεξεργασίας (ενώ η ΕΕΤΑΑ ο εκτελών την επεξεργασία) η Αρχή διαπίστωσε ότι αφορά την ασφάλεια των δεδομένων  καθώς και την έλλειψη ενεργής σύμβασης μεταξύ υπευθύνου επεξεργασίας και εκτελούντος την επεξεργασία (άρθρο 28 παρ. 3 ΓΚΠΣ).

Στο Υπουργείο επιβλήθηκε πρόστιμο 150.000 ευρώ για την παραβίαση των υποχρεώσεων ασφάλειας και 50.000 ευρώ για την έλλειψη ενεργής σύμβασης με την ΕΕΤΑΑ. 

Στην ΕΕΤΑΑ επιβλήθηκε πρόστιμο 150.000 ευρώ για την παραβίαση των υποχρεώσεων ασφάλειας και 50.000 ευρώ για την έλλειψη ενεργής σύμβασης με το Υπουργείο.  

 Περαιτέρω, με την απόφαση αυτή δόθηκε εντολή στους φορείς να συνάψουν σύμβαση και ειδικά στην ΕΕΤΑΑ να προβεί σε πλήρη υλοποίηση του συνόλου των μέτρων που αναφέρονται στο Εμπιστευτικό Παράρτημα, τα οποία έχει ήδη προγραμματίσει, εντός αποκλειστικής προθεσμίας ενός μήνα από τη λήψη της παρούσας και να ενημερώσει σχετικά την Αρχή προσκομίζοντας την κατάλληλη τεκμηρίωση.

Αναστολή απέλασης αλλοδαπού λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού

 Μια δικαστική απόφαση ιδιαίτερης βαρύτητας όσον αφορά την προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων δημοσιεύθηκε χθες από το Διοικητικό Πρωτοδικείο Αθηνών, κατά του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου.

Ο αιτών, τον οποίο εκπροσωπώ ως πληρεξούσιος δικηγόρος, είναι ένας εργαζόμενος που έχει προσφύγει στην Ελλάδα από άλλο κράτος στο οποίο έχει υποστεί διώξεις λόγω του σεξουαλικού προσανατολισμού του, επειδή είναι ομοερωτικός άνδρας. Είχε αιτηθεί κανονικά άσυλο για τον λόγο αυτόν, καθώς το κράτος από το οποίο προέρχεται δεν παρέχει προστασία στα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα, αλλά αντιθέτως τα καταδιώκει τόσο με τις κρατικές αρχές όσο και κοινωνικά λόγω των ομοφοβικών αντιλήψεων που επικρατούν που καθιστούν εξαιρετικά επικίνδυνη την διαβίωση ενός ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμου και την σωματική του ακεραιότητα. Ο αιτών παρουσίασε ένα αναλυτικό ιστορικό διώξεων με αποδείξεις και έγγραφα από την χώρα προέλευσής του.

Καθώς η Υπηρεσία ασύλου (Υπουργείου Μετανάστευσης και ασύλου) είχε απορρίψει το αίτημα για χορήγηση ασύλου, κρίνοντας ότι δεν είχε αποδειχθεί ο σεξουαλικός προσανατολισμός του ατόμου καθώς και ότι η χώρα από την οποία προέρχεται (Αίγυπτος) είχε κριθεί ως "ασφαλής χώρα", ο αιτών προσέφυγε στην Επιτροπή Προσφυγών. Η προσφυγή του απορρίφθηκε και εκεί, με το ίδιο αβάσιμο σκεπτικό, επομένως κρίθηκε ως άτομο υπό απέλαση.

Στην συνέχεια προσφύγαμε στην Δικαιοσύνη, η οποία αρχικά εκδίκασε την αίτηση αναστολής και την έκρινε δεκτή, διαφωνώντας μάλιστα με τις προηγούμενες απορρίψεις από το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου. Στην επιχειρηματολογία μας χρησιμοποιήσαμε πλούσιο υλικό που τεκμηριώνει ότι η Αίγυπτος είναι μια καθαρά ομοφοβική χώρα, με εκθέσεις διεθνών οργανισμών, αλλά και πιο πρόσφατα δημοσιεύματα που ανέφεραν ότι η Αίγυπτος (και το Ιράν) διαμαρτυρήθηκε για τις σημαίες ουράνιου τόξου στο Μουντιάλ, ενώ ακόμη πιο πρόσφατα, η Αίγυπτος (και η Τουρκία) απαγόρευσαν την διέλευση κρουαζιερόπλοιου γκέι κρουαζιέρας από τα χωρικά τους ύδατα.

