Πρόταση τροπολογίας για τα Ανοικτά Δεδομένα

Το νομοσχέδιο για τα "Ανοικτά Δεδομένα" που πρόκειται να εισαχθεί για ψήφιση στην Ολομέλεια της Βουλής παρουσιάζει ένα σοβαρό λάθος: δεν προβλέπει τον σωστό μηχανισμό για την επιβολή των δικαιωμάτων του πολίτη, όταν οι δημόσιες υπηρεσίες αρνούνται να χορηγήσουν έγγραφα (βλ. εδώ). Όσοι παρακολουθείτε e-lawyer γνωρίζετε ότι το θέμα αυτό, που σχετίζεται με το επίπεδο διαφάνειας της λειτουργίας του Δημοσίου, έχει απασχολήσει πολλές φορές. 

Σήμερα καταθέτω δημόσια μία ολοκληρωμένη πρόταση για την διόρθωση του λάθους αυτού που σχετίζεται και με την σωστή ενσωμάτωση του ενωσιακού δικαίου. 

ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΑΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟΥ ΜΕ ΤΙΤΛΟ

“Ανοικτή διάθεση και περαιτέρω χρήση εγγράφων, πληροφοριών και δεδομένων του δημόσιου τομέα, τροποποίηση του ν.3448/2006 (Α' 57), προσαρμογή της εθνικής νομοθεσίας στις διατάξεις της Οδηγίας 2013/37/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, περαιτέρω ενίσχυση της διαφάνειας, ρυθμίσεις θεμάτων Εισαγωγικού Διαγωνισμού Ε.Σ.Δ.Δ.Α. και άλλες διατάξεις”

Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1. Σύμφωνα με το προτεινόμενο άρθρο 5, σε περίπτωση απορριπτικής αποφάσεως για χορήγηση εγγράφων προς περαιτέρω χρήση, οι έχοντες έννομο συμφέρον έχουν δικαίωμα να ασκήσουν ενδικοφανή προσφυγή ενώπιον του Γενικού Επιθεωρητή Δημόσιας Διοίκησης. Επί της αποφάσεως του Γ.Ε.Δ.Δ. μπορεί να ασκηθεί αίτηση ακύρωσης ενώπιον του Διοικητικού Εφετείου.

2. Ο εν λόγω μηχανισμός επιβολής είναι καταδικασμένος σε αποτυχία. Η αρμοδιότητα του Γ.Ε.Δ.Δ. να αποφαίνεται επί ενδικοφανών προσφυγών σε περιπτώσεις απόρριψης αιτημάτων για περαιτέρω χρήση εγγράφων του δημόσιου τομέα έχει ανατεθεί το πρώτον με το άρθρο 5 του Ν.3448/2006. Μετά από οκτώ (8) χρόνια ισχύος της εν λόγω αρμοδιότητας, η διαδικασία αυτή ασκήθηκε ελάχιστες φορές και με ισχνά αποτελέσματα για την ουσιαστική και πλήρη εφαρμογή του Ν.3448/2006, όπως προκύπτει από τις ίδιες τις Ετήσιες Εκθέσεις του Γ.Ε.Δ.Δ. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι το πεδίο αρμοδιοτήτων του Γ.Ε.Δ.Δ. αφορά κατά κύριο λόγο τον συντονισμό των ελεγκτικών σωμάτων του Δημοσίου και την επιβολή του πειθαρχικού δικαίου στα στελέχη του δημόσιου τομέα. Σε καμία χώρα της Ε.Ε. ο ομόλογος γενικός επιθεωρητής δημόσιας διοίκησης διαθέτει αρμοδιότητα να εξετάζει ενδικοφανείς προσφυγές κατά των απορριπτικών πράξεων επί αιτημάτων περαιτέρω χρήσης πληροφοριών δημόσιου τομέα. Πρόκειται για μια αρμοδιότητα ξένη προς τον ρόλο, αλλά και τις θεσμικές δυνατότητες του εν λόγω φορέα. Για τον λόγο αυτόν, το προτεινόμενο άρθρο 5 είναι επιτακτική ανάγκη να αναδιατυπωθεί, έτσι ώστε να καταργηθεί η εν λόγω αρμοδιότητα και να ανατεθεί σε ανεξάρτητο όργανο, με κατάλληλη τεχνογνωσία και με την δυνατότητα λήψης δεσμευτικών αποφάσεων, όπως ξεκάθαρα ορίζει το άρθρο 1 παρ. 4 της Οδηγίας 2013/37/ΕΕ. Αυτές οι τρεις προϋποθέσεις συνοδεύονται από μία ενδεικτική μνεία της Οδηγίας: το όργανο αυτό μπορεί να είναι είτε η Επιτροπή Ανταγωνισμού (η οποία όμως στην Ελλάδα δεν έχει την σχετική τεχνογνωσία), είτε η Εθνική Αρχή Πρόσβασης στα Έγγραφα (η οποία όμως στην Ελλάδα δεν υπάρχει), είτε η Δικαιοσύνη.

3. Η καλύτερη δυνατή συμμόρφωση προς το εν λόγω άρθρο της Οδηγίας προϋποθέτει την ίδρυση της Εθνικής Αρχής Πρόσβασης στα Έγγραφα, κατά το πρότυπο του “Information Commissioner”, ανεξάρτητης αρχής η οποία προέκυψε σε Ευρωπαϊκές χώρες από την μετεξέλιξη των ανεξάρτητων Αρχών Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, ύστερα από την ανάθεση σε αυτές και της αρμοδιότητας της εποπτείας εφαρμογής των νομικών διατάξεων για την πρόσβαση στα δημόσια έγγραφα και, εν γένει, της πρόσβασης στην δημόσια πληροφορία. Στο πλαίσιο του παρόντος, παρουσιάζουμε την κατάσταση που ισχύει σε σχέση με το θέμα αυτό σε άλλες χώρες (ΙΙ), εκθέτουμε τις παθογένειες από το υφιστάμενο πλαίσιο για την πρόσβαση στα δημόσια έγγραφα, καθώς και τις πρακτικές δυνατότητες για την θεσμοθέτηση του φορέα και στην Ελλάδα με την μέγιστη δυνατή εξοικονόμηση πόρων και τον εξορθολογισμό της λειτουργίας της υπάρχουσας Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα και (ΙΙΙ) προτείνουμε συγκεκριμένες νομικές διατάξεις που μπορούν να αντικαταστήσουν το άρθρο 5 του υπό συζήτηση νομοσχεδίου για την άμεση νομοθέτηση και υλοποίηση της εδώ υποστηριζόμενης βέλτιστης θεσμικής λύσης.

ΙΙ. Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΟΥ “INFORMATION COMMISSIONER”

4. Με βάση την Οδηγία 95/46, κάθε κράτος μέλος της Ε.Ε. είναι υποχρεωμένο να αναθέσει σε μία η περισσότερες αρχές που λειτουργούν “με πλήρη ανεξαρτησία” την παρακολούθηση, εποπτεία και επιβολή εφαρμογής της νομοθεσίας για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών. Το ίδιο ισχύει και για όλες τις χώρες του Συμβουλίου της Ευρώπης που έχουν κυρώσει το Πρόσθετο Πρωτόκολλο στην Σύμβαση 108. Αποτέλεσμα της εν λόγω ευρωπαϊκής νομοθεσίας είναι να λειτουργούν σε κάθε κράτος μέλος ανεξάρτητες “Αρχές Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα”, δηλαδή δημόσιες αρχές με αρμοδιότητα να παρακολουθούν την εφαρμογή της σχετικής νομοθεσίας τόσο στον ιδιωτικό όσο και στον δημόσιο τομέα, να δίνουν οδηγίες, να εκδίδουν κανονιστικές πράξεις και να επιβάλλουν κυρώσεις όταν, αυτεπαγγέλτως ή κατόπιν καταγγελίας, διαπιστώνουν παραβάσεις της νομοθεσίας περί προστασίας δεδομένων.

5. Σε ορισμένα κράτη οι εν λόγω “Αρχές” οργανώθηκαν ως πολυπρόσωπες επιτροπές ατόμων κύρους (κατά το πρότυπο της γαλλικής CNIL), ενώ σε άλλα κράτη η “Αρχή” οργανώθηκε ως μονοπρόσωπο διοικητικό όργανο (με έναν ή δύο αναπληρωτές) που προΐσταται μιας διοικητικής γραμματείας (κατά το πρότυπο του γερμανού Επιτρόπου Προστασίας Δεδομένων). Η επιλογή της οργάνωσης της Αρχής ως επιτροπής ακολουθείται από 23 χώρες του Συμβουλίου της Ευρώπης (Ανδόρα, Αυστρία, Βέλγιο, Βοσνία – Ερζεγοβίνη, Βουλγαρία, Ισπανία, Κροατία, Τσεχία, Δανία, Εσθονία, Γαλλία, Ελλάδα, Ισλανδία, Λετονία, Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Μολδαβία, Μονακό, Νορβηγία, Ολλανδία, Πορτογαλία, Ρουμανία, Σουηδία), ενώ η επιλογή της μονοπρόσωπης αρχής ακολουθείται από 15 χώρες (Αλβανία, Κύπρος, Φινλανδία, Γεωργία, Γερμανία, Ελβετία, Ουγγαρία, Ιρλανδία, Ιταλία, Μάλτα, Πολωνία, Σερβία, Σλοβακία, Σλοβενία, Ηνωμένο Βασίλειο) . Η λύση του μονοπρόσωπου οργάνου επελέγη και ως προς την λειτουργία της αντίστοιχης αρχής που εποπτεύει την εφαρμογή της νομοθεσίας στα όργανα της Ε.Ε. και ονομάζεται “Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων”¹, συνεργαζόμενος με έναν “Αναπληρωτή Επόπτη” που επιλέγονται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ε.Ε. κατόπιν πρότασης καταλόγου υποψηφίων που υποβάλλει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η ίδια επιλογή έχει γίνει από το Συμβούλιο της Ευρώπης, με την θεσμοθέτηση του Επιτρόπου Προστασίας Δεδομένων². “Eπίτροπος Ιδιωτικότητας” υπάρχει επίσης στον Καναδά, στην Αυστραλία, στο Ισραήλ, στην Νέα Ζηλανδία και στο Χονγκ Κόνγκ.

6. Η συνάφεια της νομοθεσίας για την προστασία κι ελεύθερη κυκλοφορία προσωπικών δεδομένων με τα δικαιώματα πρόσβασης των πολιτών στα δημόσια έγγραφα, οδήγησε ορισμένα κράτη να αναθέσουν στους “Επιτρόπους Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων” την πρόσθετη αρμοδιότητα της επιβολής και του δεύτερου σκέλους, δηλαδή να είναι αρμόδιοι και για τον έλεγχο της πρόσβασης πολιτών στα έγγραφα. Έτσι, οι παλαιότεροι “Επίτροποι Προστασίας” ανέλαβαν και την παρακολούθηση των διατάξεων για την πρόσβαση των πολιτών στα δημόσια έγγραφα καθώς και για την περαιτέρω χρήση των εγγράφων αυτών. Με αυτό το νέο σύνολο αρμοδιοτήτων, συγκεντρώνεται στο πλαίσιο της ίδιας ανεξάρτητης αρχής η ολοκληρωμένη αποστολή της λήψης των αποφάσεων όταν οι πολίτες λαμβάνουν αρνητικές απαντήσεις από τις δημόσιες υπηρεσίες όσον αφορά τα αιτήματα των πρώτων για πρόσβαση σε έγγραφα και χορήγηση αντιγράφων. Καθώς ένας συνήθης λόγος απόρριψης των αιτημάτων αυτών από τις δημόσιες υπηρεσίες είναι “τα προσωπικά δεδομένα”, η συγκέντρωση σε μία ανεξάρτητη αρχή της διττής αρμοδιότητας (τόσο της προστασίας των προσωπικών δεδομένων, όσο και της αρμοδιότητας να διατάσσεται η παράδοση των εγγράφων όταν το επιβάλλει ο νόμος) αποφεύγει από τον διπλασιασμό των διαδικασιών και τον κίνδυνο της έκδοσης αντιφατικών αποφάσεων, όταν η αρμοδιότητα δίνεται σε δύο διαφορετικές ανεξάρτητες αρχές. Ο κίνδυνος των αντιφατικών αποφάσεων ελλοχεύει όταν, για παράδειγμα, το αίτημα για τη χορήγηση των εγγράφων προς περαιτέρω χρήση απορρίπτεται και η υπόθεση οδηγείται από μεν την δημόσια υπηρεσία στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα για γνωμοδότηση και από μεν τον πολίτη με ενδικοφανή προσφυγή προς τον Γενικό Επιθεωρητή Δημόσιας Διοίκησης.

7. Επί του παρόντος, ο θεσμός του Information Commissioner λειτουργεί σε 6 ευρωπαϊκά κράτη: Γερμανία³, Ελβετία⁴, Ηνωμένο Βασίλειο⁵, Ιρλανίδα⁶, Σερβία⁷, Σλοβενία⁸. Ο θεσμός υπάρχει επίσης στην Αυστραλία⁹ (όπου πρόκειται να ισχύσει μέχρι τέλους του 2014), στον Καναδά¹⁰, στην Σκοτία¹¹, ενώ στην Ινδία¹² και στο Μπαγκλαντές υπάρχει ενιαία επιτροπή και για τα δύο δικαιώματα.

ΙΙΙ. ΕΠΙΒΟΛΗ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΑΝΤΙΓΡΑΦΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΓΓΡΑΦΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

8. Στην Ελλάδα, η δυνατότητα του πολίτη να αξιώσει την εφαρμογή των διατάξεων για την πρόσβαση στα δημόσια έγγραφα και την χορήγηση αντιγράφων για περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα (Ν.2690/1999, Ν.1599/1986, Ν.3448/2006) υποβοηθείται με προσφυγή στον Συνήγορο του Πολίτη, με αίτηση στον αρμόδιο Εισαγγελέα Πρωτοδικών για έκδοση εισαγγελικής παραγγελίας, με ενδικοφανή προσφυγή στον Γενικό Επιθεωρητή Δημόσιας Διοίκησης σε περίπτωση απόρριψης αίτησης για περαιτέρω χρήση εγγράφων, με προσφυγή στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα για τις περιπτώσεις που το έγγραφο περιλαμβάνει προσωπικά δεδομένα του αιτούντος και με προσφυγή στην Δικαιοσύνη.

9. Οι παραπάνω δυνατότητες παρουσιάζουν τα εξής κενά:

- η παρέμβαση του Συνηγόρου του Πολίτη είναι – και πρέπει να είναι - αμιγώς διαμεσολαβητική, χωρίς να παρουσιάζει νομική δεσμευτικότητα για την δημόσια υπηρεσία που αρνείται την χορήγηση εγγράφων (ενώ το άρθρο 1 παρ. 4 της Οδηγίας 2013/37/ΕΕ απαιτείται η προσφυγή να υποβάλλεται σε φορέα που εκδίδει νομικά δεσμευτικές αποφάσεις),

- η έκδοση εισαγγελικής παραγγελίας κατ΄ άρθρο 25 παρ. 4 (β) Ν.1756/1988 είναι μεν δεσμευτική, αλλά σύμφωνα με την Γνωμοδότηση 3/2009 της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, εφόσον τα ζητηθέντα έγγραφα περιέχουν ευαίσθητα δεδομένα, θα πρέπει να υπάρχει άδεια της Αρχής για την χορήγησή τους¹³, επομένως θα δημιουργηθεί κενό εφαρμογής αν η αρμοδιότητα ανατεθεί στην Εισαγγελία,

- η ενδικοφανής προσφυγή ενώπιον του Γ.Ε.Δ.Δ. οδηγεί σε αρμοδιότητα του τελευταίου που αφορά μόνο την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα. Από το 2006 που ανατέθηκε η εν λόγω αρμοδιότητα στον Γ.Ε.Δ.Δ. έχει ασκηθεί ελάχιστες φορές μέχρι σήμερα και στις δύο τελευταίες ετήσιες εκθέσεις του (2012 και 2013) δεν αναγράφεται καν να έχει εκδοθεί σχετική απόφαση επί ενδικοφανούς προσφυγής, μολονότι μνημονεύεται γενικά η σχετική αρμοδιότητα,

- η προσφυγή στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, με τις αρμοδιότητες που αυτή έχει σήμερα, αφορά μόνο την πρόσβαση του υποκειμένου στα δεδομένα που το αφορούν, επομένως όχι σε όλα τα δημόσια έγγραφα (άρθρο 12 του Ν.2472/1997)

- η προσφυγή στην Δικαιοσύνη για την επίδειξη εγγράφου παρουσιάζει όλα τα προβλήματα καθυστέρησης κάθε αιτήματος δικαστικής προστασίας. Από την σχετική έρευνα νομολογίας στις γνωστές βάσεις δεδομένων δεν προκύπτει να έχουν καταγραφεί δικαστικές αποφάσεις για το θέμα της περαιτέρω χρήσης πληροφοριών του δημόσιου τομέα (ν.3448/2006), ενώ τα σχετικά αποτελέσματα αφορούν μόνο μερικές γνωμοδοτήσεις του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους.

