Τον τελευταίο χρόνο, μία σύμπραξη στην οποία συμμετέχουν πάνω από 700 Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στον ελληνικό χώρο έχει προωθήσει ενεργά ένα ζήτημα συνταγματικού ενδιαφέροντος. Την εισαγωγή, κατά την επικείμενη συνταγματική αναθεώρηση, μίας διάταξης στον καταστατικό χάρτη, με την οποία να διασφαλίζεται ότι το κράτος σέβεται τη δράση της Κοινωνίας των πολιτών, σέβεται και συνεργάζεται με τις Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις.
Υπό το γενικό τίτλο "
ΜΚΟ στο Σύνταγμα", αυτή η Καμπάνια έχει προωθήσει με επαφές σε ανώτατο επίπεδο το αίτημα. Με την υποστήριξη σημαντικών επιστημόνων από το χώρο του συνταγματικού και του διοικητικού δικαίου (Δ.Τσάτσος, Ν. Αλιβιζάτος, Σ.Τσακυράκης, Α.Μακρυδημήτρης, Λ.Παπαδοπούλου) το αίτημα έγινε κατ' αρχήν δεκτό από τους κορυφαίους πολιτικούς φορείς του Κοινοβουλίου. Το ΠΑΣΟΚ στην επίσημη πρόταση για την αναθεώρηση πρότεινε ευθέως το θέμα και η ΝΔ πρότεινε μια διάταξη για τον εθελοντισμό στο άρθρο 16. Ο Συνασπισμός επίσης υποστηρίζει το αίτημα, χωρίς να έχει καταθέσει ακόμη στη Βουλή επίσημη πρόταση. Το ΚΚΕ δεν συμμετέχει με πρόταση στην αναθεωρητική διαδικασία.
Σημειωτέον ότι και το Σχέδιο Συνθήκης για την θέσπιση Συντάγματος της Ευρώπης περιέχει αναφορά στην Κοινωνία των πολιτών, συνδέοντας την μάλιστα με την αρχή της διαφάνειας και της χρηστής διακυβέρνησης:
Άρθρο Ι-50 § 1 Προκειμένου να προωθήσουν τη χρηστή διακυβέρνηση και να διασφαλίσουν τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών, τα θεσμικά και λοιπά όργανα και οι οργανισμοί της Ένωσης διεξάγουν τις εργασίες τους όσο το δυνατόν πιο ανοιχτά.Μέλη του Συντονιστικού της Καμπάνιας συναντήθηκαν πριν 2 εβδομάδες με το Συνήγορο του Πολίτη στον οποίο μάλιστα πρότειναν, στις περιπτώσεις που οι ΜΚΟ αναπτύσσουν δραστηριότητα σε συνεργασία με κρατικούς φορείς (λ.χ. στον τομέα της αποασυλοποίησης), η εποπτεία του Συνηγόρου για την πάταξη της κακοδιοίκησης να επεκτείνεται και στη δράση των ίδιων των ΜΚΟ. Ο Συνήγορος κ. Γιώργος Καμίνης κατ' αρχήν ήταν θετικός με αυτήν την ιδέα. Όπως και με τη σκέψη της συνεργασίας με ορισμένες ΜΚΟ οι οποίες δραστηριοποιούνται σε τομείς της αρμοδιότητάς του (π.χ. προστασία ατομικών δικαιωμάτων έναντι του κράτους). Μια αντίστοιχη συνάντηση, καθαρά ενημερωτικού χαρακτήρα, έγινε επίσης με τον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή, Καθηγητή κ. Νικηφόρο Διαμαντούρο.