Το κύριο σκεπτικό της  δικαστικής απόφασης είναι:

 "ενόψει του ότι οι ισχυρισμοί του αιτούντος αναφορικά με τον σεξουαλικό του προσανατολισμό κρίθηκαν ως μη συνεκτικοί από την 19η Ανεξάρτητη Επιτροπή Προσφυγών, το Δικαστήριο, σε αντίθεση με την εν λόγω κρίση, αξιολογώντας τα δεδομένα της υπόθεσης, και, ιδίως, το γεγονός ότι οι ανωτέρω ισχυρισμοί, τους οποίους ο αιτών είχε προβάλει ενώπιον της Διοίκησης, δεν είναι προφανώς ασύνδετοι προς τους λόγους που, εκτιμώμενοι από τη Διοίκηση, θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν την παροχή διεθνούς προστασίας, εκτιμά ότι η απομάκρυνση του αιτούντος από τη Χώρα και η επιστροφή του στη χώρα καταγωγής του (Αίγυπτο) είναι δυνατόν να του προκαλέσει βλάβη δυσχερώς επανορθώσιμη σε περίπτωση ευδοκίμησης της εκκρεμούς αίτησης ακυρώσεως, συνιστάμενη στην έκθεσή του σε κίνδυνο της ζωής και ασφάλειάς του. Προς αποτροπή, επομένως, της βλάβης αυτής δοθέντος δε, περαιτέρω, ότι δεν προκύπτει από τα στοιχεία του φακέλου, ούτε, εξάλλου, η Διοίκηση επικαλείται τη συνδρομή επιτακτικών λόγων δημοσίου συμφέροντος, οι οποίοι, σταθμιζόμενοι με τη βλάβη του αιτούντος, θα επέβαλαν την απομάκρυνσή του από την ελληνική επικράτεια (πρβλ. ΣτΕ Ε.Α. 62/2018, 637/2011, 964/2010, 729/2006), το Δικαστήριο κρίνει ότι πρέπει να διαταχθεί, ως κατάλληλο μέτρο, κατ’ άρθρο 52 παρ. 8 του π.δ. 18/1989 (Α’ 8), να απέχει η Διοίκηση από κάθε ενέργεια που θα ερείδεται αποκλειστικώς στην προσβαλλόμενη πράξη και θα έχει ως αποτέλεσμα την εξαναγκασμένη απομάκρυνση του αιτούντος από τη Χώρα, μέχρι να δημοσιευθεί οριστική απόφαση επί της εκκρεμούς αίτησης ακυρώσεώς του."

Με αυτό το σκεπτικό, το Δικαστήριο διέταξε την αποχή της διοίκησης από την εξαναγκασμένη αναχώρησης του αιτούντος από την Ελλάδα, μέχρι την δημοσίευση οριστικής απόφασης επί εητ αίτησης ακύρωσης που εκκρεμεί.

Μετά την δημοσίευση της απόφασης, ο αιτών που είχε ενδιαμέσως συλληφθεί και κρατείτο, αφέθηκε ελεύθερος.
 

  

Ηχορύπανση από καμπάνες που χτυπούν ως ρολόγια ανά ώρα

 

Σε δύο πρόσφατες υποθέσεις το γραφείο μας κι εγώ ως πληρεξούσιος δικηγόρος εκπροσωπήσαμε ανθρώπους που υπέφεραν από προβλήματα υγείας τα οποία επιδεινώθηκαν από τον χτύπο καμπάνας που ήταν συνδεδεμένες με λειτουργία ρολογιού.