10. Επιπλέον, με το άρθρο 25 του ν. 4210/2013 καταργήθηκαν οι Ειδικές Επιτροπές Ελέγχου Εφαρμογής της Νομοθεσίας που εξέταζαν αιτήματα καθυστέρησης χορήγησης εγγράφων κι επομένως δεν υπάρχει δυνατότητα εφαρμογής του δικαιώματος του άρθρου 10 παρ. 3 του Συντάγματος για καταβολή “ειδικής χρηματικής ικανοποίησης” όταν δεν χορηγούνται εμπροθέσμως τα έγγραφα. Το άρθρο 25 αναφέρει: “αιτήσεις για την καταβολή πλήρους αποζημίωσης, οι οποίες έχουν υποβληθεί και εκκρεμούν για εξέταση στις Ειδικές Επιτροπές Ελέγχου Εφαρμογής της Νομοθεσίας, καθώς και οι σχετικές αιτήσεις που υποβάλλονται από την ημερομηνία δημοσίευσης του νόμου αυτού στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και εφεξής, διαβιβάζονται στα αρμόδια ελεγκτικά όργανα”. Ωστόσο, τα εν λόγω “αρμόδια ελεγκτικά όργανα” (δηλαδή τα σώματα ελέγχου της δημόσιας διοίκησης) δεν έχουν την αρμοδιότητα επιβολής καταβολής αποζημιώσεων κι επομένως το σχετικό συνταγματικό δικαίωμα του πολίτη δεν μπορεί να ασκηθεί παρά μόνον ίσως με δικαστική προσφυγή.

11. Από όλα τα ανωτέρω, διαπιστώνεται σημαντικό θεσμικό κενό στην διασφάλιση του δικαιώματος του πολίτη για πρόσβαση στα δημόσια έγγραφα και λήψη αντιγράφων για περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα, κατά τρόπον ώστε να παρακωλύεται η εφαρμογή του άρθρου 4 παρ. 4. της Οδηγίας 2003/98/ΕΚ όπως αυτό τροποποιήθηκε από το άρθρο 1 παρ. 4 της ενσωματούμενης Οδηγίας 2013/37/ΕΕ, κατά το οποίο:

“4.   Κάθε απόφαση σχετικά με την περαιτέρω χρήση περιέχει αναφορά στα ένδικα μέσα σε περίπτωση που ο αιτών επιθυμεί να προσβάλει την απόφαση. Τα ένδικα μέσα περιλαμβάνουν τη δυνατότητα επανεξέτασης από αμερόληπτο φορέα επανεξέτασης, με την κατάλληλη εμπειρογνωμοσύνη, όπως η εθνική αρχή ανταγωνισμού, η εθνική αρχή για την πρόσβαση στα έγγραφα, ή η εθνική δικαστική αρχή, των οποίων οι αποφάσεις είναι δεσμευτικές για τον οικείο φορέα του δημόσιου τομέα.».

Επειδή η μετάφραση δεν είναι νομικά ακριβής (το πρωτότυπο δεν αναφέρεται σε “ένδικα μέσα”, αλλά γενικά σε “means of redress”, δηλαδή “μέσα αποκατάστασης”) παραθέτουμε και την αγγλική εκδοχή του νέου άρθρου:

“4.   Any decision on re-use shall contain a reference to the means of redress in case the applicant wishes to appeal the decision. The means of redress shall include the possibility of review by an impartial review body with the appropriate expertise, such as the national competition authority, the national access to documents authority or a national judicial authority, whose decisions are binding upon the public sector body concerned.’.”

12. Οι ανωτέρω προϋποθέσεις της Οδηγίας δεν περιλαμβάνονται στο προτεινόμενο άρθρο 5 του νομοσχεδίου, με την ανάθεση της αρμοδιότητας στον Γ.Ε.Δ.Δ., για τους λόγους που εξηγήθηκαν. Μεγαλύτερη εμπειρία σε σχέση με την πρόσβαση σε δημόσια έγγραφα κατέχει η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα που λειτουργεί από τα τέλη της δεκαετίας του 1990 στην Ελλάδα, καθώς και ο Συνήγορος του Πολίτη, ο οποίος όμως δεν εκδίδει νομικά δεσμευτικές αποφάσεις.

13. Για τους λόγους αυτούς, επιβάλλεται η αναδιάρθρωση της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα κατά τα πρότυπα του Information Commissioner (“Επίτροπος Διαφάνειας και Προστασίας Δεδομένων”), ως μονοπρόσωπη ανεξάρτητη αρχή, κατά το άρθρο 9Α του Συντάγματος, με την δυνατότητα διορισμού δύο αναπληρωτών Επιτρόπων κατά την διαδικασία του άρθρου 101Α του Συντάγματος (ένας αναπληρωτής Επίτροπος για την Πρόσβαση στην Δημόσια Πληροφορία και ένας αναπληρωτής Επίτροπος για την Προστασία Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα) και με την μετακίνηση του απαραίτητου προσωπικού για την διευρυμένη στελέχωση της Γραμματείας της, από το επιστημονικό προσωπικό του Συνηγόρου του Πολίτη. Στον Επίτροπο Διαφάνειας και Προστασίας Δεδομένων μπορεί επίσης να ανατεθεί η αρμοδιότητα επιδίκασης της “ειδικής χρηματικής ικανοποίησης” που ασκούσαν οι καταργηθείσες Ειδικές Επιτροπές Ελέγχου Εφαρμογής της Νομοθεσίας. Κατ' αυτόν τον τρόπο θα καταστεί εκ νέου ενεργό το δικαίωμα των πολιτών που προβλέπει το άρθρο 10 παρ. 3 του Συντάγματος, για την εν λόγω ειδική χρηματική ικανοποίηση σε περιπτώσεις άπρακτης παρέλευσης προθεσμιών για την χορήγηση πληροφοριών από τις δημόσιες υπηρεσίες.

14. Πρέπει να σημειωθεί ότι η αναδιάρθρωση της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα είναι αναγκαία και για λόγους που σχετίζονται με την αποτελεσματικότητα της επιτέλεσης της αποστολής της. Επί του παρόντος, με βάση το άρθρο 16 του Ν.2472/1997, η Αρχή αποτελείται από έναν Πρόεδρο με τον Αναπληρωτή του και έξι (6) μέλη με τους αναπληρωτές τους (σύνολο: δεκατέσσερα άτομα διοίκησης). Αυτό σημαίνει ότι η Αρχή είναι ένα δυσκίνητο συλλογικό διοικητικό όργανο που σημειώνει σημαντικές καθυστερήσεις στην εκπλήρωση των καθηκόντων του. Για τον λόγο αυτόν, ήδη από το έτος 2008 τροποποιήθηκε ο Κανονισμός Λειτουργίας της Αρχής¹⁴, ώστε αυτή να συνεδριάζει και σε Τμήματα, για λόγους επιτάχυνσης του έργου της. Ωστόσο και αυτή η λύση ήταν αμφισβητήσιμης επιτυχίας. H αναδιάρθρωση της Αρχής σε μονοπρόσωπο όργανο, δηλαδή σε Επίτροπο, με δύο αναπληρωτές θεματικούς Επιτρόπους, θα εξορθολογήσει σημαντικά τον τρόπο λειτουργίας της, αφαιρώντας πλήρως τις υποχρεώσεις συνεδριάσεων για την λήψη αποφάσεων και θα επιτρέψει την ομαλή υποδοχή της πρόσθετης αρμοδιότητας της εποπτείας των ρυθμίσεων για την πρόσβαση των πολιτών στα δημόσια έγγραφα και για την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα.

15. Παράλληλα, η Αρχή επικουρείται στην λειτουργία της από μία Γραμματεία, η οποία λειτουργεί σε επίπεδο Διευθύνσεως κατά το άρθρο 20 παρ. 1 του Ν.2472/1997. Σύμφωνα, όμως, με την Ετήσια Έκθεση της Αρχής για το έτος 2013, η Αρχή εξακολουθεί να παρουσιάζει υποστελέχωση και συγκεκριμένα αναφέρεται ότι οι κενές οργανικές θέσεις όλων των τμημάτων της Αρχής ανέρχονται συνολικά σε τριάντα μία (31). Συνεπώς, η αναδιοργάνωση της Αρχής θα πρέπει να περιλαμβάνει και την μετακίνηση ανθρώπινου δυναμικού από άλλη υπηρεσία που έχει αποκτήσει την απαραίτητη τεχνογνωσία ως προς την πρόσβαση του κοινού στα δημόσια έγγραφα. Μια τέτοια υπηρεσία είναι ο Συνήγορος του Πολίτη, ο οποίος είναι άρτια στελεχωμένος με επιστημονικό προσωπικό, ο φόρτος εργασίας του οποίου θα μειωθεί με την ανάθεση της αρμοδιότητας για τον έλεγχο της πρόσβασης στα δημόσια έγγραφα στην Αρχή.

ΙΙΙ. ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗ ΡΥΘΜΙΣΗ

16. Προκειμένου να εφαρμοστεί πλήρως το δικαίωμα του άρθρου 1 παρ. 4 της Οδηγίας 2013/37/ΕΕ στην Ελληνική έννομη τάξη, λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω προβλημάτων που εντοπίζονται στο ισχύον θεσμικό πλαίσιο, όσον αφορά την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα, αλλά και την εν γένει πρόσβαση πολιτών στα δημόσια έγγραφα, προτείνουμε το άρθρο 5 του νομοσχεδίου να αναδιατυπωθεί ως εξής.

“Άρθρο 5

Θεσμική εποπτεία πρόσβασης στα δημόσια έγγραφα και διασφάλισης της περαιτέρω χρήσης πληροφοριών του δημόσιου τομέα

1. Το άρθρο 15 του Ν.2472/1997 αντικαθίσταται ως εξής:

“Άρθρο 15

Σύσταση – αποστολή – νομική φύση

1. Συνίσταται ανεξάρτητη δημόσια αρχή με την επωνυμία “Επίτροπος Διαφάνειας και Προστασίας Δεδομένων”, με αποστολή την εποπτεία της εφαρμογής του παρόντος νόμου και άλλων ρυθμίσεων που αφορούν την προστασία του ατόμου από την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, καθώς και των διατάξεων που αφορούν την πρόσβαση στα διοικητικά έγγραφα και την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα.

2. Ο Επίτροπος εξυπηρετείται από δική του γραμματεία. Ο Επίτροπος δεν υπόκειται σε οποιονδήποτε διοικητικό έλεγχο. Κατά την άσκηση των καθηκόντων του, ο Επίτροπος και οι Αναπληρωτές του απολαύουν προσωπικής και λειτουργικής ανεξαρτησίας. Ο Επίτροπος εδρεύει στην Αθήνα και η εδαφική του αρμοδιότητα εκτείνεται στην Ελληνική Επικράτεια.

3. Οι απαιτούμενες πιστώσεις για την λειτουργία του Επιτρόπου εγγράφονται σε ειδικό φορέα που ενσωματώνεται στον ετήσιο Προϋπολογισμό της Βουλής των Ελλήνων. Διατάκτης της δαπάνης είναι ο Επίτροπος ή ο Αναπληρωτής του.

4. Όπου στον παρόντα νόμο ή σε οποιαδήποτε άλλη διάταξη αναφέρεται η “Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα” ή “ο Πρόεδρος της Αρχής” εφεξής νοείται ο Επίτροπος, κατ' απορρόφηση των σχετικών αρμοδιοτήτων.”

2. Το άρθρο 16 του Ν.2472/1997 αντικαθίσταται ως εξής:

“Άρθρο 16

Συγκρότηση

1. Ως Επίτροπος Διαφάνειας και Προστασίας Δεδομένων επιλέγεται πρόσωπο κύρους και εμπειρίας στον τομέα της πρόσβασης στην δημόσια πληροφορία και στην προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, σύμφωνα με το άρθρο 101Α του Συντάγματος.

2. Ο Επίτροπος επικουρείται από έναν Αναπληρωτή Επίτροπο Διαφάνειας και από έναν Αναπληρωτή Επίτροπο Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, οι οποίοι επιλέγονται σύμφωνα με την ανωτέρω διαδικασία και με αντίστοιχα προσόντα.

3. Η λειτουργία του Επιτρόπου διέπεται από τις διατάξεις του Ν.3051/2002 και άλλων γενικών διατάξεων που εκάστοτε ισχύουν για τις συνταγματικά κατοχυρωμένες ανεξάρτητες αρχές.”

3. Το άρθρο 19 του Ν.2472/1997 αντικαθίσταται ως εξής:

“Άρθρο 19

Αρμοδιότητες, λειτουργία και αποφάσεις του Επιτρόπου

1. Ο Επίτροπος έχει τις εξής ιδίως αρμοδιότητες :

α) Εκδίδει δεσμευτικές διαταγές για την χορήγηση αντιγράφων εγγράφων ή πληροφοριών που τηρούνται από φορείς του δημόσιου τομέα, αυτεπαγγέλτως ή κατόπιν προσφυγής.

β) Εκδίδει οδηγίες προς τον σκοπό ενιαίας εφαρμογής των ρυθμίσεων που αφορούν την προστασία του ατόμου από την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, καθώς και των ρυθμίσεων που αφορούν την πρόσβαση σε διοικητικά έγγραφα και την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα.

γ) Καλεί και επικουρεί τα επαγγελματικά σωματεία και τις λοιπές ενώσεις φυσικών ή νομικών προσώπων που διατηρούν αρχεία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στην κατάρτιση κωδίκων δεοντολογίας για την αποτελεσματικότερη προστασία της ιδιωτικής ζωής και των εν γένει δικαιωμάτων και θεμελιωδών ελευθεριών των φυσικών προσώπων στον τομέα της δραστηριότητάς τους.

δ) Απευθύνει συστάσεις και υποδείξεις στους υπεύθυνους επεξεργασίας ή τους τυχόν εκπροσώπους τους καθώς και σε κάθε φορέα του δημοσίου τομέα που διαχειρίζεται δημόσιες πληροφορίες και δίδει κατά την κρίση της δημοσιότητα σε αυτές.

ε) Χορηγεί τις άδειες που προβλέπουν οι διατάξεις του παρόντος νόμου και καθορίζει το ύψος των σχετικών παραβόλων.

στ) Καταγγέλλει τις παραβάσεις των διατάξεων του παρόντος νόμου, καθώς και των διατάξεων για την πρόσβαση στα διοικητικά έγγραφα και για την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα στις αρμόδιες διοικητικές και δικαστικές αρχές.

ζ) Επιβάλλει τις κατά το άρθρο 21 του παρόντος νόμου διοικητικές κυρώσεις.

η) Αναθέτει στους Αναπληρωτές του τη διενέργεια διοικητικών εξετάσεων.

θ) Ενεργεί αυτεπαγγέλτως ή κατόπιν καταγγελίας διοικητικούς ελέγχους στο πλαίσιο των οποίων ελέγχονται η τεχνολογική υποδομή και άλλα, αυτοματοποιημένα ή μη, μέσα που υποστηρίζουν την επεξεργασία των δεδομένων και την πρόσβαση σε δημόσιες πληροφορίες. Έχει προς τούτο δικαίωμα προσβάσεως στα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα και συλλογής κάθε πληροφορίας για τους σκοπούς του ελέγχου, χωρίς να μπορεί να της αντιταχθεί κανενός είδους απόρρητο. Κατ’ εξαίρεση, ο Επίτροπος δεν έχει πρόσβαση στα στοιχεία ταυτότητας συνεργατών που περιέχονται σε αρχεία που τηρούνται για λόγους εθνικής ασφάλειας ή για τη διακρίβωση ιδιαίτερα σοβαρών εγκλημάτων. Τον έλεγχο διενεργεί ο Επίτροπος ή Αναπληρωτής του ή υπάλληλος του κλάδου των ελεγκτών της Γραμματείας, ειδικά προς τούτο εντεταλμένος από τον Επίτροπο. Κατά τον έλεγχο αρχείων που τηρούνται για λόγους εθνικής ασφαλείας, παρίσταται αυτοπροσώπως ο Επίτροπος.

ι) Γνωμοδοτεί για κάθε ρύθμιση που αφορά την επεξεργασία και προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα καθώς και την πρόσβαση σε διοικητικά έγγραφα ή την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα.

ια) Εκδίδει κανονιστικές πράξεις για τη ρύθμιση ειδικών, τεχνικών και λεπτομερειακών θεμάτων, στα οποία αναφέρεται ο παρών νόμος.