Και, ξαφνικά, στη
δεύτερη συνεδρίαση της Επιτροπής της Βουλής για την Αναθεώρηση (27.9.06) διαβάζουμε:
"Π.ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ: (...) Χρειάζεται κάτι στο συνταγματικό μας κείμενο, για να έχουμε ενίσχυση των μη κυβερνητικών οργανώσεων; Αν θέλουμε να κάνουμε κάτι περισσότερο, το κάνουμε. Γιατί να το βάλουμε στο Σύνταγμα; Γιατι να κάνουμε άλλωστε αυτήν την διάκριση μεταξύ ενώσεων προσώπων; Μήπως άραγε με το να κάνουμε αυτή τη διάκριση, αφήνουμε άλλες κατηγορίες, που και αυτές μπορούσαν να έχουν αυξημένη προστασία; Γιατί μόνο οι μη κυβερνητικές οργανώσεις σ' αυτήν την περίπτωση; (...) Και το κυριότερο -το ξανατονίζω- τι είναι αυτό που μας εμποδίζει από το Σύνταγμα να συνεργαστούμε περισσότερο σε συγκεκριμένους τομείς, να ενισχύσουμε περισσότερο τις μη κυβερνητικές οργανώσεις; Πάλι θα έλθουν να μας πουν -και θα είναι άδικο- ότι κάτι υπάρχει στο Σύνταγμα που εμποδίζει να έχουμε τη συνεργασία που πρέπει. Δεν την είχαμε; Παραπονέθηκε κάποια η κυβερνητική οργάνωση ότι η συνεργασία της με την Ελλάδα είναι τέτοια, ώστε χρειάζεται συνταγματική κατοχύρωση κάποιων θέσεων και δικαιωμάτων των μη κυβερνητικών οργανώσεων;
(...)
Σ.ΜΑΝΟΣ: (...) Σε ό,τι αφορά τις μη κυβερνητικές οργανώσεις, συμμερίζομαι, αντιθέτως, τα όσα είπε ο κ. Παυλόπουλος. Δεν νομίζω ότι χρειάζεται, δεν πρέπει να περιληφθεί τέτοια ρύθμιση.
(...)
Ν.ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ: (...) Είμαι εξ εκείνων που υποστηρίζουν ότι πρέπει να διευρυνθεί η βάση της ελληνικής δημοκρατίας, από πλευράς θεσμικών προβλέψεων, όχι μόνο οι προβλεπόμενοι πυλώνες της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, τα κόμματα, η αυτοδιοίκηση, ο εργατικός συνδικαλισμός, αλλά και τα κοινωνικά κινήματα, οι οργανώσεις πολιτών, οι ενώσεις πολιτών για τα δικαιώματα, για το περιβάλλον, για τους μετανάστες, για τα δικαιώματα των γυναικών, για την προστασία του παιδιού, για την αντιμετώπιση όλων των κοινωνικών προβλημάτων. Ναι, διεύρυνση της αναγνώρισης της βάσης της δημοκρατίας, κοινωνικά κινήματα, ενώσεις πολιτών, μη κυβερνητικές οργανώσεις, αλλά πάλι δεν αντιλαμβάνομαι γιατί αυτή η επιμεριστική αναφορά στις μη κυβερνητικές οργανώσεις.
Οι μη κυβερνητικές οργανώσεις συνήθως δορυφοροποιούνται περί τους κρατικούς άξονες. Αν θέλετε να προχωρήσουμε σε κατοχύρωση της συμμετοχής στην κοινωνική και πολιτική βάση της δημοκρατίας των κοινωνικών κινημάτων, των ενώσεων των πολιτών, των μη κυβερνητικών οργανώσεων, των εθελοντικών οργανώσεων, για όλο αυτό το ευρύ φάσμα προβλημάτων, τότε να είναι σαφές ότι θα πρέπει να υπάρξουν προβλέψεις, ώστε αυτές να μη γίνονται κρατικοδίαιτες, ώστε αυτές να μην είναι ο στρατός του κάθε Υπουργού ή της κάθε κυβέρνησης, που χρηματοδοτείται από αδιαφανή κονδύλια. Και θα έπρεπε κάποτε να υπάρξει λογαριασμός. Και από εσάς, κύριοι της Κυβέρνησης, και από εσάς του ΠΑ.ΣΟ.Κ..."
Δίνεται έτσι η εντύπωση πως δεν έχει γίνει αντιληπτό ότι η κλασική διάκριση δημόσιο-ιδιωτικό διέρχεται στη φάση ιδιοτελές/προσωποπαγές-ανιδιοτελές/κοινωφελές. Ότι το δίπολο άμεση-έμμεση δημοκρατία τέμνεται από ένα νέο συγκερασμό: την συμμετοχική δημοκρατία.