 

Η πρώτη απόφαση έρχεται από το Πολυμελές Πρωτοδικείο Σύρου (υπ' αρ. 12/2026). Με αυτή την απόφαση, η εκκλησία ενός χωριού σε νησί υποχρεώθηκε να παύσει τη χρήση του κωδωνοστασίου ως ωρολογίου με παραγωγή ήχου "ώστε να μη χτυπά αυτό ανα μία ώρα τόσες φορές όσες δείχνει το ρολόι της εκκλησίας ούτε μία φορά ανά ημίωρο κατά τις ώρες κοινής ησυχίας και το δικαστήριο υποχρέωσε την ίδια εκκλησία να παύσει και στο μέλλον να κάνει αυτή τη χρήση", απειλώντας 500 ευρώ ως χρηματική ποινή για κάθε παράβαση του διατακτικού.

 

Με την ίδια απόφαση το Δικαστήριο Σύρου επιδίκασε αποζημίωση στην ενάγουσα 1.000 ευρώ, προσαυξανόμενων με τόκους από την επίδοση της αγωγής ως χρηματική ικανοποίηση λόγω της ηθικής βλάβης που της προκλήθηκε από την ανωτέρω χρήση του κωδωνοστασίου, και καταδίκασε την εκκλησία να της καταβάλει και 500 ευρώ μέρος των δικαστικών εξόδων.

 

Η δεύτερη δικαστική απόφαση έρχεται από το Εφετείο Καλαμάτας (υπ' αρ. 33/2026). Η απόφαση επικύρωσε την πρωτόδικη του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Καλαμάτας με την οποία είχε επίσης απαγορευθεί σε εκκλησία σε χωριό της Μεσσηνίας να χτυπάει ανά μισάωρο το ρολόι του κωδωνοστασίου της, αλλά το Πρωτοδικείο, όλως παραδόξως, δεν είχε επιδικάσει χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης. 

 

Το Εφετείο επιδίκασε αποζημίωση 500 ευρώ πλέον τόκων από την επίδοση της αγωγής (το 2023) και επιπλέον καταδίκασε την εκκλησία να καταβάλει και 1.199,64 ευρώ για τα δικαστικά έξοδα του ενάγοντος.

 

Με τις δύο αυτές δικαστικές αποφάσεις επιβεβαιώνεται η απαγόρευση χρήσης κωδωνοστασίων ως ωροδεικτών, καθώς και η υποχρέωση εκκλησιών προς αποζημίωση των θιγόμενων κατοίκων που οχλούνται από την χρήση καμπάνας.

 

Ωστόσο, το πρόβλημα έχει καταγραφεί ότι παραμένει σε πολλά μέρη της χώρας μας. Γεγονός που σημαίνει ότι τα δικαστήρια θα εξακολουθήσουν να ασχολούνται με το θέμα αυτό

Θαλάσσια πάρκα και διεθνές δίκαιο: η περίπτωση της Τουρκίας

 Η εξαγγελία από την Τουρκία περί δημιουργίας δύο θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών (μίας στο βόρειο Αιγαίο, δυτικά της Ίμβρου και της Τενέδου, και μίας στην Ανατολική Μεσόγειο), θέτει ένα γενικότερο ερώτημα διεθνούς δικαίου: μπορεί ένα παράκτιο κράτος να δημιουργεί μονομερώς θαλάσσια προστατευόμενη περιοχή σε θαλάσσιες ζώνες που δεν υπάγονται στην κυριαρχία ή τη δικαιοδοσία του;

[Να διευκρινίσω εδώ ότι εκλαμβάνω ως δεδομένο ότι η τουρκική εξαγγελία δεν αφορά MONO περιοχές στην τουρκική κυριαρχία, καθώς αυτό έχει ήδη διατυπωθεί στην Έκθεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Τουρκία του έτους 2025, έκθεση που αναφέρει ότι τον Αύγουστο του 2025 η Τουρκία ανακοίνωσε δύο θαλάσσια πάρκα «extending into areas under Greek jurisdiction».]

 Το ερώτημα είναι εάν αυτό επιτρέπεται ή όχι από το διεθνές δίκαιο. 

 Αρχικά θα πρέπει να θυμόμαστε ότι η Τουρκία δεν αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 (UNCLOS). Ωστόσο, μεγάλο μέρος των κανόνων που κωδικοποιήθηκαν στην UNCLOS αποτελεί συγχρόνως εθιμικό διεθνές δίκαιο και, ως τέτοιο, δεσμεύει όλα τα κράτη ανεξαρτήτως κύρωσης της Σύμβασης.

Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης το έχει επανειλημμένα επιβεβαιώσει σε υποθέσεις στις οποίες ένα από τα διάδικα κράτη δεν ήταν μέρος της UNCLOS. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η απόφαση Territorial and Maritime Dispute (Nicaragua v. Colombia) του 2012. Το Δικαστήριο δέχθηκε ότι οι κανόνες των άρθρων 74 και 83 UNCLOS για την οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας, καθώς και του άρθρου 121 για το καθεστώς των νησιών, αποτελούν κανόνες εθιμικού διεθνούς δικαίου. Άρα ως προς αυτά τα θέματα (ΑΟΖ, καθεστώς νησιών και υφαλοκρηπίδα) δεν μας ενδιαφέρει που η Τουρκία δεν έχει υπογράψει την UNCLOS

Ακόμη πιο πρόσφατα, στην απόφαση της 21ης Απριλίου 2022 στην υπόθεση Nicaragua v. Colombia, το Διεθνές Δικαστήριο επανέλαβε ότι οι κανόνες για τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των παράκτιων κρατών στην ΑΟΖ, όπως αποτυπώνονται μεταξύ άλλων στα άρθρα 56, 58, 61, 62 και 73 UNCLOS, αντανακλούν εθιμικό διεθνές δίκαιο. Επομένως η Τουρκία δεν μπορεί να αντιτάξει απλώς ότι «δεν έχει υπογράψει την UNCLOS» για ζητήματα όπως οι υποχρεώσεις των παράκτιων κρατών στην ΑΟΖ.  Σε αυτή την υπόθεση, η οποία μοιάζει πάρα πολύ με την υπόθεση της Τουρκίας, η  Κολομβία (που επίσης δεν έχει υπογράψει την UNCLOS) υποστήριζε ότι οι ενέργειές της δικαιολογούνταν, μεταξύ άλλων, από τη διεθνή υποχρέωσή της να προστατεύει και να διατηρεί το θαλάσσιο περιβάλλον.Το ΔΔΧ απέρριψε το επιχείρημα.Έκρινε ότι η Κολομβία δεν μπορούσε, επικαλούμενη την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος, να ασκεί δικαιοδοσία ως προς τη διατήρηση των πόρων μέσα στην ΑΟΖ της Νικαράγουας. Η δικαιοδοσία αυτή ανήκε στο παράκτιο κράτος. Και έκρινε ότι η συμπεριφορά της Κολομβίας παραβίαζε τους εθιμικούς κανόνες που αντανακλώνται στα άρθρα 56, 58 και 73 UNCLOS.

Ωστόσο παραμένει προς έρευνα κατά πόσον στην συγκεκριμένη περίπτωση, δηλαδή ως προς την δημιουργία θαλάσσιων πάρκων, υπάρχει εθιμικό διεθνές δίκαιο που παραβιάζεται από την Τουρκία. 

 Το άρθρο 121 παρ. 2 UNCLOS προβλέπει ότι η αιγιαλίτιδα ζώνη, η συνορεύουσα ζώνη, η ΑΟΖ και η υφαλοκρηπίδα ενός νησιού καθορίζονται με τους ίδιους κανόνες που εφαρμόζονται στην ηπειρωτική επικράτεια. Η αρχή αυτή είναι κρίσιμη για το τουρκικό πάρκο στο βόρειο Αιγαίο, διότι απέναντι και πλησίον της περιοχής βρίσκονται, μεταξύ άλλων, η Λήμνος και η Σαμοθράκη.Έτσι περιγράφεται ο ίδιος ο τουρκικός χάρτης από τις δημοσιευμένες πηγές: το Northern Aegean Marine Protected Area εκτείνεται δυτικά Ίμβρου και Τενέδου, μεταξύ Σαμοθράκης και Λήμνου. Βέβαια δεν προκύπτει ότι το εξαγγελλόμενο τουρκικό πάρκο εισέρχεται στη σημερινή ελληνική αιγιαλίτιδα ζώνη των 6 ν.μ. της Λήμνου ή της Σαμοθράκης. Οι σοβαρότερες ελληνικές ενστάσεις αφορούν κυρίως δυνητική ελληνική υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ και την απόπειρα άσκησης τουρκικής δικαιοδοσίας πέραν της τουρκικής αιγιαλίτιδας ζώνης. Η κοινοβουλευτική ερώτηση  που έχει υποβάλλει ο ευρωβουλευτής Γιάννης Μανιάτης προς την Επιτροπή μιλά για «areas of potential Greek continental shelf and EEZ and territorial waters», αλλά αυτό είναι η διατύπωση του ερωτώντος ευρωβουλευτή και όχι διαπίστωση οριοθέτησης από δικαιοδοτικό όργανο. Ο δημοσιευμένος χάρτης δείχνει ότι τα δυτικά όρια του πάρκου πλησιάζουν τις θαλάσσιες ζώνες ανατολικά/νοτιοανατολικά της Σαμοθράκης και ανατολικά/βορειοανατολικά της Λήμνου, αλλά για να πούμε π.χ. «φθάνει Χ ν.μ. από τις ακτές της Λήμνου» χρειάζονται οι ακριβείς συντεταγμένες του πολυγώνου και χαρτογραφικός υπολογισμός.