ιβ) Ανακοινώνει στη Βουλή παραβάσεις των ρυθμίσεων που αφορούν την προστασία του ατόμου από την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα καθώς και παραβάσεις που αφορούν το δικαίωμα πρόσβασης σε διοικητικά έγγραφα και περαιτέρω χρήσης της δημόσιας πληροφορίας.

ιγ) Συντάσσει κάθε χρόνο έκθεση για την εκτέλεση της αποστολής του κατά το προηγούμενο ημερολογιακό έτος. Στην έκθεση επισημαίνονται και οι τυχόν ενδεικνυόμενες νομοθετικές μεταβολές στον τομέα της προστασίας του ατόμου από την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα καθώς και του τομέα της πρόσβασης στα έγγραφα και της περαιτέρω χρήσης πληροφοριών του δημόσιου τομέα. Η έκθεση υποβάλλεται από τον Επίτροπο στον Πρόεδρο της Βουλής και τον Πρωθυπουργό και δημοσιεύεται στην ιστοσελίδα του Επιτρόπου.

ιδ) Εξετάζει προσφυγές σχετικά με την εφαρμογή του νόμου για την πρόσβαση σε διοικητικά έγγραφα, για την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα και την προστασία των δικαιωμάτων , όταν αυτά θίγονται από την επεξεργασία δεδομένων που τους αφορούν. Εξετάζει επίσης αιτήσεις του υπευθύνου επεξεργασίας με τις οποίες ζητείται ο έλεγχος και η εξακρίβωση της νομιμότητας της επεξεργασίας. Ο Επίτροπος μπορεί να θέτει στο αρχείο αιτήσεις ή παράπονα που κρίνονται προδήλως αόριστα, αβάσιμα ή υποβάλλονται καταχρηστικώς ή ανωνύμως. Ο Επίτροπος ενημερώνει τα υποκείμενα των δεδομένων και τους αιτούντες για τις ενέργειές της. Η προτεραιότητα εξέτασης των αιτήσεων, παραπόνων και ερωτημάτων εκτιμάται από τον Επίτροπο με κριτήριο τη σπουδαιότητα και το γενικότερο ενδιαφέρον του θέματος.

ιε) Συνεργάζεται με αντίστοιχες αρχές άλλων κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Συμβουλίου της Ευρώπης σε ζητήματα σχετικά με την άσκηση των αρμοδιοτήτων της.

ιστ) Ασκεί ανεξάρτητο έλεγχο στο εθνικό τμήμα του Συστήματος Πληροφοριών Σένγκεν, σύμφωνα με το άρθρο 114 παράγραφος 1 της Σύμβασης Εφαρμογής της Συμφωνίας Σένγκεν (ν. 2514/1997 ΦΕΚ 140 Α'), ασκεί τις αρμοδιότητες της εθνικής εποπτικής αρχής που προβλέπεται στο άρθρο 23 της Σύμβασης ΕΥΡΩΠΟΛ (ν. 2605/1998 ΦΕΚ 88 Α'), και τις αρμοδιότητες της εθνικής εποπτικής αρχής που προβλέπεται στο άρθρο 17 της Σύμβασης για τη χρήση της πληροφορικής στον τελωνειακό τομέα (ν. 2706/1999 ΦΕΚ 77 Α'), καθώς και τις αρμοδιότητες εποπτείας που προκύπτουν από οποιαδήποτε άλλη διεθνή συμφωνία.

2. Ο Επίτροπος καταρτίζει τον κανονισμό λειτουργίας του, με τον οποίο ρυθμίζονται ιδίως η κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ των Αναπληρωτών του, η προηγούμενη ακρόαση των ενδιαφερομένων, θέματα πειθαρχικής διαδικασίας και ο τρόπος διεξαγωγής των κατά την περίπτωση η’ της παρ. 1 του παρόντος άρθρου ελέγχων.

3. Ο Επίτροπος τηρεί τα ακόλουθα μητρώα :

α) Μητρώο Αρχείων και Επεξεργασιών, στο οποίο περιλαμβάνονται τα αρχεία και οι επεξεργασίες που γνωστοποιούνται στον Επίτροπο.

β) Μητρώο Αδειών, στο οποίο περιλαμβάνονται οι άδειες που εκδίδει ο Επίτροπος για την ίδρυση και λειτουργία αρχείων που περιέχουν ευαίσθητα δεδομένα.

γ) Μητρώο Διασυνδέσεων, στο οποίο περιλαμβάνονται οι δηλώσεις και οι άδειες που εκδίδει ο Επίτροπος για τη διασύνδεση αρχείων.

δ) Μητρώο προσώπων που δεν επιθυμούν να περιλαμβάνονται σε αρχεία, τα οποία έχουν ως σκοπό την προώθηση προμήθειας αγαθών ή την παροχή υπηρεσιών εξ αποστάσεως.

ε) Μητρώο Αδειών Διαβίβασης, στο οποίο καταχωρίζονται οι άδειες διαβίβασης δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα.

στ) Μητρώο Απόρρητων Αρχείων, στο οποίο καταχωρίζονται, με απόφαση του Επιτρόπου ύστερα από αίτηση του εκάστοτε υπεύθυνου επεξεργασίας, αρχεία που τηρούν τα Υπουργεία Εθνικής Άμυνας και Δημόσιας Τάξης καθώς και η Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών, για λόγους εθνικής ασφάλειας ή για τη διακρίβωση ιδιαίτερα σοβαρών εγκλημάτων. Στο Μητρώο Απόρρητων Αρχείων καταχωρίζονται και οι διασυνδέσεις με ένα τουλάχιστον αρχείο της περίπτωσης αυτής.

4. Καθένας έχει πρόσβαση στα υπό στοιχεία α, β, γ, δ και ε μητρώα της προηγούμενης παραγράφου. Ύστερα από αίτηση του ενδιαφερόμενου και με απόφαση του Επιτρόπου είναι δυνατό να επιτραπεί εν όλω ή εν μέρει, η πρόσβαση και στο Μητρώο Απόρρητων Αρχείων. Ύστερα από αίτηση του υπεύθυνου επεξεργασίας ή του εκπροσώπου του και με απόφαση του Επιτρόπου είναι δυνατόν να απαγορευθεί, εν όλω ή εν μέρει, η πρόσβαση στο Μητρώο Αδειών Διαβίβασης, εφ’ όσον από αυτήν θα προέκυπτε κίνδυνος για την ιδιωτική ζωή τρίτου, την εθνική ασφάλεια, τη διακρίβωση ιδιαίτερα σοβαρών εγκλημάτων και την εκπλήρωση των υποχρεώσεων της χώρας που απορρέουν από διεθνείς συμβάσεις.

5. Ο Επίτροπος παρίσταται σε επιτροπές και ομάδες, συνεδριάσεις και συνόδους οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθώς και άλλων διεθνών οργανισμών και οργάνων που προβλέπονται από διεθνείς συμβάσεις ή στις οποίες μετέχουν εκπρόσωποι αντίστοιχων αρχών άλλων χωρών. Ο Επίτροπος μπορεί να αναθέτει την εκπροσώπηση του σε Αναπληρωτή του ή και υπάλληλο του κλάδου ελεγκτών της Γραμματείας.

6. Στον Επίτροπο ανήκει η ευθύνη της λειτουργίας της καθώς και της λειτουργίας της Γραμματείας. Ο Επίτροπος μπορεί να εξουσιοδοτεί Αναπληρωτή του ή τον προϊστάμενο της Γραμματείας ή προϊστάμενο υπηρεσίας της Γραμματείας να υπογράφει με “εντολή Επιτρόπου” έγγραφα, εντάλματα πληρωμής ή άλλες πράξεις. Ο Επίτροπος είναι ο διοικητικός προϊστάμενος του προσωπικού της Γραμματείας, ασκεί την επ’ αυτού πειθαρχική εξουσία και μπορεί να επιβάλλει πειθαρχική ποινή το πολύ προστίμου ίσου προς το ήμισυ των μηνιαίων αποδοχών του εγκαλουμένου.

7. Οι κανονιστικές αποφάσεις του Επιτρόπου δημοσιεύονται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Οι λοιπές αποφάσεις του Επιτρόπου ισχύουν από την έκδοση ή την κοινοποίησή τους, τηρουμένων των διατάξεων σχετικά με το Πρόγραμμα Διαύγεια.

8. Ένδικα βοηθήματα κατά των αποφάσεων του Επιτρόπου μπορεί να ασκεί και το Δημόσιο. Το ένδικο βοήθημα ασκεί ο κατά περίπτωση αρμόδιος υπουργός. Σε κάθε δίκη που αφορά απόφαση του Επιτρόπου διάδικος είναι ο ίδιος. Η παράσταση στο δικαστήριο γίνεται είτε από μέλος του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους είτε από Αναπληρωτή Επίτροπο ή ελεγκτή, που είναι δικηγόρος και ενεργεί με εντολή του Επιτρόπου χωρίς αμοιβή.

9. Κάθε δημόσια αρχή παρέχει τη συνδρομή της στον Επίτροπο.”

4. Στο άρθρο 20 του Ν.2472/1997 προστίθεται παράγραφος 12:

“12. Στην Γραμματεία του Επιτρόπου αποσπώνται είκοσι (20) ειδικοί επιστήμονες που υπηρετούν στην ανεξάρτητη αρχή “Συνήγορος του Πολίτη” και έχουν ασχοληθεί με υποθέσεις πρόσβασης σε έγγραφα ή και περαιτέρω χρήσης πληροφοριών του δημόσιου τομέα, με κοινή απόφαση του Επιτρόπου και του Συνηγόρου του Πολίτη και αποσπώνται με απόφαση του Υπουργού Διοικητικής Μεταρρύθμισης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης. Η απόσπαση διαρκεί πέντε έτη, οι αποσπασμένοι αμείβονται από τον φορέα προέλευσής τους και λαμβάνουν τον μισθό και τα επιδόματα της οργανικής τους θιέσης που δεν συνδέονται με την ενεργό άσκηση των καθηκόντων τους. Μετά τη λήξη της απόσπασης επανέρχονται αυτοδικαίως στην θέση τους. “

5. Το άρθρο 21 του Ν.2472/1997 αντικαθίσταται ως εξής:

“Άρθρο 21

Διοικητικές κυρώσεις

1. Ο Επίτροπος επιβάλλει στους υπεύθυνους επεξεργασίας ή στους τυχόν εκπροσώπους τους και στους κατά περίπτωση υπεύθυνους φορείς του δημόσιου τομέα τις ακόλουθες διοικητικές κυρώσεις, για παράβαση των υποχρεώσεών τους που απορρέουν από τον παρόντα νόμο και από κάθε άλλη ρύθμιση που αφορά την προστασία του ατόμου από την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα καθώς και από κάθε ρύθμιση που αφορά την πρόσβαση στα διοικητικά έγγραφα και την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα:

α) Προειδοποίηση, με αποκλειστική προθεσμία για άρση της παράβασης.

β) Πρόστιμο ποσού από 1.000 έως 100.000 ευρώ.

γ) Προσωρινή ανάκληση άδειας.

δ) Οριστική ανάκληση άδειας.

ε) Καταστροφή αρχείου ή διακοπή επεξεργασίας και καταστροφή, επιστροφή ή κλείδωμα (δέσμευση) των σχετικών δεδομένων.

2. Οι υπό στοιχεία β, γ, δ και ε διοικητικές κυρώσεις της προηγούμενης παραγράφου επιβάλλονται πάντοτε ύστερα από ακρόαση του υπεύθυνου επεξεργασίας ή του εκπροσώπου του. Είναι ανάλογες προς τη βαρύτητα της παράβασης που καταλογίζεται. Οι υπό στοιχεία γ, δ και ε διοικητικές κυρώσεις επιβάλλονται σε περιπτώσεις ιδιαίτερα σοβαρής ή καθ’ υποτροπή παράβασης. Πρόστιμο μπορεί να επιβληθεί σωρευτικά και με τις υπό στοιχεία γ, δ και ε κυρώσεις. Εάν επιβληθεί η κύρωση της καταστροφής αρχείου, για την καταστροφή ευθύνεται ο υπεύθυνος επεξεργασίας αρχείου, στον οποίο μπορεί να επιβληθεί και πρόστιμο για μη συμμόρφωση.

3. Τα ποσά των προστίμων της παρ. 1 μπορεί να αναπροσαρμόζονται με απόφαση του Υπουργού Δικαιοσύνης, ύστερα από πρόταση του Επιτρόπου.

4. Οι πράξεις του Επιτρόπου με τις οποίες επιβάλλονται πρόστιμα συνιστούν εκτελεστό τίτλο και επιδίδονται στον υπεύθυνο επεξεργασίας ή τον τυχόν εκπρόσωπό του. Η είσπραξη των προστίμων γίνεται κατά τις διατάξεις του Κώδικα Εισπράξεως Δημοσίων Εσόδων (ΚΕΔΕ).

5. Ο Επίτροπος δύναται να εισηγείται την πειθαρχική δίωξη υπαλλήλου που παραβιάζει τις διατάξεις για την προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα ή την πρόσβαση σε διοικητικά έγγραφα ή την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα.”

5. Προστίθεται άρθρο 21Α στον Ν.2472/1997:

“Άρθρο 21Α

Καταβολή ειδικής χρηματικής ικανοποίησης

1. Σε περίπτωση που φορέας του δημόσιου τομέα δεν τηρεί τις προθεσμίες που προβλέπει ο παρών νόμος καθώς και η νομοθεσία για την πρόσβαση στα διοικητικά έγγραφα και την περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα, κάθε άμεσα θιγόμενος έχει το δικαίωμα να απευθυνθεί με αίτηση στον Επίτροπο για την έκδοση απόφασης για την καταβολή ειδικής χρηματικής ικανοποίησης, λόγω της βλάβης που του προκλήθηκε.

2. Το ύψος του καταβλητέου χρηματικού ποσού καθορίζεται από τον Επίτροπο, λαμβάνοντας ιδιαιτέρως υπόψη:

α. το χρονικό διάστημα της καθυστέρησης για την διεκπεραίωση της υπόθεσης,

β. το μέγεθος της περιουσιακής ζημίας και της ηθικής βλάβης που προκλήθηκε από την καθυστέρηση,

γ. τις συνθήκες στις οποίες οφείλεται η καθυστέρηση.

3. Η απόφαση του Επιτρόπου κοινοποιείται στον ενδιαφερόμενο, καθώς και στην υπηρεσία που δεν ενήργησε μέσα στην νόμιμη προθεσμία και αποτελεί εντολή καταβολής στον πολίτη του ορισθέντος ποσού. Αν η καταβολή δεν γίνει εντός μηνός από την κοινοποίηση της απόφασης της επιτροπής, το χρηματικό ποσό καταβάλλεται εντόκως. Ο τόκος υπολογίζεται για κάθε μήνα με το επιτόκιο της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδας που ισχύει για τις καταθέσεις επί προθεσμία ενός έτους. Η προκαλούμενη από την εφαρμογή του άρθρου αυτού δαπάνη βαρύνει τον φορέα της κατά την παρ. 1 υπηρεσίας, στον προϋπολογισμό του οποίου εγγράφονται οι αναγκαίες πιστώσεις. Όταν ο Επίτροπος αποφασίσει την επιβολή χρηματικού ποσού σε βάρος του οικείου φορέα, η υπόθεση εισάγεται στο αρμόδιο υπηρεσιακό συμβούλιο και, όπου δεν υπάρχει, στο διοικητικό συμβούλιο, για να εξετασθεί εάν υπάρχει υπαιτιότητα των υπαλλήλων. Αν διαπιστωθεί υπαιτιότητα υπαλλήλων κινείται σε βάρος τους η πειθαρχική διαδικασία σύμφωνα με τις διατάξεις του κάθε φορέα.

4. Με απόφαση των Υπουργών Διοικητικής Μεταρρύθμισης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης και Οικονομικών καθορίζεται ο τρόπος καταβολής του χρηματικού ποσού, καθώς και κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια για την εφαρμογή του άρθρου αυτού.”