Η μεταβολή που επέρχεται από την ολοένα μεγαλύτερη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών σε περιοχές που κάποτε θεωρούνταν αποκλειστική αρμοδιότητα του κράτους είναι μια πολιτική όσμωση. Μία πραγματικότητα, η οποία δεν επιδέχεται ανατροπές. Η συνταγματική προλείανση δεν θα είναι "επιβεβαιωτικού", αλλά θετικού και εκμοντερνιστικού χαρακτήρα. Το κράτος πρέπει να έχει υποχρέωση (και όχι "διακριτική ευχέρεια")
να σέβεται τη δράση της Κοινωνίας των Πολιτών, χωρίς να εγείρει γραφειοκρατικά και άλλα εμπόδια (π.χ. όταν ζητείται πρόσβαση σε δημόσια έγγραφα δημοσίου ενδιαφέροντος)
να προωθεί θετικά τις δραστηριότητές της, με παροχή κάθε απαραίτητου μέσου και φυσικά με πλήρη διαφάνεια (όχι μόνο επιχορηγήσεις, αλλά και υλικό του κρατικού μηχανισμού)
να συνεργάζεται με τις ΜΚΟ, στο επίπεδο που αυτές αναλαμβάνουν δράσεις τις οποίες το κράτος δεν θέλει ή δεν μπορεί να αναλάβει (π.χ. αποναρκοθέτηση).
Αυτές οι μεταβολές ανάγονται στην πρωτογενή κανονιστική ύλη που εξ ορισμού ανήκει σε ένα συνταγματικό κείμενο, στο μέτρο που προστίθενται νέες θεμελιώδεις κρατικές υποχρεώσεις και φροντίδες. Ο κοινός νόμος μόνο εξειδικευτικά του συνταγματικού κεκτημένου μπορεί να λειτουργήσει.
Σκέψεις και προτάσεις σαν κι αυτές θα ακουστούν την Πέμπτη 5 Οκτωβρίου 2006 στην Ημερίδα "Κοινωνία των Πολιτών - ΜΚΟ και ΣΥΝΤΑΓΜΑ" που θα λάβει χώρα από τις 10.00 π.μ. - 17.00 μ.μ. στο ξενοδοχείο Athens imperial hotel, υπό την αιγίδα του ΠΑΣΟΚ και του ΙΣΤΑΜΕ. Ας μη μας σοκάρει το κομματικό της διοργάνωσης: όλοι θέλουν τις ΜΚΟ. Δεν ανήκουν στο ΠΑΣΟΚ, στη ΝΔ, στον ΣΥΝ ή στο ΚΚΕ. Το ενδιαφέρον είναι στα ζητήματα που θα συζητηθούν εκεί, όπως:
- Η πολιτική των ΜΚΟ από σήμερα, μέχρι το 2013. Διαρκείς Επιτροπές Διαβούλευσης.
- ΜΚΟ και διακυβέρνηση. Τα εφαρμοσμένα παραδείγματα άσκησης δημόσιας εξουσίας κατ' ανάθεση.
- ΜΚΟ και κράτος. Εταιρικές σχέσεις - διαβούλευση - monitoring.
- Τρίτος Τομέας, κοινωνική οικονομία. 4ο ΚΠΣ και ΜΚΟ.
- ΜΚΟ, κόμματα και πολιτική. Διακριτοί ρόλοι.
- Η συμμετοχή των ΜΚΟ στον σύγχρονο παγκοσμιοποιημένο κόσμο - μία νέα παγκοσμιοποιημένη κοινωνία των πολιτών οικοδομείται. Ομπρέλες, Δίκτυα, διεθνείς οργανώσεις, διεθνείς δράσεις, διεθνείς σχέσεις. Ανθρωπιστική - αναπτυξιακή βοήθεια.
- ΜΚΟ και επιχειρήσεις. Κοινωνικός ρόλος των επιχειρήσεων. Εταιρικές κοινωνικές σχέσεις.
- Τοπική αυτοδιοίκηση και ΜΚΟ. Σχέσεις συνευθύνης.
- Ηλεκτρονική δημοκρατία - διαδικτύωση - διαβούλευση
Θα παρακολουθήσουμε αυτήν την εκδήλωση, όπως και την εκδήλωση κάθε άλλου φορέα (πολιτικού ή μη) σχετικά με το θέμα. Γιατί τα ζητήματα σχετίζονται τελικά με την ποιότητα και την εμβάθυνση της δημοκρατίας όχι ως μορφής ενάσκησης εξουσίασης, αλλά ως περιεχόμενο αυτοοργάνωσης.