Ιδιαίτερη σημασία έχει εδώ η διάκριση μεταξύ ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας. Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να «ανακηρύξει» υφαλοκρηπίδα για να αποκτήσει δικαιώματα επ' αυτής. Τα δικαιώματα του παράκτιου κράτους στην υφαλοκρηπίδα υπάρχουν ipso facto και ab initio, λόγω της κυριαρχίας του επί της χερσαίας επικράτειας. Το καθεστώς αυτό αποτυπώνεται στα άρθρα 76 και 77 UNCLOS. Το άρθρο 77 αναγνωρίζει στο παράκτιο κράτος κυριαρχικά δικαιώματα επί της υφαλοκρηπίδας για την εξερεύνηση και εκμετάλλευση των φυσικών πόρων της. Τα δικαιώματα αυτά είναι αποκλειστικά.

Συνεπώς, κατά το μέρος που ένα τουρκικό «θαλάσσιο πάρκο» επιχειρεί να ρυθμίσει δραστηριότητες που αφορούν τον βυθό ή τους φυσικούς πόρους περιοχής που εμπίπτει στην ελληνική υφαλοκρηπίδα, ανακύπτει άμεσα ζήτημα προσβολής ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Χρειάζεται όμως μία σημαντική επιφύλαξη: η υφαλοκρηπίδα αφορά τον βυθό και το υπέδαφος και δεν παρέχει από μόνη της γενική δικαιοδοσία επί της υπερκείμενης υδάτινης στήλης. Επομένως η νομική αξιολόγηση ενός συγκεκριμένου μέτρου του «πάρκου» εξαρτάται και από το αντικείμενο της τουρκικής ρύθμισης.

Ακόμη και αν γίνει δεκτή η τουρκική θέση ότι ορισμένες από τις επίμαχες περιοχές αποτελούν αντικείμενο μη οριοθετημένων επικαλυπτόμενων αξιώσεων, από αυτό δεν προκύπτει αποκλειστική τουρκική δικαιοδοσία.

Τα άρθρα 74 παρ. 3 και 83 παρ. 3 UNCLOS, τα οποία αφορούν αντιστοίχως την ΑΟΖ και την υφαλοκρηπίδα, καθιερώνουν για τα κράτη με αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές, μέχρι την επίτευξη συμφωνίας οριοθέτησης, την υποχρέωση:

• να καταβάλλουν κάθε προσπάθεια για προσωρινές διευθετήσεις πρακτικού χαρακτήρα και
• να μην θέτουν σε κίνδυνο ούτε να παρεμποδίζουν την επίτευξη της τελικής συμφωνίας.

Επομένως, ακόμη και με αφετηρία την ευνοϊκότερη για την Άγκυρα εκδοχή (ότι δηλαδή πρόκειται για μη οριοθετημένη περιοχή) η Τουρκία δεν αποκτά από αυτόν τον λόγο εξουσία να συμπεριφέρεται σαν να έχει ήδη πραγματοποιηθεί οριοθέτηση υπέρ της. Η μονομερής δημιουργία καθεστώτος προστατευόμενης περιοχής μπορεί, αναλόγως του περιεχομένου των μέτρων, να αποτελεί ακριβώς μια τέτοια προσπάθεια άσκησης αποκλειστικής κρατικής δικαιοδοσίας.