___________________

1 European Data Protection Supervisor: www.edps.europa.eu

2 Data Protection Commissioner: http://www.coe.int/t/dghl/standardsetting/DataProtection/Commissioner_en.asp

3 Federal Commissioner for Data Protection and Freedom of Information: http://www.bfdi.bund.de/Vorschaltseite_DE_node.html

4 Federal Data Protection and Information Commissioner: http://www.edoeb.admin.ch/index.html?lang=en

5 Information Commissioner: http://ico.org.uk/

6 Office of the Information Commissioner: http://www.oic.gov.ie/en/

7 Commissioner for Information of Public Importance and Personal Data Protection: http://www.poverenik.rs/en.html

8 Information Commissioner: https://www.ip-rs.si/?id=195

9 Office of the Australian Information Commissioner: http://www.oaic.gov.au/

10 Office of the Information Commissioner of Canada: http://www.oic-ci.gc.ca/eng/home-accueuil.aspx

11 Scottish Information Commissioner: http://www.itspublicknowledge.info/home/ScottishInformationCommissioner.aspx

12 Central Information Commission: http://www.cic.gov.in/

13 Γνωμοδότηση 3/2009 ΑΠΔΠΧ:http://www.dpa.gr/APDPXPortlets/htdocs/documentDisplay.jsp?docid=132,32,89,170,250,245,209,43

14 http://www.dpa.gr/pls/portal/docs/PAGE/APDPX/LAW/NOMOTHESIA%20PROSOPIKA%20DEDOMENA/FILES/%CE%9A%CE%91%CE%9D%CE%9F%CE%9D%CE%99%CE%A3%CE%9C%CE%8C%CE%A3_%CE%9B%CE%95%CE%99%CE%A4%CE%9F%CE%A5%CE%A1%CE%93%CE%8A%CE%91%CE%A3_2011FINAL.PDF

Γιατί το twitter μήνυσε την κυβέρνηση των ΗΠΑ

Το twitter μηνύει την κυβέρνηση των Η.Π.Α.

To twitter προσέφυγε στην δικαιοσύνη εναντίον της κυβέρνησης των Η.Π.Α. (η προσφυγή είναι προσβάσιμη εδώ) για παραβίαση της ελευθερίας της έκφρασης, λόγω του ότι η αρμόδια κρατική υπηρεσία φέρεται ότι δεν δέχθηκε το αίτημα του twitter να δημοσιεύσει μια "Έκθεση Διαφάνειας", στην οποία θα αναφέρονταν πληροφορίες για κρατικά αιτήματα χορήγησης προσωπικών δεδομένων των χρηστών που είχαν υποβληθεί κατά την εθνική νομοθεσία για την προστασία της εθνικής ασφάλειας.

Το twitter θεωρεί ότι η απαγόρευση δημοσίευσης της Έκθεση Διαφάνειας προσκρούει στην συνταγματική διάταξη που κατοχυρώνει την ελευθερία της έκφρασης, δηλαδή στην 1η Τροπολογία του Συντάγματος των Η.Π.Α. Στην προσφυγή το twitter αναφέρει ότι η κυβέρνηση απαγορεύει ακόμη και να ανακοινωθεί ότι η εταιρία έχει λάβει έστω και μηδενικά κρατικά αιτήματα αποκάλυψης πληροφοριών των χρηστών. Το Δικαστήριο θα κρίνει κατά πόσον όντως η σχετική απαγόρευση είναι αντίθετη στην ελευθερία της έκφρασης.

Η υπόθεση μου θύμισε μια πρόσφατη απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (Youth Initiative for Human Rights κατά Σερβίας, 25.6.2013). Μια ΜΚΟ στην Σερβία ρώτησε την εθνική υπηρεσία πληροφοριών ποιος ήταν ο αριθμός των ατόμων που παρακολουθήθηκαν κατά τη διάρκεια του 2005. Η υπηρεσία αρνήθηκε να ενημερώσει, επικαλούμενη σχετική διάταξη. Η ΜΚΟ προσέφυγε τότε στον Information Commissioner, ανεξάρτητη αρχή αρμόδια να διατάσσει υπηρεσίες να ικανοποιούν αιτήματα χορήγησης πληροφοριών. Ο Information Commissioner έκρινε ότι η υπηρεσία είχε παραβιάσει τον νόμο για την πρόσβαση στην πληροφόρηση και την διέταξε να δώσει τις πληροφορίες εντός τριών ημερών. Η υπηρεσία προσέφυγε στο Ανώτατο Δικαστήριο της Σερβίας, το οποίο απέρριψε το αίτημα για έλλειψη δικαιοδοσίας και στη συνέχεια η υπηρεσία απάντησε στην ΜΚΟ ότι δεν διέθετε τα στοιχεία. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο καταδίκασε την Σερβία, για παραβίαση της ελευθερίας της έκφρασης (άρθρο 10 της ΕΣΔΑ).

Στην Ελλάδα, οι διατάξεις και τα βουλεύματα για άρση του απορήτου κοινοποιούνται μέσα σε κλειστό φάκελο στην Αρχή Διασφάλισης Απορρήτου των Επικοινωνιών, προκειμένου η Αρχή να ελέγχει την τήρηση της νόμιμης διαδικασίας για την άρση του απορρήτου, όπως προβλέπει ο Ν.3115/2013. Σύμφωνα με την Ετήσια Έκθεση της ΑΔΑΕ για το 2013, εντός του 2013, κατά τη διάρκεια του έτους αυτού η ΑΔΑΕ παρέλαβε 4.141 εισαγγελικές διατάξεις που αφορούσαν νέες περιπτώσεις άρσης του απορρήτου των επικοινωνιών για λόγους εθνικής ασφάλειας, έναντι 2.634 το 2012, καθώς και 5.006 εισαγγελικές διατάξεις για παρατάσεις προγενέστερων διατάξεων, έναντι 3.913 το 2012. Επίσης παρέλαβε 729 διατάξεις με θέμα την παύση της άρσης του απορρήτου έναντι 599 το 2012. Επίσης, κατά το 2013 η ΑΔΑΕ παρέλαβε 2.334 βουλεύματα δικαστικών συμβουλίων, έναντι 2.055 το 2012, για την διακρίβωση εγκλημάτων τα οποία αναφέρονται στα κακουργήματα για τα οποία ο νόμος προβλέπει άρση απορρήτου. Η Ετήσια Έκθεση διευκρινίζει ότι οι αριθμοί αυτοί αφορούν το πλήθως των διατάξεων/αποφάσεων που εκδίδονται από τις αρμόδιες δικαστικές αρχές "και δεν συμπίπτει με τον αριθμό των περιπτώσεων άρσης απορρήτου".  

Σύμφωνα με την ίδια Ετήσια Έκθεση, "όταν από την επεξεργασία των ανωτέρω διατάξεων και βουλευμάτων προκύπτουν παρατηρήσεις αναφορικά με την εφαρμογή της νομοθεσίας, η ΑΔΑΕ προβαίνει σε σχετικές επισημάνσεις προς τις αρμόδιες εισαγγελικές αρχές με σκοπό να συμβάλει στην απαρέγκλιτη τήρηση της προβλεπόμενης από τον Ν.2225/1994 όπως ισχύει διαδικασίας άρσης του απορρήτου". Χωρίς, όπως φαίνεται, να εμποδίζεται σε αυτό από την αρχή της διάκρισης των λειτουργιών.

Το λάθος στο νομοσχέδιο για τα Ανοικτά Δεδομένα

Αυτές τις μέρες εγκρίθηκε από την αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή το νομοσχέδιο του υπουργείου Διοικητικής Μεταρρύθμισης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης για τα "ανοικτά δεδομένα". Στην πραγματικότητα πρόκειται για μια τροποποίηση του Ν.3448/2006, για την "περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα". 

Ο νόμος εκείνος, ακολουθώντας την Οδηγία 2003/98/ΕΚ όριζε ότι οι δημόσιοι φορείς οφείλουν να καθιστούν τα έγγραφά τους διαθέσιμα προς περαιτέρω χρήση, εμπορική ή μη. Δηλαδή χτίζοντας ένα νέο δικαίωμα, πέραν της απλής πρόσβασης του πολίτη στα δημόσια έγγραφα, ο νέος τότε νόμος όριζε ότι πρέπει ο πολίτης να έχει την δυνατότητα να χρησιμοποιήσει τα έγγραφα αυτά για εμπορικούς ή μη σκοπούς. 

Παράδειγμα εμπορικών σκοπών είναι η δημιουργία καινοτόμων διαδικτυακών εφαρμογών (λ.χ. ένα application για τον εντοπισμό των ωρών που περνάνε τα λεωφορεία) και παράδειγμα μη εμπορικών σκοπών είναι η αξιοποίηση των στοιχείων για την δημιουργία επίσης εφαρμογών από μη κερδοσκοπικές εταιρίες ή μη κυβερνητικές οργανώσεις (λ.χ. η επαναχρησιμοποίηση των "πόθεν έσχες" των δημάρχων για την δημιουργία εύχρηστου καταλόγου από την Διεθνή Διαφάνεια)

10 χρόνια μετά την αρχική οδηγία, η Ε.Ε. αποφάσισε να διευρύνει το πεδίο εφαρμογής, ώστε να ενταχθούν στην δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης ευρύτερες κατηγορίες εγγράφων δημοσίων υπηρεσιών (ένα θέμα ήταν τα δεδομένα των ιδρυμάτων πολιτισμού κλπ) και να γίνει πιο έντονος ο έλεγχος των υπηρεσιών που αρνούνται να δώσουν τα έγγραφά τους στους πολίτες για περαιτέρω χρήση. Αυτά περιλαμβάνονται στην Οδηγία 2013/37/Ε.Ε.

'Ετσι, το λεγόμενο νομοσχέδιο για τα "Ανοικτά Δεδομένα" (το πρώτο μέρος του) δεν είναι τίποτα περισσότερο από την τροποποίηση του ν.3448/2006 ώστε να ενσωματωθεί η Οδηγία 2013/37. Ενώ ως προς το εύρος των εγγράφων το νομοσχέδιο κινείται στο πνεύμα της Οδηγίας, ως προς τον έλεγχο των υπηρεσιών που αρνούνται να δώσουν έγγραφα υπάρχει στασιμότητα. Συγκεκριμένα, ενώ η Οδηγία αναφέρει ότι οι πολίτες πρέπει να προσφεύγουν σε ανεξάρτητη αρχή με εξειδίκευση στο αντικείμενο αυτό, δηλαδή είτε στην επιτροπή ανταγωνισμού είτε στην εθνική αρχή για την πρόσβαση στα δημόσια έγγραφα, είτε στην Δικαιοσύνη, το νομοσχέδιο επαναλαμβάνει την παλαιά αποτυχημένη ρύθμιση του Ν.3448/2006 που αναθέτει την αρμοδιότητα αυτή στον Γενικό Επιθεωρητή Δημόσιας Διοίκησης.

Το 2006 αμέσως μόλις ψηφίστηκε ο νόμος, ξεκίνησα να ερευνώ το αντικείμενο αυτό και τελικά έγγραψα το βιβλίο "Περαιτέρω χρήση πληροφοριών του δημόσιου τομέα - Ερμηνεία ν.3448/2006" που κυκλοφόρησε το 2007 από τις εκδόσεις Σάκκουλα. Μια εκτενής μελέτη μου για το θέμα βραβεύθηκε το 2009 από την Εταιρία Διοικητικών Μελετών. Κατά το στάδιο της έρευνας συναντήθηκα με τον Γενικό Επιθεωρητή Δημόσιας Διοίκησης για να πάρω πληροφορίες σε σχέση με την αρμοδιότητα αυτή που τότε του είχε ανατεθεί - ήρθε μάλιστα και ως ομιλητής στην παρουσίαση του βιβλίου. 

Ο κ. Ρακιντζής μου εκμυστηρεύθηκε τότε ότι η αρμοδιότητα για την εξέταση προσφυγών του Ν.3448/2006 του ανατέθηκε χωρίς καμία προηγούμενη επικοινωνία μαζί του και χωρίς να το γνωρίζει καν ο ίδιος ότι επρόκειτο να νομοθετηθεί κάτι τέτοιο. Μερικά χρόνια μετά, όταν ως δικηγόρος εκπροσώπησα κάποιον που ήθελε να φτιάξει μια εφαρμογή και ο ΟΑΣΘ δεν του έδινε τα στοιχεία των δρομολογίων της, προσέφυγα στον Γενικό Επιθεωρητή, ο οποίος απέδειξε στην πράξη ότι αδυνατούσε να ασκήσει την αρμοδιότητά του. Πιο πρόσφατα, σε μια διαβούλευση συναντήθηκα με Βοηθό Γενικό Επιθεωρητή Δημόσιας Διοίκησης, ο οποίος συμφώνησε ότι η αρμοδιότητα δεν πρέπει να ασκείται από αυτόν τον θεσμό.

Και τώρα, στο νέο νομοσχέδιο, οκτώ (8) χρόνια μετά, το Υπουργείο επιμένει ότι ο Γ.Ε.Δ.Δ. πρέπει να είναι ο αρμόδιος να παραλαμβάνει τις προσφυγές για τις υπηρεσίες που δεν χορηγούν τα έγγραφα. 

Ε, όχι, δεν πρέπει. Αν ψηφιστεί, θα είναι μη συμμόρφωση με το αντίστοιχο άρθρο 1 παρ. 4 της Οδηγίας 2013/37/ΕΕ.

Μεταβολή ονόματος για λόγους αυτοπροσδιορισμού

Οι κανόνες για την μεταβολή του επωνύμου είναι αυστηροί και περνούν από μια διοικητική διαδικασία που, αν γίνει δεκτή  η αίτηση από τον Δήμο, ολοκληρώνεται με μια απόφαση Δημάρχου. Οι κανόνες για την μεταβολή του κυρίου ονόματος όμως, διέρχονται από την δικαστική διαδικασία. Υπάρχουν δικαστικές αποφάσεις που δέχθηκαν αλλαγή "μικρού" ονόματος λόγω του ότι δημιουργεί πρόβλημα στο άτομο (υπόθεση "Γκόλφω"), αλλά και λόγω μεταβολής θρησκεύματος (από Χ.Ο. σε δωδεκαθεϊστή). Η απόφαση που ακολουθεί είναι η πρώτη που δέχεται την μεταβολή του κυρίου ονόματος, λόγω αποποίησης θρησκεύματος αλλά όχι λόγω μεταβολής αυτού σε κάποιο άλλο, όπως ανέφερε η μέχρι τώρα νομολογία. Έτσι, το δικαστήριο δέχθηκε το αίτημα με βάση το συνταγματικό δικαίωμα της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας (άρθρο 5 παρ. 1 Σ.), χωρίς να χρειαστεί να αναφέρει το συνταγματικό δικαίωμα της ελευθερίας θρησκευτικής συνείδησης (άρθρο 13 Σ.). Ακολουθεί απόσπασμα.

"ΤΟ ΜΟΝΟΜΕΛΕΣ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ  [...]

 ΑΦΟΥ ΜΕΛΕΤΗΣΕ ΤΗΝ ΔΙΚΟΓΡΑΦΙΑ 

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ 

Ο αιτών, επικαλούμενος σπουδαίο λόγο, ζητεί από το Δικαστήριο να διορθωθεί το κύριο όνομα αυτού από "Αθανάσιος" σε "Ήλιος" προκειμένου να καταχωρηθεί η σχετική μεταβολή στη ληξιαρχική πράξης γεννήσεώς του. Η αίτηση αυτή αρμοδίως εισάγεται για να συζητηθεί ενώπιον του αρμοδίου Δικαστηρίου της περιφέρειας του Ληξιάρχου όπου έχει συνταχθεί η προς διόρθωση ληξιαρχική πράξη γεννήσεως του κατά την διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας (άρθρα 739, 740 782 παρ. 3 Κ.Πολ.Δ.) και είναι νόμιμη στηριζόμενη στις διατάξεις του Ν.Δ. 344/1976 "περί ληξιαρχικών πράξεων" σε συνδυασμό με εκείνη του άρθρου 782 παρ. 3-1 και σε αυτές των άρθρων 5 παρ. 1 του Συντάγματος, 57 και 58 ΑΚ (βλ. και ΑΠ 573/1981 ΝοΒ 29.901). Πρέπει επομένως να διερευνηθεί περαιτέρω και κατ' ουσία, δεδομένου ότι έχει τηρηθεί η προδικασία που προβλέπεται στη διάταξη του άρθρου 748 Κ.Πολ.Δ. (βλ. την υπ' αριθμ. *** έκθεση επίδοσης της δικαστικής επιμελήτριας στο Πρωτοδικείο Αθηνών *** ***). 

Από την εκτίμηση της ένορκης κατάθεσης του μάρτυρα απόδειξης στο ακροατήριο του Δικαστηρίου τούτου, τα νομίμως επικαλούμενα και προσκομιζόμενα  έγγραφα και την εν γένει διαδικασία αποδείχθηκαν κατά την κρίση του Δικαστηρίου τα εξής: ο αιτών γεννήθηκε στην *** στις *** και συνετάγη η υπ' αρ. *** ληξιαρχική πράξη του γεννήσεως του ληξιάρχου του δήμου ***. Στις *** βαπτίσθηκε σύμφωνα με τους Ιερούς Κανόνες της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας και έλαβε το κύριο όνομα Αθανάσιος. Επειδή όμως αυτός, κατόπιν σοβαρής, αβίαστης και ελεύθερης απόφασής του έχει αποποιηθεί την Χριστιανική Πίστη της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας και δήλωσε ότι επιθυμεί να μην ανήκει σε κανένα θρήσκευμα, δεν επιθυμεί να φέρει πλέον το όνομα Αθανάσιος, για το λόγο ότι αυτό είναι Χριστιανικό, αλλά το όνομα "Ήλιος". Επομένως, η δήλωση του αιτούντος για μεταβολή του ονόματός του, ενόψει της ανωτέρω μεταβολής της θρησκευτικής του πίστης, κρίνεται δικαιολογημένη κι επιβαλλόμενη από σπουδαίο λόγο, που συνδέεται άρρηκτα με την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητάς του. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να γίνει δεκτή η υπό κρίση αίτησή του, ως και κατ' ουσία βάσιμη, και να  μεταβληθεί το όνομα αυτού, κατά τα ειδικότερα στο διατακτικό οριζόμενα. 

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Δέχεται την αίτηση. 

Διατάσσει την διόρθωση της καταχωρημένης στα βιβλία του Ληξιαρχείου του Δήμου *** με αριθμό *** ληξιαρχικής πράξης, έτσι ώστε να διαγραφεί το αναφερόμενο σ' αυτή κύριο όνομα "Αθανάσιος" και να αναγραφεί ως κύριο όνομα του αιτούντος το όνομα "Ήλιος". 

Κρίθηκε, αποφασίστηκε και δημοσιεύθηκε σε έκτακτη δημόσια συνεδρίαση του ακροατηρίου του στην Αθήνα στις ***.

Η ΔΙΚΑΣΤΗΣ                                                                                      Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ"

Μια συνέντευξη με τον αιτούντα έχει δημοσιευθεί στο VICE.

H μεγαλύτερη καινοτομία μετά τα ΚΕΠ

Συμπαραστάτες, παντού!

Τώρα που αρχίζει η νέα περίοδος στην τοπική αυτοδιοίκηση, είναι η στιγμή που θα δώσουν τα πρώτα δείγματα γραφής οι νέες διοικήσεις. Όσοι αιρετοί μιλούν για διαφάνεια, χρηστή διοίκηση, καταπολέμηση της κακοδιοίκησης και λογοδοσία, θα φανεί αν το πιστεύουν έμπρακτα, εκλέγοντας Συμπαραστάτες του Δημότη και της Επιχείρησης και Περιφερειακούς Συμπαραστάτες του Πολίτη και της Επιχείρησης.

Η διαδικασία αρχίζει με την προκήρυξη της θέσης από τον Δήμαρχο στην ιστοσελίδα του Δήμου, (για την Περιφέρεια αρκεί η ανακοίνωση μιας πρόσκλησης υποβολής υποψηφιοτήτων), αλλά προκειμένου να είναι γόνιμη θα πρέπει να έχουν προηγηθεί οι σχετικές πολιτικές διεργασίες για τον σχηματισμό της ευρείας πλειοψηφίας των 2/3 του συμβουλίου. 

Κατά την προηγούμενη περίοδο εφαρμογής του "Καλλικράτη", Συμπαραστάτες εκλέχθηκαν σε τριάντα (30) Δήμους και σε πέντε (5) Περιφέρειες. Κατά την διάρκεια της δημοτικής περιόδου παραιτήθηκαν από την θέση τους οι μισοί Συμπαραστάτες και μείναμε έως τις 31/8 που έληξε η θητεία μας μόλις δεκαπέντε (15). Από τους περιφερειακούς Συμπαραστάτες παραιτήθηκε ένας (1) κι έμειναν τέσσερις (4). Επίσης η Περιφέρεια Κρήτης είχε εκλέξει έναν έκτο Περιφερειακό Συμπαραστάτη, αλλά η ψηφοφορία ακυρώθηκε για τυπικό λόγο από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση. 

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο θεσμός απέτυχε. Αντιθέτως, όπου λειτούργησε με σωστή υποδομή και υποστήριξη, οι πολίτες γνώρισαν την δυνατότητα της εξωδικαστικής επίλυσης των διαφορών τους, καθώς και τα όρια των δικαιωμάτων που μπορούν να ασκήσουν. Δηλαδή η λειτουργία του Συμπαραστράτη είναι διττή: από την μία πλευρά να διευκολύνει στην πρακτική ενάσκηση των δικαιωμάτων των πολιτών και από την άλλη πλευρά να τους εξηγεί μέχρι που φτάνουν τα δικαιώματά τους αυτά, δηλαδή ουσιαστικά μέχρι που μπορεί να τους βοηθήσει ο Δήμος. 

Ένα κλασικό δίλημμα της τοπικής αυτοδιοίκησης είναι αν θα κάτσει στ' αυγά της και θα περιοριστεί στις στενές αρμοδιότητές της, ή εάν θα ενδιαφερθεί πιο ουσιαστικά και πιο πολιτικά, να κινητοποιήσει και αλλους φορείς που είναι συναρμόδιοι ή αποκλειστικά αρμόδιοι σε θέματα που αφορούν την ποιότητα ζωής των πολιτών (την αστυνομία, τα υπουργεία, την βουλή κλπ). Είμαι υπέρ της δεύτερης θέσης, αλλά πάντα μέσα στα πλαίσια της νομιμότητας. Ως Συμπαραστάτης τήρησα αυστηρά το πεδίο εφαρμογής της αρμοδιότητας, χωρίς ποτέ όμως να παραλείψω να διαβιβάσω έστω (όπως κι ο νόμος ορίζει) αιτήματα πολιτών που αφορούσαν τελικά δομές εκτός δήμου. Και πολλές φορές αυτές οι εξωδημοτικές αρχές επιλήφθηκαν κι έλυσαν προβλήματα - ιδίως η Ελληνική Αστυνομία. Ένας Δήμος που διεκδικεί την ευημερία των πολιτών, πρέπει να λειτουργεί ως πλατφόρμα για την ενάσκηση όλων των δικαιωμάτων τους απέναντι στην δημόσια εξουσία.

Αυτή η διττή λειτουργία του Συμπαραστάτη είναι κομβική για την ανάδειξη του Δήμου (ή της Περιφέρειας) σε κεντρικό θεσμό επίλυσης προβλημάτων ακόμη και πέραν της στενής εμβέλειας των αυτοδιοικητικών αρμοδιοτήτων. Η ανάδειξη Συμπαραστάτη υλοποιεί την πολιτική απόφαση των Δημοτικών και Περιφερειακών Συμβουλίων να αναβαθμίσουν την ίδια την λειτουργία της τοπικής αυτοδιοίκησης με την παροχή πρόσθετων υπηρεσιών που ενισχύουν τη θέση του πολίτη, αλλά και την θέση του Δήμου και της Περιφέρειας μέσα στο διοικητικό σύστημα της Χώρας.

Την Τετάρτη μαζί με τον συνάδελφό μου κ. Χρήστο Βασματζίδη, επί 3,5 χρόνια Συμπαραστάτη του Δημότη και της Επιχείρησης του Δήμου Αλεξανδρούπολης, θα επισκεφθούμε την Δράμα, ύστερα από πρόσκληση μιας δημοτικής παράταξης της περιοχής που έχει στόχο να αναδείξει την αναγκαιότητα της εκλογής Συμπαραστάτη σε μια πόλη που ο θεσμός δεν έχει ακόμη εισαχθεί. Μετά τις αυτοδιοικητικές εκλογές, έχω γίνει αποδέκτης πολλών αντίστοιχων προτάσεων για ομιλίες και εισηγήσεις (ακόμη και σε θεσμικά όργανα του Δήμου Αθηναίων, στον οποίο είχα την τιμή να υπηρετήσω τα τελευταία δύο χρόνια). Το ενδιαφέρον υπάρχει ιδίως σε νησιωτικούς Δήμους, σε μικρότερους Δήμους, καθώς και σε μεγαλύτερους Δήμους που δεν είχαν μέχρι τώρα ακόμη την σχετική θεσμική εμπειρία. Μέχρι στιγμής η θέση έχει προκηρυχθεί από τους Δημάρχους Αλεξανδρούπολης, Ραφήνας - Πικερμίου (όπου και εξελέγη την περασμένη εβδομάδα ο πρώτος Συμπαραστάτης του Δημότη και της Επιχείρησης της περιόδου 2014 - 2019), Νέας Προποντίδας και Σπάτων - Αρτέμιδος. Αναμένεται η προκήρυξη και στους υπόλοιπους Δήμους άνω των 20.000 κατοίκων καθώς και σε όλες τις Περιφέρειες της χώρας. 

Προκειμένου να επιβοηθηθούν οι νέοι Συμπαραστάτες, αλλά και να ενημερωθούν οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης για την ουσιαστική λειτουργία του θεσμού, έχουμε δημοσιεύσει ένα Εγχειρίδιο Συμπαραστάτη, στο οποίο συγκεντρώθηκε η προϋπάρχουσα εμπειρία από την δουλειά των Συμπαραστατών σε όλη τη χώρα (με έμφαση στις μεθόδους που ακολουθήθηκαν στον Δήμο Αθηναίων). 

Το Δίκτυο Συμπαραστατών που ιδρύσαμε οι εν ενεργεία ΣτΔΕ και ΠΣτΠΕ το 2012 πρόσφατα εξεδωσε και ένα ψήφισμα με το οποίο καλούμε τις νέες δημοτικές και περιφερειακές αρχές να προκηρύξουν την θέση και να αναδείξουν Συμπαραστάτες, παντού. Ενόψει μάλιστα της αξιολόγησης της τοπικής αυτοδιοίκησης από το Συμβούλιο της Ευρώπης και της δημοσίευσης της σχετικής έκθεσης μέσα στο 2015, αποτελεί κριτήριο διαφάνειας και συμμόρφωσης ενός Δήμου προς τα ευρωπαϊκά πρότυπα που εξετάζει το Συμβούλιο της Ευρώπης το κατά πόσον έχει εκλέξει Συμπαραστάτη. Μέσα από την σελίδα του Δικτύου Συμπαραστατών στο facebook παρακολουθούμε και σχολιάζουμε τις σχετικές διαδικασίες σε όλη την Χώρα. 

Τώρα πρέπει και οι πολίτες να διεκδικήσουν από τους τοπικούς άρχοντες, να προασπιστούν έμπρακτα τα δικαιώματά τους, κινώντας αυτή τη διαδικασία.

Ένας θεσμός στο πλευρό των δημοτών κι επιχειρήσεων

Συνέντευξη στο "ΒΗagazino" (24.8.2014) και στην κ. Κ.Καλού.

Δημοσιογράφος:Πώς αντέδρασαν οι πολίτες στη δημιουργία του θεσμού; 

Βασίλης Σωτηρόπουλος:«Οι πολίτες συχνά θεωρούν ότι μπορούμε να επιληφθούμε κάθε προβλήματος της Αθήνας, ενώ εμείς είμαστε αρμόδιοι μόνο για τις δημοτικές υπηρεσίες. Κατά τους πρώτους μήνες λειτουργίας του θεσμού, ήρθε στα γραφεία μας μια κυρία με ένα γλυκό που είχε αγοράσει και, αφού διαπίστωσε ότι δεν ήταν καλό, θέλησε να παραπονεθεί στον Συμπαραστάτη του Δημότη και της Επιχείρησης. Εξηγήσαμε, όπως σε κάθε τέτοια περίπτωση, ότι για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι καταναλωτές αρμόδιος είναι ο Συνήγορος του Καταναλωτή και της δώσαμε πληροφορίες για να απευθυνθεί εκεί».

Δημοσιογράφος: Τι προσφέρει ο Συμπαραστάτης του Δημότη και της Επιχείρησης στις μέρες μας;

Β.Σ.:«Ζούμε σε μια εποχή που η ίδια η έννοια του πολίτη έχει μεταβληθεί σημαντικά. Η σχέση των δημοτών με τον δήμο δεν περιορίζεται πλέον στην ψήφο. Οι πολίτες διεκδικούν ενεργό ρόλο στις δημοτικές υποθέσεις, υποβάλλουν αιτήματα που μπορεί να μην αφορούν μόνο τα ατομικά τους συμφέροντα και διατυπώνουν δημοσίως τις απόψεις τους στο Διαδίκτυο. Ο Συμπαραστάτης του Δημότη και της Επιχείρησης προσφέρει τη δυνατότητα της εξωδικαστικής επίλυσης των προβλημάτων με τον δήμο, μέσω μιας νέας διαδικασίας: της δημοτικής διαμεσολάβησης. Ετσι, οι άμεσα θιγόμενοι πολίτες και οι επιχειρήσεις δεν χρειάζεται πια να προσφεύγουν απευθείας στα δικαστήρια ή να ζητούν πολιτικές χάρες για να λύνουν τα προβλήματά τους με τις δημοτικές υπηρεσίες».

Δημοσιογράφος: Ποια η σχέση του θεσμού με τις δημοτικές αρχές;

Β.Σ.«Υπάρχουν δήμαρχοι που έχουν εκφραστεί αρνητικά για τον θεσμό. Θυμάμαι έναν δήμαρχο να λέει ότι ο Συμπαραστάτης δεν τον έχει βοηθήσει ιδιαίτερα. Δεν είναι, όμως, μόνο θέμα προσώπου, αλλά και θέμα αρμοδιοτήτων και πόρων: οι περισσότεροι Συμπαραστάτες παλεύουν ολομόναχοι».

Δημοσιογράφος: Βλέπετε πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα ως Συμπαραστάτης;

Β.Σ. «Το μεγάλο πλεονέκτημα είναι ότι κάποιος θα ασχοληθεί υποχρεωτικά και με ανεξάρτητη ματιά με την υπόθεση του κάθε πολίτη ή της επιχείρησης που θα υποβάλει καταγγελία. Αυτό δεν είναι καθόλου αυτονόητο: οι δήμοι έχουν σειρά διοικητικών οργάνων και επιτροπών που εστιάζουν σε γενικές υποθέσεις οι οποίες αφορούν τη λειτουργία της πόλης ή αναπαράγουν προκαθορισμένες πρακτικές, χωρίς να εξετάζουν πάντα την ιδιαιτερότητα της κάθε υπόθεσης. Οι Συμπαραστάτες είμαστε υποχρεωμένοι να εξετάζουμε ενδελεχώς κάθε περίπτωση προτείνοντας λύσεις που δεν είναι συνηθισμένες ή αρεστές.

Το κλασικό μειονέκτημα που προσάπτουν στον θεσμό είναι ότι η διαμεσολάβηση δεν είναι τυπικά δεσμευτική. Αυτό, όμως, δεν ισχύει όταν η έρευνα του Συμπαραστάτη αναδεικνύει νομικές παραβάσεις: όταν η κακοδιοίκηση αφορά την παράβαση του νόμου, τότε παράγεται η ιδιότυπη δέσμευση της διαμεσολάβησης, η οποία απορρέει από τις ίδιες τις διατάξεις που έχουν τυχόν παραβιαστεί. Αρα, μπορεί τυπικά να μη δεσμεύονται οι υπηρεσίες, ουσιαστικά, όμως, δεν μπορούν να κάνουν αλλιώς».

Δημοσιογράφος: Στην εποχή του Διαδικτύου η «τεχνολογία των θεσμών» αντικατοπτρίζει το πόσο προηγμένη είναι η κοινωνία;

Β.Σ.«Υπάρχει πράγματι μια "μηχανική", θα έλεγα μια "φυσική" των θεσμών που καλεί τους πολίτες, αλλά και τους δημόσιους φορείς, να την ανακαλύψουμε και να την αναδιαμορφώσουμε. Οι θεσμοί δεν είναι αυταξία και η "τεχνολογία" τους δεν είναι μια στατική κατάσταση, αλλά βρίσκεται σε μια συνεχή εξέλιξη, όπως και το ίδιο το πολίτευμα. Η Μεταπολίτευση δεν είναι το νοητό δευτερόλεπτο της μετάβασης στη Δημοκρατία και υπάρχουν κοινωνικές ομάδες που δεν έχουν ακόμη πλήρη αστικά δικαιώματα στην Ελλάδα. Δείτε, για παράδειγμα, πόσο έχει καθυστερήσει η θεσμοθέτηση ενός απλού συμφώνου συμβίωσης για τα ομόφυλα ζευγάρια, παρά την καταδίκη της χώρας στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, και παρότι υπάρχει ευρύτατη συναίνεση σε πολιτικούς χώρους, αλλά και στην κοινωνία, για την ψήφιση του νόμου».