Ωστόσο, η  περιβαλλοντική προστασία δεν δημιουργεί θαλάσσια δικαιοδοσία. Το διεθνές περιβαλλοντικό δίκαιο δεν αποτελεί αυτοτελή πηγή θαλάσσιας κυριαρχίας. Ένα κράτος δεν μπορεί να αποκτήσει δικαιοδοσία σε μία θαλάσσια περιοχή επειδή αποφάσισε μονομερώς ότι επιθυμεί να προστατεύσει το περιβάλλον της. Σχετική προς αυτό το θέμα είναι η Σύμβαση για τη Βιολογική Ποικιλότητα (CBD), στην οποία η Τουρκία είναι συμβαλλόμενο μέρος. Το άρθρο 4 ορίζει ρητά ότι η εφαρμογή της Σύμβασης ως προς τα συστατικά της βιολογικής ποικιλότητας αφορά περιοχές εντός των ορίων της εθνικής δικαιοδοσίας κάθε συμβαλλόμενου μέρους και μάλιστα «subject to the rights of other States». Για ζητήματα πέραν της εθνικής δικαιοδοσίας, το άρθρο 5 CBD δεν απονέμει μονομερή κανονιστική εξουσία. Επιβάλλει αντιθέτως στα κράτη την υποχρέωση, στο μέτρο του δυνατού και ενδεδειγμένου, να συνεργάζονται μεταξύ τους, άμεσα ή μέσω των αρμόδιων διεθνών οργανισμών, για τη διατήρηση και βιώσιμη χρήση της βιολογικής ποικιλότητας. Άρα η επίκληση της προστασίας της βιοποικιλότητας δεν θεραπεύει την έλλειψη δικαιοδοσίας, αλλά ούτε και παράγει νέα εδαφική κυριαρχία. 

Από το 2026 υπάρχει και μία νέα παράμετρος: η Συμφωνία για τη Βιοποικιλότητα πέραν της Εθνικής Δικαιοδοσίας (BBNJ Agreement) τέθηκε διεθνώς σε ισχύ στις 17 Ιανουαρίου 2026. Η Τουρκία την κύρωσε και η Συμφωνία τέθηκε σε ισχύ ειδικά γι' αυτήν στις 15 Φεβρουαρίου 2026.Η σημασία της είναι θεμελιώδης: η Συμφωνία δημιουργεί διεθνή διαδικασία για "εργαλεία διαχείρισης που εδρεύουν σε περιοχές, συμπεριλαμβανομένων των θαλάσσιων προστατευμένων περιοχών", στις περιοχές πέραν της εθνικής δικαιοδοσίας. Άρα, μετά την έναρξη ισχύος της Συμφωνίας για την Τουρκία, η Άγκυρα είναι συμβατικά δεσμευμένη από ένα σύστημα το οποίο δεν αντιμετωπίζει τις θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές πέραν εθνικής δικαιοδοσίας ως αντικείμενο μονομερούς οικειοποίησης από ένα παράκτιο κράτος.

Υπάρχει μάλιστα ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον στοιχείο στις δηλώσεις που κατέθεσε η ίδια η Τουρκία κατά την κύρωση. Η Τουρκία δήλωσε ότι οι αναφορές της BBNJ στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των παράκτιων κρατών βάσει UNCLOS πρέπει, όσον αφορά κράτη που δεν είναι μέρη της UNCLOS, να νοούνται ως αναφορές στα αντίστοιχα δικαιώματα, τη δικαιοδοσία και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το εθιμικό διεθνές δίκαιο. Πρόκειται ουσιαστικά για επίσημη αναγνώριση από την ίδια την Τουρκία ότι το γεγονός πως δεν έχει κυρώσει την UNCLOS δεν την απαλλάσσει από τους αντίστοιχους εθιμικούς κανόνες του δικαίου της θάλασσας.