Δημοσιογράφος: Ποια είναι η γνώμη σας για τα μπλογκ;

Β.Σ. «Να μια μεγάλη αλλαγή που συνετέλεσε στην εξέλιξη της έννοιας του πολίτη στην εποχή μας. Η μεγάλη "έκρηξη" των μπλογκ στα μέσα της προηγούμενης δεκαετίας έδωσε λόγο και βήμα σε απόψεις που ποτέ δεν θα φιλοξενούνταν στα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης. Γράφω στο Ε-Lawyer από το 2005 και τελικά η απόφαση να μιλήσω για τα νομικά σε ένα ανοιχτό διαδικτυακό ακροατήριο που δεν είχε επαφή με το αντικείμενο φάνηκε ότι αφορούσε περισσότερους πολίτες από όσους είχα φανταστεί. Είμαι υπέρ των μπλογκ και των μπλόγκερ, παρά τις στρεβλώσεις και τις παιδικές ασθένειες που παρουσίασαν τα περασμένα χρόνια, επειδή αποδείχθηκε ότι σε πολλές περιστάσεις συνέβαλαν στη διαφάνεια της δημόσιας διοίκησης, στην πολυφωνία, καθώς και στην καταγραφή αυτού που λέμε κοινή γνώμη, πέρα από αριθμούς και στατιστικές δημοσκοπήσεων. Είναι μια μορφή "συλλογικής ευφυΐας" την οποία ουδείς πια έχει την πολυτέλεια να περιφρονεί».

Δημοσιογράφος: Σε ποια από τα social media διατηρείτε λογαριασμό;

Β.Σ.«Είμαι χρήστης πολλών μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Εχω προσωπικούς λογαριασμούς σε Facebook, Τwitter, ΥouΤube, αλλά παράλληλα υπάρχουν και οι αντίστοιχοι "θεσμικοί" λογαριασμοί για τον Συμπαραστάτη του Δημότη και της Επιχείρησης. Στο Facebook υπάρχει ανταπόκριση από το κοινό του Διαδικτύου και το θεωρώ απαραίτητο εργαλείο για την προβολή του θεσμού και την επικοινωνία των πολιτών μαζί μας».

Δημοσιογράφος: Αν γυρίζατε τον χρόνο πίσω, θα αλλάζατε κάτι;

Β.Σ.«Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι έγιναν λάθη, τα οποία αφορούν κυρίως την αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων: δεν αρκεί να "φωνάζεις", πρέπει και να πείθεις. Στην τελευταία ετήσια έκθεση (2013) καταγράφεται ποσοστό 71,05% θετικής έκβασης για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις, ενώ εξακολουθώ να πιστεύω ότι μπορούσαμε να έχουμε αγγίξει το 100%. Πρέπει, όμως, να βλέπουμε πάντοτε μπροστά».

Δημοσιογράφος: Εχετε την πρόθεση να υποβάλετε εκ νέου υποψηφιότητα για την ίδια θέση;

Β.Σ.«Η σχέση μου με τον θεσμό δεν είναι περιστασιακή και θα τεθώ στην κρίση του νέου Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Αθηναίων όταν δημοσιευθεί η σχετική προκήρυξη. Ελπίζοντας η διαδικασία να μην καθυστερήσει, για να διασφαλιστεί η συνέχεια της λειτουργίας της υπηρεσίας».

Δημοσιογράφος: Ποιες είναι οι πρωτοβουλίες που θα θέλατε να αναλάβετε στο μέλλον;

Β.Σ. «Στην επόμενη πενταετία, ζητούμενο είναι η μεγαλύτερη συνεργασία του Συμπαραστάτη με τις επτά Δημοτικές Κοινότητες του Δήμου Αθηναίων, με συχνότερη παρουσία και συμμετοχή στα συμβούλιά τους. Σε αυτό θα μας βοηθήσουν, όμως, και οι νομοθετικές αλλαγές τις οποίες έχουμε εισηγηθεί και ελπίζουμε να ψηφιστούν από το Κοινοβούλιο».

Δημοσιογράφος: Ποια είναι η γνώμη σας για την Αθήνα;

Β.Σ. «Υπάρχουν πολλές Αθήνες και το στοίχημα για τον δήμο είναι να τις φροντίζει όλες, χωρίς να ξεχνάει κάποια. Ετσι και ο Συμπαραστάτης οφείλει να είναι κοντά σε κάθε δημότη και σε κάθε επιχείρηση, είτε του κέντρου της πόλης - το οποίο αγαπώ πολύ ως κάτοικος και ο ίδιος - είτε των συνόρων της, που συνήθως έχουν τα περισσότερα προβλήματα. Αυτό είναι που μου αρέσει στην πόλη: το τεράστιο απόθεμα ανθρώπινου δυναμικού το οποίο, όταν ενεργοποιείται, μπορεί να προσφέρει σχεδόν τα πάντα».

Η μεγάλη περιπέτεια της αντιρατσιστικής νομοθεσίας

Στην δεκαετία του 1960 έγινε αντιληπτό από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών ότι δεν φτάνουν οι κλασικές ουδέτερες διακηρύξεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα, ώστε να καταπολεμηθούν οι φυλετικές διακρίσεις και να τιμωρηθούν οι δράστες τους. Είχαν περάσει 20 χρόνια από τον B' Παγκόσμιο Πόλεμο και είχε ήδη θεσπιστεί η Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, χωρίς νομική δεσμευτικότητα, το 1948. Περιφερειακοί οργανισμοί, όπως το Συμβούλιο της Ευρώπης είχαν ήδη θέσει σε εφαρμογή δεσμευτικές συμβάσεις που κατοχύρωναν ίσα θεμελιώδη δικαιώματα για όλους. Όμως οι διακρίσεις ήταν ακόμη μια ζωντανή πραγματικότητα: το Απαρτχάιντ στην Νότια Αφρική, στις ΗΠΑ εξακολουθούσε ο αγώνας τον αφροαμερικάνων για ίσα δικαιώματα και γενικά το πρόβλημα του ρατσισμού εξακολουθούσε να απειλεί την κοινωνική και εθνική συνοχή σε πολλές χώρες.

Το 1965 άνοιξε για υπογραφές η Διεθνής Σύμβαση για την Εξάλειψη κάθε μορφής Φυλετικών Διακρίσεων. Το κείμενο αυτό, νομικά δεσμευτικό από το 1969 για τις χώρες που το υπέγραψαν, θέτει μια σειρά από νομοθετικά και άλλα μέτρα (εκπαιδευτικά κ.τ.λ.) που οφείλουν να λαμβάνουν τα κράτη για την καταπολέμιση του ρατσισμού. Είναι μια Σύμβαση που επαναλαμβάνει την κατοχύρωση των ανθρώπινων δικαιωμάτων, εστιάζοντας στην αποτροπή των εμποδίων που θέτουν οι φυλετικές διακρίσεις, επιβάλλοντας την κατάργησή τους. Τα κράτη αναλαμβάνουν την διεθνή δέσμευση να τιμωρούν ποινικά όσους προβάλλουν την φυλετική ανωτερότητα ή το μίσος για φυλετικές ομάδες (φυλετική προπαγάνδα) και να τιμωρούν ειδικά την παρακίνηση σε ρατσιστικό έγκλημα, καθώς και να απαγορεύουν τις ρατσιστικές οργανώσεις και να τιμωρούν την συμμετοχή σε αυτές.

H Σύμβαση κυρώθηκε από την Ελλάδα με το ν.δ.474/1970, κατά τη διάρκεια της δικτατορίας. Οι παραπάνω υποχρεώσεις ποινικής τιμωρίας της ρατσιστικής προπαγάνδας, του ρατσιστικού εγκλήματος και της συμμετοχής σε ρατσιστική οργάνωση θεσπίστηκε εννέα χρόνια αργότερα, με τον Ν.927/1979. Αυτός είναι ο αντιρατσιστικός νόμος που ισχύει μέχρι και σήμερα στην Ελλάδα. Το 1984, μια προσθήκη στο νόμο αυτό, κατέστησε ποινικά κολάσιμη την διάδοση ιδεών προσβλητικών για  άτομα και ομάδες και λόγω του θρησκεύματός τους. Από τότε ο νόμος αυτός εφαρμόστηκε στα δικαστήρια ελάχιστες φορές, ενώ υπάρχουν μόνο μία ή δύο αμετάκλητες καταδικαστικές αποφάσεις. Ειναι σαφές ότι ο νόμος έχει αποτύχει.

Με τον Ν.3304/2005 θεσπίζεται ένα πλαίσιο για την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης χωρίς διακρίσεις για λόγους φυλετικής, εθνικής καταγωγής, αναπηρίας, θρησκεύματος και σεξουαλικού προσανατολισμού σε συγκεκριμένους τομείς, όπως η εργασία, η εκπαίδευση, η στέγαση, η παροχή υπηρεσίων. Δεν πρόκειται για νόμο που αφορά τον δημόσιο λόγο ή την ρατσιστική προπαγάνδα, αλλά μόνο το δικαίωμα πρόσβασης στα ανωτέρω αγαθά.

Το 2008, ύστερα από πιέσεις από το Συμβούλιο της Ευρώπης, οι Έλληνες κι Ελληνίδες νομοθέτες προσθέτουν στον Ποινικό Κώδικα ως επιβαρυντική περίσταση που πρέπει να συνυπολογίζεται κατά την επιμέτρηση της ποινής, όταν δηλαδή έχει κάποιος ήδη κριθεί ένοχος, το ρατσιστικό κίνητρο. Συγκεκριμένα, στο άρθρο 79 του Ποινικού Κώδικα προστέθηκε ότι: "Η τέλεση της πράξης από μίσος εθνικό, φυλετικό, θρησκευτικό ή μίσος λόγω διαφορετικού γενετήσιου προσανατολισμού κατά του παθόντος συνιστά επιβαρυντική περίσταση". Η προσθήκη τέθηκε με τον νόμο για το σύμφωνο συμβίωσης, το οποίο θεσπίστηκε μόνο για ετερόφυλα ζευγάρια, γεγονός για το οποίο η χώρα καταδικάστηκε το 2013 από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Το 2013, η διατύπωση της διάταξης εμπλουτίστηκε και σήμερα ισχύει ως εξής: "Η τέλεση της πράξης από μίσος προκαλούμενο λόγω της φυλής, του χρώματος, της θρησκείας, των γενεαλογικών καταβολών, της εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής ή του σεξουαλικού προσανατολισμού ή της ταυτότητας φύλου του παθόντος συνιστά επιβαρυντική περίσταση και η ποινή δεν αναστέλλεται".

Το 2008 είναι επίσης το έτος κατά το οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση αναλαμβάνει την πρωτοβουλία της εναρμόνισης, προς σε ένα κεντρικό πρότυπο με μεγάλες ευχέρειες απόκλισης, των ποινικών αντιρατσιστικών νόμων των κρατών μελών της.  Εκδόθηκε η Απόφαση-πλαίσιο 2008/913/ΔΕΥ "για την καταπολέμηση ορισμένων μορφών και εκδηλώσεων  ρατσισμού και ξενοφοβίας μέσω του ποινικού δικαίου", προς την οποία οι χώρες πρέπει να προσαρμόσουν την νομοθεσία τους, για να αποφύγουν τυχόν κυρώσεις από την Ε.Ε.

Από αυτό το σημείο και μετά ξεκινά μια περιπέτεια επανεξέτασης ή κατάργησης του ισχύοντος ν.927/1979 για την αντικατάστασή του με ένα πιο σύγχρονο νομοθέτημα που να καλύπτει και τις σύγχρονες μορφές ρατσισμού και κινήτρων για την καταπολέμησή του. Ξεκίνησε με ένα νομοσχέδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης (επί κ. Καστανίδη) που δόθηκε σε δημόσια διαδικτυακή διαβούλευση στις αρχές της τρέχουσας δεκαετίας, Η διαβούλευση γέμισε με απροκάλυπτα ρατσιστικά σχόλια από άτομα που δεν γνώρισαν φυσικά τον ν.927/1979 ή την σχετική προϊστορία και στοχοθεσία ή ανήκαν στις περιπτώσεις εκείνες που θα καταδικάζονταν για ρατσιστικά εγκλήματα. Μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας, οι αριθμοί είναι συγκκεκριμένοι και αφορούν πλέον την πιο επίσημη μορφή καταγραφής τους: την ψήφο στις εθνικές εκλογές. Η διαβούλευση αυτή δεν είναι πλέον αναρτημένη στο opengov.gr. Αυτό ήταν το νομοσχέδιο της "εχθροπάθειας". 

Στις 5.11.2011 ο υπουργός Δικαιοσύνης κ. Μιλτιάδης Παπαϊωάννου καταθέτει μια βελτιωμένη εκδοχή του νομοσχεδίου της εχθροπάθειας, το οποίο συζητείται στην επιτροπή της Βουλής και δεν φτάνει ποτέ στην Ολομέλεια. Αξίζει να αναφερθεί ότι τα νομοσχέδια από εδώ και πέρα καταργούν την ποινική τιμωρία της φυλετικής προπαγάνδας γενικά, περιοριζόμενα μόνο στην ποινικοποίηση της κακόβουλης άρνησης γενοκτονιών κ.τ.λ. Στενεύει έτσι το πεδίο κολάσιμης συμπεριφοράς σε σχέση με τον Ν.927/1979, ενώ είναι αμφίβολο, αν ψηφιστούν αυτές οι επιλογές, κατά πόσον η χώρα θα τηρεί την Διεθνή Σύμβαση που κατοχυρώνει ευρύτερη τιμωρία και προστασία από την ρατσιστική προπαγάνδα. 

Στις 30.5.2013 το ΠΑΣΟΚ μαζί με την ΔΗΜΑΡ καταθέτουν εκ νέου μια βελτιωμένη εκδοχή του ανωτέρω νομοσχεδίου. Οι διατάξεις εμπλουτίζονται με την προστασία μαρτύρων που καταθέτουν στοιχεία για ρατσιστικά εγκλματα και άλλες διατάξεις για την ενθάρρυνση της καταγγελίας. Επίσης στην κατεύθυνση της κατάργησης του Ν.927/1979. 

Στις 20.11.2013 η Νέα Δημοκρατία με τον υπουργό κ. Αθανασίου καταθέτει την δική της εκδοχή: όχι κατάργηση του Ν.927/1979, αλλά τροποποίησή του, ώστε να προσαρμοστεί αυτός ο νόμος στις νέες προδιαγραφές της Απόφασης-πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Ν.Δ. δεν περιλαμβάνει στο νομοσχέδιό της ως κατηγορία ρατσιστικού εγκλήματος εκείνο που στρέφεται εναντίον ατόμων λόγω του σεξουαλικού τους προσανατολισμού κακ αποφεύγει διατάξεις όπως αυτές περί προστασίας μαρτύρων. Τελευταία συνεδρίαση της Επιτροπής της Βουλής καταγράφεται στις 10.4.2014. Εκεί που σιωπηρά συμφωνούν όλες οι πλευρές είναι η κατάργηση του ποινικού αδικήματος της τιμωρίας της διάδοσης απόψεων που προσβάλλουν άτομα ή ομάδες. Η συζήτηση γίνεται μόνο για την χονδροειδή και κακόβουλη εκμηδένιση ιστορικών γεγονότων (όχι την απλή άρνηση, όχι την επιστημονική έρευνα ή τον ιστορικό αναθεωρητισμό), ενώ τον Αύγουστο του τρέχοντος έτους μας, 38 βουλευτές της Ν.Δ. ζήτησαν να προστεθουν στην απαγόρευση οι γενοκτονίες Ποντίων και Αρμενίων. 

Μέχρι σήμερα, στην Ελλάδα εξακολουθεί να ισχύει ο Ν.927/1979, ενώ η εισαγωγή του νέου νομοσχεδίου στην Ολομέλεια της Βουλής εξακολουθεί να εκκρεμεί. 

Συμπαραστάτης του Δημότη: ένα εργαλείο επίλυσης προβλημάτων

Δημοσιογράφος: Ο θεσμός «κυνηγήθηκε» από δημάρχους και διάφορους άλλους παράγοντες κι αυτό είχε αποτέλεσμα να εκλεγούν τα 2 τελευταία χρόνια Συμπαραστάτες μόνο σε 30 πόλεις. Σήμερα υπηρετούν σε αυτή τη θέση συνολικά μόνο 12 εκπρόσωποι του θεσμού. Σε τι κατά τη γνώμη σας ενοχλεί τις δημοτικές αρχές αυτός ο θεσμός;

Βασίλης Σωτηρόπουλος: «Υπάρχει ανησυχία ότι ένας ανεξάρτητος Διαμεσολαβητής θα ενσπείρει καινά δαιμόνια στη λειτουργία του δήμου και ότι μπορεί να παρέμβει στην πολιτική γραμμή που χαράσσει η δημοτική αρχή. Στην πραγματικότητα ο Συμπαραστάτης είναι ένα εργαλείο για τους πολίτες και τους δήμους, προκειμένου να επιλύσουν εξωδικαστικά τα προβλήματά τους και ο συμβουλευτικός του ρόλος μόνο να ενισχύσει μπορεί τη λειτουργία του δήμου».

Δημοσιογράφος: Τι είναι ο θεσμός αυτός και τι σημαίνει για σας προσωπικά να είστε ο Συμπαραστάτης του Δημότη και της Επιχείρησης του Δήμου Αθηναίων;

Β.Σ.: «Για μένα δεν είναι ένα αξίωμα, αλλά μια αποστολή, στην οποία έχω αφιερώσει από το 2010 ένα σύνολο δυνάμεων, συνεργατών και πόρων, προκειμένου ο θεσμός να μη μείνει στα χαρτιά αλλά να φέρει ορατά αποτελέσματα για όλους. Αποτελεί μια πολύ μεγάλη ευθύνη, γιατί πρέπει να υπερασπιστώ τα δικαιώματα των συμπολιτών μου και να αξιοποιήσω τις υπάρχουσες δυνατότητες του Δήμου Αθηναίων για την εξυπηρέτησή τους».

Δημοσιογράφος: Πώς είδατε να υλοποιείται ο νέος θεσμός στην πράξη;

Β.Σ.: «Οταν υπέβαλα την υποψηφιότητά μου για τη θέση κατέθεσα ένα πλήρες σχέδιο για την υλοποίηση του θεσμού στο Δήμο Αθηναίων. Φυσικά στην πράξη έπρεπε να γίνουν πολλές προσαρμογές. Αποδείχθηκε ότι οι βασικές αρχές που είχαμε ορίσει ως άξονες λειτουργίας του θεσμού, όπως τις αρχές της διαφάνειας, της ίσης μεταχείρισης, της επιείκειας για τον πολίτη, της άμεσης εξυπηρέτησης και της προστασίας των προσωπικών δεδομένων, όντως εφαρμόστηκαν στην πράξη. Ολα αυτά τηρούνται απαρέγκλιτα από το Γραφείο μας στην Αθήνα και θα πρέπει να τηρούνται με αυτόν τον τρόπο από όλους τους Συμπαραστάτες».

Δημσιογράφος: Μετά τις αυτοδιοικητικές εκλογές, του Μαΐου, πώς πιστεύετε ότι θα λειτουργήσει ο θεσμός;

Β.Σ.: «Υπάρχει αυξημένο ενδιαφέρον από πολίτες και εκλεγμένες δημοτικές αρχές για την ενεργοποίηση του θεσμού σε ολόκληρη τη χώρα. Το αίτημα αυτό ενισχύει την πεποίθηση ότι ο θεσμός είναι απαραίτητος και για τους πολίτες και για τους δήμους. Ηδη το υπουργείο Εσωτερικών έχει δεχτεί τις προτάσεις μας με βάση το νομοσχέδιο για τον Ενιαίο Κώδικα της Αυτοδιοίκησης που δόθηκε στη δημοσιότητα. Οταν ψηφιστεί, οι αρμοδιότητες του Συμπαραστάτη θα είναι πιο ενισχυμένες και η δράση του πιο αποτελεσματική».

Δημοσιογράφος: Δώσατε πρόσφατα στη δημοσιότητα το Εγχειρίδιο του Συμπαραστάτη, αποτελούμενο από 145 σελίδες. Ποιος ο σκοπός του;

Β.Σ.: «Ολοκληρώνοντας την πρώτη περίοδο του Συμπαραστάτη στο Δήμο Αθηναίων, θεώρησα σκόπιμο να καταγραφούν οι καλές πρακτικές και η διοικητική εμπειρία που αποκτήθηκε αυτά τα 2 χρόνια. Η γνώση δεν είναι ιδιοκτησία κανενός και η καταγραφή και η διάδοσή της μπορεί να βοηθήσει κάθε Συμπαραστάτη που θα θελήσει να αξιοποιήσει αυτήν την εμπειρία».

Δημοσιογράφος: Εχετε την πρόθεση να υποβάλετε εκ νέου υποψηφιότητα;

Β.Σ.:«Αισθάνομαι ότι έχω καθήκον να συνεχίσω το έργο που έχει ξεκινήσει σε αυτήν την πρωτοποριακή δομή εξυπηρέτησης πολιτών και φυσικά είμαι στη διάθεση του νέου Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Αθηναίων. Η Αθήνα έχει δείξει ένα συγκεκριμένο δρόμο για τη λειτουργία του Συμπαραστάτη του Δημότη και της Επιχείρησης και υπάρχει ακόμα μέλλον, όραμα και πολύ μεράκι για την πλήρη εδραίωση του θεσμού».

Δημοσιογράφος: Εάν εκλεγείτε, τι επιπλέον πρωτοβουλίες σκοπεύετε να αναλάβετε;

Β.Σ.: «Ενώ αφιέρωσα τα 2 πρώτα χρόνια στην οργάνωση της υπηρεσίας και των υποδομών για τη Διαμεσολάβηση, στην επόμενη 5ετία ο θεσμός πρέπει να γίνει πιο αποτελεσματικός για τους πολίτες. Το 71% των θετικών για τους πολίτες παρεμβάσεών μας θα πρέπει σαφώς να αυξηθεί, κινητοποιώντας παράλληλα τους συμπολίτες μας να μας εμπιστευθούν, αποφεύγοντας έτσι δαπανηρές γι' αυτούς διαδικασίες».

Συνέντευξη στην εφημερίδα "Ελευθεροτυπία", 13.8.2014

Προστασία ανθρώπινων δικαιωμάτων και τοπική αυτοδιοίκηση

Ενώ η προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων αποτελεί μια κρατική αρμοδιότητα που διέπεται από το εθνικό Σύνταγμα και τις διεθνείς συμβάσεις, το Συμβούλιο της Ευρώπης αναγνωρίζει τον ιδιαίτερο ρόλο που παίζουν οι δημοτικές και περιφερειακές αρχές για την εφαρμογή τους.

Με το Ψήφισμα 296 (2010) του Κογκρέσου Τοπικών και Περιφερειακών Αρχών του Συμβουλίου της Ευρώπης, ορίζονται σχετικές προϋποθέσεις που πρέπει να τηρούνται από την τοπική αυτοδιοίκηση σε σχέση με τον σεβασμό των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Τα κράτη εξετάζονται ως προς την τήρηση του Ψηφίσματος από το Συμβούλιο της Ευρώπης, το οποίο εκδίδει στη συνέχεια εκθέσεις για την κατάσταση της τοπικής αυτοδιοίκησης σε κάθε χώρα (μπορείτε να την δείτε την έκθεση για την Ελλάδα που δημοσιεύθηκε το 2002, πριν την θέσπιση του Ψηφίσματος, εδώ).

Ακολουθεί μετάφραση του Ψηφίσματος 296 (2010).

ΚΟΓΚΡΕΣΟ ΤΩΝ ΤΟΠΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΩΝ ΑΡΧΩΝ

Ψήφισμα 296 (2010) αναθεωρημένο*, 

Ρόλος των τοπικών και περιφερειακών αρχών για την εφαρμογή των ανθρώπινων δικαιωμάτων 

1. Το Συμβούλιο της Ευρώπης είναι ο κεντρικός πανευρωπαϊκός οργανισμός ως προς την προστασία και προώθηση της δημοκρατίας, των ανθρώπινων δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου.

2. Ενώ η εφαρμογή των δεσμεύσεων των κρατών μελών ως προς αυτά τα θέματα αφορά τον διακυβερνητικό τομέα, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές της Ευρώπης έχουν επίσης έναν σημαντικό ρόλο στην καθημερινή εφαρμογή των θεμελιωδών αξιών της δημοκρατίας και των ανθρώπινων δικαιωμάτων.

3. Η προστασία και προώθηση των ανθρώπινων δικαιωμάτων αποτελεί ευθύνη που μοιράζονται διαφορετικοί φορείς αρμοδιότητας σε κάθε κράτος μέλος του Συμβουλίου της Ευρώπης. Λόγω της στενής σχέσης μεταξύ πολιτών και αιρετών εκπροσώπων τους σε αυτό το επίπεδο, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές βρίσκονται στην προνομιακότερη θέση για την ανάλυση της κατάστασης των ανθρώπινων δικαιωμάτων, για τον προσδιορισμό των σχετικών προβλημάτων που ανακύπτουν και για την λήψη μέτρων σχετικά με την επίλυσή τους. 

4. Το Κογκρέσο των Τοπικών και Περιφερειακών Αρχών του Συμβουλίου της Ευρώπης σημειώνει ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα πρέπει να ενισχυθούν στις περιφέρειες, τις πόλεις και τις γειτονιές, ως έχουσες την πιο στενή επαφή με την καθημερινότητα των ανθρώπων. Η οργάνωση του Συμβουλίου της Ευρώπης, με τους τρεις διακριτούς, αλλά συμπληρωματικούς πυλώνες του - την Επιτροπή Υπουργών, την Κοινοβουλευτική Συνέλευση και το Κογκρέσο - εκπροσωπεί ένα μοναδικό βήμα μπροστά για την τοπική και περιφερειακή δημοκρατία, παρέχοντας πεδίο για πολυεπίπεδη προσέγγιση στα ανθρώπινα δικαιώματα. 

5. Οι αρμοδιότητες και ευθύνες των τοπικών και περιφερειακών αρχών είναι ολοένα και πιο ποικίλες και σύνθετες. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές λαμβάνουν ατομικές ή γενικές αποφάσεις που αφορούν την εκπαίδευση, την στέγαση, την υγεία, το περιβάλλον και την δημόσια τάξη, οι οποίες συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με τα ανθρώπινα δικαιώματα και μπορούν να επιδράσουν στην απόλαυση των ανθρώπινων δικαιωμάτων των πολιτών.

6. Σε σχέση με αυτό, το Κογκρέσο, ως η πολιτική συνέλευση στην οποία συμμετέχουν οι εκπρόσωποι των τοπικών και περιφερειακών αρχών της Ευρώπης, μπορεί να συμβάλλει σημαντικά στην συγκέντρωση των πληροφοριών κι εμπειριών και στην καταγραφή των καλών πρακτικών ως προς την σφαίρα των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Καθώς δεν υπάρχει ένα καθορισμένο πρότυπο για την εφαρμογή των ανθρώπινων δικαιωμάτων σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, το Κογκρέσο μπορεί, ως ένα πρώτο βήμα, να καταγράψει τις υπάρχουσες μεθόδους που μπορούν να εφαρμόζονται σε τοπικό επίπεδο. 

7. Το Κογκρέσο είναι επίσης ένα ιδανικό φόρουμ για την διαμόρφωση συνειδήσεων όσον αφορά τα ζητήματα ανθρώπινων δικαιωμάτων μεταξύ των τοπικών και περιφερειακών ηγετών και των κυβερνητικών στελεχών. Ο πιο σημαντικός τρόπος να κινητοποιηθούν οι τοπικές και περιφερειακές αρχές ως προς την ανάληψη ευθυνών για τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι μέσω της συστηματικής εκπαίδευσης των πολιτικών ηγετών και της διάχυσης της πληροφορίας στους πολίτες για τα δικαιώματά τους (ιδιαίτερα στις ευπαθείς ομάδες). 

8. Το Κογκρέσσο καλεί τις τοπικές και περιφερειακές αρχές να θεσπίσουν κατάλληλα όργανα ή διαδικασίες για την αποτελεσματική εφαρμογή και παρακολούθηση της κατάστασης των ανθρώπινων δικαιωμάτων στις κοινότητές τους και για την αποκατάσταση στις περιπτώσεις που τα θεμελιώδη δικαιώματα δεν τηρούνται πλήρως, ιδίως στο πλαίσιο της παροχής των υπηρεσιών σε τοπικό επίπεδο. 

9. Υπό το φως των ανωτέρω και σύμφωνα με την κοινή διακήρυξή του με τον Επίτροπο Ανθρώπινων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης και της Σουηδικής Ένωσης Τοπικών Αρχών και Περιφερειών που θεσπίστηκε στις 6 Οκτωβρίου 2008, το Κογκρέσο καλεί τις τοπικές και περιφερειακές αρχές:

α. Να ενεργούν με πλήρη σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων, ιδίως ως προς την προστασία των προσωπικών δεδομένων.

β. Να συμβάλλουν στην ανάπτυξη εθνικών δεικτών για την διευκόλυνση της αξιολόγησης των δυνατοτήτων που υπάρχουν στο πεδίο των ανθρώπινων δικαιωμάτων σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο και να λάβουν μέρος στην κατάστρωση εθνικών σχεδίων διασφάλισης και προώθησης ανθρώπινων δικαιωμάτων. Όσον αφορά τα προβλήματα και τα μέσα προσφυγής που ορίζονται από αυτά τα προγραμματικά μέτρα, οι τοπικές και περιφερειακές αρχές θα μπορούν να αναλύουν σε τακτά χρονικά διαστήματα την κατάσταση των ανθρώπινων δικαιωμάτων και να αναφέρονται, όποτε χρειάζεται, στην κεντρική κυβέρνηση. 

γ. Να προωθήσουν την ίδρυση σε τοπικό επίπεδο μηχανισμών ανεξάρτητης εξέτασης παραπόνων, όπως για παράδειγμα, ένα προσβάσιμο, ανεξάρτητο κι αποκεντρωμένο γραφείο Συνηγόρου, με αποστολή την εξέταση ισχυρισμών για παραβίαση ατομικών δικαιωμάτων.

δ. Να ενισχύσουν την εκπαίδευση των τοπικών αιρετών εκπροσώπων και των κυβερνητικών στελεχών ως προς τα ανθρώπινα δικαιώματα, προκειμένου να μπορούν να αναγνωρίζουν και να χειρίζονται τέτοια θέματα στο πλαίσιο των δράσεών τους.

ε. Να προωθούν την διαδικασία της διαβούλευσης, δίνοντας την δυνατότητα σε όλους τους συμμετέχοντες στον τοπικό δημόσιο βίο να συνεισφέρουν πληροφορίες για την κατάσταση των ανθρώπινων δικαιωμάτων και να καταλήγουν σε κοινές απαντήσεις στα προβλήματα που ανακύπτουν.

στ. Να εγγυηθούν την ισότιμη πρόσβαση στις δημόσιες υπηρεσίες για όλους τους πολίτες και τους μη-πολίτες, χωρίς διακρίσεις, διασφαλίζοντας και την τήρηση των κοινωνικών δικαιωμάτων.

ζ. Να θεσπίσουν διαδικασίες για την λογοδοσία ως προς τις δράσεις των τυχόν φορέων ιδιωτικοποίησης της εκπαίδευσης, της υγείας ή των κοινωνικών υπηρεσιών και να οργανώσουν ένα σύστημα ελέγχου ποιότητας για τις παρεχόμενες υπηρεσίες. 

η. Να εξετάζουν τον δημοτικό προϋπολογισμό από πλευράς ανθρώπινων δικαιωμάτων, έτσι ώστε όταν λαμβάνονται αποφάσεις για ανάγκες που έχουν προτεραιότητα, να δίνεται η απαραίτητη προσοχή.

θ. Το Κογκρέσο συμβουλεύει την Επιτροπή Παρακολούθησης να συγκεντρώνει δεδομένα για την κατάσταση των ανθρώπινων δικαιωμάτων σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο σε συστηματική βάση, κατά τις επισκέψεις που πραγματοποιεί. Ζητά επίσης από τις άλλες επιτροπές του Κογκρέσου να λάβουν υπόψη τα ανθρώπινα δικαιώματα κατά τις σχετικές δραστηριότητές τους. 

ι. Το Κογκρέσο επίσης συμβουλεύει την Επιτροπή Παρακολούθησης να ετοιμάσει μια πενταετή έκθεση για την κατάσταση των ανθρώπινων δικαιωμάτων σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο για τα κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης, παραθέτοντας συγκριτικά δεδομένα. 

_____

* Θεσπίστηκε σύμφωνα με την διαδικασία έκτακτης θέσπισης (άρθρο 25 του Κανονισμού Λειτουργίας) από το Κογκρέσο στις 19 Οκτωβρίου 2011 (βλ. έγγραφο ΨΓ(21)15). 

Δικαίωμα στην αποτέφρωση ή στην ταφή

Ο νόμος αναφέρει ότι το φυσικό πρόσωπο παύει να υπάρχει με τον θάνατό του. Ταυτολογία εκ πρώτης όψεως, αλλά καθώς ο όρος "φυσικό πρόσωπο" είναι τεχνικός και έχει συγκεκριμένο περιεχόμενο, δηλαδή αναφέρεται στο υποκείμενο των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων, έχει ιδιαίτερη σημασία για τον καθορισμό των μετά τη ζωή.