Η BBNJ, πάντως, δεν αποτελεί την κύρια νομική βάση κατά της αρχικής εξαγγελίας του Αυγούστου 2025, αφού τότε δεν είχε ακόμη τεθεί σε ισχύ. Επιπλέον, η εφαρμογή της στις συγκεκριμένες περιοχές του Αιγαίου εξαρτάται από το εάν πρόκειται πράγματι για «areas beyond national jurisdiction» κατά την έννοιά της. Η κύρια βάση της ελληνικής ένστασης παραμένει συνεπώς το γενικό και εθιμικό δίκαιο της θάλασσας.

 Το ζήτημα έχει πλέον περάσει από το επίπεδο των πολιτικών ανακοινώσεων στο επίπεδο της επίσημης διεθνούς νομικής αντιπαράθεσης. Με επιστολή της 31ης Μαρτίου 2026 προς τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, η Ελλάδα κατέθεσε επισήμως τις θέσεις της στο πλαίσιο του θέματος «Oceans and the law of the sea». Η επιστολή καταχωρίστηκε ως έγγραφο A/80/697 της Γενικής Συνέλευσης. Η ελληνική θέση απαντά στην τουρκική επιστολή A/80/642 της 16ης Φεβρουαρίου 2026, με την οποία η Άγκυρα επανέφερε τις δικές της αντιλήψεις για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες στην Ανατολική Μεσόγειο και στο Αιγαίο. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη καταγράψει επισήμως, όπως προεκτέθηκε, ότι τα δύο τουρκικά θαλάσσια πάρκα εκτείνονται σε περιοχές ελληνικής δικαιοδοσίας.

Επομένως, η Τουρκία έχει την δικαιοδοσία να δημιουργήσει θαλάσσια πάρκα εντός της δικής της εδαφικής κυριαρχίας, αλλά  είναι νομικά ανίσχυρη έναντι της Ελλάδας και δυνητικά διεθνώς παράνομη κάθε μονομερής τουρκική πράξη, κατά το μέρος που αξιώνει αποκλειστική τουρκική δικαιοδοσία σε περιοχή όπου αυτή δεν υφίσταται, περιφρονεί την θαλάσσια ζώνη κυριαρχίας των  ελληνικών νησιών, κατά παράβαση του εθιμικού κανόνα που κωδικοποιείται στο άρθρο 121 UNCLOS, προσβάλλει τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας επί της υφαλοκρηπίδας,επιχειρεί να προδικάσει την οριοθέτηση περιοχών με επικαλυπτόμενες θαλάσσιες αξιώσεις και χρησιμοποιεί την περιβαλλοντική προστασία ως βάση για άσκηση δικαιοδοσίας την οποία το διεθνές περιβαλλοντικό δίκαιο δεν της απονέμει, Σημειωτέον ότι κήρυξη θαλάσσιου πάρκου σημαίνει λήψη συγκεκριμένων μέτρων επιβολής: απαγορεύσεις αλιείας, αδειοδοτήσεις, έλεγχο επιστημονικής έρευνας, επιβολή κυρώσεων κ.λπ. σε δραστηριότητες για τις οποίες η Τουρκία δεν έχει ratione loci ή ratione materiae δικαιοδοσία.

 Επομένως, κατά το μέρος που τα εξαγγελθέντα τουρκικά πάρκα εκτείνονται πέραν περιοχών τουρκικής δικαιοδοσίας και η Τουρκία επιχειρεί μέσω αυτών να επιβάλει απαγορεύσεις, αδειοδοτήσεις, περιορισμούς στην αλιεία ή την επιστημονική έρευνα ή άλλα κανονιστικά μέτρα, η σχετική άσκηση δικαιοδοσίας δεν μπορεί να αντιταχθεί στην Ελλάδα και, εφόσον προσβάλλει ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα , συνιστά παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Το ίδιο ισχύει εάν η Τουρκία χρησιμοποιεί τη δημιουργία του πάρκου για να προδικάσει την οριοθέτηση μη οριοθετημένων θαλάσσιων ζωνών ή να παραγνωρίσει τον θαλάσσιο τίτλο που παράγουν τα ελληνικά νησιά. Οι κρίσιμοι κανόνες του δικαίου της θάλασσας τη δεσμεύουν ως εθιμικό διεθνές δίκαιο, παρά το γεγονός ότι δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στην UNCLOS.