Η λήξη της περιόδου που το άτομο αναγνωρίζεται ως υποκείμενο δικαίου δεν συνιστά και την  πλήρη λήξη της νομικής προστασίας του: διατάξεις που εκτείνονται από τα κληρονομικά δικαιώματα, την υποχρέωση σεβασμού του υπολείμματος της προσωπικότητας (νεκρού σώματος, φήμης κ.τ.λ.), μέχρι και τις απαγορεύσεις για την ελεύθερη χρήση της πνευματικής ιδιοκτησίας του για δεκαετίες μετά το θάνατό του, ακόμη κι αν δεν έχει κληρονόμους! Υπάρχουν βέβαια και άλλες νομικές επιπτώσεις, όπως στην προστασία των προσωπικών δεδομένων, η οποία παύει να ισχύει μετά τον θάνατο (κι αυτό δημιουργεί σημαντικές περιπλοκές για την μεταβολή του καθεστώτος των πληροφοριών σε κάθε είδους αρχεία  που μπορεί να είναι άγνωστο αν το άτομο είναι εν ζωή ή όχι).

Η δυνατότητα να επιλέγει κανείς την διαχείριση των μετά τον θάνατό του είναι μέρος του γενικότερου δικαιώματος στον ατομικό αυτοκαθορισμό. Ο αυτοκαθορισμός δεν μπορεί βέβαια να είναι απόλυτος σε μια οργανωμένη κοινωνία, αλλά τα όρια που γνωρίζει πρέπει να είναι μόνο αυτά που παρεμποδίζουν την κοινή συνύπαρξη. Ο νόμος που θέτει περιορισμούς στον αυτοκαθορισμό πρέπει να τηρεί αυτή την αρχή, για να λειτουργεί ως εγγυητικός της ελευθερίας και όχι ως κανονισμός των προσωπικών επιλογών.

Στην Ελλάδα, η δυνατότητα της αποτέφρωσης νεκρών προβλέφθηκε για πρώτη φορά με τον Ν.3448/2006, ενώ μέχρι τότε το θεσμικό πλαίσιο για την ταφή πρόβλεπε αποκλειστικούς τρόπους, χωρίς εξαιρέσεις και περιθώρια επιλογών.

Ο Κώδικας Δήμων και Κοινοτήτων του 2006 προβλέπει ως αρμοδιότητα των Δήμων την δημιουργία, τη συντήρηση και την λειτουργία Κέντρων Αποτέφρωσης Νεκρών (άρθρο 75 κεφ. ΙΙ παρ. 8 Ν.3463/2006, όπως αντικαταστάθηκε από το άρθρο 5 του Ν.4144/2013).

Στην τροπολογία που κατατέθηκε  στην Βουλή στις 25.7.2014 με τίτλο "Κέντρα Αποτέφρωσης Νεκρών και Οστών Νεκρών" (βλ. εδώ) αναφέρεται ότι η συγκεκριμένη δραστηριότητα είναι χαμηλής όχλησης, δεδομένου ότι δεν επιβαρύνει το περιβάλλον από πλευράς εκπομπών θορύβου και λοιπών ρύπων. Γι' αυτό το λόγο, στις περισσότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τέτοιου είδους εγκαταστάσεις βρίσκονται σε κεντρικά σημεία των πόλεων. Παρ' όλ' αυτά, με την προτεινόμενη ρύθμιση αποκλείεται η εγκατάσταση Κέντρων Αποτέφρωσης Νεκρών σε περιοχές αμιγούς κατοικίας, γενικής κατοικίας και πολεοδομικού κέντρου των υφισταμένων εγκεκριμένων σχεδίων πόλεως.

Η τροπολογία αναφέρει ότι η διαδικασία πραγματοποιείται αποκλειστικά στα Κέντρα Αποτέφρωσης Νεκρών, η λειτουργία των οποίων επιτρέπεται χώρους ιδιοκτησίας των Δήμων ή των ν.π.δ.δ. ΟΤΑ, αλλά η άδεια χορηγείται από την Περιφέρεια. Τα δικαιώματα και τέλη αποτέφρωσης και η εν γένει χρήση και λειτουργία των ΚΑΝ ρυθμίζονται με τον Κανονισμό ΚΑΝ, ο οποίος εγκρίνεται από τον αδειούχο Δήμο ή ν.π.δ.δ. ΟΤΑ. Με την ίδια διαδικασία μπορούν να ιδρυθούν μέσα στα κοιμητήρια των Δήμων μονάδες αποτέφρωσης οστών νεκρών.

Ως προς το διοικητικό σκέλος, η προτεινόμενη ρύθμιση ορίζει ότι για την αποτέφρωση συντάσσεται ληξιαρχική πράξη εντός 60 ωρών από τον θάνατο, αφού προηγουμένως προσκομιστούν εκτός από τα ήδη προβλεπόμενα δικαιολογητικά και η έγγραφη δήλωση ή σημείωμα του θανόντος ότι επιθυμούσε την αποτέφρωση της σωρού του. Αν ο θανών δεν κατέλιπε τέτοια δήλωση ή σημείωμα, έγγραφη δήλωση του/της συζύγου αυτού ή του/της εν ζωή συντρόφου του θανόντος με τον/την οποίο ο θανών είχε συνάψει σύμφωνο συμβίωσης ή συγγενών πρώτου ή δεύτερου βαθμού. Εδώ έχουμε προσθήκη δικαιώματος στις ισχνές έννομες συνέπειες του συμφώνου συμβίωσης, για το οποίο η Ελλάδα έχει ήδη καταδικαστεί από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρώπινων Δικαιωμάτων επειδή το πεδίο εφαρμογής του αφορά αποκλειστικά ετερόφυλα άτομα.

 Μέχρι σήμερα, οκτώ χρόνια μετά τον Ν.3448/2006, και παρά τα δειλά βήματα που έχουν γίνει, η δυνατότητα αυτή δεν έχει γίνει πραγματικότητα στην Ελλάδα. Η επιλογή της ταφής ή της αποτέφρωσης είναι πτυχή του δικαιώματος για την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας (άρθρο 5 παρ. 1 του Συντάγματος), καθώς αποτελεί πεδίο στο οποίο τα φυσικά πρόσωπα ενδιαφέρονται να εκφράσουν την βούληση και την απόφασή τους για το θέμα αυτό και μια έννομη τάξη που σέβεται πράγματι την ελευθερία πρέπει να διασφαλίζει ότι η απόφαση θα γίνει σεβαστή - τουλάχιστον θεσμικά- χωρίς κανονιστικά εμπόδια ή διοικητικές παραλείψεις που καθιστούν κενό γράμμα την προβλεπόμενη  δυνατότητα της αποτέφρωσης ή της ταφής. Είναι λοιπόν ένα δικαίωμα που η Πολιτεία οφείλει να εξασφαλίζει με την έννοια της άρσης των εμποδίων, αλλά και με τις θετικές χωροταξικές και άλλες ενέργειες που είναι απαραίτητες ώστε το δικαίωμα να μπορεί να ασκηθεί. Η τροπολογία βρίσκεται σε αυτή την κατεύθυνση.

Δεν είμαι θεολόγος, αλλά ορισμένες δογματικές ενστάσεις που διατυπώνονται από την πλευρά της Ορθόδοξης Εκκλησίας δεν φαίνεται να συμβαδίζουν με την πρακτική του ίδιου δόγματος στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής και αλλού. Η επιλογή της αποτέφρωσης συνδέεται με το πολιτισμικό περιβάλλον και τις παραδόσεις κάθε κοινωνίας, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι η αντίληψη για το θέμα αυτό πρέπει να μείνει οπωσδήποτε στατική ή ότι η δυνατότητα της αποτέφρωσης θα αποτελέσει εξ ορισμού ένα ξένο σώμα στην ελληνική κοινωνία. Το ζήτημα είναι να έχει καθένας την δυνατότητα της επιλογής, χωρίς να επιβάλλεται η μία ή η άλλη κρατική απόφαση για μια τόσο προσωπική υπόθεση.

 

Εγχειρίδιο Συμπαραστάτη του Δημότη και της Επιχείρησης

Σαν  σήμερα, πριν από 2 χρόνια ακριβώς, το Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου Αθηναίων μου ανέθεσε την αποστολή της εξωδικαστικής επίλυσης διαφορών των πολιτών κι επιχειρήσεων με τις δημοτικές υπηρεσίες.

 

 Ήταν μια διαδικασία που είχε κινηθεί δύο φορές: η πρώτη τον Φεβρουάριο του 2011, όταν το Δημοτικό Συμβούλιο δεν μπόρεσε να εκλέξει Συμπαραστάτη με την αυξημένη πλειοψηφία των 2/3 του συνόλου των μελών του, καθώς ήμασταν δώδεκα υποψήφιοι και δεν είχε προηγηθεί διαπαραταξιακή συνεννόηση. Η δεύτερη διαδικασία, τον Ιούλιο του 2012, κατόπιν εκ νέου δημοσίευσης προκήρυξης στο Διαδίκτυο σύμφωνα με τον "Καλλικράτη", ακολούθησε ύστερα από διαπαραταξιακή συνεννόηση, στην οποία πρωταγωνίστησε ο αρχηγός μιας ανεξάρτητης δημοτικής παράταξης, ο Γιώργος Αμυράς (Επιμένουμε Αθήνα), ο οποίος ανέλαβε να διερευνήσει προθέσεις και να πείσει τους συμβούλους ότι ο δήμος έπρεπε να αποκτήσει Συμπαραστάτη πέρα από κομματικά στεγανά. Ήμασταν τρεις υποψήφιοι και το Δημοτικό Συμβούλιο με τίμησε με την αυξημένη πλειοψηφία του, με την απόφαση 633/2012 που αναρτήθηκε στην Διαύγεια.

Δύο χρόνια μετά, όλη η πληροφορία για την λειτουργία του θεσμού στην Αθήνα είναι αναρτημένη στο Διαδίκτυο, στην ιστοσελίδα του Δήμου:

- 508 υποθέσεις πολιτών και επιχειρήσεων, με τα διαμεσολαβητικά έγγραφα και την ανταπόκριση των υπηρεσιών αναρτημένες ανά υπόθεση,
- 8 Ειδικές Προτάσεις προς τον Δήμαρχο για καταπολέμηση σημαντικών φαινομένων κακοδιοίκησης, στοιχεία των οποίων υλοποιήθηκαν από τον Δήμο Αθηναίων
- 2 Ετήσιες Εκθέσεις (2012 και 2013),
- ένας Κώδικας Λειτουργίας Συμπαραστάτη κι ένας Αναθεωρημένος Κώδικας Λειτουργίας Συμπαραστάτη,
- το  Δίκτυο Συμπαραστατών του Δημότη και της Επιχείρησης που δημιουργήθηκε το 2012 στην Αθήνα (βλ. και Facebook),
- 10 Μηνιαία Δελτία Δραστηριοτήτων, από τον Σεπτέμβριο του 2013
-  μία παρέμβαση στο υπουργείο Εσωτερικών για νομοθετική ενίσχυση του Συμπαραστάτη που έγινε πρόσφατα δεκτή σε σημαντικό βαθμό,
- ένα σύστημα διαδικτυακής υποβολής καταγγελίας,
- ένα κανάλι youtube με όλο το οπτικοακουστικό υλικό,
- ένα ραδιοφωνικό μήνυμα που παίχτηκε δωρεάν σε όλα τα ραδιόφωνα της χώρας (ετοιμάζεται και τηλεοπτικό σποτ)
- και η εγγραφή του Συμπαραστάτη ως θεσμικού μέλους του Διεθνούς Ινστιτούτου Ombudsman (ο δεύτερος θεσμός από την Ελλάδα, μετά τον Συνήγορο του Πολίτη που γίνεται μέλος στην διεθνή οργάνωση).

Αυτά συνοψίζουν μια εξωστρεφή αντίληψη για την λειτουργία του θεσμού, η οποία εμπλουτίζει όσα ορίζει ο "Καλλικράτης" στο άρθρο 77. Για τον λόγο αυτόν, αποφασίσαμε να ετοιμάσουμε κι ένα εγχειρίδιο που να εξηγεί με ποιο τρόπο μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά και με διαφάνεια αυτός ο θεσμός, σε όλους τους Δήμους, μικρούς ή μεγάλους για τους οποίους προβλέπεται η ίδρυσή του.

Την Τετάρτη 23.7.2014 δώσαμε στην δημοσιότητα το Εγχειρίδιο Συμπαραστάτη, το οποίο σε 143 σελίδες περιέχει όλη την πληροφορία που χρειάζεται κάθε Δήμος και κάθε ενδιαφερόμενος για την εκ του μηδενός εισαγωγή και οργάνωση του θεσμού. Ενόψει της ανάληψης των νέων δημοτικών αρχών από τον Σεπτέμβριο του 2014, η εκλογή Συμπαραστάτη του Δημότη και της Επιχείρησης πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα για τα νέα δημοτικά συμβούλια και προς αυτή την κατεύθυνση πρέπει να πιέσουν οι άμεσα ενδιαφερόμενοι που δεν είναι άλλοι από τους πολίτες και της επιχειρήσεις κάθε περιοχής. Είναι σημαντικό να υπάρχει η δυνατότητα της δημοτικής διαμεσολάβησης, ώστε οι διαφορές με τον Δήμο να επιλύονται εξωδικαστικά και χωρίς έξοδα για τους πολίτες. Τα δικαστήρια πρέπει να είναι το "τελευταίο καταφύγιο" κι όχι το πρώτο για την επίλυση των διαφορών με τον Δήμο.

Όπως το 2010, έτσι και φέτος θα παρακολουθήσω τις σχετικές διαδικασίες σε όλη την Ελλάδα και είμαι με τους συνεργάτες και συνεργάτιδές μου στην διάθεση οποιουδήποτε χρειαστεί περισσότερες πληροφορίες ή βοήθεια για το θέμα αυτό. Κυρίως όμως, πρέπει να ξεκινήσει ο σχετικός διαπαραταξιακός διάλογος στις τοπικές κοινωνίες, για την λειτουργία του θεσμού. Και θα πρέπει συγκεκριμένοι ιδεολογικοί χώροι, όπως αυτός της Λαϊκής Συσπείρωσης να επανεξετάσουν την διακηρυχθείσα αντίθεσή τους απέναντι στον θεσμό, ο οποίος συνοδεύτηκε από το επιχείρημα ότι ο Συμπαραστάτης θα εφαρμόζει αντιλαϊκή νομοθεσία, καθώς αποδείξαμε ότι η αντισυνταγματική νομοθεσία πρέπει να μένει ανεφάρμοστη και σε αυτό έχουν συμβάλλει και Συμπαραστάτες (βλ. την πρόσφατη Ειδική Πρόταση της Περιφερειακής Συμπαραστάτη του Πολίτη και της Επιχείρησης της Περιφέρειας Αττικής, αλλά και την παλαιότερη δική μου Ειδική Πρόταση 3/2012 για την θέση σε διαθεσιμότητα δημοτικών υπαλλήλων) και, σε κάθε περίπτωση με την ίδια νομοθεσία συνυπάρχουν εκ των πραγμάτων και οι δημοτικοί σύμβουλοι της Λ.Σ στα δημοτικά συμβούλια και εκλέγονται ως μέλη των Επιτροπών Ποιότητας Ζωής κλπ. Το ΚΚΕ έχει αποδείξει στα 40 χρόνια της μεταπολίτευσης ότι μπορεί να είναι αντίθετο στον συγκεκριμένο τρόπο λειτουργίας ενός θεσμού, αλλά να συμμετέχει σε αυτόν. Εξάλλου, υπήρξαν περιπτώσεις που δημοτικοί σύμβουλοι της Λαϊκής Συσπείρωσης επικαλέστηκαν τις διαμεσολαβήσεις του Συμπαραστάτη κατά την ενάσκηση των καθηκόντων τους.

 

Έγραψα το Εγχειρίδιο Συμπαραστάτη για να αποκαλυφθεί με ξεκάθαρο τρόπο ποιες δυνατότητες και διαδικασίες μπορεί να "κρύβονται" πίσω από αυτόν τον τίτλο και μέσα στο άρθρο 77 του "Καλλικράτη".  Φυσικά το Εγχειρίδιο δεν είναι εξαντλητικό, καθώς μπορεί να εμπλουτίζεται στο μέλλον. Και υπήρξαν περιπτώσεις που οι Συμπαραστάτες υπήρξαμε αναποτελεσματικοί, δεν ανταποκριθήκαμε σε προσδοκίες που καλλιεργήσαμε ή δεν συνεργαστήκαμε επαρκώς μεταξύ μας για να ετοιμάσουμε ένα συλλογικό μέτωπο κατά της δημοτικής κακοδιοίκησης. Αυτά πρέπει να ξεπεραστούν με την νέα δημοτική περίοδο κι ελπίζω το Εγχειρίδιο να βοηθήσει τόσο στη θέση των κριτηρίων που πρέπει να πληρούνται από κάποιον για να αναλάβει αυτή την αποστολή, όσο και στο τι θα κάνει όταν την αναλάβει.

 

 



2 χρόνια Συμπαραστάτης στην Αθήνα